|
ÖZET: Başvuran, 2005-2018 yılları arasında Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü’nde daimi işçi olarak çalışmış, ardından KPSS sınavını kazanarak devlet memuru olmuştur. Kendi isteğiyle istifa ettiği için kıdem tazminatı talep edemediğini belirten başvuran, engelli birey olarak bu haktan yararlanmak istemiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı, başvuranın istifasının kıdem tazminatı ödemesi için yeterli bir neden olmadığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirerek, istifanın kendi iradesiyle gerçekleştiği ve bu nedenle kıdem tazminatına hak kazanmadığı sonucuna varmıştır. 1475 sayılı İş Kanunu’na göre, kıdem tazminatı alabilmek için belirli şartların sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Başvuranın, memur statüsüne geçişinin, kıdem tazminatı hakkını etkilemediği ve bu durumun hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş ve karar, hem başvurana hem de Tarım ve Orman Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket ettiğini, ancak başvuru yollarının açıkça belirtilmediğini vurgulamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 19668-19668 |sayi|53878609-101.07.05.99-E.53878609-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/6993 2018/ 6993
KARAR TARİHİ : 26/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Tarım ve Orman Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Kıdem tazminatı ödenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 25/05/2018 25.5.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 2005 – 2018 arasında Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünde daimi işçi statüsünde çalıştığını, daha sonra girdiği KPSS sınavı kapsamında başarılı olarak devlet memuru olarak atandığını, kendi isteği ile istifa ettiği için kıdem tazminatı verilmediğini, engelli bir birey olduğunu, bu nedenle de engellilere tanınan pozitif haktan yararlanarak kendisine kıdem tazminatı ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 06/ 07/ 2018 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırımalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü
tarafından gönderilen 31/ 07/ 2018 tarihli ve sayılı yazıda özetle :
2.1.Başvuranın 31/ 01/ 2018 tarihinde kendi isteği ile görevinden istifa ederek ayrıldığı, bu sebeple daimi iş olarak 12 yıl, 1 ay, 11 gün çalışmasına ait sürelere ilişkin kıdem tazminatı ödenmediği ifade edilmiştir .
2.2. Benzer talepli bir başvuruya ilişkin Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel
Müdürlüğünden alınan bila tarih ve 115601- 21 sayılı yazıda “…… başka bir statüye geçişi ifade eden atama işleminin ya da salt statü değişikliği durumunun belirsiz süreli iş sözleşmesini tek başına
1 / 5sona erdirmeyeceği ve bu durumda kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı hususunun;
kurum yönetmeliği, yönetim kurulu kararı veya kurum içi sınav uygulaması dikkate alınarak her bir olay için belirsiz süreli iş sözleşmesinin hangi tarafça (işçi veya işveren) feshedildiğinin tespitine bağlı olduğu mütalaa edilmektedir . Ayrıca, söz konusu tespit sonucunda iş sözleşmesinin işçi tarafından feshedildiğine yönelik olarak kesin bir olguya dayanılmadığı sürece; kurum yönetmeliği, yönetim kurulu kararı veya kurum içi sınav uygulaması sonucunda kıdem tazminatı ödenmeksizin aynı kamu kurumunda statüsü değiştirilerek görev yapmaya devam edenlerin işçilik sürelerinin emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınması uygun olacağı değerlendirilmektedir .” yönünde görüşe yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır .
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” denmektedir .
5. 13943 sayılı Resmi Gazete’de 01.09.1971 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 25.08.1971 tarihli ve 1475 Sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi “Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet akitlerinin : 1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında, 2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle, 4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla; 5. 506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir . Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır .
İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır . İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir
2 / 5işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet
akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır . 12/ 7/ 1975 tarihinden, itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur . Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır . 12/ 7/ 1975 tarihinden evvel işyeri devrolmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur .
İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası bakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır . İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz.
T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal Sigortalar
Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir .
Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet akdinin evvelce bu maddeye göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz .
Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli Sandığı
Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz .
Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel bütçeli idareler ile 468 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar…” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede , başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, özetle; Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığında daimi işçi statüsünde çalışmakta iken
EKPSS 2016 sınav sonucunda Sakarya İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne mühendis olarak atanması sonucu 20/ 12/ 2005 ile 31/ 01/ 2018 tarihleri arasındaki hizmet sürelerinin hesaplanarak bu sürelere ilişkin kıdem tazminatının ödenmesini talep etmektedir .
8. Bu çerçevede uyuşmazlığın çözümü bakımından incelenmesi gereken husus; kamu kurumlarında hizmet akdi ile çalışanların memur statüsüne geçmek için hizmet akitlerini istifa etmek suretiyle
3 / 5sonlandırılmaları durumunda kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığının tespiti noktasında
toplanmaktadır .
9. 1475 sayılı İş Kanununun kıdem tazminatına hak kazanma koşullarını düzenleyen 14 üncü maddesi incelendiğinde; kıdem tazminatına hak kazanılması için iki farklı şartın aynı anda gerçekleşmesi gerektiği görülmektedir . Bunlardan birincisi hizmet akdine tabi olarak geçen ve kıdem tazminatı ödenmesi gereken çalışma süresinin en az bir tam yıl olması , ikincisi ise hizmet akdinin sona erme nedenlerinin anılan maddede tek tek sayılmak suretiyle düzenlendiği şekilde gerçekleşmiş olmasıdır .
10. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; başvuranın, 20/ 12/ 2005 ile 31/ 01/ 2018 tarihleri arasında daimi işçi statüsü ile Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığında çalıştığı, 31/ 01/ 2018 tarihinde bu görevinden yine aynı idarede memur statüsünde çalışmaya hak kazanması sebebiyle istifa ederek ayrıldığı anlaşılmaktadır .
11. Kamu kurumlarında işçi statüsünde çalışmakta olanların istekleri halinde memur kadrolarına geçmeleri durumunun anılan personelin tercihinin kendisine bırakıldığı, bu durumda iş akdinin sona ermesinin tamamen işçinin iradesinden kaynaklandığı anlaşılmakla beraber iş hukuku bakımından bu durumun korunmadığı ve kıdem tazminatın hak kazanma koşulları arasında tek tek sayılmak suretiyle belirlenen şekilde gerçekleşmediği anlaşılmaktadır .
12. Öte yandan bu şekilde başka bir statüye geçiş amacıyla yapılan istifanın aynı kamu kurumunda statü değiştirilerek görev yapmaya devam edenler bakımından işçilik sürelerinin gerekli diğer koşulları da sağlaması halinde emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınması yönünde; 5 nolu paragrafta yer verilen Maliye Bakanlığının görüşü ve Sosyal Güvenlik Kurumunun bu görüşle uyumlu uygulaması da dikkate alındığında, işçi bakımından bu sürelerin karşılığının korunduğu değerlendirilmektedir .
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın, 657 sayılı Kanun kapsamında daimi işçi olarak istihdam edilmekteyken 31/ 01/ 2018 tarihinde kendi isteğiyle istifa ederek memuriyet kadrosuna geçtiği, 1475 sayılı İş Kanunun 14 üncü maddesi hükmü kapsamında kıdem tazminatına hak kazanma koşulları arasında statü değişikliği saiki ile yapılan istifanın sayılmadığı, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun denetiminin tesis edildikleri tarihte yürürlükte bulunan hukuk kuralları çerçevesinde yapılması gereğince idarenin eyleminin hukuka ve 11 nolu paragrafta izah edilen gerekçe ile hizmet akdi kapsamında geçen sürelerin karşılığının gerekli diğer koşulların da oluşması durumunda karşılığının korunacağı gerekçesi ile hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”
4 / 5ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması
önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemesine yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi