|
ÖZET: Başvuru, Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi kapsamında riskli yapı olarak tespit edilen konut için taşınma ve kira yardımı taleplerini içermektedir. Başvuran, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kendisine yapılması gereken taşınma yardımının gerçekleştirilmediğini ve kira yardımının belirlenen tutardan daha düşük ödendiğini ifade etmiştir. İlgili idare, başvuranın talebine ilişkin açıklamalarında, kentsel dönüşüm alanında yürütülen işlemlerin ve kira yardımlarının belirli mevzuat çerçevesinde yapıldığını belirtmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, başvuranın konutunun riskli yapı olarak tespit edildiğini ve bu kapsamda 18 ay boyunca kira yardımı yapıldığını, ancak taşınma yardımı için herhangi bir düzenleme bulunmadığını ifade etmiştir. Başvuranın talebinin incelenmesi sonucunda, taşınma yardımı yapılmaması yönünde hukuka aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir. Ancak, başvuranın kira yardımı talebinin 6306 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ve bu yardımların belirlenen tutar üzerinden ödenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın taşınma yardımı talebi reddedilmiş, ancak 18 aylık kira yardımı konusunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na, belirlenen tutar üzerinden ödeme yapılması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. İdare, kararın gereğini yerine getirmekle yükümlüdür. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/4954-S.21.8047
BAŞVURU NO : 2020/99146
KARAR TARİHİ : 26/03/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, kentsel dönüşüm projesi kapsamında bulunan konutu için taşınma ve kira yardımı talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/10/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; oturduğu evin riskli yapı olduğunun tespit edildiğini ve Malatya Merkez Beydağı
Kentsel Yenileme Projesi kapsamında yıkıldığını, bu kapsamda hak sahiplerine, kira ve bir sefere mahsus olmak üzere taşınma yardımı yapılmasına ilişkin ilanın yayınlandığını, ancak kendisine taşınma yardımının yapılmadığını, kira yardımı olarak ise aylık 995,00 TL ödenmesi gerekirken 550,00 TL ödenmekte olduğunu belirterek taşınma yardımının yapılmasını ve kira yardımının aylık 995,00 TL olarak yatırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 27/01/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle; Malatya ili, Battalgazi ilçesi, Beydağı Mahallesindeki bir kısım alanın, 10/09/2007 tarih ve 148 sayılı Belediye Meclis Kararı ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 73’üncü maddesi kapsamında “Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı” ilan edildiği ve bu alandaki uygulamaların, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile Malatya Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütüldüğü, ayrıca söz konusu alan içerisinde bulunan 35 yapı hakkında 6306 sayılı Kanun kapsamında
Belediye tarafından resen riskli yapı tespiti yaptırıldığı, Bakanlık Makamının Oluru ile bahse konu alanda yer alan 35 adet riskli yapı için; hak sahiplerinin tespiti, hak sahipleri ile anlaşma yapılması ve anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya malik olmasalar bile kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak bu yapılarda ikamet edenlere veya bu yapılarda işyeri bulunanlara geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılması için Toplu Konut
İdaresi Başkanlığı ve Malatya Büyükşehir Başkanlığının yetkilendirildiği, ayrıca bahse konu alandaki yapılar için riskli yapı tespiti yaptırılmış ise de bu tespitlerin malikler tarafından değil
İdare tarafından yaptırıldığı ve uygulama alanındaki tüm iş ve işlemlerin İdare tarafından yürütüldüğü belirtilmiştir.
3. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Kentsel Yenileme Dairesi Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 10/11/2020 tarihli ve sayılı yazısı ile 01/02/2021 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesinin gerçekleştirilmesi amacıyla TOKİ ile Malatya Belediye Başkanlığı arasında protokoller imzalanarak projenin başlatıldığı, Beydağı Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesinin ilk 2 etabının tamamlanarak konutların hak sahiplerine teslim edildiği, 3. ve 4. etap için başlatılan proje kapsamında hak sahipleri ile karşılıklı olarak imzalanan onaylı muvafakat senedinin 6.15’inci maddesinde, “uzlaşma sağlanan yeni konutların teslimine kadar olan süre için TOKİ tarafından hak sahibine her bir konutu için aylık 400 TL kira yardımı yapılacağı” hükmünün yer aldığı, ancak bu hükme rağmen bölge genelindeki rayiç kira bedelleri ve ilgili Bakanın açıklamaları dikkate alınarak kira yardımının aylık 550,00 TL olarak yapılmasının uygun görüldüğü, bu çerçevede; riskli yapı kararı alınan yapılarda ikamet eden 180 hak sahibine yapılarını tahliye ettikleri tarihler dikkate alınarak geçmiş dönemleri de içerecek şekilde kira yardımlarının, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünce 18 ay olarak yapıldığı, proje kapsamında ilgili hak sahiplerine Bakanlıkça taşınma yardımı yapılmadığı, söz konusu proje sınırları içinde olup da riskli yapı dışında kalan toplam 68 hak sahibine ise (62 adet konut ve 6 adet işyeri) konutlar için aylık 550,00 TL, dükkanlar için ise 750,00 TL kira yardımının TOKİ tarafından yapıldığı, Bakanlıkça rezerv yapı alanı olarak tespiti yapılan ve kanuni yükümlülük gereği 18 ay sonunda kesilen kira yardımlarının ise TOKİ tarafından yapılmaya devam edeceği, proje kapsamında kira yardımı alan toplam 248 hak sahibine 2021 yılında konut için aylık 675,00 TL, dükkan için ise 920,00
TL kira yardımı yapılacağı ifade edilmiştir.
4. Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı Kentsel
Dönüşüm, Gelişim ve Planlama Şube Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 05/01/2021 tarihli ve E- – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 4.1. Malatya ili, Battalgazi ilçesi, Beydağı, Kernek, Yamaç, Fırat ve İzzetiye Mahalleleri içerisinde bulunan 220 hektarlık alanda gerek plansız / kaçak yapılaşmanın yoğun olması gerekse bölgenin sosyal ve teknik donatılar açısından ciddi eksiklerin bulunması sebebiyle bölge halkının daha sağlıklı ve kentsel bir çevrede yaşamasının sağlanması amacıyla 2007 yılında Malatya Belediye Meclisi tarafından 5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun 73’üncü maddesi kapsamında Kentsel Dönüşüm Alanı ilan edildiği, proje alanının 4 etaptan oluştuğu ve
Belediye ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı işbirliği ile projenin yürütüldüğü, 4.2. Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi kapsamında 3. ve 4. etap sınırları içerisinde belirlenen inşaat alanında kalan ve 35 bloktan oluşan İmar İskân Konutlarının, yapım yılı ve inşaat koşulları göz önünde bulundurulduğunda gerek mevcut Deprem Yönetmeliğine uygun olmadığından olası bir deprem riskine karşı koyup koyamayacağı, gerekse burada ikamet eden vatandaşların can ve mal güvenliği açısından risk teşkil edebileceği düşünüldüğünden
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğinin ilgili maddeleri uyarınca riskli yapı tespitlerinin yapılmasının istendiği, bu kapsamda Malatya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından; Battalgazi ilçesi, Başharık Mahallesi,
parsel üzerinde bulunan ve
Beydağı Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanı içerisinde kalan İmar İskân Lojmanları için riskli yapı tespiti yapıldığı ve tespitin 03/12/2018 tarihinde ARAAD sistemi üzerinden onaylandığı, 4.3. Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi içerisinde yer alan ve 6306 sayılı
Kanun kapsamında riskli yapı tespiti yapılarak tahliyesi gerçekleştirilen ve yıkımı tamamlanan
İmar İskân Konutlarında ikamet eden ve konut karşılığı anlaşma yapan 180 taşınmaz için hak sahiplerine 2019 yılı Haziran ayından itibaren Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel
Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından kira ödemelerinin yapıldığı, bu ödemelerin, başvuran tarafından da imzalanan muvafakat senedinde aylık 400,00 TL olmasına karşın
Bakanlık tarafından aylık 550,00 TL olarak güncellenerek hak sahiplerinin hesaplarına yatırıldığı, hak sahipleri tarafından Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm
Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından alınan 18 aylık kira yardımı süresinin bitmesine müteakip kira bedellerinin Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından hesaplara yatırılmaya başlandığı, 4.4. Yapılarını tahliye eden ve kira yardımı alan, büyük bir kısmı alt gelir grubunda yer alan hak sahipleri tarafından Belediyeye, kira bedellerinin; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından
6306 sayılı kanun kapsamında 2019 yılında Malatya ili için belirlenen aylık 995,00 TL
üzerinden ödenmesi yönünde çok yoğun taleplerin gittiği, gelen taleplerin Belediyece
Başkanlığınca uygun mütalaa edilerek yapılan kira yardımlarının revize edilmesi yönünde
Toplu Konut İdaresi Başkanlığına 14/12/2020 tarihli yazının gönderildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı” başlıklı 73’üncü maddesinde: “Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir…”
8. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un, 8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde: “(1) Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir.” 8.2. “Tespit, taşınmaz devri ve tescil” başlıklı 3’üncü maddesinde: “(1) Riskli yapıların tespiti, Bakanlıkça hazırlanacak yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde masrafları kendilerine ait olmak üzere, öncelikle yapı malikleri veya kanuni temsilcileri tarafından, Bakanlıkça lisanslandırılan kurum ve kuruluşlara yaptırılır ve sonuç Bakanlığa veya İdareye bildirilir. Bakanlık, riskli yapıların tespitini süre vererek maliklerden veya kanuni temsilcilerinden isteyebilir. Verilen süre içinde yaptırılmadığı takdirde, tespitler Bakanlıkça veya İdarece yapılır veya yaptırılır. Bakanlık, belirlediği alanlardaki riskli yapıların tespitini süre vererek İdareden de isteyebilir…” 8.3. “Tahliye ve yıktırma” başlıklı 5’inci maddesinde: “(1) Riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesi esastır. Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilir…” 9. 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği’nin 9.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde: “(1) Bu Yönetmeliğin amacı; 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca, riskli yapılar ile riskli alan ve rezerv yapı alanlarının tespitine, riskli yapıların yıktırılmasına, yapılacak planlamaya, dönüştürmeye tabi tutulacak taşınmazların değerinin tespitine, hak sahibi olacaklarla yapılacak anlaşmaya ve yapılacak yardımlara, yeniden yapılacak yapılara ve 6306 sayılı Kanun kapsamındaki diğer uygulamalara ilişkin usûl ve esasları belirlemektir.” 9.2. “Riskli yapıların tespiti ve itiraz” başlıklı 7’nci maddesinde: “… (2) Riskli yapıların tespiti; a) Öncelikle yapı malikleri veya kanunî temsilcileri tarafından, masrafları kendilerine ait olmak üzere yaptırılır. Riskli yapı tespiti talebi, elektronik yazılım sistemi üzerinden yapılır.
23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulmadığı için arsa paylı tapu var ise, arsa üzerinde fiilen bulunan yapının riskli yapı tespiti, yapının sahibi olan arsa payı sahibince yaptırılır. Arsa üzerindeki yapının başkasına ait olması ve bunun da tapu kütüğünde belirtilmiş olması halinde, riskli yapı tespiti lehine şerh olan tarafça yaptırılır. b) Süre verilerek maliklerden veya kanunî temsilcilerinden istenebilir.
Verilen süre içinde yaptırılmadığı takdirde, tespitler Bakanlıkça veya İdarece yapılır veya yaptırılır. Bakanlık, belirlediği alanlardaki riskli yapıların tespitini süre vererek İdareden de isteyebilir. Malikler tarafından yaptırılmadığı için Bakanlık veya İdare tarafından yapılan veya yaptırılan riskli yapı tespitinin masraflarından malikler hisseleri oranında sorumludur…” 9.3. “Kira yardımı ve diğer yardımlar” başlıklı 16’ncı maddesinde: “(1) Anlaşma ile tahliye edilen uygulama alanındaki yapıların maliklerine tahliye veya yıkım tarihinden itibaren
Bakanlıkça kararlaştırılacak aylık kira yardımı yapılabilir. Yardım süresi riskli alan dışındaki riskli yapılarda 18 aydır. Riskli ve rezerv yapı alanlarında kira yardımı süresi 48 ayı geçmemek şartı ile ilgili kurumca belirlenir. Aylık kira bedeli Bakanlıkça belirlenir. İnşaat halinde olup içinde ikamet edilen yapılarda kira yardımı veya faiz desteğinden, sadece inşaat halindeki yapıda ikamet edilen bağımsız bölümlerin malik, kiracı ve sınırlı ayni sahipleri faydalanır.
Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine mümkün olması hâlinde, kira yardımı yerine tahliye tarihinden itibaren konut ve işyerlerinin teslim tarihine kadar geçici konut veya işyeri tahsisi yapılabilir.
(8) İdare veya TOKİ, Kanun kapsamında yaptıkları uygulamalarda kendi bütçelerinden kira yardımı yapabilir.” 10. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğü’nün riskli olarak tespit edilmiş yapılar için hazırlamış olduğu 2019 Yılı Kira
Yardımı Kılavuzu’nun “Kira yardımı ödemlerinin başlatılması” başlıklı 10’uncu maddesinde: “(1) Kira yardımı başvurularının Müdürlük/Belediye tarafından incelenerek uygun bulunması halinde; a) Müdürlük ve Belediye tarafından A.R.A.A.D. Bilgi Sistemi üzerinden kira yardımı girişleri yapılacaktır. b) Konut/işyeri maliklerine Bakan Olur’una göre belirlenen tutarda ve (18) ay boyunca kira yardımı yapılacaktır….” 11. Hak sahibi olarak başvuranın 20/02/2017 tarihinde imzalamış olduğu Malatya Merkez
Beydağı Kentsel Yenileme Projesi Muvafakat Senedinin 6.15’inci maddesinde: “Konut anlaşması yapılan hak sahibinin taşınmazını boş olarak Belediye’ye teslim etmesinin ardından uzlaşma sağlanan yeni konutların teslimine kadar olan süre için T.C. Başbakanlık Toplu Konut
İdaresi Başkanlığınca hak sahibine her bir konutu için aylık 400 TL kira yardımı yapılacaktır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13. Başvuran, Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi kapsamında bulunan ve riskli yapı olarak tespit edilmiş olan konutu için tarafına taşınma yardımı yapılmasını ve kira yardımının 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı çerçevesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenmiş olan tutar üzerinden yatırılmasını talep etmektedir.
14. Malatya ili, Battalgazi ilçesi sınırları içerisinde bulunan 220 hektarlık alan, Malatya
Belediye Meclisi tarafından 2007 yılında 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 73’üncü maddesi kapsamında kentsel dönüşüm alanı ilan edilmiştir. Akabinde, Belediye ile TOKİ arasında protokoller imzalanarak bu alanda Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi başlatılmıştır. 4 etaptan oluşan projenin ilk 2 etabı tamamlanarak konutlar hak sahiplerine teslim edilmiştir. Hâlihazırda ise projenin başvuranın da hak sahipleri arasında yer aldığı 3. ve 4. etabının yapımı devam etmektedir.
15. Proje kapsamında hak sahipleriyle konutların tahliyesi, yıkılması ve yeni konutların teslimi konusunda anlaşmaya varılmış ve sözleşme özgürlüğü kapsamında irade serbestisine dayanarak hak sahipleri tarafından Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi Muvafakat Senedi imzalanmıştır. Başvuran tarafından da 20/02/2017 tarihinde imzalanmış olan Muvafakat
Senedinde; projeye ilişkin teknik bilgiler, uzlaşmaya tabi hususlar, proje sonunda teslim edilecek konutların niteliklerinin yanı sıra hak sahibinin taşınmazını boş olarak Belediye’ye teslim etmesinin ardından uzlaşma sağlanan yeni konutların teslimine kadar olan süre için
Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca hak sahibine her bir konutu için aylık 400,00 TL kira yardımı yapılacağı hususu düzenlenmiştir. Bahse konu Muvafakat Senedinde taşınma yardımı ile ilgili olarak ise herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.
16. Başvuran tarafından mezkûr Muvafakat Senedi imzalandıktan sonra ise, proje alanında bulunan İmar İskân Lojmanları hakkında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının talimatı üzerine
Malatya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından; 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı uyarınca riskli yapı tespiti yapılmış ve 03/12/2018 tarihinde ARAAD sistemi üzerinden onaylanmıştır. Başvuranın hak sahibi olduğu konutların bulunduğu Battalgazi ilçesi, Başharık
Mahallesi, ada, 1 parsel üzerinde bulunan Yapı Kimlik Numaralı, ada, parsel üzerinde bulunan Yapı Kimlik Numaralı ve ada, parsel üzerinde bulunan
Yapı Kimlik Numaralı yapılar da riskli yapı tespiti yapılan İmar İskân Lojmanları içerisinde yer almaktadır.
17. Tüm bu açıklamalardan sonra, başvuranın taşınma yardımı ve kira yardımına yönelik taleplerinin; 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı ile Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme
Projesi Muvafakat Senedi hükümleri kapsamında ayrı ayrı incelenmesi yerinde olacaktır.
18. Başvuranın tarafına taşınma yardımı yapılması talebine ilişkin olarak dosya kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; 6306 sayılı Kanun, Uygulama
Yönetmeliği ve 2019 Yılı Kira Yardımı Kılavuzu’nda riskli yapı tespitinden sonra tahliye edilecek taşınmazlar için hak sahiplerine taşınma yardımı yapılacağına dair herhangi bir düzenlemenin bulunmadığı, ilgili Bakanlık tarafından taşınma yardımı yapılacağı yönünde herhangi bir kararın da alınmadığı, nitekim Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel
Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından riskli yapılar için hak sahiplerine taşınma yardımı yapılmadığı, başvuranın, Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi kapsamında İdare ile uzlaşmaya vardıktan sonra imzalamış olduğu Muvafakat Senedinde de bu yönde bir hükmün yer almadığı, zaten ilgili İdare tarafından da proje kapsamında hak sahiplerine taşınma yardımı yapılmadığının belirtildiği, başvuran tarafından taşınma yardımının yapılmasına ilişkin ilanın yayınlandığı iddia edilmiş ise de buna yönelik kanıtlayıcı herhangi bir belgenin sunulmadığı, bunun yanı sıra yürütülen proje kapsamında TOKİ ya da
Belediye tarafından hak sahiplerine taşınma yardımı yapıldığına dair herhangi bir tespitin de yapılamadığı, tüm bu sebeplerle başvurana taşınma yardımı yapılmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
19. Başvuranın kira yardımına yönelik talebinin ise; riskli yapı kararı alınan yapılarda ikamet eden hak sahiplerine, kira yardımlarının 18 ay boyunca 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı kapsamında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünce yapılmış olması, ayrıca, Bakanlıkça kira yardımı yapılan 18 ay sona erdikten sonra mezkûr Muvafakat Senedinde de belirtildiği üzere yeni konutların teslimine kadar kira yardımının Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılacak olması nedeniyle, 18 aylık süre için ve 18 ay dolduktan sonra konutların teslimine kadar olan süre için ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.
20. Başvuranın imzalamış olduğu Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi
Muvafakat Senedinde kira yardımı 400,00 TL olarak belirlenmiştir. Ancak; bölge genelindeki rayiç kira bedelleri dikkate alınarak 2019 yılında kira yardımının aylık 550,00 TL olarak ödenmesine karar verilmiştir. Başvuran, proje kapsamında bulunan konutu için 14/03/2019 tarihinde kira yardımı başvurusunda bulunmuştur. Başvuranın konutu hakkında riskli yapı tespiti yapılmış olduğundan 18 ay boyunca kira yardımı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yapılmıştır. Ancak; Çevre ve Şehircilik
Bakanlığınca 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı çerçevesinde 2019 yılında Malatya ili için aylık kira yardımı 995,00 TL olarak belirlenmiş olmasına rağmen başvurana 18 aylık kira yardımı, Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi Muvafakat Senedi kapsamında belirlenmiş olan 550,00 TL üzerinden ödenmiştir.
21. Başvurana 18 aylık kira yardımının 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı çerçevesinde belirlenmiş olan tutar üzerinden yapılmamasına ilişkin olarak; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünce Kurumumuza gönderilmiş olan yazıda sadece, bahse konu yapılar için riskli yapı tespiti yaptırılmış ise de bu tespitlerin malikler tarafından değil İdare tarafından yaptırıldığı, uygulama alanındaki tüm iş ve işlemlerin İdare tarafından yürütüldüğü ve uygulama alanında kira yardımı yapılması konusunda Toplu Konut
İdaresi Başkanlığı ve Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığının yetkilendirildiği hususlarına değinilmiştir. Oysa; gerek Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından gerekse Malatya
Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilmiş olan yazılarda, riskli yapı tespiti yapılan konutlar için 18 aylık kira yardımının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünce 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı kapsamında yapıldığı vurgulanmıştır. Bu sebeple başvurana riski yapı için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığınca yapılmış olan 18 aylık kira yardımı konusunda 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatının uygulanması gerekmektedir.
22. Sosyal devlet olmanın getirdiği bir takım yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla 6306 sayılı Kanun’da, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esaslar belirlenmiştir. Kanun’un gerekçesinde de; “…kanun sayesinde, başta deprem olmak üzere tabii afetler sebebiyle meydana gelmesi kuvvetle muhtemel can ve mal kayıplarının önleneceği, mülkiyet haklarına saygılı, sağlıklı ve düzenli yerleşme, daha az maliyet ile en fazla sosyal faydanın temin edilmesi, kaynakların planlı, sağlıklı ve verimli kullanılması ilkelerinin hayata geçirilmesinin mümkün olacağı; Anılan gerekçede, afet riski altında olduğu kabul edilen yerlerde buralardaki meskenlerin, işyerlerinin ve sanayi tesislerinin yeni alanlara nakledilmesi sayesinde, yerleşme ve yapı emniyeti temin edileceği ve muhtemel can ve mal kayıpları ile iktisadi ve sosyal diğer zararların en aza indirilmesinin mümkün olacağı; ayrıca, hali hazırda yaşanabilirlikten uzak, köhnemiş, can ve mal emniyeti bakımından riskli ve görüntü itibari ile de çirkin olan yapılaşmaların ortadan kaldırılabileceği, estetik yapılar inşa edileceği ve halkın daha sıhhatli ve emniyetli şartlar altında ikametinin temin edileceği; … “yara sarma” değil de
“yara almama” anlayışına dayalı olduğu böylece Anayasadaki “sosyal hukuk devleti” ilkesinin hayata geçirilmesi için önemli ve etkili bir adım atılması temin edildiği…” hususlarına yer verilerek bu tür yükümlülüklerin sosyal devlet ilkesi gereği olduğunun altı çizilmiştir.
23. 6306 sayılı Kanun ile birlikte riskli alan içinde veya dışında olup da ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen riskli yapılar, standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil edecek şekilde iyileştirilmeye ve yenilenmeye çalışılmaktadır. Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı kapsamında; riskli olarak tespit edilen yapılardaki hak sahiplerinin, iyileştirme ve yenilenme sürecinde oluşabilecek mağduriyetlerinin önlenmesi amacıyla kira yardımı adıyla kişilere finansal destek sağlamaktadır. İlgili mevzuatta; riskli yapı kapsamında kira yardımına hak kazanma bakımından riskli yapı tespitinin kimin tarafından yapıldığına dair herhangi bir ayrıma gidilmemiş, anlaşma ile riskli yapının tahliye edilmesi üzerine yapıların maliklerine Bakanlıkça belirlenen tutarda 18 ay boyunca kira yardımı yapılacağı öngörülmüştür.
24. Proje alanında tespit edilen riskli yapılar göz önünde bulundurulduğunda, somut olaya konu
Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesinin de 6306 sayılı Kanunun amacına uygun olduğu ve riskli yapıların yıkılarak yeni konutların inşa edilmesiyle bu amaca hizmet edeceği açıktır. Zaten buradan hareketle proje kapsamında tespit edilen riskli yapılar için 18 aylık kira yardımı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünce yapılmıştır. Dolayısıyla konutu hakkında riskli yapı kararı alınmış olan başvuranın, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı kapsamında hak sahibi olarak kabul edildiği açıktır. Ancak buna rağmen başvurana aylık kira yardımı; ilgili mevzuat uyarınca 2019 yılında Malatya ili için belirlenmiş olan 995,00 TL yerine
Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi Muvafakat Senedi kapsamında belirlenmiş olan 550,00 TL olarak ödenmiştir.
25. Bahse konu Muvafakat Senedi başvuran, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve Malatya
Büyükşehir Belediye Başkanlığı arasında imzalanmıştır. Muvafakat Senedinde kira yardımı ile ilgili düzenleme yapılmış olmakla birlikte, Muvafakat Senedi riskli yapı tespiti yapılmadan önce imzalanmış olduğundan bu düzenlemede sadece proje kapsamında hak sahiplerine Toplu
Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılacak kira yardımı belirlenmiştir. Yani, 6306 sayılı
Kanun ve alt mevzuatı kapsamında hak sahibi olarak kabul edilen başvurana riskli yapı tespiti yapılan konutu için 18 aylık kira yardımının, Muvafakat Senedinde belirlenmiş olan tutar üzerinden yapılmasına yönelik anlaşmaya varıldığından söz edilmesi mümkün değildir.
Dolayısıyla; konutu hakkında riskli yapı tespiti yapılmış ve 6306 sayılı kanun ve alt mevzuatı kapsamında hak sahibi olarak kabul edilmiş olan başvurana 18 aylık kira yardımının ilgili mevzuat çerçevesinde Bakanlıkça belirlenen tutar üzerinden ödenmesi gerekirken Malatya
Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi Muvafakat Senedi kapsamında belirlenmiş olan tutar üzerinden ödenmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
26. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünce 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı kapsamında başvurana kira yardımı yapılan
18 aydan sonra konutların teslimine kadarki süre için Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından
yapılacak olan kira yardımının ise Malatya Merkez Beydağı Kentsel Yenileme Projesi
Muvafakat Senedi hükümleri kapsamında incelenmesi gerekmektedir. Bahse konu Muvafakat
Senedinde kira yardımı 400,00 TL olarak belirlenmiş olmasına rağmen; bölge genelindeki rayiç kira bedelleri dikkate alınarak 2019 yılında kira yardımının aylık 550,00 TL olarak ödenmesine karar verilmiştir. 2021 yılında ise aylık 675,00 TL kira yardımı yapılacağı ilgili İdare tarafından belirtilmiştir. Başvuran tarafından bahse konu Muvafakat Senedinin uzlaşmaya varıldıktan sonra sözleşme özgürlüğü kapsamında irade serbestisine dayanarak imzalandığı, dolayısıyla
Muvafakat Senedinde öngörülen kira bedelinin başvuran tarafından kabul edildiği, bunun yanında Muvafakat Senedinde bu yönde herhangi bir hüküm yer almamasına rağmen ilgili İdare tarafından kira yardımı tutarına 2019 yılında % 37,5, 2021 yılında ise yaklaşık % 23 oranında artış yapıldığı, İdare tarafından yapılan artışın ülkemizdeki yıllık enflasyon oranlarına yakın olduğu, tüm bu sebeplerle başvurana konutların teslimine kadarki süre için Toplu Konut İdaresi
Başkanlığı tarafından yapılacak kira yardımının Muvafakat Senedi kapsamında belirlenen tutar üzerinden ödenmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
27. Sonuç olarak, başvuranın tarafına taşınma yardımı yapılması ve konutların teslimine kadar kira yardımının 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı çerçevesinde Çevre ve Şehircilik
Bakanlığınca belirlenmiş olan tutar üzerinden ödenmesi talepleri yönünden başvurunun reddine, başvurana riskli yapı kapsamında hak sahibi kabul edilerek Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yapılmış olan 18 aylık kira yardımının ise 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı çerçevesinde Malatya ili için belirlenmiş olan tutar üzerinden ödenmesi hususunda İdareye tavsiyede bulunulmasına karar vermek gerekmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21’inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemeleri nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN
REDDİNE;
Başvuranın tarafına taşınma yardımı yapılması ve konutların teslimine kadar kira yardımının
6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı çerçevesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenmiş
olan tutar üzerinden ödenmesi taleplerinin REDDİNE, Başvurana, riskli yapı kapsamında hak sahibi kabul edilerek Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yapılmış olan 18 aylık kira yardımının, 6306 sayılı Kanun ve alt mevzuatı çerçevesinde Malatya ili için belirlenmiş olan tutar üzerinden ödenmesi hususunda ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi