|
ÖZET: Keçiören Belediyesi tarafından tahsil edilen arsa vergilerinin iadesi talebiyle yapılan başvuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiştir. Başvuruda, şikayetçi, Şenyuva Mahallesi’nde imarlı arsa vasfını kaybeden bir parsel için 2012 yılından beri inşaat ruhsatı verilmediğini ve bu nedenle taşınmazın servet değerinin bulunmadığını belirtmiştir. Dolayısıyla, bu taşınmaz için emlak vergisi tahakkuk ettirilmesinin hukuka aykırı olduğunu iddia ederek, tahsil edilen vergilerin gecikme faizi ile birlikte iadesini talep etmiştir.
Kurum, Keçiören Belediyesi’nden alınan bilgiler doğrultusunda, söz konusu taşınmazın kısıtlılık durumunun bulunmadığını ve emlak beyanına rastlanmadığını tespit etmiştir. Ayrıca, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın görüşü doğrultusunda, belediye sınırları içinde parsellenmiş arazinin arsa sayılacağı ve buna göre vergilendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. İmar planlarında inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar için kısıtlı vergi uygulamasının mümkün olduğu, ancak bu taşınmaz için böyle bir durumun söz konusu olmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili mevzuat ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda, idarenin işlemlerinde hukuka aykırı bir durum tespit edilmemiştir. Başvuru sahibinin, Keçiören Belediye Başkanlığı’na karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12907-S.21.20737
BAŞVURU NO : 2021/6893
KARAR TARİHİ : 09/09/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KEÇİÖREN BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Keçiören Belediyesince tahsil edilen arsa vergilerinin gecikme faizi ile birlikte iadesinin sağlanması yönünde karar verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/03/2021
I. BAŞVURU KONUSU
1. Şikayetçi tarafından Kurumumuza yapılan 13/01/2021 tarihli başvuruda özetle, Keçiören
Belediyesinin planlama çalışmaları nedeniyle imarlı arsa vasfını kaybeden Şenyuva Mahallesinde ada, nolu parselin Belediye Meclisinin 12/09/1987 tarih ve sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli
“Senyuva Güzelyurt Islah İmar Planı” içerisindeki imarlı parselleri için 12/08/2011 tarihinde sözleşme imzaladıkları müteahhide bu güne kadar temel ruhsatı ve inşaat yapı ruhsatı verilmemesi nedeniyle 2012 yılından bu yana bahsedilen planlama çalışmaları nedeniyle imarsız arsa vasfına dönüştüğü için tasarruf haklarının yasaklandığı, yapı yasağı olan bu nedenle Temel Ruhsatı ve İnşaat Yapı Ruhsatı verilmeyen taşınmazın ortada yürürlük kazanan imar planı olmadığı için olması gereken servet değeri olmadığı halde sanki ortada imarlı bir arsa mevcutmuş gibi emlak vergisinin tarh ve tahakkuk ettirilmesinin Anayasaya, vergilendirme ilkelerine ve prensiplerine aykırı olduğunu ifade ve iddia ederek Keçiören Belediyesince tahsil edilen arsa vergilerinin gecikme faizi ile birlikte iadesinin sağlanması talebi hakkında
Kurumumuzca 27/07/2020 tarih ve 2020/66021-S.20.71762 sayılı Gönderme Kararı verilmişti.
1.1. Şikayetçi tarihli dilekçesinde özetle, idarenin başvurusuna Kurumumuz aracılığıyla verdiği olumsuz cevaba katılmadığını, bu nedenle dosyanın esastan incelenmesi talebiyle ilgili olarak başvuru konusu anılan parsel hakkında dilekçesinde yer verdiği şikayet nedenlerinin Kurumumuzca dikkate alınacağından tekerrüre meydan vermemek için dilekçesinde tekrarından kaçınıldığını, vergi kanunları ve buna dayalı olarak yayımlanan yönetmelik hükümlerinin vergilendirme ilkeleri ve prensipleri ile uyumlu ve uygun olması gerektiğini, şayet başvuru konusu olayda olduğu gibi uygulamada ortaya çıkan bir uyuşmazlık var ise o takdirde uyuşmazlığın çözümü için lafzi yoruma değil amaçsal yorum yöntemine başvurularak kanunların ve yönetmeliklerin statik yapısı ile hayatın dinamik gerçekleri arasında çelişkinin
giderilmesi gerektiğini, dilekçesine konu olayda olduğu gibi bir taşınmazın planlama çalışmaları nedeniyle tasarrufunun kısıtlanmasının “Tasarrufu Kısıtlanan Bina, Arsa ve Arazi Yönetmeliğinin 2. maddesinde belirtilenin dışında da olabileceğini, ayrıntılarına yazımız ekinde gönderilen dilekçesinde yer verdiği gerekçelere istinaden Şenyuva Mahallesinde ada, nolu parselin Belediye Meclisinin 12/09/1987 tarih ve sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli “Senvuva Güzelyurt Islah İmar Planı” içerisindeki imarlı parselleri ile ilgili olarak, Ankara Büyükşehir Belediyesinin ve Keçiören Belediyesinin dilekçesinde belirttiği üzere ve ekinde yer alan belgelerde 2012 yılından bu yana süregelen ve sonuçlanmayan planlama çalışmaları nedeniyle taşınmaza inşaat ruhsatı verilmeyen ve müteahhitle kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapamadığı ve satamadığı için imarlı arsa vasfı taşımayan ve bu nedenle servet değeri olmayan taşınmaz için vergi tahakkuk ettirilemeyeceğini, aksi halin vergilendirme ilkeleri ve prensiplerine aykırı olduğunu ifade ve iddia ederek başvurusunun esastan karara bağlanması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet edilen idareden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup Keçiören Belediye Başkanlığı Mali
Hizmetler Müdürlüğü’nden alınan 23.06.2021 tarih ve – – sayılı cevabi yazıda, “
İlgi yazılarda bahsi geçen kimlik numaralı adına sicil numarasında
12.02.2020 iktisaplı Keçiören İlçesi 23 Nisan Mahallesi imarın ada parsel sayılı taşınmaz üzerinde
179,1188 metre kare hissesinin beyanı bulunduğu tespit edilmiştir. Bahsi geçen Keçiören İlçesi Şenyuva
Mahallesi ada nolu parselle ilgili emlak beyanına rastlanılmadığını;
2.1. Şikayetçinin tekarlanan dilekçesinde “imarlı arsa vasfı taşımayan ve bu nedenle servet değeri olmayan taşınmaz için vergi tahakkuk ettirilmeyeceğini…” bildirmiştir. 22.06.2021 tarihinde sahibinden.com sitesinden bahsi geçen Keçiören İlçesi Şenyuva Mahallesinde toplam 6 adet arsa ilanına rastlanılmış olup, alım satıma esas metre karesi 600,00 – 1400,00 arasında olduğu görülmektedir. “Tasarrufu Kısıtlanan
Bina, Arsa ve Arazi Hakkında Yönetmelik’te imar planı bulunmadığı için imar durumu verilmemesi, kısıtlılık uygulanacak bir durum olarak belirlenmediğinden, Keçiören İlçesi Şenyuva Mahallesi ada nolu parsel için kısıtlı emlak vergisi uygulanması mümkün bulunmamaktadır.” açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Uyuşmazlık konusu hakkında Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan alınan 30.07.2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda, “…1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 12 nci maddesinde, Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların bu Kanun hükümlerine göre arazi vergisine tabi olduğu, belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazinin arsa sayılacağı, belediye sınırları içinde veya dışında bulunan parsellenmemiş araziden hangilerinin bu Kanuna göre arsa sayılacağının Cumhurbaşkanı kararı ile belli edileceği ve aksine hüküm olmadıkça bu Kanunun diğer maddelerinde yer alan arazi tabirinin arsaları da kapsayacağı; 13 üncü maddesinde ise arazi vergisini, arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenler ödeyeceği, bir araziye paylı mülkiyet halinde malik olanlar, hisseleri oranında mükellef olacağı, elbirliği mülkiyette malikler vergiden müteselsilen sorumlu olacağı hükme bağlanmıştır.
3.1. Aynı Kanunun 30 uncu maddesinde, kanunlar veya diğer kamu düzeni koyan mevzuatla tasarrufu kısıtlanan bina, arsa ve arazinin vergisinin kısıtlamanın devam ettiği sürece 1/10 oranında tahsil olunacağı; kanunla ve diğer mevzuatla yapılan kısıtlamaların neler olduğunun, süresinin, tevsikinin ve kısıtlama koyan kamu organlarının görevleri ve sorumluluklarının Bakanlığımızca, Milli Eğitim, Çevre ve
Şehircilik Bakanlıklarının mütalaaları alınarak hazırlanacak bir yönetmelikle tanzim olunacağı hükme bağlanmıştır.
3.2. Kısıtlı vergi uygulaması, söz konusu hükme istinaden hazırlanan ve 17/11/1986 tarih ve 19284 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak 9/11/1985 tarihinden itibaren uygulanmak üzere yürürlüğe giren
“Tasarrufu Kısıtlanan Bina. Arsa ve Arazi Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre yapılmaktadır.
3.3. Anılan Yönetmeliğin 2 nci maddesinde, “imar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul. cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere ayrılmış olması sebebiyle üzerinde inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar ile esaslı değişiklik ve ilaveler yapılmasına izin verilmeyen binaların tasarrufu kısıtlanmış sayılır.
3.4. Bu hallerde kısıtlı olarak vergileme, imar planının kesinleştiği tarihi izleyen yıl başından itibaren yapılır. Kısıtlama, ilgili arsa veya binanın bulunduğu alan imar programına alınıncaya (imar programının kesinleştiği tarihe) kadar devam eder.
3.5. Arsanın imar planında kısıtlılığı gerektiren amaçlara tahsis edildiğinin bu yönetmeliğin 5 inci maddesindeki bildirim mecburiyeti hükümlerine göre tespit edilmemiş olması halinde, arsa veya bina sahibi tarafından yazılı müracaatta bulunularak kısıtlamayı koyan idareden alınacak kısıtlılık durumunu gösteren belge verginin tarhına yetkili daireye ibraz edildiğinde kısıtlılık aynı esaslar dairesinde uygulanır.” denilmektedir.
3.6. Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalara göre, belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazinin arsa sayılması ve arsaya ait oran üzerinden vergilendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, imar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul, cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere ayrılmış olması sebebiyle üzerinde inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar için kısıtlı verginin uygulanması mümkün bulunmakta olup söz konusu taşınmaz ile ilgili olarak anılan Yönetmelikte belirtilen hususların mevcut olmaması durumunda emlak vergisine ilişkin kısıtlılık hükümlerinin uygulanması mümkün değildir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
6. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun, “Mevzu” başlıklı 12 nci maddesinde; “ Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsalar bu kanun hükümlerine göre Arazi Vergisine tabidir. Belediye sınırları
içinde belediyece parsellenmiş arazi arsa sayılır. Belediye sınırları içinde veya dışında bulunan parsellenmemiş araziden hangilerinin bu kanuna göre arsa sayılacağı Bakanlar Kurulu kararı ile belli edilir. Aksine hüküm olmadıkça bu kanunun diğer maddelerinde yer alan arazi tabiri arsaları da kapsar.”
, “Mükellef” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Arazi Vergisini, arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenler öder. Bir araziye paylı mülkiyet halinde malik olanlar, hisseleri oranında mükelleftirler. Elbirliği mülkiyette malikler vergiden müteselsilen sorumlu olurlar.
Mülkiyeti ihtilaflı bulunan arazi için mutasarrıfı bulunmıyan kişiler tarafından ödenen Arazi Vergileri ihtilafın ödeme yapan aleyhine sonuçlanması halinde ihtilafla ilgili bulunanların karar tarihinden itibaren bir yıl içerisinde başvurmaları şartiyle kendilerine ret ve iade olunur. ” 6.1. “Mükellefiyetin başlaması ve bitmesi” başlıklı 19 uncu maddesinde; “Arazi vergisi mükellefiyeti; a) 33 üncü maddenin (1) ilâ (7) numaralı fıkralarında yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde bu değişikliklerin vuku bulduğu tarihi, aynı maddenin (8) numaralı fıkrasında yazılı halde ise bu duruma bağlı olarak takdir işleminin yapıldığı tarihi, b) Dört yılda bir yapılan takdir işlemlerinde takdir işleminin yapıldığı tarihi, c) Muafiyetin sukut ettiği tarihi, takip eden bütçe yılından itibaren başlar.
Vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan araziden dolayı mükellefiyet, bu olayın vukubulduğu tarihi takibeden taksitten itibaren sona erer. Kanunların verdiği yetkiye dayanılarak tasarrufu yasak edilen arazinin vergisi, mükelleflerce keyfiyetin vergi dairesine bildirilmesi veya vergi dairesince re’sen tespit edilmesi üzerine yasaklama tarihini izliyen taksitlerden itibaren bu hallerin devam ettiği sürece alınmaz.
Deprem, su basması, yangın gibi tabii afetler sebebiyle yanan, yıkılan binaların arsalarına ait vergiler, bu olayların vukua geldiği tarihleri takibeden bütçe yılından itibaren iki yıl süre ile alınmaz. Üzerine bina yapılan arsanın Arazi Vergisi mükellefiyeti, inşaatın bittiği yılı takipeden bütçe yılından itibaren sona erer.”
6.2. “Ödeme süresi” başlıklı 30 uncu maddesinde; “ Emlak Vergisi birinci taksidi Mart, Nisan ve Mayıs aylarında, ikinci taksidi Kasım ayı içinde olmak üzere iki eşit taksitte ödenir. Maliye Bakanlığı ödeme aylarını, bölgelerin özelliklerine göre değiştirebilir. Kanunlar veya diğer kamu düzeni koyan mevzuatla tasarrufu kısıtlanan bina arsa ve arazinin vergisi, kısıtlamanın devam ettiği sürece 1/10 oranında tahsil olunur. 9 ve 19 uncu madde hükümleri saklıdır. Kısıtlamanın kaldırılması halinde, kaldırılma tarihini takibeden bütçe yılından itibaren emlakin vergisi, tüm vergi değeri üzerinden ödenir. Kısıtlamanın devam ettiğı sürede tecil edilen verginin 9/10 u bina, arsa veya arazinin satılması, istimlaki veya hibe yoluyla ahara devir ve temliki halinde, tahsilat zamanaşımına uğramamış olanları muaccel hale gelir. Kanunla ve diğer mevzuatla yapılan kısıtlamaların neler olduğu, süresi, tevsiki ve kısıtlama koyan kamu organlarının görevleri ve sorumlulukları Maliye Bakanlığınca, Milli Eğitim, İmar ve İskan ve İçişleri Bakanlıklarının mütalaaları alınarak hazırlanacak bir yönetmelikle tanzim olunur…”
7. Tasarrufu Kısıtlanan Bina, Arsa ve Arazi Hakkında Yönetmeliğin 2 nci maddesinde; “İmar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul, cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere ayrılmış olması sebebiyle üzerinde inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar ile esaslı değişiklik ve ilaveler yapılmasına izin verilmeyen binaların tasarrufu kısıtlanmış sayılır.
7.1. Bu hallerde kısıtlı olarak vergileme, imar planının kesinleştiği tarihi izleyen yıl başından itibaren yapılır. Kısıtlama, ilgili arsa veya binanın bulunduğu alan imar programına alınıncaya (imar programının kesinleştiği tarihe) kadar devam eder.
7.2. Arsanın imar planında kısıtlılığı gerektiren amaçlara tahsis edildiğinin bu yönetmeliğin 5 inci maddesindeki bildirim mecburiyeti hükümlerine göre tespit edilmemiş olması halinde, arsa veya bina sahibi
tarafından yazılı müracaatta bulunularak kısıtlamayı koyan idareden alınacak kısıtlılık durumunu gösteren belge verginin tarhına yetkili daireye ibraz edildiğinde kısıtlılık aynı esaslar dairesinde uygulanır.”
8. 13/07/1984 tarihli ve 18447 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 16 Seri No.lu Emlak Vergisi
Kanunu Genel Tebliğinin “III-ARSA SAYILACAK PARSELLENMEMİŞ ARAZİ HAKKINDAKİ
KARAR” başlıklı bölümünde;
“ Belediye sınırları içinde veya dışında bulunupta parsellenmemiş olan arazi ve arazi parçalarının hangi hallerde arsa sayılacağına dair 28/2/1983 gün ve 83/ 6122 sayılı Kararname eki kararın uygulanmasında dikkate alınacak hususlar aşağıda belirtilmiştir.
A-Belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan parsellenmemiş arazi ve arazi parçaları:
Belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan parsellenmemiş arazi ve arazi parçalarının hangi hallerde arsa sayılacağı kararın 1 inci maddesinin (a) ve (b) fıkralarında belirtilmiştir.
l. İmar plânı ile iskan sahası olarak ayrılmış yerlerde bulunan parsellenmemiş arazi ve arazi parçaları:
Kararın 1 inci maddesinin (a) fıkrasına göre, belediye ve mücavir alan sınırları içinde imar plânı ile iskân sahası olarak ayrılmış yerlerde bulunan ve parsellenmemiş olan arazi ve arazi parçalarının arsa sayılarak arsaya ait oran üzerinden vergiye tabi tutulması gerekmektedir.
Bu gibi yerlerin meskûn halde olup olmadığına bakılmayacak, imar plânı ile iskân sahası olarak ayrılmış bulunması yeterli sayılacaktır.
2. İmar plânı ile iskân sahası olarak ayrılmamış olmakla beraber fiilen meskûn halde bulunan ve belediye hizmetlerinden faydalanmakta olan yerler arasında kalan parsellenmemiş arazi ve arazi
parçaları:
Kararın 1 inci maddesinin (b) fıkrasına göre, belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunupta imar plânı ile iskan sahası olarak ayrılmamış olmakla beraber fiilen meskûn halde bulunan ve belediye hizmetlerinden faydalanmakta olan yerler arasında kalan arazi ve arazi parçaları da arsa sayılarak arsaya ait oran üzerinden vergiye tabi tutulacaktır.
Bu yerlerdeki parsellenmemiş arazi ve arazi parçalarının arsa sayılabilmesi için söz konusu yerlerin belediye hizmetlerinden (su-yol, yol-otobüs, su-temizlik, su-otobüs, otobüs-temizlik, yol-temizlik hizmetleri gibi) en az ikisinden faydalanmakta olması şarttır.
….”, hüküm ve açıklamalara yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Şikayetçi tarafından Kurumumuza verilen dilekçelerde özetle; Şenyuva Mahallesinde ada, nolu parselin Belediye Meclisinin 12/09/1987 tarih ve sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli
“Senvuva Güzelyurt Islah İmar Planı” içerisindeki imarlı parselleri ile ilgili olarak, 2012 yılından bu yana süregelen ve sonuçlanmayan planlama çalışmaları nedeniyle taşınmaza inşaat ruhsatı verilmediği, müteahhitle kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapamadığı ve satamadığı için imarlı arsa vasfı taşımayan, bu nedenle servet değeri olmayan taşınmaz için vergi tahakkuk ettirilemeyeceğini ifade ve iddia ederek
Keçiören Belediyesince tahsil edilen arsa vergilerinin gecikme faizi ile birlikte iadesinin sağlanması talebi hakkındadır.
11. Anayasa Mahkemesi içtihatlarında; Anayasa’nın 35 nci maddesine göre kişilerin mülkiyet haklarının ancak kanunun öngördüğü usullerle ve kamu yararı gereği sınırlandırılabileceği, Anayasa’nın 13 üncü maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet haklarının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir denge kurulması gerektiği vurgulanmaktadır. AİHM kararlarında da benzer şekilde, mülkiyet hakkına yapılan bir müdahalenin
Sözleşme’ye uygunluğu denetlenirken yapılan müdahalenin kamu yararı ya da genel yararı amaçlamasının yanı sıra toplumun genel yararı ile birey haklarının korunması arasında adil bir dengenin de gözetilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
12. Ölçülülük ilkesi, “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır.
“Elverişlilik”, öngörülen müdahalenin, ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, “gereklilik”, ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını, yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, “orantılılık” ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. (AYM, Mehmet Akdoğan ve Diğerleri, B. No: 2013/817,19/12/2013, § 38).
13. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 12 nci maddesinde Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların bu Kanun hükümlerine göre arazi vergisine tabi olduğu; 13 üncü maddesinde de arazi vergisini, arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenlerin ödeyeceği hüküm altına alınmıştır. 1319 sayılı Kanunun bina ve arazi vergisi mükellefini belirleyen 3 ve 13 üncü maddelerinde, bina ve arazi vergisinin bina veya arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa bina veya araziye malik gibi tasarruf edenler tarafından ödeneceği hükme bağlanmıştır.
14. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 30 uncu maddesinde, kanunlar veya diğer kamu düzeni koyan mevzuatla tasarrufu kısıtlanan bina, arsa ve arazinin vergisinin kısıtlamanın devam ettiği sürece 1/10’u oranında tahsil olunacağı, 9/10’unun ise tecil edileceği, kanunla ve diğer mevzuatla yapılan kısıtlamaların neler olduğunun, süresi, tevsiki ve kısıtlama koyan kamu organlarının görevleri ve sorumluluklarının
Maliye Bakanlığınca, Milli Eğitim Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve İçişleri Bakanlıklarının mütalâaları alınarak hazırlanacak bir yönetmelikle tanzim olunacağı hükme bağlanmıştır.
15. Söz konusu hükme istinaden hazırlanan “Tasarrufu Kısıtlanan Bina, Arsa ve Arazi Hakkında
Yönetmelik”in 2 nci maddesinde yer verilen hükme göre kısıtlı vergi, imar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul, cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere ayrılmış olması sebebiyle üzerinde inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar ile esaslı değişiklik ve ilaveler yapılmasına izin verilmeyen binalar için imar planının kesinleştiği tarihi izleyen yılın başından başlayıp, ilgili arsa veya binanın bulunduğu alan imar programına alınıncaya (imar programının kesinleştiği tarihe) kadar uygulanacaktır.
16. Diğer taraftan, Keçiören Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğü’nden alınan 23/06/2021 tarihli cevabi yazıda mezkur taşınmazın ‘kısıtlılık durumunun olmadığı’ ve “Keçiören İlçesi Şenyuva
Mahallesi ada nolu parselle ilgili emlak beyanına rastlanılmadığı” hususunun belirtildiği, dosya münderecatı kapsamında da mezkur taşınmazında içinde bulunduğu alanla ilgili “kısıtlılık” kararı alındığına ilişkin bir bilgi ya da belge bulunmadığı, uyuşmazlık konusu hakkında Gelir İdaresi
Başkanlığı’ndan alınan 30/07/2021 tarihli görüş yazısında, “…belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazinin arsa sayılması ve arsaya ait oran üzerinden vergilendirilmesi gerekmektedir.
Bununla birlikte, imar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul, cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere ayrılmış olması sebebiyle üzerinde inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar için kısıtlı verginin uygulanması mümkün bulunmakta olup söz konusu taşınmaz ile ilgili olarak anılan Yönetmelikte belirtilen hususların mevcut olmaması durumunda emlak vergisine ilişkin kısıtlılık hükümlerinin uygulanması mümkün değildir.” açıklamalarına yer verildiği,
17. Bununla birlikte, şikayetçinin Kurumumuza yaptığı 09/04/2021 tarihli bir başka başvurusunda özetle, “…Şenyuva Mahallesinde ada, nolu parselin Belediye Meclisinin 12/09/1987 tarih ve sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli “Senyuva Güzelyurt Islah İmar Planı” içerisindeki imarlı parseli için 12/08/2011 tarihinde sözleşme imzaladığı müteahhide bu güne kadar temel ruhsatı ve inşaat yapı ruhsatı verilmediğini ifade ve iddia ederek, 2012 yılından buyana hissedarı olduğu şikayetine konu taşınmazın, bahsedilen planlama çalışmaları nedeniyle imarsız arsa vasfına dönüştüğü için yıllardır tasarruf hakkının yasaklandığını, yapı yasağı olan bu nedenle Temel Ruhsatı ve İnşaat Yapı Ruhsatı verilmediğinden uğradığı maddi zararın giderilmesi yönünde karar verilmesini talebi hakkında yaptığı başvuruya istinaden, Keçiören Belediye Başkanlığı’ndan alınan 05.05.2021 tarihli cevabi yazıda özetle,
“… ada sayılı parselin İmar Uygulaması sonucu, ada sayılı parsele şuyulandırıldığı, ada sayılı parselin “E:1.20 Yençok:16 Kat” yapılaşma koşullu “Konut Alanı” kullanımına ayrıldığı,
Onaylanan Hacıkadın Vadisi KDGP, TMMOB Şehir Plancıları Odası (Ankara Şubesi)’ nın açmış olduğu dava neticesinde Ankara 9. İdare Mahkemesi’nin Esas No: / Karar No: / ile vadi tabanının yeşil alan olarak planlanmaması ve sosyal donatı alanlarının yetersiz olması gerekçe gösterilerek iptal edildiği,
İptal kararına istinaden müdürlüğümüzce yeniden imar planı çalışmalarının hazırlandığı, bu kapsamda
Hacıkadın Vadisi Uygulama İmar Planının, Keçiören Belediye Meclisi’nin 08/11/2019 tarih ve sayılı kararı, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 11/08/2020 tarih ve sayılı kararı ile onaylandığı,
İmar planlarının onaylanmasına müteakip, idaremizce parselasyon planlarının hazırlanmasına başlandığı ve hazırlanan parselasyon planlarının, Keçiören Belediye Encümeni’nin 10/12/2020 tarih ve sayılı kararı, Ankara Büyükşehir Belediye Encümeni’nin 18/03/2021 tarih ve sayılı kararı ile onaylandığı,
Onaylanan numaralı parselasyon planının 24/03/2021 tarihinde askıya çıkarıldığı, askı süreci içerisinde itirazların olduğu ve henüz kesinleşmediği,
İlgide yer alan dilekçede, kat karşılığı inşaat sözleşmesinin yapıldığı ve inşaat aşamasına geçilemediği ifade edilmiş olup, Kesinleşmeyen imar planı üzerinden herhangi bir işlem yapılamayacağı, gerekli onama işlemlerinin devam ettiği ve kesinleşmesi halinde gerekli iş ve işlemlerin yapılabileceği hususları tespit edilmiştir.” açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
18. Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar dikkate alınarak somut olay değerlendirildiğinde; Tasarrufu Kısıtlanan Bina, Arsa ve Arazi Hakkında Yönetmelik’te imar planı bulunmadığı için imar durumu verilmemesi hususunun, kısıtlılık uygulanacak bir durum olarak belirlenmediği bahse konu taşınmaz hakkında; ‘İmar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul, cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere’ ayrılmamış olması nedeniyle, kısıtlı emlak vergisi uygulanması mümkün bulunamadığı, bu kapsamda ‘imarlı arsa vasfı taşımayan ve bu
nedenle servet değeri olmayan taşınmaz için vergi tahakkuk ettirilemeyeceğini, aksi halin vergilendirme ilkeleri ve prensiplerine aykırı olduğunu iddiasıyla Keçiören Belediyesince tahsil edilen arsa vergilerinin gecikme faizi ile birlikte iadesinin sağlanması’na ilişkin talebin yerine getirilmesine ilgili mevzuat kapsamında imkan bulunmadığı tespit edilmiştir.
19. Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; uyuşmazlık konusu hakkında ilgili idare tarafından tesis edilen idari işlemde hukuka aykırı bir husus tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu “Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara Vergi
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre
BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın Başvurana ve Keçiören Belediye Başkanlığı’na tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi