|
ÖZET: Başvuru, KHK ile kapatılan Özel Kazasker Ortaokulu’na ödenen 9.450 TL’lik eğitim ücretinin iadesi talebiyle ilgilidir. Şikayetçi, 15/02/2016 tarihinde kızını bu okula kaydettirmiş ve peşin ödeme yapmıştır. Ancak, okulun kapatılmasının ardından İstanbul Defterdarlığı’na başvurarak ödediği ücretin iadesini talep etmiş, fakat bu talebine yanıt alamamıştır. Başvuru, 30/12/2020 tarihinde yapılmış olup, ilgili idareden alınan bilgiler doğrultusunda, başvurunun kabul edildiği ancak iade sürecinin belirsiz olduğu belirtilmiştir.
İstanbul Defterdarlığı, kapatılan kurumlarla ilgili alacak taleplerinin değerlendirilmesi için İnceleme ve Değerlendirme Komisyonları oluşturmuştur. Bu komisyonlar, başvuruların FETÖ/PDY ile ilişkilendirilip ilişkilendirilmediğini araştırmakta ve uygun görülen talepler için gerekli ödemelerin yapılması sürecini yürütmektedir. Ancak, şikayetçinin talebinin üzerinden uzun bir süre geçmesine rağmen, iade işlemlerinin tamamlanmaması ve sürecin belirsizliği, hukuk güvenliği açısından sorun teşkil etmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, İstanbul Defterdarlığı’na, alacak taleplerinin ivedilikle değerlendirilmesi ve süreçlerin hızlandırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Bu tavsiye, idarenin yasal süreçlere uygun hareket etmesi ve başvuranlara gerekli bilgilendirmeyi yapması gerektiğini vurgulamaktadır. İdare, bu tavsiyeye uygun olarak 30 gün içinde gerekli işlemleri gerçekleştirmekle yükümlüdür. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/9137-S.21.14797
BAŞVURU NO : 2020/103883
KARAR TARİHİ : 22/06/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL DEFTERDARLIĞI (İL KHK İŞLEMLERİ BÜROSU)
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, KHK ile kapatılan okula peşin ödediği ücretin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/12/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihli şikayet dilekçesinde başvuran özetle;“15/02/2016 tarihinde 2016-
2017 eğitim-öğretim yılı için kızını İstanbul’da bulunan Özel Kazasker Ortaokuluna 9.450 TL. kredi kartı
yoluyla peşin ödeme yaparak kayıt yaptırdığını, fakat Olağanüstü Hal Kanunu kapsamında söz konusu okulun kapatıldığını, 22/09/2016 tarihinde İstanbul Defterdarlığına peşin ödediği okul ücretinin iadesi için kayıt numarası ile başvuru yaptığını ancak herhangi bir cevap alamadığını iddia ederek, KHK ile kapatılan okula peşin ödediği 9.450 TL.’nin yasal faizi ile iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İstanbul Valiliği’nden (İl KHK İşlemleri
Bürosu) bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. İstanbul Defterdarlığı İl KHK İşlemleri İl Bürosu’nun 04/05/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü
hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan kurum ve kuruluşların Hazineye intikal etmiş sayılan her türlü taşınırlar ile malvarlığı, alacak ve hakları, belge ve evrakı ile tapuda resen Hazine adına tescil edilecek taşınmazlar ile ilgili alınacak tedbirler ile bunlar hakkında yapılacak iş ve işlemlere ilişkin usül ve esasların belirlenmesi amacıyla yayımlanan 371 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin 5’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca İnceleme ve Değerlendirme
Komisyonlarının teşekkül ettirildiği, komisyonların anılan tebliğ ve 2016/1 sayılı Milli Emlak Genelgesi hükümleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın genel yazıları doğrultusunda komisyonlarca inceleme ve değerlendirme çalışmalarının yürütüldüğü, /
2.2) 20/07/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ke genelinde ilan edilen olağanüstü
hal kapsamında alınan tedbirler doğrultusunda 23.07.2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname gereğince .’ye bağlı kurumların kapatılarak tüm mal varlığının
Hazineye devredilmesine karar verildiği,
2.3) Şikayetçi eski eşi T.C. Kimlik numaralı
( ) 22/09/2016 tarih ve sayılı dilekçe ile nin şubesi olan
Kazasker Ortaokuluna kaydı yaptırılan T.C. kimlik numaralı adına yatırılan eğitim bedelinin iadesi için Bürolarına başvuru yaptığı,
2.4) Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nün 371 Sıra No’lu Tebliği ve 2016/1 Sıra No’lu Olağanüstü Hal Kanun
Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere
İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Genelge hükümleri gereğince oluşturulan İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonunca . hakkında 10/11/2017 tarihli ve sayılı Görüş ve öneri Raporu düzenlendiğini,
2.5) Düzenlenen raporun “Öğrencilere Olan Borç ve Yükümlülükler” başlıklı bölümünde; “Kurumda eğitim
ve öğretim hizmeti almak için kayıt yaptıran ve gelecek nemlere ilişkin bu hizmet bedellerini kredi kartı ya da banka havale/EFT yolu ile peşin ödeyen kişilerin İl KHK İşlemleri Bürosuna vermiş Olduğu dilekçeler ve kanıtlayıcı belgele dikkate alınarak gerekli araştırmalar yapılmış olup, ödenen bedel karşılığı eğitim hizmeti alamayanlar tespit edilmiştir,” denildiği, bu bağlamda; şikayetçinin 9.450,00-TL’lik alacak başvuru dilekçesinin değerlendirmeye alınarak “KABUL” edildiği görülmüş olup, hak ve alacağın bulunup bulunmadığının tespitinin İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun görev ve yetkisinde olduğu,
2.6) Raporun aynı başlıklı bölümünde; “Talep sahiplerinin FETÖ/PD terör örgütüyle aidiyeti, iltisaki,
irtibatı olup olmadığı yönünden Valilikler aracılığıyla araştırılmasına devam edilmekte olup, bu araştırma sonucunda FETÖ/PDY terör örgütüyle aidiyeti, iltisaki, irtibatı olmayanlara Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından verilecek talimatlar dikkate alınarak bu ödemelerin yapılması gerekmektedir,” denildiği,
2.7) Ayrıca raporun “SONUÇ” bölümünde; “Alacak ve İstihkak Taleplerine İlişkin İnceleme ve
Değerlendirme sonucunda; raporumuzun düzenleme tarihine kadar alacak ve istihkak talebinde bulunanların FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti, iltisaki, irtibatı konusundaki araştırma sonuçlan ulaşmadığından bu hususun Ödeme aşamasında dikkate alınması ve borçların Raporda belirtilen sıra ile ödemesinin gerçekleştirilmesinin gerektiği, sonucuna varılmıştır.” denildiği,
2.8) Bu kapsamda: kapatılan kurum ve kuruluşlardan hak ve alacak talebiyle başvuruda bulunanlar
bakımından, Büro Başkanlığı tarafından ilgili birimler ile yazışma yapılmak suretiyle, yazı ekinde gönderilen ve aralarında şikayetçinin eski eşi de bulunduğu kişilerin
FETÖ/PDY ve diğer terör örgütlerine aidiyeti, iltisaki ve irtibatı bulunup bulunmadığı yönünde gerekli araştırmaların yapılmasının istenildiği,
2.9) İstanbul Valiliği Güvenlik İşleri Bürosu’nun Büroya göndermiş olduğu cevabi yazıları eklerinde yapılan
araştırmaların sonucunun bildirildiği, 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirle
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ‘Devir işlemlerine ilişkin tedbirler’ başlıklı 5 inci maddesinin 1 nci fıkrasında “…devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve
yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisaki veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunla uygun bir takvim dahilinde ödemeye, vakıflar yönünden Vakıflar Genel Müdürlüğü, diğerleri yönünden Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir” hükmünün yer aldığı, bu minvalde Buna göre, İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonları raporlarına istinaden belirlenen hak sahiplerine gerekli ödeme işlemlerinin yapılabilmesi için İdare tarafından gerçekleştirilen çalışmaların konunun hassasiyeti nedeniyle titizlikle devam ettiği, işlemlerin sonuçlanmasını müteakip hak sahibi kişilerin istihkak ve alacak taleplerinin karşılanacağı, ayrıca başvuruya konu hakkında yargı organlarına intikal etmiş bir uyuşmazlığın da bulunmadığı”, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının,
3.1) “Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru,
milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.2) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ” ,
3.3) “Olağanüstü Hal Yönetimi” başlıklı 119’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Cumhurbaşkanı;
savaş, savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.”,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin (Anılan kararname 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Kanun ile yasalaşmıştır) “Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen
Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;… b) Ekli (II) sayılı listede yer alan özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları,,…
kapatılmıştır.”
6) 17/08/2016 tarihli ve 29804 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 670 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin (Anılan
kararname 08/02/2018 tarihli ve 7091 sayılı Kanun ile yasalaşmıştır) “Devir İşlemlerine İlişkin
Tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan
Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye …..Maliye Bakanlığı yetkilidir.”; dördüncü fıkrasında, “Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar.”,
7) 06/01/2017 tarihli ve 29940 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 679 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin “Değişiklik hükümleri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir; “(5) Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.”,
8) 2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum
ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
Genelgenin “İl KHK İşlemleri Bürosunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde; “Valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri kaydedilmek üzere muhasebe birimine, incelenmek üzere İnceleme ve Değerlendirme
Komisyonuna iletmek,”,
8.1) “İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 11’inci maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendinde; “Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin alacak ve haklarının tespiti ile ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusunda görüş ve öneride bulunmak,”,
8.2) “İstihkak ve Alacak Taleplerine Yönelik Başvuruların Değerlendirilmesi” başlıklı 14’ üncü
maddesinde; “(1) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak ve alacak talepleri, bunların yönetim
/
merkezinin bulunduğu yerdeki İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilmek üzere alacaklının yerleşim yerindeki İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılabilir.
(2) Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen alacak ve istihkak talepleri, değerlendirilmek üzere
İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından görevli İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletilir. İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonu, bu belgelerle birlikte diğer bilgi ve belgeleri de tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlar. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenen rapor, işlem yapılmak üzere İl KHK
İşlemleri Bürosuna gönderilir.
(3) Borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, il KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılır.
(4) Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin İnceleme ve Değerlendirme
Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere Bakanlığa iletilir.”
9) Hazine ve Maliye Bakanlığının (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) 07/08/2019
tarihli, sayılı, OHAL İşlemleri konulu, 81 İl Valiliğine gereği için dağıtımlı Genel yazının; “VI- İstihkak ve Alacak Taleplerinin Tespiti ve Ödenmesi” başlığı altında; “ 1- İstihkak ve alacak talepleri: 7091 sayılı Kanunun 5 inci maddesindeki şartlar, Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve inceleme ve Değerlendirme
Komisyonlarının görüş ve önerileri (ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusundaki görüş ve önerisi ile hazırladığı sıra cetveli) çerçevesinde İI KHK işlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.
2- İl KHK İşlemleri Büroları tarafından İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüşü doğrultusunda ödenmesine karar verilen borçlar, muhasebe kayıtlarına alınmak üzere muhasebe birimine gönderilecektir.
3- Söz konusu alacak ve istihkak talepleri muhasebe birimi tarafından ödeme sırası dikkate alınmak suretiyle emanet hesaplarından karşılanacaktır.
4- İl KHK İşlemleri Bürosu, yapılacak ödemelerde istihkak taleplerine ilişkin hukuki ihtilaflardan
Bakanlığımız aleyhine sonuçlanabileceğini öngördüklerini ve uygulamada ortaya çıkabilecek diğer riskleri de dikkate alarak Hazineye ek mali külfet yüklenilmemesi amacı doğrultusunda kapatılan kurum ve kuruluşun malvarlığından uygun bir tutarı tedbiren muhafaza edecektir.
5- Olağanüstü Hal KHK’ları uyarınca ilgili Bakan tarafından oluşturulan komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılan (KHK ekli listeler dışında kapatılanlar) kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak iddialarında hak düşürücü sürenin başlangıç tarihi mevzuatta düzenlenmemiştir. Bu mahiyetteki başvurularda herhangi bir bilgi, belge, yazışma, elektronik posta vb. haberleşme araçları ile hayatın olağan akışı veya ticari teamüller kapsamında başvuru sahibinin ıttıla tarihi tespit edilemediği takdirde, başvuruların 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde yapıldığının kabulü hukuki bir zorunluluktur.
Defterdarlıklarca bu kapsamda araştırma yapılabilecek belirli bir çerçeve oluşturulması mümkün olmadığından ve işlemlerin sürüncemede bırakılması yeni ihtilaflar doğurabileceğinden, İl KHK işlemleri
Büroları tarafından ıttıla tarihinin tespiti için yapılacak araştırma, mevcut kayıtlar ile sınırlı olarak yapılacaktır” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından, Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere
/
ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, alacak ve istihkak taleplerinin değerlendirilmesi ve bunun sonucunda gerekli ödemenin yapılıp yapılmayacağı ile nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan bu “Tavsiye Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, KHK ile kapatılan Özel Kazasker Ortaokuluna 9.450
TL. kredi kartı yoluyla peşin ödediği ve alamadığı eğitim ücretinin iade edilmesini talep etmektedir.
12) FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz 2016 tarihindeki darbe girişimi ardından demokratik anayasal düzene,
bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, milli güvenliğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbir alınması amacıyla 20/07/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla ülke genelinde olağanüstü hal ilan edilmiş ve birçok olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır. Bu kapsamda 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname ile milli
güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen; özel sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıf ve dernekler ile bunların iktisadi işletmeleri, vakıf yükseköğretim kurumları, sendika, federasyon ve konfederasyonlar kapatılmıştır. Şikâyete konu Özel Kazasker Ortaokulu da 667 sayılı KHK kapsamında kapatılan kurumlardan biridir.
13) Ardından 670 sayılı KHK ile, kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğü veya Hazineye devredilen kurum
ve kuruluşların her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının; her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve
FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle uygun bir takvim dâhilinde ödemeye
Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunan kişilerin madde yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (17/08/2016) altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde gerekli belgelerle müracaat etmesi gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre başvuruların 17/10/2016 tarihine kadar defterdarlık bünyesinde kurulan İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılması gerekmektedir. Somut olayda şikâyetçinin eşi, 22/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat ederek, 675 sayılı KHK’nın 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre 60 günlük hak düşürücü süre içinde başvuruda bulunmuştur.
14) Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin
Hazineye devredilen her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak, haklar ile borç ve yükümlülükler konusunda görev yapacak büro ve komisyonların iş ve işlemleri ise 2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal
Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak
İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Genelge ile yürütülmektedir. Buna göre İl
KHK İşlemleri Bürosu, valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri incelenmek üzere İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmektedir.
/
15) İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, defter, kayıt ve belgeleri tetkik etmek ve gerektiğinde
ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlamakta ve söz konusu rapor işlem yapılmak üzere İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilmektedir. İl
KHK İşlemleri Bürosunun ‘Bakanlık tarafından ödenmesine karar verilen borçların ödenmesini sağlamak’ görevini ifa ederken uyması gereken hususlar Bakanlık tarafından 07/08/2019 tarihli ve sayılı genel yazı ile 81 İl Valiliğine gönderilmiştir. Buna göre; istihkak ve alacak talepleri 7091 sayılı Kanunun 5’inci maddesindeki şartlar, Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal İşlemleri
İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri çerçevesinde İl KHK
İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.
16) Somut olayda, ilgili idare tarafından inceleme ve değerlendirme komisyonları raporlarına istinaden
belirlenen hak sahiplerine gerekli ödeme işlemlerinin yapılabilmesi için İdarece gerçekleştirilen çalışmaların konunun hassasiyeti nedeniyle titizlikle devam ettirildiği, işlemlerin sonuçlanmasını müteakip hak sahibi kişilerin istihkak ve alacak taleplerinin karşılanacağı bildirilmiştir. Ancak cevabi yazı ve eklerinde, şikâyetçinin ödeme için gerekli şartları taşıdığı ve başvurusunun kabul edilmesine rağmen ödeme ve iadeler konusunda sürece ilişkin bir belirsizlik bulunduğu ve ödemelere ne zaman başlanacağı hususunun belirsiz olduğu, ayrıca konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir.
16.1) Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik” tir.
Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa
Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişilere ödemelerin yapılması, şartları taşımayan kişiler için ise nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz Darbe Girişiminin
ardından 20/07/2016 tarihinde olağanüstü hal ilan edildiği, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde gerekli bazı tedbirlerin alınması amacıyla olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin yürürlüğe girdiği, bu kapsamda Özel Kazasker Ortaokulunun 667 sayılı KHK ile kapatıldığı, kapatılan okula ödenen ücretin iadesi için 22/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat edildiği, ancak bu müracaat üzerinden yaklaşık 4,5 yıla yakın zaman geçmesine rağmen idarece işlemlerin sonuçlandırılmadığı, şikayetçinin alacak başvuru dilekçesinin değerlendirmeye alınarak “kabul” edildiği ve olağanüstü halin kalktığı hususları da dikkate alındığında, hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla anılan süreçlerin hızlandırılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
18) 679 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamede, “Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beş yüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve
/
barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
Anılan hükmün yerine getirilmemesi hukuka, adalete ve hakkaniyete uygun bulunmamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İstanbul Valiliği (Defterdarlık KHK İşlemleri
İl Bürosu) tarafından Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, ancak, İdarenin
‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’, ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin başvurana gerekli bilgilendirmenin yapılması, alacak ve istihkak taleplerinin ivedilikle değerlendirilmesi ve bunun sonucunda gerekli ödemenin yapılıp yapılmayacağı hususunda nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda; İSTANBUL DEFTERDARLIĞI’NA (İL KHK İŞLEMLERİ BÜROSU) TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL DEFTERDARLIĞI’NA (İL KHK İŞLEMLERİ BÜROSU)
tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi