KHK ile ihraç edilen kamu görevlisinin mali haklarının iade tarihine kadar ödenmesi ve hukuka aykırı işlemlerden doğan zararların tazmini gerekliliği (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/13095-S.21.21009

BAŞVURU NO : 2021/12592

KARAR TARİHİ : 13/09/2021

TAVSİYE KARARI

Adres:

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

İhraç sonrası göreve iade sonucunda tarafına ödenmeyen

BAŞVURUNUN KONUSU :

alacaklarının faiziyle birlikte geriye dönük olarak ödenmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 18/07/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, başvurusunda özetle; 29/10/2016 tarihinde 675 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığını, 27/11/2019 tarihli OHAL Komisyonu Kararına istinaden 16/01/2020 tarihinde göreve başladığını, bu süreçte alamadığı maaşların tarafına ödendiğini, ancak ödenmesi gereken maaş alacaklarının yasal faizi ile ek ders ücretleri, geliştirme ödeneği vb. tüm haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmediğini belirterek, söz konusu alçaklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Müşavirliği’nin 16/08/2021 tarihli sayılı yazısı ve eklerinde, başvuranın 29/10/2016 tarihinde 675 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, 27/11/2019 tarihli OHAL Komisyonu Kararına istinaden16/01/2020 tarihinde göreve başladığı, bu süreçte alamadığı maaşların geliştirme ödeneği hariç tamamen ödendiği, kamu kurumları harcama kalemlerinde faiz ödemesi ile ilgili bir fasıl bulunmadığından faiz ödemesinin yapılmadığı, ek ders ücretinin ise 2914 sayılı bakanlar Kurulu kararının 11. maddesine istinaden fiilen çalışma şartı arandığından ödeme yapılmadığı, maaş unsurları içerisinde yer alan geliştirme ödeneğinin ise

/

19/04/2005 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2005/8681 sayılı Kararın 6 ıncı maddesinde belirtildiği üzere ödenebilmesi için fiilen çalışma şartı arandığı ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 08/03/2018 tarihli ve 30354 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan ve 7075 sayılı

“Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin

Kabul Edilmesine Dair Kanun” ile kabul edilen 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme

Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin “Kararların uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında, “…İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.” 6. 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu’nun; 6.1. “Ek Ders Ücreti” başlıklı 11 inci maddesinde, “2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununun 36 ncı maddesine göre haftalık okutulması mecburi ders yükü saati dışında, kısmi statüde bulunanlar dahil öğretim elamanlarına görev unvanlarına göre Maliye Bakanlığının görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen mecburi ve isteğe bağlı dersler ve diğer faaliyetler için bu ders ve faaliyetlerin haftalık ders programında yer alması ve fiilen yapılması şartıyla en çok yirmi saate kadar, ikinci öğretimde ise en çok on saate kadar ek ders ücreti ödenir. Ders yüklerinin tamamlanmasında öncelikle normal örgün öğretimde verilen ders ve faaliyetler dikkate alınır.” 6.2. “Geliştirme Ödeneği” başlıklı 14 üncü Maddesinde, “ Diğer yükseköğretim kurumlarına göre sosyoekonomik açıdan daha az gelişmiş yerlerde öğretim yapan ve/veya yeterli sayıda öğretim elemanı sağlanamayan yükseköğretim kurumları ile bunların bölümlerinde görevli öğretim elemanlarına; almakta oldukları aylık gösterge ve ek gösterge toplamının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca belirlenen aylık katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın beş katına kadar geliştirme ödeneği ödenebilir.

Geliştirme ödeneği verilecek yükseköğretim kurumları, ödeneğin verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile oran veya miktarları, bu ödenekten yararlanma süresi ile yararlanamayacak olanlar ve diğer hususlar

Cumhurbaşkanı Kararı ile tespit edilir. Bu ödenek damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz” 7. 04/04/2005 tarih ve 2005/8681 sayılı Geliştirme Ödeneğine Dair Bakanlar Kurulu Kararının

/

7.1. 2 inci Maddesinde, “Geliştirme ödeneği; a) Bu ödeneğin verilmesi öngörülen yerlerdeki yükseköğretim kurumlarına ait öğretim elemanı kadrosuna atanarak, atandığı yükseköğretim kurumunda fiilen çalışanlara, (…) ödenir.” 7.2. 6 ıncı maddesinde, “Geliştirme ödeneğinden yararlanabilmek için görevin ilgili yükseköğretim kurumlarında fiilen yapılması şarttır. (…)”

Hükümlerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; hazırlanan tavsiye kararı önerisi

Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle, 29/10/2016 tarihli KHK ile ihraç edildiğini, OHAL Komisyonu kararı gereği 16/01/2020 tarihinde göreve başladığını belirterek, açıkta kaldığı süre içerisinde mahrum kaldığı tüm mali ve sosyal hakların (ek ders ücreti, geliştirme ödeneği, maaş faizi) tarafına ödenmesini talep etmektedir.

10. Bilindiği gibi 15 Temmuz 2016 tarihinde başlatılan hain darbe girişimi nedeniyle kamu kurum ve kuruluşlarında çeşitli kadrolarda görev yapmakta iken FETO/PDY terör örgütü ile irtibatı/iltisakı bulunduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan ancak sonrasında yapılan incelemeler neticesinde terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisak veya bunlarla irtibatı olmadığı tespit edilenler çeşitli kanun hükmünde kararnameler ile yine doğrudan başka bir idari işlem tesis edilmesine gerek olmadan kamu görevine iade edilmişlerdir.

11. Söz konusu Kanun Hükmünde Kararnamelerin “İade hükümleri” başlıklı maddelerinde; daha önce çeşitli OHAL kararnameleri ile kamu görevinden çıkarılan ilgililerin kamu görevine iadeleri hususundaki usul belirtilerek; iade olan kamu görevlileri hakkında anılan OHAL kararnamelerinin tüm hüküm ve sonuçlarının yayım tarihinden itibaren ortadan kalkmış sayılacağı, ilgililerin kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

12. Diğer yandan, 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde

Kararnamenin “Komisyonun Oluşumu” başlıklı 1 inci maddesinde; “Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur ” hükmü ile Olağanüstü

Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.

13. Ancak 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun

Hükmünde Kararnamede ilgililerin göreve iadesi durumunda kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten

/

göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödenmesine ilişkin hüküm bulunmaması nedeniyle OHAL Komisyonuna yapılan başvurunun kabulü sonucu kamu görevine iade usulü ile anılan Komisyon kurulmadan önce olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri ile yapılan iade usulü farklılığını gidermek amacıyla 25/7/2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 7145 sayılı Bazı

Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 7075 sayılı

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 10 uncu maddesinde yapılan değişiklik ile ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümlerinin, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

14. Somut olayda da, başvuranın Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri

Mühendisliği Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yamaktayken 29/10/2016 tarihinde 675 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, daha sonra 27/11/2019 tarihli OHAL Komisyonu Kararına istinaden 16/01/2020 tarihinde göreve iade edildiği, başvuranın ihraç edildiği tarih ile iade edildiği tarih arasında kalan süreye ilişkin 29/10/2016 tarihinden itibaren mahrum kaldığı parasal hakların dönemsel olarak işletilecek yasal faiziyle tarafına ödenmesi, tarafına ödenmeyen ek ders ücreti ile geliştirme ödeneğinin tarafına ödenmesi talebinin İdare tarafından reddedildiği anlaşılmıştır.

15. Bu çerçevede ilgili mevzuat ve İdarenin açıklamaları birlikte değerlendirildiğinde, İdarece başvuranın ihraç sonrası göreve iade edildiği dönemlere ait ödenmeyen aylık maaş tutarlarını başvurana ödendiği ancak görevden ihraç edildiği tarih ile görevine iade edildiği tarih arasındaki döneme ilişkin faizin ödenmediği görülmüştür.

16. Bilindiği gibi Hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, Anayasanın 125 inci maddesinde de

İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır.

17. Yaşanan süreçte alınan tedbirler nedeniyle idarî işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanların mağduriyetlerini gidermek amacıyla da ilgililerin kamu görevine dönmesini öngören OHAL

KHK’larıyla düzenleme yapılarak, görevine iade edilmesine karar verilenler açısından çıkarılmaya ilişkin

Kanun Hükmünde Kararname Hükümlerinin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı, bu kapsamda göreve başlayanlara kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

18. Danıştay Birinci Dairesinin Esas No; 1982/112, Karar No: 1982/130 sayılı kararında belirtilen; “…

haklarında tesis edilen göreve son, verme, görevden çekilmiş sayılma ya da benzeri işlemlerin iptali üzerine görevine döndürülenlerin, dava dilekçelerinde aylık ve diğer özlük haklarına ilişkin bir istemde bulunup bulunmadıklarına bakılmaksızın, işlemin tesisi tarihinden sonraki bütün maddi hakların ödenmesi gerektiği” kararı üzerine 25.2.1983 tarihli 81 Seri Numaralı Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinde de; Danıştay Kararı doğrultusunda düzenlemeye gidilerek gerek ihtilafların kısa zamanda çözümlenmesi gerekse kurumların boş yere yargı giderlerini ödememeleri bakımından uygulamanın Danıştay Birinci

Dairesinin anılan kararı doğrultusunda işlem yapılması gerektiği belirtilmiştir.

19. Her ne kadar göreve iade edilen kamu görevlilerine iade KHK’larında geriye dönük mali hakların ödenmesi yönünde açık hüküm bulunmasına rağmen faize ilişkin bir hüküm bulunmadığı anlaşılmış ise de, gerek Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine vermiş olduğu, 07.02.2017 tarih ve sayılı kararında belirtmiş olduğu; … açıkta iken görev iade edilen memura, mali haklarının faiziyle beraber ödenmemesinin mülkiyet hakkının ihlali olduğu yönündeki değerlendirmesi, gerekse 15 numaralı paragrafta değinilen Danıştay Birinci Dairesinin Kararında belirtilen “… dava dilekçelerinde aylık ve diğer özlük haklarına ilişkin bir istemde bulunup bulunmadıklarına bakılmaksızın, işlemin tesisi tarihinden sonraki bütün maddi hakların ödenmesi gerektiği” şeklinde ki hüküm uyarınca başvurana geçmişe yönelik mali haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.

20. Başvuranın ihraç olduğu döneme ilişkin ek ders ücreti ve geliştirme ödeneği ödenmesi talebi incelendiğinde, ek ders ücreti ve geliştirme ödeneği ödemeleri için fiilen çalışma şartının arandığı anlaşılmaktadır. Ancak başvuranın hukuka aykırı şekilde kamu görevinden çıkarılmış olduğunun

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından ortaya konulduğu, başvuranın incelemeye konu edilen olağanüstü hal işlemi nedeniyle bu zaman zarfında istese dahi fiilen çalışma olanağına sahip olmadığı, sözü edilen olağanüstü hal işlemi tesis edilmemiş olsaydı başvuranın fiilen çalışma şartını yerine getiremeyeceği yönünde bir iddianın da bulunmadığı, aksine ihraç işlemi olmasaydı başvuranın fiilen çalışma şartını yerine getireceğinin tartışmasız olduğu anlaşıldığından, kendisinden kaynaklanmayan nedenlerle fiilen çalışmadığı tespit edilen başvuranın, Kanun Hükmünde Kararname ile görevine son verildiği tarih ile Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı gereğince görevine iade edildiği tarih arasındaki dönemde yoksun bırakıldığı tüm zorunlu ek ders ücreti ödemelerinden yasal faizi ile birlikte yararlandırılması gerektiği, idarece fiilen çalışmaya dayandığı gerekçesiyle ödenmeyen ek ders ücreti, faizi ve promosyon ödemesi açısından başvuranın açıkta olduğu dönemde görevinin başında bulunan emsali kadro ve görevde yer alan personelin elde ettiği ödemelerden başvuranın da yararlandırılması gerektiği değerlendirilmektedir.( sayı ve 17/09/2020 tarihli Kamu Denetçiliği Kurumu

Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı.) Bu bağlamda geliştirme ödeneği, ek ders ücretinin faizi ile birlikte ödemesi konusunda başvuruya konu Üniversite tarafından yapılan işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

21. Sonuç olarak, Kurumumuzca yapılan inceleme neticesinde; başvuranın göreve iadesi sonrasında tarafına ödenen maaşların faizinin de ödenmesi; başvuranın kamu görevinden çıkarıldığı tarih ile göreve iade edildiği dönem arasına tekabül eden ve başvuranın söz konusu dönemde çalışmış olması durumunda zorunlu olarak yerine getireceği görevler nedeniyle hak edecek olduğu zorunlu ek ders ücretlerinin ve geliştirme ödeneklerinin yasal faiziyle ödenmesi yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie

/

başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın göreve iadesi sonrasında tarafına ödenen maaşların faizinin de ödenmesi; başvuranın kamu görevinden çıkarıldığı tarih ile göreve iade edildiği dönem arasına tekabül eden ve başvuranın söz konusu dönemde çalışmış olması durumunda zorunlu olarak yerine getireceği görevler nedeniyle hak edecek olduğu zorunlu ek ders ücretlerinin ve geliştirme ödeneklerinin yasal faiziyle ödenmesi yönünde

ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın Başvurana ve ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Atatürk

Üniversitesi Rektörlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/