|
ÖZET: Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın sürekli işçi statüsüne geçişiyle ilgili taleplerini değerlendirirken, Yüksek Hakem Kurulu kararlarının geçerliliği çerçevesinde başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. Bu karar, 31/10/2020 tarihinde sona erecek olan Yüksek Hakem Kurulu kararından sonra, kamu kurumları arasında uygulama birliğini sağlamak amacıyla yapılacak yasal veya idari düzenlemeler doğrultusunda benzer taleplerin Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Başvuranın talebinin reddedilmesinin gerekçesi, 696 sayılı KHK’nın geçici 23. maddesi uyarınca sürekli işçilerin özlük haklarının belirlenmesinde Yüksek Hakem Kurulu kararlarının geçerli olmasıdır. Ayrıca, başvuranın daha önceki iş sözleşmelerine dayanan haklarından feragat ettiğine dair imzalı beyanı da dikkate alınmıştır. Bu nedenle, başvuranın talepleri mevcut mevzuat çerçevesinde kabul edilemez bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7801-S.11937
BAŞVURU NO : 2019/5703
KARAR TARİHİ : 29/08/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER
BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sürekli işçilerin özlük haklarına ilişkin talepleri hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 08/03/2019
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; İzmir … Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezinde sürekli işçi
olarak çalıştığını, 2009 yılında taşeron işçisi olarak çalışmaya başladığını, meslek lisesi mezunu olduğu için asgari ücreti %90 fazlası maaş aldığını, Anadolu Üniversitesi ön lisans bölümünden mezun olduğunu, maaşının kendisiyle aynı durumda olanlardan daha az olduğunu, 696 sayılı
KHK hükümlerine uygun olarak intibak işlemlerinin yapılmasını, okulu bitirdiği tarih olan 24/07/2017 tarihinden geçerli olmak üzere ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 17/04/2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge talep yazısına ve izleyen üç
yazısında süresinde cevap verilmediği tespit edilmiş olup, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığından alınan 22/05/2019 tarihli ve … sayılı yazı ve gönderilen e-posta ekindeki belgelerde özetle;
2.1) ‘Sulh Sözleşmesi’ başlıklı 16/03/2018 tarihli belgede; İşçi … 375 sayılı KHK’nın geçici
23 üncü / geçici 24 üncü maddesi ile tanınan haklar karşılığında; daha önce kamu kurum ve
kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı dönemlere ilişkin olarak iş sözleşmesinden dolayı herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu haklardan feragat ettiğini kabul ve beyan etmektedir.” şeklinde yazılı ve imzalı beyanın bulunduğu, 2.2)10/04/2018 tarihli Sigortalı İşe Giriş Bildirgesinde, başvuranın meslek adı ve kodunun hemşire-2221.03 olarak bildirildiği ve başvurana ait Anadolu Üniversitesi Ön Lisans
Diplomasının gönderildiği,
2.3) Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinde, yapılacak işin konusunun hemşire, ücret, mali ve sosyal
haklar başlıklı 4/a maddesinde ise; “ilgili mevzuat hükümlerine göre belirlenen Toplu İş
Sözleşmesi hükümleri uygulanır.” maddesinin yer aldığı,
2.4) Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Personel Dairesi Başkanlığının 26/11/2018
tarih ve 561697 sayılı yazısında başvuranın talebiyle ilgili olarak, özetle; 375 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 23 üncü maddesinde “Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem
Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem
Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir” hükmünün yer aldığı, bu nedenle adı geçene öğrenim değişikliğine bağlı olarak ücret artışı yapılamayacağı, bildirilmiştir.
3) Kurumumuza yapılmış olan benzer talepli başvuru kapsamında Aile, Çalışma ve Sosyal
Hizmetler Bakanlığından alınan 11/04/2019 tarihli ve … sayılı yazıda özetle; 696 sayılı
KHK’nın 127. maddesine dayanılarak hazırlanan ‘Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Personel
Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Sözleşmeleri Kapsamında Çalıştırılmakta Olan İşçilerin
Sürekli İşçi Kadrolarına veya Mahalli İdare Şirketlerinde İşçi Statüsüne Geçirilmesine İlişkin
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 23 ve Geçici 24 üncü Maddelerinin
Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar’ın 01/01/2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandığı, geçiş işlemleri tamamlanan işçilere uygulanmak üzere Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 31/10/2020 tarihine kadar uygulanacak olan toplu iş sözleşmesinin ücret, mali ve sosyal haklara ilişkin hükümlerinin Bakanlığın resmi internet sayfasında yayınlandığı, buna göre; toplu iş sözleşmesinin ücret zammı maddesinde 01/01/2019 tarihindeki ücretlere yüzde dört oranında zam yapılacağının belirtildiğini, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Bakanlığın internet sitesinde yayınlanan toplu iş sözleşmesi hükümlerinin 375 sayılı
KHK’nın geçici 23 ve 24 üncü maddeleri kapsamında sürekli işçilere uygulanacağı,
3.1) Buna göre; 01/01/2019–30/06/2019 tarihleri arası ücret zammının işçilerin 01/01/2019
tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine aynı tarihten itibaren %4 oranında zam yapılmak suretiyle belirleneceği, diğer taraftan 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre, iş sözleşmesi ile çalışan ve bu kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için ücretlerin asgari hadlerinin, Bakanlıklarınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile Asgari Ücret Yönetmeliğinde belirlenen ilke ve esaslara göre belirleneceği, Asgari Ücret Tespit Komisyonunun 25/12/2018 tarih ve … sayılı kararı ile işçinin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücretinin 01/01/2019 – 31/12/2019 tarihleri arasında günlük 85,28TL olarak tespit edildiği, asgari ücretin brüt olarak tespit edildiği, kanuni kesintiler yapıldıktan sonra kalan miktarın işçiye ödendiği, asgari ücretin kamu düzenine ilişkin olduğu, işçilere bunun altında bir ücretin ödenemeyeceği, buna göre toplu iş sözleşmesinin ücret zammı maddesinde 01/01/2019 tarihindeki ücretlerine yüzde dört oranında zam yapılacağı belirtildiğinden, günlük brüt çıplak ücretleri, günlük 85,28.TL’nin altında kalan işçilerin ücretlerinin asgari ücret seviyesine yükseltilmesi ve bu miktarın üzerine Bakanlıklarınca ilan edilen toplu iş sözleşmesi hükümleri gereğince 01/01/2019 tarihinden geçerli olmak üzere yüzde dört zam yapılması gerektiği, işçilerle işverenler arasında hizmet akdinden, toplu iş sözleşmesinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan uyuşmazlıkların kesin olarak çözüme bağlanması görev ve yetkisinin iş mahkemelerine ait olduğu belirtilmiştir.
4) Kurumumuza yapılmış olan benzer talepli 2019/2597 sayılı başvuru kapsamında Hazine ve
Maliye Bakanlığından alınan 26.03.2019 tarihli ve … sayılı yazıda özetle; 696 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 23 üncü ve geçici 24 üncü maddeler ile kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan işçilerin sürekli işçi kadrosuna veya mahalli idare şirketlerinde işçi statüsüne geçirilmelerine imkân sağlandığı, anılan maddelerde işçilerin kapsamı ve sürekli işçi kadrosuna geçmek isteyenlerde aranacak şartların belirlendiğini, işçilerin mali ve sosyal haklarının belirlendiğini, işçilerin mali ve sosyal haklarına ilişkin hususlarda tereddütleri gidermeye geçici 23 üncü maddenin altıncı fıkrası uyarınca Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yetkili olduğunun değerlendirildiği, konuya ilişkin Bakanlıklarınca bugüne kadar bir düzenleyici işlem yapılmadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
5.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
5.2) “Çalışma ve sözleşme hürriyeti” başlıklı 48 inci maddesinde “Herkes, dilediği alanda
çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.
Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır.”,
5.3) “Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde “İşçiler ve
işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.
Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir.
(Ek fıkra: 23/7/1995-4121/4 md.; Mülga üçüncü fıkra: 7/5/2010-5982/6 md.)
(Mülga dördüncü fıkra: 7/5/2010-5982/6 md.) (Ek fıkra: 7/5/2010-5982/6 md.)
Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. (Ek fıkra:
7/5/2010-5982/6 md.)
Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri
Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. (Ek fıkra: 7/5/2010-5982/6 md.)
Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.”,
5.4) “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinde “Ücret emeğin karşılığıdır.
Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. (Değişik fıkra: 3/10/2001-4709/21 md.) Asgarî ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da gözönünde bulundurulur.”,
5.5) “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde
“(Değişik: 3/10/2001-4709/22 md.) Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi “başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
7) 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun;
7.1) 1 inci maddesinde “Bu Kanunun amacı, işçi ve işveren sendikaları ile konfederasyonların
kuruluşu, yönetimi, işleyişi, denetlenmesi, çalışma ve örgütlenmesine ilişkin usul ve esaslar ile işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını belirlemek üzere toplu iş sözleşmesi yapmalarına, uyuşmazlıkları barışçı yollarla çözümlemelerine, grev ve lokavta başvurmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”,
7.2) “Yüksek Hakem Kuruluna başvurma” başlıklı 51 inci maddesinde “(2) Yüksek Hakem
Kurulu kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.”,
8) 696 sayılı Kanunu Hükmünde Kararnamenin Geçici 23 üncü maddesinde (20/11/2017-
KHK-696/127 maddesi; aynen kabul: 01/02/2018- 7079/118 maddesi) “ç) En son çalıştığı idare ile daha önce kamu kurum ve kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı iş sözleşmelerinden dolayı bu madde ile tanınan haklar karşılığında herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu haklarından feragat ettiğine dair yazılı bir sulh sözleşmesi yapmayı kabul ettiğini yazılı olarak beyan etmek, Sürekli işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilir.
Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki idarelerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.”
9) 01/01/2018 tarihli ve 30288 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Kurum ve
Kuruluşlarında Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Sözleşmeleri Kapsamında
Çalıştırılmakta Olan İşçilerin Sürekli İşçi Kadrolarına veya Mahalli İdare Şirketlerinde
İşçi Statüsüne Geçirilmesine İlişkin 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici
23 ve Geçici 24 üncü Maddelerinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esasların “Sürekli işçi
kadrolarına geçirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesi” başlıklı
21 inci maddesinde “Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut
işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu Usul ve Esasların 3 üncü maddesinde belirtilen idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz.
(2) Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu Usul ve Esasların 3 üncü maddesinde belirtilen idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir.
(3) Bu Usul ve Esasların 3 üncü maddesinde belirtilen idarelerde; 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ:
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; Yüksek Hakem Kurulu kararının geçerli olduğu dönem için başvuranın talebinin reddine, 31/10/2020 tarihinde sona erecek Yüksek Hakem Kurulu kararından sonra ülke çapında kamu kurum ve kuruluşları arasında uygulama birliğini sağlamak için yapılacak yasal veya idari düzenlemeler veya toplu iş sözleşmelerinde alınacak kararlar çerçevesinde ülkenin mali kaynakları ile sosyal ve ekonomik koşulları dikkate alınarak benzer taleplerin değerlendirilmesi için Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Sürekli işçi statüsüne geçmiş olan başvuran ve onunla aynı statüde olan sürekli işçilerin
özlük hakları, sosyal ve mali haklarına ilişkin hükümler 696 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin geçici 23 üncü maddesi ile düzenlenmiştir. Söz konusu madde hükmü çerçevesinde, Yüksek Hakem Kurulu Kararı (375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin
Geçici 23. maddesi uyarınca İdarelerce Sürekli İşçi Kadrolarına Geçirilen İşçilerin Ücret İle
Diğer Mali Ve Sosyal Haklarının Belirlenmesinde Esas Alınacak Toplu İş Sözleşmesi
Hükümleri) ile sürekli işçilerin özlük hakları 31/10/2020 yılına kadar belirlenmiştir. Başvuran da taşeron şirket bünyesinde çalışmaktayken sürekli işçi statüsüne geçmeyi kabul etmiştir.
11.1)İdare tarafından gönderilen ‘Sulh Sözleşmesi’ başlıklı belgede “…İşçi … 375 sayılı
KHK’nın geçici 23 üncü / geçici 24 üncü maddesi ile tanınan haklar karşılığında; daha önce kamu kurum ve kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı dönemlere ilişkin olarak iş sözleşmesinden dolayı herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu haklardan feragat ettiğini kabul ve beyan etmektedir.” şeklinde yazılı ve imzalı beyanın bulunduğu görülmüştür.
12) Çalışanların özlük hakları ile sosyal ve mali hakları, ülkenin ekonomik ve mali olanakları,
bütçe imkânları ve çalışanların talepleri dikkate alınarak belirlenmektedir. Anayasanın 55 inci maddesi asgari ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumunun da göz önünde bulundurulacağını, 65 inci maddesi Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda
Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceğini düzenlemiştir.
13) Başvuruya konu sürekli işçilerin toplu sözleşme hakkının 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 23 üncü maddesinde nasıl uygulanacağı düzenlenmiş ve bu çerçevede hazırlanan
Yüksek Hakem Kurulu kararı ile sürekli işçilerin ücretlerine 2019 yılından itibaren uygulanacak zam oranları belirlenmiştir. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 51 inci maddesine göre Yüksek Hakem Kurulu kararları kesindir. Sürekli işçi kadrolarına geçirilen işçilere, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan toplu iş sözleşmesinin ücret, diğer mali ve sosyal haklara ilişkin hükümleri 31.10.2020 tarihine kadar uygulanacaktır.
14) Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından; 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci
maddesinde bir iş sözleşmesine dayanılarak çalışan gerçek kişinin “işçi”, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği bulunmayan kurum ve kuruluşların “işveren”, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkinin ise “iş ilişkisi” olarak tanımlandığı, İş Kanununun 1 inci maddesinde bu Kanunun 4 üncü maddesindeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine (faaliyet konularına bakılmaksızın)
uygulanacağının belirtildiği, İş Kanununda işçilerin nakli (tayin), görevde yükselme ve unvan değişikliği konusunda herhangi bir düzenleme bulunmadığı, diğer yandan, İş Kanununun işverenlerle bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlediği, anılan Kanunda asgari hususların belirtildiği, çalışma koşullarının işçi ve işveren arasında akdedilen iş sözleşmeleri ve taraflar arasında bağıtlanan toplu iş sözleşmeleri ile belirlenebilmesinin mümkün bulunduğu ifade edilmiştir.
15) 375 sayılı KHK’nın Geçici 23 üncü maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlarda, personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanların; söz konusu maddede belirtilen şartların yanı sıra, en son çalıştığı idare ile daha önce kamu kurum ve kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı iş sözleşmelerinden dolayı bu madde ile tanınan haklar karşılığında herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu haklarından feragat ettiğine dair yazılı bir sulh sözleşmesi yapmayı kabul ettiğini yazılı olarak beyan etmesi kaydıyla, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on gün içinde idaresinin hizmet alım sözleşmesinin yapıldığı birimine, sürekli işçi kadrolarında istihdam edilmek üzere yazılı olarak başvurabilecekleri ile sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerin istihdam edilmesine esas hizmet alım sözleşmelerinin, birinci fıkrada öngörülen geçiş işleminin yapıldığı tarih itibarıyla feshedilmiş sayılacağı düzenlenmiştir.
16) Ayrıca; sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin
girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem
Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamayacağı; sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirleneceği hususlarına da söz konusu maddede yer verilmiştir.
17) Geçiş işlemleri tamamlanan işçilere idarelerce uygulanmak üzere, Yüksek Hakem Kurulu
tarafından karara bağlanan ve 31.10.2020 tarihine kadar uygulanacak olan toplu iş sözleşmesinin ücret ve diğer mali ve sosyal haklara ilişkin hükümler Aile, Çalışma ve Sosyal
Hizmetler Bakanlığının resmi internet sayfasında yayınlanmıştır. Buna göre; 01.01.2019 –
30.06.2019 tarihleri arası ücret zammının, işçilerin 01.01.2019 tarihinde almakta oldukları
günlük çıplak ücretlerine aynı tarihten itibaren %4 oranında zam yapılacağı belirlenmiştir.
İşçinin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücreti ise Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun
25.12.2018 tarihli ve 2018/1 sayılı Kararı ile 01.01.2019 – 31.12.2019 tarihleri arasında günlük
85,28 TL olarak tespit edilmiştir.
18) Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından, iş sözleşmesinin ücret zammı
maddesinde 01.01.2019 tarihindeki ücretlerine yüzde dört oranında zam yapılacağı belirtildiğinden, günlük çıplak brüt ücretleri, günlük 85,28 TL’nin altında kalan işçilerin ücretlerinin asgari ücret seviyesine yükseltilmesi ve bu miktarın üzerine Bakanlıkça ilan edilen toplu iş sözleşmesi hükümleri gereği 01.01.2019 tarihinden geçerli olmak üzere %4 oranında zam yapılması gerektiği yönünde görüş bildirilmiştir. Ayrıca, 696 sayılı KHK, ilgili Usul ve
Esaslar ile Aile, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 31.10.2020 tarihine kadar uygulanacak olan toplu iş sözleşmesinde, öğrenim durumuna göre ücret farklılaştırılmasına ilişkin bir düzenlemeye rastlanılmamıştır.
19) Anayasanın 55 ve 65 inci maddeleri ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici
23 üncü maddesindeki düzenleme ile yukarıda belirtilen diğer ilke ve esaslar dikkate
alındığında, yasama yetkisi kapsamında düzenlenen bir konuda idarelerin aksine bir uygulama yapamayacağı, Devletin, sosyal ve ekonomik yükümlülüklerini mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirmekle yükümlü olduğu, sürekli işçilerin ücret ve diğer mali haklara ilişkin taleplerinin de bu ilke ve esaslar ile geçerli olan Yüksek Hakem Kurulu kararlarına göre belirlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
20) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin bu aşamada kabul
edilebilir olmadığı, ancak 31.10.2020 tarihinde süresi dolacak olan Yüksek Hakem Kurulu kararı sonrasında başvuranın da dâhil olduğu sürekli işçilerin ücrete, sosyal, idari ve mali haklara ilişkin taleplerinin, yapılan işin niteliği ve ağırlığı, işçinin mesleki ve eğitim durumu, ülkenin mali kaynakları ile sosyal ve ekonomik koşulları dikkate alınarak değerlendirilmesi ve ülke çapında kamu kurum ve kuruluşları arasında uygulama birliğinin sağlanması yönünde
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderilmediği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun ret edilen kısmı
yönünden, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede iş hukukuna ilişkin talepler yönünden İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Yüksek Hakem Kurulu kararının geçerli olduğu dönem için başvuranın talebinin REDDİNE,
31/10/2020 tarihinde sona erecek Yüksek Hakem Kurulu kararından sonra ülke çapında kamu kurum ve kuruluşları arasında uygulama birliğini sağlamak için yapılacak yasal veya idari düzenlemeler veya toplu iş sözleşmelerinde alınacak kararlar çerçevesinde ülkenin mali kaynakları ile sosyal ve ekonomik koşulları dikkate alınarak benzer taleplerin değerlendirilmesi için Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrasına uygun
olarak Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi