|
ÖZET: Başvuru, Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından tahsil edilen 304,83 TL tutarındaki kanal kotu harcının iadesini talep eden bir vatandaş tarafından yapılmıştır. Başvuran, 6306 sayılı Kanun çerçevesinde kentsel dönüşüm uygulanan taşınmazının yıkılmasının ardından bu harcın haksız yere alındığını iddia etmektedir. İlgili idare, başvurunun değerlendirilmesi için gerekli belgeleri talep etmiş, ancak başvuranın yapı ruhsatı sunmaması nedeniyle talebin uygun görülmediğini belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek, 6306 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri doğrultusunda, kanal kotu belgesi için alınan ücretin muafiyet kapsamına girdiğine karar vermiştir. Bu bağlamda, başvuranın ödediği tutarın iade edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, idarenin karar verme süreçlerinde daha şeffaf ve gerekçeli hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne, başvuranın talep ettiği ücretin iade edilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuş ve bu kararın ilgili makamlara bildirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. İdare, bu tavsiyeye uygun hareket etmediği takdirde, başvuranın yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/10944-S.21.17601
BAŞVURU NO : 2021/2690
KARAR TARİHİ : 27/07/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BALIKESİR SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın, kanal kotu harcı olarak kesilen tutarın tarafına iade
BAŞVURUNUN KONUSU :
edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1)Kurumumuza başvuruda bulunan (TC: Balıkesir ili, ilçesi, Mahallesi, Sokak, :8 adresinde pafta, ada, parselde bulunan taşınmaza 25/09/2020 tarihinde 6306 sayılı Kanun kapsamında kentsel dönüşüm uygulandığı, Balıkesir
Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün vermiş olduğu Riskli Bina Tespit Raporu İnceleme Formu neticesinde binanın riskli olduğunun kesinleştiği ve binanın yıkıldığı, yıkımdan sonra söz konusu yer için kanal kotu belgesi talep edildiği, söz konusu alanda 6306 sayılı Kanun kapsamında kentsel dönüşüm uygulanmasına rağmen kanal kotu bedelinin tahsil edildiği, konu hakkında Karesi Belediye Başkanlığı’na başvuruda bulunulduğu, ancak olumsuz cevap verildiği, benzer konuda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın da görüşleri olduğu, ayrıca benzer konuda Kurumunuza yapılan başvuru neticesinde ilgilinin kanal kotu iadesinin İdare tarafından yapıldığını iddia ederek tarafından tahsil edilen 304,83-TL kanal kodu bedelinin iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözümü amacıyla 02/03/2021 tarihli ve
sayılı yazımız ile Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiştir. İlgili İdarenin 11/03/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) in 07/12/2020 tarihinde İdareye başvuruda bulunarak kanal kotu belgesi verilmesini
talep ettiği, BASKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 39’uncu maddesi “Kanalizasyon Durum Belgesi/Kanal Kotu
Tutanağı Ücreti’’ başlıklı ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki
Yönetmeliğin 16’ncı maddesinin onuncu fıkrası ‘‘ Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz. Yeni inşaat konut ve işyerinden oluşuyor ise, muaf olunan inşaat alanı, yeni inşa edilen binadaki konut ve işyerinin bina içindeki metrekare cinsinden oranları çerçevesinde uygulanır’’ ve on birinci fıkrası ‘Riskli yapının bulunduğu boş parsellerle tevhit edilerek uygulamada bulunulması durumunda, tapu harç ve ücret muafiyetlerinden, riskli yapının bulunduğu parselin alanının tevhit neticesinde oluşan yeni parselin alanına oranı nispetinde faydalanılır.’’ denildiği,
2.2)Yapı ruhsatı aşaması tamamlandıktan sonra kentsel dönüşüm amacıyla yıkılan inşaat alanının bir buçuk katından sonraki oluşacak metre kare artışı için hesaplanacak Kanalizasyon Durum Belgesi/Kanal Kotu
Tutanağı ücreti iade talebi, İdareye yapı ruhsatı sunulmadığı için artış olup/olmadığının tespit edilemediği, bu itibarla kişinin talebinin uygun görülmediği,
2.3) Ayrıca Kurumunuz tarafından benzer konuda 2019/21276 no.lu şikâyet başvurusuyla ilgili olarak
04/05/2020 tarihinde kanal durum ücretinin bir kısmının iade edilmesi hususunda Tavsiye Kararı verilmiş olduğu, söz konusu karara uyulduğu, ancak iade işlemi hesaplama yönteminin İdarece anlaşılmadığı, ileride yapılacak olan işlemlere emsal teşkil etmesi açısından hesaplamanın ayrıntısının paylaşılması hususu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma
Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.1) “Vergi Ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “… Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler
kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
5) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun, “Büyükşehir ve İlçe
Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … (r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak. …”,
/
6) 16/05/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında
Kanunun ‘‘Dönüşüm Gelirleri” başlıklı 7’nci maddesinin dokuzuncu fıkrasında; “ …
(Değişik:29/11/2018-7153/24 mad.) Bu Kanun uyarınca yapılacak olan ve Bakanlık, TOKİ, İller Bankası
Anonim Şirketi, İdare ve dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit ile malik ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birinin taraf olduğu;’’ … (b) bendinde; “ Bu Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, bu
Kanun kapsamındaki parsellerde veya alanlarda veya söz konusu parsel ve alanların dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması veya ipotek tesis edilmesi işlemleri,… bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtlar, resmî dairelerin mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler sebebiyle düzenlenen kâğıtlar da dahil olmak üzere damga vergisinden, bu
Kanun kapsamındaki yapıların maliklerine ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya bunlarda işyeri bulunduğu tespit edilenlere bu amaçlarla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır. …’’ onuncu fıkrasında; ‘‘(Değişik:29/11/2018-7153/24 mad.) Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz. …”,
7) 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanunun, “Görev ve Yetkiler” başlıklı 2’nci maddesinin (d) bendinde; “Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri
kullanmak”, “Genel Kurulun Toplanma ve Çalışma Esasları” başlıklı 5’inci maddesinde; “(Değişik:
7/2/1983-KHK 56/3 mad.; Değiştirilerek kabul: 23/5/1984 – 3009/3 mad.) İstanbul Büyük Şehir Belediye
Meclisi, İSKİ Genel Kurulu olarak bu Kanunda yazılı yetki ve görevleri görüşüp karara bağlamak üzere her yıl Mayıs ve Kasım aylarında özel gündemle toplanır. …”, “Kurulun Görevleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Genel Kurulun görevleri şunlardır: … f) Su satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri inceleyerek karara bağlamak, l) Yönetim Kurulunca ön incelemeleri yapılan yönetmelikleri inceleyip karara bağlamak, …”, “Gelirler” başlıklı 13’ üncü maddesinde; “… a) Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, b) Belediye Gelirleri
Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma payları … f) Şahıs, kurum ve kuruluşlar için yapılan özel hizmetlerden alınacak ücretlerle ortaklıklardan ve üretilen malların satışlarından elde edilecek gelirler, g) Her türlü yardım ve bağışlar ile diğer gelirler.”, “Kanalizasyon Şebekesine Bağlanma Zorunluluğu” başlıklı 17’nci maddesinde; “Kanalizasyon şebekesi bulunan cadde ve sokaklardaki her taşınmazın kanalizasyona bağlanması zorunludur. Bu bağlantılar, bedeli taşınmazın sahibinden alınmak suretiyle İSKİ tarafından yapılır veya projesine uygun olarak yaptırılır.”, Ek 5’inci maddesinde; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
8) 15/12/2012 tarihli ve 28498 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama
Yönetmeliği’nin “Kira yardımı ve diğer yardımlar” başlıklı 16’ncı maddesinin on ikinci fıkrası (f)
bendinde; “Kanunun 7’nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dâhilinde alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler şunlardır: … Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler ile riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret.”,
/
9) 03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin
“Yapı Ruhsatı İşlemleri” başlıklı 55’inci maddesi birinci fıkrasında; “ Yapı ruhsatı işleri bu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır.’’ ikinci fıkrasında; ‘‘Yeni inşaat, ilave ve esaslı tadilat yapmak üzere parsele ait imar durum belgesi, yol kotu tutanağı, kanal kotu tutanağı ve uygulama imar planına esas onaylı jeolojik ve jeoteknik etüt raporunun parselin bulunduğu alana esas bölümünü almak için; yapı sahipleri veya vekilleri başvuru dilekçelerine aplikasyon krokisini ve tapu kayıt örneği veya istisnaî hâllerde tapu kayıt örneği yerine geçen belgeleri ekleyerek ilgili idareye müracaat ederler.’’ … dördüncü fıkrasında; ‘‘(Değişik:RG-27/12/2019-30991) İlgili idare başvuru tarihinden itibaren imar durum belgesini ve bu belge ile birlikte; onaylı jeolojik ve jeoteknik etüt raporunun bir örneğini, yol kotu tutanağını (ya da kot kesit belgesini), ilgili idarelerce gerekli görülen hallerde istikamet rölevesini ayrıca bir başvuruya gerek olmaksızın en geç iki iş günü; kanal kotu tutanağını en geç beş iş günü içinde verir.’’ beşinci fıkrasında; ‘‘Kanal kotu tutanağı idare dışında ayrı bir su ve kanalizasyon idaresi tarafından düzenleniyor ise, bu süre üç iş günüdür. ’’ altıncı fıkrasında; ‘‘ Bu belgelerin bu süreler içinde verilmemesi halinde gerekçesinin, başvuru sahibine aynı süreler içinde yazılı olarak bildirilmesi zorunludur. ’’ yedinci fıkrasında; ‘‘ Kanal kotu tutanağı düzenlenmemesi ruhsat verilmesine engel değildir. Ancak, yapılacak temel üstü vizesinde bu belgenin idareye verilmesi ve kanalizasyon bağlantısına dair projenin bu tutanağa göre hazırlanması zorunludur. Aksi halde yapının inşasının devamına izin verilmez. …”,
10) Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi (BASKİ) Genel Müdürlüğü
Tarifeler Yönetmeliğinin, “Kısaltmalar ve Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesi birinci fıkrası (y)
bendinde; “ Bu yönetmelikte yer alan bazı kısaltmalar ve tanımlar aşağıda açıklanmıştır. … Kanalizasyon durum belgesi: 20.11.1981 tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Kuruluş ve Görevleri hakkında kanunun 18 inci maddesinde bahsi geçen, inşaat yapılacak parselin cephesi bulunan yol/yollardaki kanalizasyon durumu ile ilgili bilgilerle donatılmış yazılı belgedir. …”, “Kanalizasyon
Durum Belgesi/Kanal Kotu Tutanağı Ücreti” başlıklı 39’uncu maddesi birinci fıkrasında; “ Mimari ve atık su kanal bağlantısı veya atık su çukuru projelerine esas teşkil etmek üzere dilekçe ile başvurulması ve ücreti ödenmesi kaydı ile Kanalizasyon Durum Belgesi/kanal kotu tutanağı tanzim edilir. ” ikinci fıkrasında; “Bu ücret; Her bir taşınmaz için, 1. derecenin 4. kademesindeki Mühendisin, ilgili yılın Ocak ayında, sosyal yardımlar hariç hesaplanan brüt maaşın 30’a bölünmesi ile bulunan tutar üzerinden tahsil edilir. ” üçüncü fıkrasında; “Mimari ve atık su kanal bağlantısı veya atık su çukuru projeleri kanalizasyon bakımından Kanalizasyon Durum Belgesi/kanal kotu tutamağındaki bilgilere göre tanzim edilir. …”, “Yürürlük” başlıklı 91’inci maddesinde; “ Sayıştay’ın görüşü doğrultusunda hazırlanan, 25.05.2017 tarih ve 15 sayılı BASKİ Genel Kurulu Kararı ile kabul edilen bu yönetmelikte yapılan değişiklikler; Genel
Kurul Kararının onayına müteakiben Kurumun Web Sitesinden yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer.”, “Yürütme” başlıklı 92’nci maddesinde; “ Bu yönetmelik BASKİ Genel Müdürü tarafından yürütülür.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV.KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11) Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçinin talebi, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve
dosya kapsamında tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, başvurandan kanalizasyon durum belgesi (kanal kotu belgesi) bedeli olarak tahsil edilen (304,83-TL) tutarın başvurana iade edilmesine yönelik hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran ayrıntılarıyla 1 no.lu paragrafta açıklandığı üzere 6306 sayılı Kanun kapsamında kentsel
dönüşüm uygulanan taşınmazı için İdareye ödemiş olduğu 304,83-TL kanal kotu bedelinin iade edilmesini talep etmektedir.
13) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve İlçe Belediyelerinin Görev ve
Sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumluluklarının belirlendiği ve ilgili maddenin ( r ) bendinde; Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak olduğu, ilgili kanunun “Büyükşehir Belediyesinin Gelirleri” başlıklı 23’üncü maddesi ile Belediyenin gelirlerinin neler olduğu belirlenerek hüküm altına alınmıştır.
14) 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun 5’inci maddesinde; İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi’nin İSKİ Genel Kurulu olarak bu Kanunda yazılı yetki ve görevleri görüşüp karara bağlamakla yetkili olduğu, 6’ncı maddesinde; Genel Kurulun su satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri incelemek ve yönetim kurulunca ön incelemeleri yapılan yönetmelikleri inceleyip karara bağlamakla görevli olduğu, ek 5’inci maddesinde; bu Kanunun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı hususları hüküm altına almıştır. Söz konusu kanun hükümleri ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesi kapsamında
BASKİ Genel Kurulu (Balıkesir Büyük Şehir Belediye Meclisi) tarafından BASKİ Tarifeler
Yönetmeliğinin, Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün su satışı ve kullanılmış su bedeli ile ilgili tarifelerinin tespiti, tarife tespitinde esas alınacak hususların belirlenmesi ile tespit edilecek bedellerin tahsili ve abonelere verilecek hizmetlere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla hazırlandığı tespit edilmiştir.
15) BASKİ Tarifeler Yönetmeliğinin “Kanalizasyon Durum Belgesi/Kanal Kotu Tutanağı Ücreti”
başlıklı 39’uncu maddesi birinci fıkrasında; “ Mimari ve atık su kanal bağlantısı veya atık su çukuru projelerine esas teşkil etmek üzere dilekçe ile başvurulması ve ücreti ödenmesi kaydı ile Kanalizasyon
Durum Belgesi/kanal kotu tutanağı tanzim edilir. ” ikinci fıkrasında; “Bu ücret; Her bir taşınmaz için, 1.
derecenin 4. kademesindeki Mühendisin, ilgili yılın Ocak ayında, sosyal yardımlar hariç hesaplanan brüt maaşın 30’a bölünmesi ile bulunan tutar üzerinden tahsil edilir. ” hükmü kapsamında başvurandan şikâyet dilekçesinde belirtmiş olduğu tutar olan 304,83-TL tahsil edilmiştir. Ayrıca, Planlı Alanlar İmar
Yönetmeliğinin 55’ inci maddesinde kanal kotu tutanağıyla ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.
16) Kurumumuza yapılan benzer bir başvuru kapsamında ( 2019/21276 no.lu) Çevre ve Şehircilik
Bakanlığından(Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü) görüş sorulmuş olup, söz konusu idarenin 28/02/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; 6306 sayılı Afet Riski
Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 7’nci maddesinin 10’uncu fıkrasında, “Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz.” ve bu
Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16’ncı maddesinin dokuzuncu fıkrasında; “Kanun kapsamındaki vergi, harç ve ücret muafiyetleri, uygulama alanındaki mevcut yapıların imar mevzuatına uygun olup olmadığına bakılmaksızın, Kanunun 7’nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkraları ile bu maddenin on ila on ikinci fıkralarında belirtilen şartlar dâhilinde uygulanır.” hükümlerinin bulunduğu, Kanunun 7’nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dâhilinde alınmaması gereken harç, vergi ve ücretlere yer verildiği,
16.1) Buna göre, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınan inşaat ruhsat ve tadilat harcı, kayıt
ve suret harcı, altyapı kazı izni harcı, parselasyon harcı, ifraz ve tevhit harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcı ve yapı kullanma izni harcı ile kurum ve kuruluşlarca alınan döner sermaye ücreti ve belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret için Kanunun 7’nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkraları da gözetilerek muafiyet sağlanması gerektiği, diğer yandan, otopark harcı ile yol ve kanalizasyon harcamaları ile su tesisleri harcamalarına katılma payı bedellerinin yanı sıra, yukarıda bahsedilen mevzuat kapsamında yer almayan vergi, harç ve ücretlere muafiyet sağlanamayacağı,
16.2) Bu durumda; yeni yapılacak yapının mevcut kanalizasyon altyapısına bağlantı durumunu tespite
yönelik olarak düzenlenen bir belge olan kanal kotu (kanal durum) belgesi için alınan bedelin, belediye meclisi kararı ile alınıyor olması nedeniyle, 6306 sayılı Kanun hükümleri kapsamında bu bedele yönelik olarak muafiyet sağlanması gerektiği hususları belirtilmiştir.
17) Çevre ve Şehircilik Bakanlığının(Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü)
07/01/2020 tarihli ve sayılı muafiyetler hakkındaki yazısında ise, 6306 sayılı Kanunun
Uygulama Yönetmeliği’nin 16’ncı maddesinin on ikinci fıkrasının (f) bendi hükmüne göre, riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücretin muafiyet sağlayacak ücretlerden olduğu, belediye meclisi kararı ile belirlenen söz konusu ücretler alan üzerinden hesaplanıyor ise 6306 sayılı Kanun kapsamındaki uygulamalarda mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar ki alan için bu ücretin alınmayacağı, ayrıca bahse konu muafiyetlerin uygulanmasında ‘bir buçuk kat’ esasına göre hesaplama yapılırken, yeni yapılacak yapının alanı üzerinden değil, mevcut riskli yapının alanı üzerinden hesaplama yapılarak, mevcut riskli yapının alanının bir buçuk katı kadar alan için muafiyet uygulanacağı ifadelerine yer verilmiştir.
18) 30/04/2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan KDK raporlarının eylem planında dikkate alındığı,
hedefi, her bir vatandaşımızın hak ve özgürlükler konusunda maddi ve manevi varlığını tam olarak güvende hissetmesi olduğu ve aynı zamanda uygulayıcılara yönelik yol haritası olduğu ifade edilen İnsan Hakları
Eylem Planı; anayasal ve yasal değişikliklerle sistemimize dâhil edilen aralarında Kamu Denetçiliği
Kurumu’nun da olduğu kamusal alanda faaliyet gösteren insan hakları kurum ve kuruluşları için, yeni bir başvuru ve güvence imkânını da beraberinde getirmiştir. (İnsan Hakları Eylem Planı, s. 11, 13, 21, 118)
18.1) Nitekim 2021 yılı Mart ayında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Makamı tarafından
açıklanmış olan İnsan Hakları Eylem Planında; detaylı bir mevzuat taramasıyla hak ve özgürlükler alanını genişletici değişikliklerin yanında, kamu hizmetlerinin erişilebilir, hesap verilebilir, eşit, şeffaf ve adil bir şekilde sunulması da hedeflenmektedir. Böylece, insan hak ve özgürlüklerine ilişkin standartlar yükseltilecek, bunun doğal sonucu olarak demokrasinin vatandaş memnuniyeti odaklı güçlenme süreci yeni bir ivme kazanacaktır. (İnsan Hakları Eylem Planı, s.9) Kamu hizmetinin herkese eşit, tarafsız ve dürüst biçimde sunulması, bütün yönetsel faaliyetlerin temel özelliğidir. (İnsan Hakları Eylem Planı, s.14)
İdarenin işlemlerine karşı yapılan başvurularda bireylere hızla ve tatmin edici cevap verilmesi, bürokrasinin azaltılması ve idareden kaynaklanan sebeplerle hukuka aykırı olan işlemin maliyetinin kişilere yüklenmemesi gerekmektedir. (İnsan Hakları Eylem Planı, s.38)
19) Başvuru konusu somut olayda, başvuranın taşınmazına 6306 sayılı Kanun kapsamında kentsel
dönüşüm uygulandığı, Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün vermiş olduğu Riskli Bina Tespit
Raporu İnceleme Formu neticesinde binanın riskli olduğunun kesinleştiği ve binanın yıkıldığı, yıkımdan sonra söz konusu yer için kanal kotu belgesi talep edildiği, İdare tarafından yapı ruhsatı aşaması
/
tamamlandıktan sonra kentsel dönüşüm amacıyla yıkılan alanın bir buçuk katından sonraki oluşacak metre kare artışı için hesaplanacak Kanalizasyon Durum Belgesi/Kanal Kotu Tutanağı ücret iadesi talebi ile ilgili olarak yapı ruhsatı İdarelerine sunulamadığı için artış olup/olmadığı tespit edilemediği gerekçesiyle ilgilinin talebinin karşılanmadığı, yapı ruhsatı konusunda Karesi Belediyesi ile yazışma yapıldığı, ayrıca idare tarafından hesaplamanın nasıl yapılması gerektiği hususunda tereddüt yaşandığı anlaşılmıştır.
20) 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 7’nci maddesinin
dokuzuncu fıkrasında; bu Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, bu Kanun kapsamındaki parsellerde veya alanlarda veya söz konusu parsel ve alanların dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması veya ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtların istisna olduğu, söz konusu maddenin onuncu fıkrasında; riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmayacağı hükme bağlanmıştır.
20.1) 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16’ncı maddesi on ikinci fıkrasında; Kanunun
7’nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dâhilinde alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler belirlenmiş ve (f ) bendinde; Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler ile riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücretin bu kapsamda olduğu belirtilmiştir.
21) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 6306 sayılı Kanun kapsamında kentsel dönüşüm
uygulanan alanın muafiyet işlemlerinde; Çevre ve Şehircilik Bakanlığının(Altyapı ve Kentsel Dönüşüm
Hizmetleri Genel Müdürlüğü) görüşleri doğrultusunda; ‘bir buçuk kat’ esasına göre hesaplama yapılırken, yeni yapılacak yapının alanı üzerinden değil, mevcut riskli yapının alanı üzerinden hesaplama yapılarak, mevcut riskli yapının alanının bir buçuk katı kadar alan için muafiyet uygulanacağı ve yeni yapılacak yapının mevcut kanalizasyon altyapısına bağlantı durumunu tespite yönelik olarak düzenlenen bir belge olan kanal kotu (kanal durum) belgesi için alınan bedelin, belediye meclisi kararı ile alınıyor olması nedeniyle, 6306 sayılı Kanun hükümleri kapsamında bu bedele yönelik olarak muafiyet sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Bu kapsamda muafiyetin belirlenmesinde mevcut yapının temel alınması gerektiği, ayrıca kanal kotu ücretinin BASKİ Genel
Kurulu(Balıkesir Büyük Şehir Belediye Meclisi) tarafından belirlenmesi sebebiyle başvuruya konu ücretin
6306 sayılı Kanunun ve bu kanuna ilişkin Uygulama Yönetmeliğinin hükümlerinde belirtilen
“alınmaması gereken vergi, harç ve ücretler” kapsamında olduğu, idarenin hesaplama hususundaki talebi ile ilgili olarak ise, Kurumumuz tarafından bir hesaplama yapılmadığı, bahse konu ücretin İdarece belirlenerek ilgiliden alındığı ve hesaplamaya konu edilecek bir matrah muafiyet nedeniyle oluşmayacağı değerlendirilmiştir.
21.1) Başvuranın iddiaları, İdarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm
dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin, başvurandan kanalizasyon durum belgesi (kanal kotu belgesi) karşılığında tahsil edilen 304,83-TL tutarın ilgili kanun hükmü kapsamında muafiyete konu olması sebebiyle ilgiliye iade edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuruya ilişkin bilgi ve belgelerin Kurumumuza gönderildiği; İdarenin
“makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak
“kararların gerekçeli olması” ve “karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, dolayısıyla idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Balıkesir İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE ;
Başvurandan kanalizasyon durum belgesi (kanal kotu belgesi) bedeli olarak tahsil edilen (304,83-TL)
tutarın başvurana iade edilmesi hususunda BALIKESİR SU ve KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kapsamda başvuruya ilişkin verilen Kararın bir örneğinin de bilgi mahiyetinde BALIKESİR
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA İLETİLMESİNE,
Kararın BAŞVURUNA, BALIKESİR SU ve KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE ve BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/