Kepez Belediyesi tarafından tahakkuk ettirilen yol harcamalarına katılma payı bedelinin yüksek olduğu iddiası (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/11546-S.20.16271

BAŞVURU NO : 2020/790

KARAR TARİHİ : 05/06/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : KEPEZ BELEDİYE BAŞKANLIĞI

“Yol Harcamalarına Katkı Payı” bedelinin yüksek olduğu

BAŞVURUNUN KONUSU :

iddiası ve tarafına çıkartılan borcun iptali talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 13/01/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Şikâyetçi tarafından Kurumumuza verilen dilekçede özetle; ikamet etmekte olduğu deki Konakkale Sitesinin (Site) 2013 yılında TOKİözel ortaklığı ile tamamlandığını, sitenin yol ve kaldırımının özel müteahhit firma tarafından yapıldığını, dört yıl sonra 2017’de sitenin arka tarafına tüm Çanakkale halkına hizmet veren yeni ve tek devlet hastanesi olan Mehmet Akif Ersoy Devlet Hastanesi’nin yapıldığını, bu hastaneye ulaşım için site yolunun Kepez Belediyesi tarafından kırıldığını, Sağlık Bakanlığı kriterlerine uygun olarak altı şeritli geniş bir yol yapıldığını, tüm Çanakkale halkının kullanımı için yapılan bu yol için Kepez Belediyesi tarafından katılım payı adı altında şahsına ve tüm komşularına çok yüksek tutarlarda borç (şahsına 4.100.-TL) çıkartıldığını,

1.1. Bu yolun site için değil şehirdeki tek devlet hastanesine ulaşım için yapıldığını ve günde

10 bin hasta, hasta yakını ve hastane personelinin bu yolu kullandığını, yolun siteye ulaşım

amacıyla yapılmadığı gibi; gürültü, trafik, egzoz dumanı, toz, güvenlik problemi gibi ek külfetler getirdiğini, 1.2. Kepez Belediyesi evinin vergi değerinin %2’sinden yani en yüksek değerden borç çıkarttığını, ilgili kanunun; ‘belediyelerin alacağı katkı payı %2’yi geçemez’ derken ilgili yönetmeliğin ‘%1 ile sınırlandırdığını’, çıkarılan borcun mevzuata aykırı olmasının yanında hakka ve adalete de aykırı olduğunu, 1.3. Bu yolun aynı zamanda yeni Kepez İmam Hatip Lisesi ve yeni Kepez Anadolu Lisesine de ulaşım sağlamakta olduğunu, üç kamu kurumuna ulaşım sağlayan bu yolun ücretinin şahsından talep edildiğini iddia ve ifade ederek haksız ve hukuksuz uygulamanın ve tarafına çıkartılan 4.100.- TL borcun iptalini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 03/02/2020 tarih ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden

Kepez Belediye Başkanlığı’ndan alınan 07/02/2020 tarih ve sayılı yazıda; “İlgi yazınızda şikayet konusu yol; 30 metre olup 6 şeritli değildir. 2464 Sayılı Kanununun 86.

maddesinde ” Yolların kaldırımlar dahil olmak üzere (15) metreden fazla genişliklerine düşen giderler belediyelere ait olup harç payına konu teşkil edilmez.” denmektedir. Bu nedenle yol 15 metreye göre hesaplanmıştır. 2013 yılında (EK: 1) fotoğraftan da görüleceği gibi tek şeritli 3-

4 metre genişliğinde arka taraflardan dolaşan ve siteye ulaşımı sağlayan tali bir yol yapılmıştır.

(EK:2)2017 yılında yapılan yol sadece hastane için değil, Beldemiz Hamidiye Mahallesinde yoğun yapılaşma olduğundan Belediyemizce bir program dahilinde yapılmıştır.

2.1. 2464 Sayılı Belediye Gelir Kanununun 86. maddesi “Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce aşağıdaki şekillerde inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile Yol Harcamalarına Katılma Payı alınabilir.” denmektedir. Hizmetten faydalanma şekillerine göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında ve 89’uncu maddeye göre hesaplanan katılma payları toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak dağıtılması suretiyle hesaplanıp tahakkuk ettirilir. Şikayet konusu yol maliyeti 3.298.282,85 TL’dir. Bahse konu yola cepheli taşınmazların toplam vergi değerleri 95.080.000,00 TL’ dir. Mükellefin 2017 yılı Emlak vergi değeri ise 205.000,00 TL olup, İlgili Kanun Maddesi gereğince “Harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.” dendiğinden oran olarak % 2 ile sınırlı kalmaktadır.

2.2. Mükellefimiz Yol Harcamalarına Katılım Payı İhbarnamesi 26/12/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir. (EK:3) Akabinde 31/12/2019 tarihinde Kurumumuza dilekçe ile başvuru yapmış Kurumumuz tarafından (EK:4) 10/01/2020 tarihinde dilekçesine cevap verilmiştir. Belediyemiz 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 86,89, 90, 91, 92,93 ve 94. maddelere uygun Yol Harcamaya Katılım Payı tahakkuk ettirmiştir. açıklamasına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,

5. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun;

5.1. “Yol Harcamalarına Katılma Payı” başlıklı 86 ncı maddesinde; “Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce aşağıdaki şekillerde inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile Yol Harcamalarına Katılma Payı

alınabilir:

a) Yeni yol açılması, b) Mevcut yolların yüzde kırk nispetinde veya daha fazla genişletilmesi, … Yolların kaldırımlar da dahil olmak üzere (15) metreden fazla genişliklerine düşen giderler, belediyelere ait olup harç payına konu teşkil etmez. İki ve daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller için asıl cepheyi teşkil eden yoldan düşen pay tam, diğer yollara ait pay ise yarım olarak hesaplanır.”,

5.2. “Payların Hesaplanması” başlıklı 89 uncu maddesinde (a) bendinde “…Harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.”,

5.3. “Payın Tahakkuk Şekli” başlıklı 90 ıncı maddesinde, “Yol Harcamalarına Katılma

Payı, bu hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan, Su Tesisleri İle Kanalizasyon Harcamalarına

Katılma Payları ise hizmetten faydalanma şekillerine göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında ve 89 uncu maddeye göre hesaplanan katılma payları toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak dağıtılması suretiyle hesaplanıp tahakkuk ettirilir.”

5.4. “Payın Tahakkuk Zamanı” başlıklı 91 inci maddesinde; “Harcamalara katılma paylarının tahakkuku, işler hangi ihale usulü ile yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra yapılır. Ancak, yapılacak yazılı tebliğ ile verilecek süre içinde ilgililerin harcamalara katılma paylarını peşin ödemeyi kabul etmeleri halinde, bu paylar, kabule ilişkin yazılı başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde tahakkuk ettirilir.”,

5.5 “Payların ilanı” başlıklı 92 nci maddesinde; “ Yukarıdaki maddelerde yazılı esaslar

dairesinde hesaplanan paylar, mükelleflerin soyadları, adları, adresleri ve kendilerine isabet eden pay miktarını gösteren ve mahiyetlerine göre mahalle, cadde ve sokak itibariyle düzenlenecek tahakkuk cetvellerinin bir ay süre ile belediye ilan yerlerine asılması suretiyle ilan olunur. Katılma payları tutarları mükelleflere ayrıca tebliğ olunur.”

5.6. “Tahsil Şekli” başlıklı 93 üncü maddesinde; “Harcamalara katılma payları belediyelerce veya bunlara bağlı müesseselerce, 92 nci maddeye göre payların ilan ve tebliğ edildiği yılı takip eden yıldan itibaren iki yılda ve dört eşit taksitte, peşin ödemelerle tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil olunur. Ancak, yukarıda yazılı ödeme sürelerini, ilgili belediyelerin teklifi üzerine, 5 yıla (peşin ödemelerde bir yıla) kadar uzatmaya ve buna göre taksit sürelerini tespit etmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bakanlar Kurulunca bu yetkinin kullanılması halinde, uzatılan ödeme süreleri için belediyeler, belediye meclislerinin kararı üzerine ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uyarınca alınan tecil faizi oranını aşmamak üzere faiz alabilirler. Satış, hibe ve trampa gibi devir hallerinde ferağ sırasında o tarihe kadar ödenmemiş taksitler peşin olarak tahsil olunur.

Harcamalara katılma payına tabi gayrimenkullerin listesi belediyelerce ilgili tapu dairelerine bildirilir. Bu gayrimenkullerin satış, hibe ve trampaları halinde tapu dairesi payın tahsilini sağlamak üzere, belediyeyi haberdar eder ve pay ödenmedikçe intikal işlemi yapılmaz.”, hükümlerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ Av. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından, şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Ret

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

7. Uyuşmazlık konusu özetle, Kepez Belediye Başkanlığı (İdare) tarafından şikayetçi adına tahakkuk ettirilen “Yol Harcamalarına Katkı Payı” bedelinin hukuksuz ve yüksek olduğu iddiası ve buna bağlı olarak tahakkuk ettirilen 4.100.- TL tutarındaki borcun iptali talebine ilişkindir.

8. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 86 ncı maddesinde; Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce yeni yol açılması, mevcut yolların yüzde 40 nispetinde veya daha fazla genişletilmesi, kaldırmışız ve bakımsız bulunan yolların, kaldırım veya parke kaldırım haline getirilmesi veya asfalt yapılması, kaldırım veya şose halindeki yolların da parke, beton veya asfalta çevrilmesi, mevcut kaldırım veya parkelerin sökülüp yeniden düzenlenmesi şeklinde inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yok çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden Yol Harcamalarına Katılma Payı alınacağı, iki veya daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller için asıl cepheyi teşkil eden yoldan düşen tam payın tam, diğer yollara ait payın ise yarım pay olarak hesaplanacağı, 89 uncu maddesinde ise; harcamalara katılma payının, bir program dahilinde veya istek üzerine doğrudan doğruya yapılan işlerde, bu hizmetler dolayısıyla yapılan giderlerin tamamı olduğu, ancak bu tür hizmet giderlerinin

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile İller Bankası tarafından tespit edilen ve yayımlanan rayiç ve birim fiyatlara göre hesaplanan tutarları aşamayacağı, bu tutarlardan devlet yardımları, karşılıksız fon tahsisleri, bu işler için yapılacak bağış ve yardımlar ve istimlak bedellerinin indirileceği, harcamalara katılma payının bina ve arsalarda vergi değerinin %2’sini geçemeyeceği belirtilmiştir.

9. Anılan Kanun, harcamalara katılma paylarının hizmetin tamamlanarak halkın yararlanmasına sunulmasından sonra tahakkuk ettirilmesini 91 inci maddesinde, bu esaslara göre hesaplanan payların, mükelleflerin soyadları, adları, adresleri ve kendilerine isabet eden pay miktarını gösteren ve mahiyetlerine göre mahalle, cadde ve sokak itibariyle düzenlenecek tahakkuk cetvellerinin bir ay süre ile belediye ilan yerlerine asılması suretiyle ilanını, katılma payı tutarlarının mükelleflere ayrıca tebliğini ise 92 nci maddesinde öngörmüştür.

10. İdarenin Uyuşmazlık konusu hakkındaki cevabi yazısı incelendiğinde; şikayet konusu yolun altı şeritli olmadığı, 30 metre genişliğinde olduğu ve “Yol Harcamalarına Katılma Payı” nın ilgili mevzuat gereğince 15 metre esas alınarak hesaplandığı, 2013 yılında tek şeritli 3-4 metre genişliğinde arka taraflardan dolaşan ve mezkur siteye ulaşımı sağlayan tali bir yol yapıldığı ve 2017 yılında yapılan yolun sadece adı geçen hastane için değil, Hamidiye

Mahallesindeki yoğun yapılaşma nedeniyle şikâyete muhatap Belediye tarafından program dahilinde yapıldığı yönünde açıklamalara yer verildiği tespit edilmiştir.

11. Somut olayda, şikâyetçinin mezkur adresinde yapılan yol çalışması nedeniyle ilgili mevzuat gereğince şikayetçi adına tahakkuk ettirilen katılma payı tutarının 4.100,00 TL olduğu, bu tutarın ise şikayetçinin 2017 yılı emlak vergisi değerinin 205.000,00 TL olduğu dikkate alındığında, taşınmazın emlak vergisine esas değerinin yüzde 2 sini geçmediği, bu nedenle şikayetçi adına, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 89 uncu maddesinde yer alan

‘Harcamalara katılma payının bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemeyeceğine’ ilişkin hüküm maddesine uygun şekilde yol harcamalarına katılma payının tahakkuk ettirildiği tespit edilmiştir.

12. Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Kepez Belediye Başkanlığı tarafından şikâyetçi adına tahakkuk ettirilen “Yol Harcamalarına Katkı Payı”na ilişkin işlemde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

13. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazısına istinaden İdare tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazının, gerekçeli karar verme, şeffaflık, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun olduğu tespit edilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu

“Ret Kararı”nın başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İzmir Vergi

Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın BAŞVURANA ve KEPEZ BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi