TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3518-S.5070
BAŞVURU NO : 2019/4934
KARAR TARİHİ : 22/05/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
Mülakat sınavına itiraz hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 26/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Anadolu Adliyesi Bölge Adliye Mahkemesi Zabit Kâtipliği Mülakat
Sınavına katıldığını, sınavda sorulan sorulara doğru cevap vermesine rağmen kendisinin başarısız sayıldığını belirterek sözlü sınav sonucuna itiraz etmiş olup, mağduriyetinin giderilmesini Kurumumuzdan talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talebimize istinaden İstanbul Anadolu
Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığı tarafından gönderilen 21/03/2019 tarih ve … Muh. sayılı cevabi yazıda özetle, başvurana 22/09/2018 tarihinde katılmış olduğu mülakat sınavında mesleki bilgi, genel kültür ve Atatürk İlkeleri ve İnkılap
Tarihi alanlarından sorular yöneltildiği, ancak başvuranın bu sorulara eksik cevap verdiği, sözlü sınavına ilişkin olarak yazılı, sesli veya görüntülü bir şekilde kayıt yoluna gidilmediği, sözlü sınavında sınav komisyonu tarafından oluşturulan soru havuzundan adaylara soru sorulduğu, soru ve cevapların her bir aday için tutanağa bağlanmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 3
üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır:
…Kariyer: B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamaktır. Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır. ” 6. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin Ortak Hükümler Bölümünün “Düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 508 inci maddesinde; “Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir.” 7. 10/07/2003 tarihli ve 25164 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin “Sözlü Sınav” başlıklı 14 üncü maddesinde; (1)
(Ek üçüncü fıkra:RG-6/5/2014-28992) Zabıt kâtipliği, cezaevi kâtipliği ve daktilograf kadrolarına yapılacak atamalarda uygulamalı sınava merkezi sınavda alınan puanlar esas olmak kaydıyla, en yüksek puandan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının yirmi katı kadar aday çağırılır. Uygulamalı sınavda başarılı olanlar arasından doğru kelime sayısı esas alınmak kaydıyla en fazla doğru kelime yazan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının üç katı kadar aday sözlü sınava çağırılır.
… Sözlü sınav;
1) İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi 40, 2) Atatürk İlkeleri ve İnkılâp
Tarihi 20, 3) Genel kültür 20, 4) Bir konuyu kavrama ve ifade yeteneği 20, puan olmak üzere toplam 100 puan üzerinden yapılır. İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi tespit edilirken; 1) Zabıt kâtipliği ve mübaşirliğe atanacaklara genel hukuk bilgisi ve kalem mevzuatına, … ilişkin konuların bir veya birkaçından soru sorulur.
(Değişik beşinci fıkra:RG-14/7/2012-28353) Yapılan değerlendirme, sınav kurulu veya adalet komisyonu üyelerinin her biri tarafından ayrı ayrı EK 3-A Aday Değerlendirme Formuna işlenir.
(Değişik altıncı fıkra:RG-14/7/2012-28353) Sözlü sınav bitirildikten sonra sınav kurulu veya adalet komisyonu üyelerince yapılan değerlendirme sonuçları EK 3-B Birleştirme Tutanağında gösterilir. İlgilinin sözlü sınavda başarılı sayılabilmesi için yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması gerekir. Sözlü sınav sonuçları EK 3-C Nihai Başarı Listesinin ilgili hanesine işlenir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMUDENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, mülakat sınavına katıldığını, sınavda sorulan sorulara doğru cevap vermesine rağmen kendisinin başarısız sayıldığını belirterek mağduriyetinin giderilmesi talebiyle
Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
10. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
11. Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinde, zabıt katipliği sözlü sınavında, İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi, Atatürk
İlkeleri ve İnkılâp Tarihi, genel kültür, bir konuyu kavrama ve ifade yeteneği olmak üzere adayların ölçüleceği, adayların sözlü sınavda başarılı sayılabilmesi için yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması gerektiği, zabıt katipliğine atanacakların mesleki bilgisinin tespit edilmesine yönelik olarak genel hukuk bilgisi ve kalem mevzuatına ilişkin konuların bir veya birkaçından soru sorulacağı düzenlenmiştir.
12. Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı
Kararı’nda, “Sözlü sınavda Değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
13. Somut olayda, Adalet Bakanlığınca 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe giren “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar” ile 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun 4/B maddesi kapsamında, Adalet komisyonlarınca yapılacak uygulama ve sözlü sınav sonucuna göre 4771 sözleşmeli zabıt kâtibi alımı için 18/05/2018 tarihli sınav ilanına istinaden yapılan sözlü sınavda, Zabıt Katipliği Adaylığı Sözlü Sınavı
Değerlendirme Formunda yer alan 4 konu başlığını değerlendirecek şekilde adaylara sorular yöneltildiği, ancak sorulan sorular ve alınan cevaplara ilişkin İdarece önceden bir hazırlık yapılmadığı, sözlü sınav esnasında sınav komisyonunca temin edilen ve herhangi bir kayıt altına alınmayan soruların adaylara yöneltildiği, adayların vermiş olduğu cevapların da kayıt altın alınmayarak adayların verdiği cevaplara göre sınav komisyonu üyeleri tarafından her bir aday için ayrı ayrı olmak üzere aday değerlendirme formlarının tanzim edildiği, adayların sınav performansına delil teşkil edebilecek yazılı, görüntülü veya ses kaydı gibi vb. yoluna gidilmediği tespit edilmiş olup, 7 numaralı paragrafta adı geçen Yönetmeliğin incelenmesinde de, sözlü sınavında adaylara sorulan soru ve cevapların önceden hazırlanması, kayıt altına alınması vb. düzenlemelere yer verilmediği görülmüştür.
14. Öte yandan, başvuranın sözlü sınav esnasında sorulara ilişkin verdiği yanıtların, Yönetmelik kapsamında oluşturulan komisyon üyeleri tarafından değerlendirildiği ve bu komisyon üyelerince takdir edilen notların sözlü sınav değerlendirme formunda ayrı ayrı gösterildiği görülmüştür.
15. İdare tarafından Kurumumuza gönderilen komisyon değerlendirme formları incelendiğinde ise, komisyon üyeleri tarafından yapılan değerlendirmeler ve bu değerlendirmeler neticesinde verilen puanların birbirini destekler nitelikte olduğu, bu nedenle sözlü sınav değerlendirme tutanağındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir bilgi ve belgeye de rastlanılamadığından bahsi geçen sözlü sınavın usul ve esaslara uygun olarak yapıldığı kanaatine varılmıştır.
16. Diğer taraftan, Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinde, sözlü sınavda başarılı sayılmak için, adayların yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması gerektiği belirtilmiş olup, komisyon üyeleri tarafından verilen puanların toplanarak ortalamasının alınması suretiyle ulaşılan nihai puanın 51,66 olması nedeniyle başvuranın başarısız sayılması işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
17. Bu kapsamda Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın katılmış olduğu Sözleşmeli Zabıt Katipliği Sınavının, Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil
Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yapıldığı anlaşıldığından başvuruya konu idari işlemde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğinin 6 ncı maddesinde: “Kurum inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına davalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tulum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar. ” şeklinde yer verilmektedir. Söz konusu Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden Avrupa Birliği Temel
Haklar Şartının 41 inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup benzer ilkelere Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa Doğru İdari Davranış
Yasasında” da yer verilmiştir.
19. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, başvuranla ilgili işlemlerinde, “Kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
20. Ancak İdarenin sözlü sınav öncesinde, sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir.
Yapılan incelemede İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden, sınav öncesinde sınav soru ve cevap anahtarlarının hazırlanmadığı, sözlü sınav esnasında sınav komisyonunca temin edilen ve herhangi bir kayıt altına alınmayan soruların adaylara yöneltildiği, adayların vermiş olduğu cevapların da kayıt altın alınmadığı, İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği görülmüş olup, bu çerçevede İdarenin, Nesnellik, Şeffaflık ve Hesap verilebilirlik ilkelerine uygun hareket etmediği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
İstanbul İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvuranın, sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesi talebinin REDDİNE; Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “Nesnellik”, “Hesap verilebilirlik” ve
“Şeffaflık” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde ADALET
BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ADALET BAKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi