|
ÖZET: Keban Barajı ve havzasının sivil ziyaretçilere kapalı olduğu iddiasıyla yapılan başvuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiştir. Başvuran, barajın sivil ziyaretçilere açılmasını talep ederken, idarenin güvenlik önlemleri nedeniyle bu talebin reddedilmesi gerektiğini savunmuştur. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Keban Barajı’nın sivil ziyaretlere kapalı olmadığını, ancak özel güvenlik alanlarının belirli kısıtlamalara tabi olduğunu belirtmiştir. Güvenlik önlemlerinin, barajın kritik bir altyapı tesisi olması nedeniyle alındığı ifade edilmiştir.
İdarenin açıklamalarına göre, Keban Barajı ve havzası, genel sivil ziyaretlere kapalı değildir; ancak, güvenlik riskleri nedeniyle bazı alanlara giriş kısıtlaması uygulanmaktadır. Ziyaretçi talimatları çerçevesinde, resmi ve özel ziyaretlerin belirli prosedürlere tabi olduğu, bu kapsamda sivil vatandaşların bazı alanlara girişinin mümkün olduğu vurgulanmıştır. Başvurunun reddine ilişkin karar, başvuranın iddialarının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı gerekçesiyle verilmiştir. Sonuç olarak, Keban Barajı’nın güvenlik önlemleri ve ziyaretçi kabulü konusundaki düzenlemeleri, ilgili mevzuat çerçevesinde hukuka uygun bulunmuş ve başvurunun reddine karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2985-S.24.4740
BAŞVURU NO : 2023/15786
KARAR TARİHİ : 14.03.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Keban barajının ve baraj havzasının sivil ziyaretine açılması talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Keban baraj gölü ve baraj havzasının sivil ziyaretçi girişine kapalı olduğu, sivil araçlarla baraja ve baraj havzasına giriş yapılmak istendiğinde güvenlik kontrol noktalarında bulunan özel güvenlik görevlilerince barajın ve baraj havzasının sivil araç girişine kapalı olduğu ve ziyaret edilemeyeceği gerekçesiyle izin verilmediği ancak bazı kişilerin sosyal medyaya yansıttığı görüntülere bakıldığında normalde sivil ziyaretine kapalı olduğundan bahisle ziyarete izin verilmeyen baraj ve baraj havzasına girebildiği ve barajı ziyaret edebildiğinin görüldüğünü iddia ve ifade ederek Keban barajının ve baraj havzasının sivil ziyaretine açılmasını talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 26/10/2023 tarih ve sayılı bilgi/belge isteme yazısına istinaden Enerji Ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığı Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü Hidrolik Santrallar Daire
Başkanlığının 13/11/2023 tarih ve sayılı yazısında; 2.1. Başvuranın dilekçesindeki iddiaların tamamen mesnetsiz olduğu, Elektrik Üretim Anonim Şirketi
Genel Müdürlüğüne bağlı Keban HES İşletme Müdürlüğü sorumluluk sahasında uygulanmakta olan Özel
Güvenlik Hizmetlerinin 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve uygulanmasına İlişkin
Yönetmelik ile Sabotajlara Karşı Koruma Yönetmeliği kapsamında yürütüldüğü ve bu bağlamda alınan her türlü fiziki ve teknik güvenlik tedbirinin hukuki olduğu ve söz konusu tedbirlerin ayrıca Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığınca ”Gizli” gizlilik derecesiyle hazırlanan ”Sivil Hazırlık Planı” nda da yer aldığı,
2.2. Kritik alt yapı tesislerinden olan Keban HES İşletme Müdürlüğü sorumluluk sahasında genel sivil ziyaretlere kapalı olan/olacak yerlerin belirlenmesi ve bu yerlere giriş çıkışların hangi usul ve esaslar
çerçevesinde yapılabileceği hususu üçüncü şahısların değil, güvenlik risklerine bağlı olarak, Teşekkülün
/Müdürlüğün yetki ve tasarrufunda olduğu,
2.3. Sabotajlara karşı koruma yönetmeliği kapsamında yürütülen ”Ziyaretçi” uygulamalarının, adı geçen mevzuat kapsamında hazırlanan 09.03.TL.09 doküman kodlu ”Ziyaretçi Talimatı” doğrultusunda yürütüldüğü, bu bağlamda resmi veya özel her türlü ziyaretçi kabulünün hangi usul ve esaslar çerçevesinde yürütüleceğinin ayrıntılı bir biçimde belirlendiği ve kritik tesisler ile bunlara ait bileşenlerin genel sivil ziyaretlere açık olduğuyla ilgili herhangi bir ibarenin bulunmadığı, ana faaliyet konusu elektrik enerjisi üretimi olması münasebetiyle ”Çok Tehlikeli İşyerleri” sınıfında bulunan ve Milli Güvenlik Kurulu Genel
Sekreterliği tarafından belirlenen ”Önemli Tesis Kriterleri” çerçevesinde ”Birinci Derece Stratejik
Önemdeki Tesislerden” olan Keban HES İşletme Müdürlüğü sorumluluk sahasında uygulanmakta olan
Koruyucu Güvenlik, İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevresel Güvenlik önlemleriyle ilgili tedbir ve uygulamaların tamamının 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve Uygulamasına İlişkin
Yönetmelik 2494 sayılı Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanmasına
Hakkında Kanuna dayanılarak çıkartılan ve halen yürürlükte olan Sabotajlara karşı Koruma Yönetmeliği,
6331 sayılı İSG Kanunu ve DSİ Genel Müdürlüğünce hazırlanan enerji amaçlı tesislerde çevresel koruma,
güvenlik ve uyarı sistemleri rehberi kapsamında yürütüldüğü ve bu bağlamda bahse konu uygulamanın hukuki olduğu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Kapsamında ”Çok Tehlikeli İş Yeri” sınıfında bulunan
Keban HES İşletme Müdürlüğü ana faaliyet alanının bir bütün olduğu, bu bağlamda iş yeri olarak kabul edilen santral ve baraj tesisleri ile bu tesislerin eklenti ve sair müştemilatları, güzergah ve alanlarının gezi, mesire dinlenme alanı, piknik yapma, balık avlama, yüzme ve benzeri faaliyetler kapsamında hizmet veren halka açık yerler olarak değerlendirilemeyeceği, 2.4. Keban HES İşletme Müdürlüğüne ait bir takım teknik bölümlerin zaman zaman bazı Devlet ve
Hükümet Erkanı Bakanlar, Milletvekilleri, Genel Müdürlük Erkanı, Müfettiş, Hakim, Savcı ve Kolluk
Mensupları ile Kamu Kurum ve Kuruluşları, Özel Kuruluşlar, Üniversiteler ve MEB’e bağlı Okullar tarafından bir prosedür kapsamında ziyaret edilmelerinin, Anayasa’nın ”Eşitlik” ilkesine aykırılık olarak değerlendirilemeyeceği ve nitekim bahsi geçen sosyal medya paylaşımlarının bu kapsamda yapılmış olan ziyaretler sırasında çekilmiş görüntülerden olabileceği,
2.5. İlgi yazıda belirtildiği şekliyle Keban Baraj Gölü ve Havzasının ziyarete kapalı olmadığı, güvenlik uygulamalarının sadece özel güvenlik alanı ile sınırlı olduğu, sorumluluk alanı içerisinde bulunan “Yaşam
Vadisi Parkı” Keban ilçesinde bulunan Ata Park ve Seyir Balkonu Baraj ve Santral yapılarını cepheden ve kuşbakışı görme imkanı tanındığı; parkın bünyesinde barındırdığı mesire alanları ve spor kompleksleri ile her türlü sosyal etkinliğe imkan sağlandığı, Yahyalı Mezrası üzerinde baraj gölü havzasına ulaşımı sağlayan iki alternatif genel ulaşım yolu bulunduğu ve güzergahların aktif olarak kullanıldığı, Keban HES İşletme
Müdürlüğü ve özel güvenlik alanı içerisinde bulunan santral ve baraj tesisleri ile söz konusu tesislere ait kritik bileşenler ve bu bileşenler arasındaki güzergahların genel sivil ziyaretlere açılması hususu İş Sağlığı ve Güvenliği açısından, ziyaretçiler ve tesislerin güvenliği açısından riskler taşıdığından ilgili talebin karşılanmasının mümkün olmadığı, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” ,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır.” 6. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun; 6.1. “Amaç” başlıklı 1. Maddesinde; “Bu Kanunun amacı, kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyetteki özel güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemektir.” 6.2. “Özel Güvenlik İzni” başlıklı 3. Maddesinde; “Kişilerin silahlı personel tarafından korunması, kurum ve kuruluşlar bünyesinde özel güvenlik birimi kurulması veya güvenlik hizmetinin şirketlere gördürülmesi özel güvenlik komisyonunun kararı üzerine valinin iznine bağlıdır. Toplantı, konser, sahne gösterileri ve benzeri etkinliklerde; para veya değerli eşya nakli gibi geçici veya acil hallerde, komisyon kararı aranmaksızın, valilik tarafından özel güvenlik izni verilebilir.1 Kişi ve kuruluşların talebi üzerine, koruma ve güvenlik ihtiyacı dikkate alınarak, güvenlik hizmetinin istihdam edilecek personel eliyle sağlanmasına, kurum ve kuruluşlar bünyesinde özel güvenlik birimi kurulmasına ya da bu hizmetin güvenlik şirketlerine gördürülmesine izin verilir. Bir kuruluş bünyesinde özel güvenlik birimi kurulmuş olması, ihtiyaç duyulduğunda ayrıca güvenlik şirketlerine hizmet gördürülmesine mani değildir. Komisyon, koruma ve güvenlik hizmetini yerine getirecek personelin, bulundurulabilecek veya taşınabilecek silah ve teçhizatın azamî miktarını ve niteliğini, gerekli hallerde diğer fizikî ve aletli güvenlik tedbirlerini belirlemeye yetkilidir. Havalimanı ve liman gibi yerlerde alınacak güvenlik tedbirlerine ilişkin uluslararası yükümlülükler saklıdır. Geçici haller dışındaki özel güvenlik uygulaması, en az bir ay önce başvurulması şartıyla komisyonun kararı ve valinin onayı ile sona erdirilebilir.” 6.3. “Yönetmelik” başlıklı 26. Maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelik, İçişleri
Bakanlığınca bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren üç ay içinde çıkarılır.” 6.4. “Yürürlükten Kaldırılan Kanun”; “22.7.1981 tarihli ve 2495 sayılı Bazı Kurum ve Kuruluşların
Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.” 7. 6331 sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunun “Amaç” başlıklı 1. Maddesinde; “Bu Kanunun amacı; işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir.” 8. Sabotajlara Karşı Koruma Yönetmeliğinin; 8.1. “Amaç” başlıklı 1. Maddesinde; “Milli ekonomiye, Devletin savaş gücüne önemli ölçüde katkısı bulunan, kısmen veya tamamen yıkılmaları, hasara uğratılmaları veya geçici bir süre için dahi olsa çalışmadan alıkonmaları, ülke güvenliği ve ekonomisi ile toplum hayatı bakımından olumsuz etkiler yaratacak harp silah ve vasıtalarını, sınai, ticari ve zirai kurum ve kuruluşları, bunlara ait fabrika, atölye
ve işyerleri, baraj, enerji santralı, enerji nakil hatları, rafineri, petrol ve gaz boru hatları, terminal, pompa istasyonu, kömür, petrol ve maden işletmeleri, nakildepolama-yükleme tesisleri sağlık hizmetlerine katkısı bulunan tesisler ile tarihi ve milli eserler, radyo, televizyon, telsiz verici istasyonları, her nev’i ulaştırma ve haberleşme yapı ve tesisleri ile eğitim ve öğretim yapıları, ören yerleri, sitler, müzeler, kütüphaneler ve turistik tesislerle benzeri kuruluşları ve bu kuruluşlara ait personel, tesis, araç, gereç, malzeme ve dökümanı ve inşaatı devam eden önemli tesisleri vb. barışta, olağanüstü hal, sıkıyönetim, seferberlik, savaş ve savaş sonrası hallerde içeriden ve dışarıdan yapılabilecek her türlü sabotaja karşı koruma konusunda alınması gereken tedbirler ile bu tedbirlerin uygulama şekillerini göstermektedir.” 8.2. “Sabotajlara Karşı Koruma Planı” başlıklı 6. Maddesinde; “Sabotajlara karşı koyma ve önleme tedbirlerini almakla yükümlü Bakanlık ve kuruluşlar, bu Yönetmeliğe ve kendi özelliklerine göre sabotajlara karşı “Koruma Planı” yaparlar. Hazırlanacak planda yer alacak bilgiler ile plan örneği ektedir. 2495 Sayılı Kanuna tabi olan veya uygulamalarını bu Yönetmeliğe göre yürütecek kurum ve kuruluşlar tek bir koruma planı yaparlar. 2593 Ayrı Bakanlık ve kuruluşlara ait komşu tesislerle ilgili koruma planları, bu tesislerin Koruma ve Güvenlik Amirleri tarafından birbirleriyle koordine edilmek suretiyle ayrı ayrı hazırlanır. Ayrı Bakanlık ve kuruluşlara ait birimlerin ortaklaşa kullandığı binalarda koruma planının yapılması ve uygulanması hizmetleri, Mahalli Mülki Amirin, bu binadaki Kuruluş amirleri arasından görevlendireceği birim başkanının sorumluluğu altında ve bir protokola bağlanacak esaslar dahilinde mevcut birimler tarafından müştereken yürütülür. Aynı Bakanlık veya kuruluşa ait olan, bir site halinde ve yakın konumda gruplaşmış binalar için koruma planı müşterek olarak yapılabilir. Planların hazırlanmasında ve uygulanmasında doğabilecek uyuşmazlıklar, Mahalli Mülki Amirliklerce çözümlenir.
Koruma planları ve bunlara ait yazılar “GİZLİ” gizlilik derecesi taşırlar.” 8.3. “Sabotajlara Karşı Koruma Tedbirleri” başlıklı 11. Maddesinde; “Sabotajlara karşı korunma aktif ve pasif tedbirlerle sağlanır. Bu amaçla; a) Bakanlık ve kuruluşun etrafına tel örgü, parmaklık veya duvar çekilmesi, b) İç ve dış çevrenin aydınlatılması, c) Bekçi, nöbetçi veya devriye bulundurulması, d) Özel yetiştirilmiş köpekler kullanılması, e) Elektronik veya uygun görülecek diğer alarm sistemlerinin kullanılması, f) Nöbetçi kulübe veya kulelerinin yapılması, g) Telli-Telsiz muhabere sistemi kurulması, h)
Gereken yerlere ikaz levhalarının konulması, i) Giriş-çıkış kapılarının sınırlandırılması ve bu kapıların kontrol altında bulundurulması, j) Malzeme yükleme ve boşaltmalarında ve özellikle sabotaja elverişli olmaları nedeniyle parlayıcı, patlayıcı, yanıcı ve yakıcı madde nakliyatında özel tedbirler alınması, k)
Yangınlara karşı ikaz, ihbar ve söndürme sisteminin kurulması, l) Zeminde ve düşük seviyede olan veya dışarıdan tesisin içine bir sabotaj maddesi atma imkanı veren pencerelerin; panjur, demir parmaklık veya kalın kafes tellerle kapatılması ve içeriden çengellenmesi, m) Tesisin ana faaliyetlerinin ve tesiste çalışan personelin daima kontrol altında tutulması, n) Yapılacak eğitim, konferans, film gösterisi ve tatbikatlarla personelin, sabotajlara karşı korunma konularında bilinçlendirilmesi, sağlanır ve Bakanlık ve kuruluşun özelliğine göre gerekli görülecek diğer tedbirler alınır. Bu tedbirlerin uygulanmasında korunacak mahaldeki ünitelerin önem derecelerine göre öncelikleri dikkate alınır.” 9. 07.10.2004 tarihli 25606 sayılı Resmi Gazetede yer alan Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun
Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin “Amaç” başlıklı 1. Maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, 10/6/2004 tarihli ve 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun uygulanmasına yönelik usul ve esasları düzenlemektir.”
10. DSİ Genel Müdürlüğünce hazırlanan, Enerji Amaçlı Tesislerde Çevresel Koruma, Güvenlik ve
Uyarı Sistemleri Rehberinde; “Hes Tesisi Ve Rezervuar Bölgesi Koruyucu Ve Uyarıcı Tedbirleri başlığı altında”, “Hidroelektrik enerji üretmek amacıyla kullanılan baraj rezervuarı, doğal-yapay göl, regülatör rezervuarı, rezervuarı besleyen düzenlenmiş derivasyon ve besleme kanalları, iletim hatları (kanal, tünel vb.), yükleme havuzu, cebri boru, santral binası ve çevresi, şalt sahası, servis-ulaşım yolları vb. alanlar çeşitli potansiyel tehlikeleri içermektedir. Özellikle de su depolayan göl veya rezervuar ile iletim kanallarında, dere yataklarında suya girmek, yüzmek vb. eylemler son derece tehlikeli olmaktadır.” 11. Enerji Ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü Hidrolik
Santrallar Daire Başkanlığı Keban HES İşletme Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Ziyaretçi
Talimatında”; “1. İşletmemize yapılacak resmi ve özel ziyaretler genel olarak mesai saatleri içerisinde
İşletme Müdürü adına Koruma ve Güvenlik Amiri bilgisi dahilinde yapılır. 2. Mesai saatleri dışında yapılacak her türlü ziyaret sadece İşletme Müdürü veya Koruma ve Güvenlik Amiri’nin izniyle yapılabilir.
3. Site, Sosyal Tesisler ve İdari Bina’ya yapılacak olan her türlü ziyaret ile ilgili işlem “Site Nizamiye”
Santral Binası, Teknik Bina ve Baraj bölgesine yapılacak olan her türlü ziyaret ile ilgili işlemler “Santral
Nizamiye”den gerçekleştirilir. 4. İşletmemizin Site, Sosyal Tesisler ve İdari Bina bölümlerini ziyaret edecek olan şahısların varsa araçları durdurulur, kiminle görüşmek istedikleri sorulur ve görüşmek istedikleri kişi veya kişilere telefonla haber verilir. Görüşme isteklerinin kabul edilmesi durumunda şahısların araç ve kendileri gerekli güvenlik kontrolünden geçirildikten sonra kimlik, ehliyet veya ruhsatlarına gerekli kayıtlar yapılmak üzere el konulur. Kendilerine “ZİYARETÇİ KARTI” verilir.”ZİYARETÇİ DEFTERİ”ne gerekli kayıtlar yapılır. Bu şahıs ve araçlar çıkışta kartlarını bırakır ve el konulan ilgili evrakları kendilerine teslim edilir. Bu işlemler Site Nizamiye’de görevli Güvenlik Personeli tarafından gerçekleştirilir. 5. İşletmemizin Baraj ve Piknik Alanını ziyaret edecek olan şahısların varsa araçları durdurulur, gerekli güvenlik kontrolleri yapıldıktan sonra kimlik, ehliyet veya ruhsatlarına gerekli kayıtlar yapılmak üzere el konulur. ZİYARETÇİ DEFTERİ’ne gerekli kayıtlar yapılır. Bu şahıs ve araçlara çıkışta el konulan ilgili evrakları teslim edilir. Bu işlemler Santral Nizamiye’de görevli Güvenlik Personeli tarafından gerçekleştirilir. 6. İşletmemizin Santral ve Teknik Binalarını ziyaret edecek olan şahısların varsa araçları durdurulur ve Santral Nizamiye önündeki park alanına park ettirmeleri sağlanır. Kiminle görüşmek istedikleri sorulur ve görüşmek istedikleri kişi veya kişilere telefonla haber verilir. Görüşme isteklerinin kabul edilmesi durumunda şahısların kendileri gerekli güvenlik kontrolünden geçirildikten sonra kimlik, ehliyet veya ruhsatlarına gerekli kayıtlar yapılmak üzere el konulur. Kendilerine
“ZİYARETÇİ KARTI” verilir. “ZİYARTÇİ DEFTERİ”ne gerekli kayıtlar yapılır. Bu şahıslar çıkışta kartlarını bırakır ve el konulan ilgili evrakları kendilerine teslim edilir. Bu işlemler Santral Nizamiye’de görevli Güvenlik Personeli tarafından gerçekleştirilir. 7. Ziyaretçiler yalnız bırakılmaz, ilgili kişi tarafından refakat ettirilir. Ziyaretçilerin gizli ve tehlikeli yerlere sokulmaları yasaktır. 8. Kafile halinde santralı ziyarete gelenler, 10-20 kişilik gruplar halinde santrale alınır ve ilgili kişi refakatinde santral gezdirilir. 9. Yabancı uyruklu ziyaretçiler ve kimliklerini teşvik eden turistler ancak Mülki idare Amiri’nden almış oldukları izin belgelerini ibraz etmek şartıyla, Müdürlüğün izniyle işletmeye girebilirler. 10.
Ellerinde müsaade belgesi olan ve resmi sıfata haiz olan kimselere gerekli kolaylık gösterilir. Durumdan
İşletme Dürü ve Koruma ve Güvenlik Amiri haberdar edilir. 11. İş icabı sürekli İşletmemize gelip gitmekte olan şahısların kimlikleri bir defaya mahsus olmak üzere “ZİYARETÇİ DEFTERİ”ne kayıtlar yapılır.
Gerekli kolaylık sağlanır. 12. İşletmememiz ziyaret edecek olan Devlet ve Hükümet Erkanı Milletvekilleri, Yabancı Elçilik Mensupları ve Genel Müdürlük Erkanı, Müfettiş, Asker ve Polis Teşkilatı mensuplarından tanınanlara veya kendisini tanıtanlara mevzuatın imkan verdiği ölçüde gerekli kolaylık sağlanır. 13.
Nizamiyeden İşletme sahasına girerek fotoğraf, film, video çekimi ve röportaj yapmak isteyen foto film ekiplerin Genel Müdürlüğümüzden izin alanlarına giriş izni verilir. Durumdan İşletme Müdürü, Koruma
ve Güvenlik Amiri haberdar edilir. 14. Kret üzeri sürekli yasak alan olup, bu bölgeye ancak resmi ve özel izne tabi kişi ve araçlar girebilir. 15. Ziyarete gelen tüm şahıslara etik kuralları çerçevesinde muamele edilir.”
Hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Keban baraj gölü ve baraj havzasının sivil ziyaretçi girişine kapalı olduğundan Keban barajının ve baraj havzasının sivil ziyaretine açılmasını talep edilmektedir.
14. Enerji Ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü Hidrolik
Santrallar Daire Başkanlığı tarafından verilen cevabi yazıda özetle; Keban Baraj Gölü ve Havzasının ziyarete kapalı olmadığı, güvenlik uygulamalarının sadece özel güvenlik alanı ile sınırlı olduğu, Keban
HES İşletme Müdürlüğü ve özel güvenlik alanı içerisinde bulunan santral ve baraj tesisleri ile söz konusu tesislere ait kritik bileşenler ve bu bileşenler arasındaki güzergâhların genel sivil ziyaretlere açılması hususu
İş Sağlığı ve Güvenliği açısından, ziyaretçiler ve tesislerin güvenliği açısından riskler taşıdığından ilgili talebin karşılanmasının mümkün olmadığı ifadelerine yer verilmiştir.
15. Başvuru dosyası incelendiğinde; Uyuşmazlığın, Keban barajının ve baraj havzasının sivil ziyaretine açılmasını talebi karşısında ilgili idarenin Keban Baraj Gölü ve Havzasının ziyarete kapalı olmadığı, güvenlik uygulamalarının sadece özel güvenlik alanı ile sınırlı olduğu, özel güvenlik alanı içerisinde bulunan santral ve baraj tesislerinin güvenlik riski açısından riskler taşıdığından ilgili talebin karşılanmasının mümkün olmadığı noktasında düğümlendiği görülmektedir.
16. Konuyla ilgili mevzuata bakıldığında; Anayasa’nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralı yer almıştır. Anayasanın aktarılan hükmü ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmıştır. Yasa koyucunun genel prensiplerini belirlediği konularda, idarelerin düzenleyici işlem yapma yetkisi, yasama organının çizdiği sınırlar içerinde, Anayasa, Kanun ve Tüzük gibi üst hukuk normlarına aykırı olmamak kaydıyla düzenleme yapabileceği açıktır.
17. Mülga olan 2495 sayılı kanuna dayanarak çıkarılan Sabotajlara Karşı Koruma yönetmeliğinde; 17.1. Milli ekonomiye önemli ölçüde katkısı bulunan, kısmen veya tamamen yıkılmaları, hasara uğratılmaları veya geçici bir süre için dahi olsa çalışmadan alıkonmaları, ülke güvenliği ve ekonomisi ile toplum hayatı bakımından olumsuz etkiler yaratacak olan baraj, enerji santralı, enerji nakil hatları vb. gibi alanlara karşı yapılabilecek her türlü sabotaja karşı koruma konusunda alınması gereken tedbirler ve tedbirlerin uygulama şekillerinin gösterildiği,
17.2. Sabotajlara karşı koyma ve önleme tedbirlerini almakla yükümlü Bakanlık ve kuruluşların bu
Yönetmeliğe ve kendi özelliklerine göre sabotajlara karşı “Koruma Planı” yapacağı, bu Koruma Planlarının ve bunlara ait yazıların “GİZLİ” gizlilik derecesi taşıyacağı, 17.3. Sabotajlara karşı korunmanın aktif ve pasif tedbirlerle sağlanacağı, kuruluşun etrafına tel örgü, parmaklık veya duvar çekilmesi, iç ve dış çevrenin aydınlatılması, bekçi, nöbetçi veya devriye bulundurulması, özel yetiştirilmiş köpekler kullanılması, elektronik veya uygun görülecek diğer alarm sistemlerinin kullanılması, nöbetçi kulübe veya kulelerinin yapılması, telli-telsiz muhabere sistemi kurulması, gereken yerlere ikaz levhalarının konulması, giriş-çıkış kapılarının sınırlandırılması ve bu kapıların kontrol altında bulundurulması, malzeme yükleme ve boşaltmalarında ve özellikle sabotaja elverişli olmaları nedeniyle parlayıcı, patlayıcı, yanıcı ve yakıcı madde nakliyatında özel tedbirler alınması, yangınlara karşı ikaz, ihbar ve söndürme sisteminin kurulması, zeminde ve düşük seviyede olan veya dışarıdan tesisin içine bir sabotaj maddesi atma imkanı veren pencerelerin; panjur, demir parmaklık veya kalın kafes tellerle kapatılması ve içeriden çengellemesi, tesisin ana faaliyetlerinin ve tesiste çalışan personelin daima kontrol altında tutulması gibi tedbirlerin alınacağı ve bu tedbirlerin uygulanmasında korunacak mahaldeki ünitelerin önem derecelerine göre öncelikleri dikkate alınacağı ifade edilmiştir.
18. Enerji Amaçlı Tesislerde Çevresel Koruma, Güvenlik ve Uyarı Sistemleri Rehberinde; Hidroelektrik enerji üretmek amacıyla kullanılan baraj rezervuarının, doğal-yapay göllerin, regülatör rezervuarının, rezervuarı besleyen düzenlenmiş derivasyon ve besleme kanallarının, iletim hatları yükleme havuzunun, cebri borunun, santral binası ve çevresinin, şalt sahasının, servis-ulaşım yolları vb. alanların çeşitli potansiyel tehlikeleri içerdiği belirtilmiştir.
19. Keban HES İşletme Müdürlüğü tarafından hazırlanan Ziyaretçi Talimatında; Keban HES
İşletmesine yapılacak resmi ve özel ziyaretlerin genel olarak mesai saatleri içerisinde İşletme Müdürü adına
Koruma ve Güvenlik Amiri bilgisi dahilinde yapıldığı, mesai saatleri dışında yapılacak her türlü ziyaretin sadece İşletme Müdürü veya Koruma ve Güvenlik Amirinin izniyle yapılabildiği, Site, Sosyal Tesisler ve
İdari Bina’ya yapılacak olan her türlü ziyaret ile ilgili işlemin “Site Nizamiye” Santral Binası, Teknik Bina ve Baraj bölgesine yapılacak olan her türlü ziyaret ile ilgili işlemlerin Santral Nizamiye ’den gerçekleştirildiği, İşletmenin Site, Sosyal Tesisler ve İdari Bina bölümlerini ziyaret edecek olan şahısların varsa araçlarının durdurulacağı, kiminle görüşmek istedikleri sorularak görüşmek istedikleri kişi veya kişilere telefonla haber verileceği, Görüşme isteklerinin kabul edilmesi durumunda şahısların araç ve kendilerinin gerekli güvenlik kontrolünden geçirildikten sonra kimlik, ehliyet veya ruhsatlarına gerekli kayıtlar yapılmak üzere el konulacağı ve kendilerine “Ziyaretçi Kartı” verileceği, bu işlemlerin Santral
Nizamiye ’de görevli Güvenlik Personeli tarafından gerçekleştirileceği, ziyaretçilerin gizli ve tehlikeli yerlere sokulmalarının yasak olduğu, kafile halinde santralı ziyarete gelenlerin 10-20 kişilik gruplar halinde santrale alınarak ilgili kişi refakatinde santralde gezdirileceği, ellerinde müsaade belgesi olan ve resmi sıfata haiz olan kimselere gerekli kolaylığın gösterilerek durumdan İşletme Müdürü ve Koruma ve Güvenlik
Amirinin haberdar edileceği, İşletmeyi ziyaret edecek olan Devlet ve Hükümet Erkanı Milletvekilleri, Yabancı Elçilik Mensupları ve Genel Müdürlük Erkanı, Müfettiş, Asker ve Polis Teşkilatı mensuplarından tanınanlara veya kendisini tanıtanlara mevzuatın imkan verdiği ölçüde gerekli kolaylığın sağlanacağı, Nizamiyeden İşletme sahasına girerek fotoğraf, film, video çekimi ve röportaj yapmak isteyen foto film ekiplerinin ENERJİ Ve TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel
Müdürlüğünden izin alanlara giriş izni verileceği ve bu durumdan İşletme Müdürü ile Koruma ve Güvenlik
Amirinin haberdar edileceği, Kret üzerinin sürekli yasak alan olduğu ve bu bölgeye ancak resmi ve özel
izne tabi kişi ve araçlar girebileceği, ziyarete gelen tüm şahıslara etik kuralları çerçevesinde muamele edileceği belirtilmiştir.
20. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuatın birlikte değerlendirilmesi neticesinde; 20.1. Yukarıda yer verilen tespitler çerçevesinde; Keban HES İşletme Müdürlüğü sorumluluk sahasında uygulanmakta olan Özel Güvenlik Hizmetlerinin 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve uygulanmasına İlişkin Yönetmelik ile Sabotajlara Karşı Koruma Yönetmeliği kapsamında yürütüldüğü, güvenlik önlemlerinin ve ziyaretçi kısıtlamalarının bu yönetmelik kapsamında alındığı, “Koruma Planı” çerçevesinde tedbirlerin belirlendiği, 20.2. Keban Baraj Gölü ve Havzasının ziyarete kapalı olmadığı, güvenlik uygulamalarının sadece özel güvenlik alanı ile sınırlı olduğu, özel güvenlik alanına ait giriş çıkışlara yönelik “Ziyaretçi Talimatı” oluşturulduğu, özel güvenlik alanı içerisinde bulunan santral ve baraj tesisleri ile söz konusu tesislere ait kritik bileşenlerin ve bu bileşenler arasındaki güzergâhların genel sivil ziyaretlere açılması hususunda yetkinin Müdürlüğün yetkisinde olduğu, Keban HES İşletme Müdürlüğüne ait olan ve sivil vatandaşların ziyaretine izin verilmeyen belirli alanların, çeşitli devlet görevlileri tarafından ziyaret edilmesinin de yine
Müdürlüğün tasarrufunda olduğu,
20.3. Keban barajı ve çevresinin özel güvenlik alanları dışında sivil vatandaşların kullanımına açık olduğu, Yaşam Vadisi Parkının, Keban ilçesinde bulunan Ata Park ve Seyir Balkonunun Baraj ve Santral yapılarını cepheden ve kuşbakışı görme imkanına sahip olduğu, parkın bünyesinde barındırdığı mesire alanlarının ve spor komplekslerinin her türlü sosyal etkinliğe imkan sağlayacak düzeyde olduğu, Yahyalı Mezrası üzerinde baraj gölü havzasına ulaşımı sağlayan iki alternatif genel ulaşım yolu bulunduğu ve güzergahların aktif olarak kullanıldığı ve bu alanlara yönelik bir engelleme ya da kısıtlama olmadığı,
20.4. Ana faaliyet konusu elektrik enerjisi üretimi olmasından ötürü “Çok Tehlikeli İşyerleri” sınıfında kabul edilen ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği tarafından belirlenen ”Önemli Tesis Kriterleri” çerçevesinde ”Birinci Derece Stratejik Önemdeki Tesislerden” olan bu bölgenin kritik tesis olarak genel sivil ziyaretlere açık olmasının gerektiği konusunda herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanmadığı, tüm bu hususlar dikkate alındığında; idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği böylece
“Kararların gerekçeli olması ve “Makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Elazığ İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE, Ret Kararının BAŞVURANA ve ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi