|
ÖZET: Bu karar, Anadolu Üniversitesi’nde pedagojik formasyon programına kayıtlı bir öğrencinin, kaydını sildirdikten sonra ücret iadesi talebinin reddedilmesine ilişkindir. Başvuran, kayıt silme talebinin gerekçesi olarak programın örgün eğitim şeklinde olduğunu belirtmiş, ancak kayıt aşamasında imzaladığı taahhütname gereği, kaydının silinmesi durumunda ücret iadesi yapılmayacağını kabul etmiştir. İlgili mevzuat ve üniversitenin uygulama esasları uyarınca, kendi isteğiyle kaydını sildiren öğrencilerin ödemiş oldukları katkı payı ve öğrenim ücretlerinin geri ödenmeyeceği belirtilmiştir.
Kararda, başvuranın kayıt silme talebinin öznel bir gerekçeye dayandığı, nesnel bir mazeret sunmadığı ve idarenin işleminin hukuka uygun olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca, üniversitenin işleminde herhangi bir kusur bulunmadığı ve eğitim kayıt bedelinin iadesiyle ilgili düzenlemelerin önceden ilan edildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddi, hukuka uygun bir karar olarak değerlendirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9114-S.23.14723
BAŞVURU NO : 2023/2903
KARAR TARİHİ : 21/07/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Kayıt silme sonrasında ücret iadesi yapılması talebi hakkındadır
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, adalet öğretmenliği formasyon ilanına başvurduğunu ve yedeklerden kayıt hakkı kazandığını, dönemlik kayıt ücreti olan 2505 TL’yi ödediğini, daha sonra formasyon programının örgün eğitim şeklinde olduğunu fark ettiğini, kaydının silinmesi ve ücretin iade edilmesini talep ettiğini, eğitimin başlamadığını ve yedek kayıtları devam ederken kayıt sildirdiğini ve kontenjan eksikliği yaşanmadığını belirterek ücret iadesi yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının 27.03.2023 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talebimize yönelik cevabi yazısı ve eklerinde, yapılan yazışmalara, kayıt, başvuru ve ücret ödeme tarihlerine, eğitimin şekli ve uygulama esaslarına, kayıt sildirme tarihine, kontenjan tablosuna, uygulama esaslarına, taahhütname örneğine, öğrenim ücreti kararına ve hakem heyeti emsal kararına yer verilmiştir.
3. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü Eğitim Fakültesi Dekanlığının başvurana muhatap – – sayılı ve 02.11.2022 tarihli yazısında, “T.B.M.M. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun ilgili yazısına ilişkin , Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılı Pedagojik
Formasyon Eğitimi Sertifika Programı’na asil listeden kayıt hakkı kazanarak, 16.09.2022 tarihinde programa kesin kayıt yaptırmıştır. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılı
Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programı Kapsamında Akademik Takvim, Açılacak Programlar, Alanlar, Kontenjanlar ve Derslere İlişkin Uygulama Esasları Madde 7’de “Kesin kayıt yaptıran adayların kayıt ücretleri hiçbir biçimde iade edilmeyecektir” ifadesi yer almaktadır. Pedagojik Formasyon başvurusu
sürecinde öğrenci tarafından imzalanarak sisteme yüklenen Taahhütname’de “Asıl kayıt sırasında başvuru sisteminize yüklediğim bütün evraklarımın aslına uygun, gerçek ve doğru bilgiler içerdiğini belirtiyor ve aksi bir durumun tespit edilmesi halinde bütün sorumluluğu üstlenerek kaydımın silinmesi de dahil olmak üzere her türlü sonucu kabul edeceğimi beyan ediyorum. Bu türden bir sebepten ötürü kaydımın silinmesi durumunda Anadolu Üniversitesi Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programı Uygulama Esaslarında belirtildiği üzere ücret iadesi yapılmayacağını biliyorum.” ifadesi yer almaktadır. Ekte yer aldığı şekilde adı geçen öğrenci tarafından bu belge imzalanarak sisteme yüklenmiştir. Belirtilen gerekçelere bağlı olarak ücret iadesi yapılmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 2547 sayılı Yüksek Öğrenim Kanununun “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46’ncı maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak
Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır. Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır. …. Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir. Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır. …”,
7. 31905 sayılı ve 27.07.2022 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı
Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın ‘Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri’ başlıklı 1 inci maddesinde, “(1) 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında yükseköğretim kurumlarının cari hizmet maliyetlerine birinci öğretim ve açık öğretimde Devlet ve öğrenci tarafından yapılacak katkı payı tutarları ekli (I) sayılı cetvelde, ikinci öğretim ve uzaktan öğretim öğrencilerinin öğrenim ücreti tutarları ekli (II) sayılı cetvelde gösterilmiştir.”, ‘Kayıt sildirme halinde yapılacak işlemler’ başlıklı 15 inci maddesinde, “(1) Kayıt yaptırıp kendi isteği ile kaydını sildiren öğrencilerin katkı payı ve öğrenim ücretleri geri ödenmez.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden 9. Başvuran ücret iadesi yapılmasını talep etmekteyken ilgili idare düzenlemelere göre ücret iadesi yapılamayacağını belirtmektedir.
10. Dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgelerden başvuranın ilgili programa 09/09/2022 tarihinde başvurduğu, yedek listeden sıra gelmesi üzerine 18/09/2022 tarihinde ücret ödemesi yaptığı, 19/09/2022 tarihinde kayıt silme ve ücret iadesi talebinde bulunduğu anlaşılmaktadır.
11. Üniversite tarafından açıklanan akademik takvimin üçüncü tablo bölümünde programın derslerine ve derslerin işleniş biçimine açıkça yer verildiği görülmektedir. Bu kapsamda hem yüz yüze hem de çevrimiçi yolla derslerin yürütüleceği görülmektedir.
12. Başvuran kayıt silme gerekçesi olarak derslerin işleniş biçimi kapsamında programın çevrimiçi dersler barındırması ve kontenjan eksikliği yaşanmaması hususunu vurgulamaktadır.
13. Başvuran, kayıt aşamasında imzaladığı taahhütnamede, bilgi ve belgelerin aslına uygun, gerçek ve doğru bilgiler içerdiğini ve aksi durumda kaydının silineceği, bu türden bir sebepten ötürü kaydının silinmesi durumunda ücret iadesi yapılmayacağına yönelik ifadeler bulunmaktadır.
14. Etimesgut Kaymakamlığı İlçe Tüketici Hakem Heyeti Başkanlığının 21.03.2023 tarihli kararında “6502
Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunu 13. 14. ve 15. maddesi hükümlerine göre, öğrenci tarafında, kayıt silinmesi durumunda bedel iadesinin yapılmayacağının belirtildiği Taahhütnamenin imzalanmış olması nedeniyle, ilgili kurumun ayıplı hizmette bulunmadığı kanaati oluşmuştur.” gerekçesiyle başvuranın talebini reddettiği görülmektedir.
15. Anayasamıza göre üniversitelerin kamu tüzel kişiliğine haiz oldukları ve kanunla kuruldukları belirtilmektedir. Kanun koyucu bu anayasal normlara uygun olarak 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ülkemizde yükseköğretimin kanuni zeminini oluşturmuştur. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile verilen yetkiler doğrultusunda üniversitelerin lisans, yüksek lisans, doktora vb. yükseköğretim programlarının müfredatlarını kendi eğitim politikaları, bu yönde benimsediği ilkeleri ve amaçları, eğitim-öğretim standartları ve fiziki imkânları çerçevesinde belirlemesi üniversitelerin bilimsel özerkliğinin doğal bir sonucudur.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İlgili idare tarafından ileri sürülen taahhütnamenin varlığının ve içeriğinin tek başına iade yapılmaması işlemine dayanak kabul edilemeyeceği,
17. Kural olarak bir süreç gerektiren eğitim kaydını sona erdirme arzusu akabinde ücret iadesi yapılmaması işleminde kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük ilkesi kapsamında değerlendirme yapılması gerektiği,
18. Kanunilik ilkesi kapsamında yukarıda yer verilen mevzuata dayanılarak işlem yapıldığı, meşru amaç ilkesi kapsamında idarenin amacının her zaman kamu yararı olduğu ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı hususunda işlem tesis edildiği,
19. Ölçülülük ilkesinin, elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmaz üzere üç alt ilkeden oluştuğu, somut olayda müdahalenin amacı gerçekleştirmeye elverişli ve zorunlu olduğu, orantılılık ilkesinde ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerektiği, orantılılığın, sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret ettiği, buna göre mülkiyet hakkına getirilen sınırlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunun mülkiyet hakkından yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulması gerektiği, seçilen aracın ulaşılmak istenen amaçla kıyaslandığında bireye orantısız bir külfet yüklemiş olduğunun saptanmasının, ihlal sonucuna ulaşılabilmesi için bazı hâllerde tek başına yeterli olmayabileceği, mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin orantılı olup olmadığı değerlendirilirken başvurucunun ve idarenin kusurlarının bulunup bulunmadığı da göz önünde bulundurulacağı, bu bağlamda tarafların yasal yükümlülüklerinin neler olduğu, bunların yerine getirilmesinde ihmalkârlık gösterilip gösterilmediği ve ihmalin varlığının tespiti hâlinde bunun hukuka aykırı sonucun doğmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığının dikkate alınacağı, orantılılıkta müdahalenin gerçekleşmiş olmasında başvurucunun kendi fiilinin etkisinin veya katkısının bulunup bulunmadığının önem arz ettiği (Anayasa
Mahkemesinin 2017/38317 sayılı bireysel başvuru kararı),
20. Somut olayda ücret iadesi yapılmaması işleminde başvuranın kayıt silme talebi gerekçesinin oldukça öznel olduğu, bu kapsamda varsa bir nesnel bir mazeretini ilgili idare ile ve kurumumuzla paylaşmadığı,
21. Kural olarak kendi istekleri ile kaydını sildiren öğrencilerin ödemiş oldukları katkı payı ve öğrenim ücretleri iade edilemeyeceği (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023/1154 sayılı kararı), 2022-2023 EğitimÖğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak
Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın ‘Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri’ başlıklı 1 inci maddesinde yer verilen istisnalara (engellilik vb. ) sahip olup kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında ilgili belgeleri ibraz edemeyen öğrencilere, söz konusu belgeleri ibraz ettiği tarihte ödemiş oldukları öğrenci katkı payı/öğrenim ücretleri ret ve iadeler kaleminden iade edilebileceği, başvuranın bu istisnalar kapsamında olduğuna dair belge sunmadığı,
22. Başvuruya konu eğitim kayıt bedelinin iadesiyle ilgili söz konusu idari işlemin, önceden düzenlenmiş ve herkesin ulaşabileceği şekilde ilan edildiği (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2022/14842 sayılı kararı) ve üniversitenin yapmış olduğu işlemde herhangi bir kusuru bulunmadığı hususları dikkate alındığında başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede, hangi mercilere
başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Eskişehir İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi