Katma Değer Vergisinde uygulanacak oran, işlemin niteliğine ve ilgili mal veya hizmetin Cumhurbaşkanı Kararı eki listelerdeki yerine göre belirlenir. Türkiye’de genel KDV oranı %20, indirimli oranlar ise %10 ve %1’dir. Ancak doğru oranı tespit etmek yalnız ürün adını bilmekle mümkün değildir; GTİP, kullanım amacı, hizmetin niteliği, sunulduğu yer ve özel düzenlemeler birlikte incelenmelidir.
Genel oran
İndirimli oran listelerinde veya özel bir düzenlemede yer almayan teslim ve hizmetler kural olarak %20 oranına tabidir. Bu nedenle indirimli oran istisnadır; bir mal veya hizmetin %1 ya da %10 oranına tabi olduğu açıkça gösterilemediğinde genel oran uygulanır.
%10 oran uygulaması
%10 oran; gıda ürünlerinin önemli bir bölümü, yeme-içme hizmetleri, belirli sağlık ve eğitim hizmetleri, bazı konaklama ve sosyal nitelikli hizmetler gibi alanlarda uygulanabilir. Ancak aynı ekonomik faaliyette mal teslimi ile hizmet sunumu farklı oranlara tabi olabilir. Özellikle lokanta, kafe, pastane ve benzeri işletmelerde işletmenin hizmet niteliği, sunulan ürün ve 2024 yılında yapılan açıklamalar birlikte değerlendirilmelidir.
%1 oran uygulaması
%1 oran, Cumhurbaşkanı Kararı eki (I) sayılı listede açıkça sayılan mallar ve bazı özel teslimlerde uygulanır. Konut teslimleri, bazı tarım ürünleri ve belirli temel ürünler bakımından geçmişte ve güncel dönemde farklı oran rejimleri bulunduğundan, işlemin tarihi ve taşınmazın özellikleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Konut ve taşınmaz teslimlerinde oran
Konut teslimlerinde uygulanacak oran, geçmiş dönemlerde net alan, yapı ruhsatı tarihi, arsa birim metrekare vergi değeri ve büyükşehir sınırı gibi unsurlara bağlanmıştır. Yeni rejimde ise konutun net alanı ve Kanundaki/karardaki güncel kriterler önemlidir. Bu nedenle eski tarihli bir satışa bugünkü oran sistemi doğrudan uygulanmamalıdır.
Yeme-içme hizmetlerinde 2024 açıklaması
27 Nisan 2024 tarihli 51 Seri No.lu KDV Genel Uygulama Tebliği değişikliğiyle lokanta, kafe, pastane ve benzeri işletmelerin hazırlayıp sunduğu yiyecek ve içeceklerde oran uygulaması netleştirildi. Bu işletmelerin sunduğu hizmetlerde alkollü içecekler dışındaki işlemlerde %10, alkollü içeceklerde ise genel oran uygulanır. Paket servis veya işletme dışında tüketim için satış yapılması, işletmenin hizmet niteliğini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Karma teslimlerde oran
Bir sözleşmede farklı oranlara tabi mal ve hizmetler birlikte sunuluyorsa, bedelin unsurlar itibarıyla ayrıştırılabilmesi önemlidir. Asıl işlem–fer’i işlem ilişkisi bulunan hallerde fer’i unsur ana işlemin oranını izleyebilir; bağımsız teslim veya hizmetler ise kendi oranlarına göre vergilendirilir.
Yanlış oran uygulanmasının sonucu
Olması gerekenden yüksek oranla KDV hesaplanması halinde fazla ve yersiz hesaplanan verginin düzeltilmesi gündeme gelir. Düşük oran uygulanması ise eksik vergi, vergi ziyaı ve gecikme faizi riskine yol açabilir. Alıcının faturadaki yüksek KDV’yi indirmiş olması, satıcının yanlış oran uygulamasını kendiliğinden hukuka uygun hale getirmez.
Pratik kontrol
- İşlem teslim mi hizmet mi?
- Mal veya hizmet güncel indirimli oran listesinde açıkça yer alıyor mu?
- İşlem tarihinde oran değişikliği olmuş mu?
- Konut/taşınmaz ise eski ve yeni rejim ayrımı var mı?
- Karma işlemde bedel unsurları ayrıştırılabiliyor mu?
- Özel tebliğ açıklaması veya sektörel düzenleme mevcut mu?