|
ÖZET: Bu karar, 2019 YDS-3 sınavında başvuranın kimlik belgesindeki soğuk damga ile ilgili belirsizlik nedeniyle sınavının geçersiz sayılmasına ilişkin hukuki bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, sınav sırasında kimliğinin doğrulanması için yanında bulundurduğu pasaportunun gösterilmediğini ve sınav görevlilerinin kimlik belgesinde tereddüt yaşadığını iddia ederek sınav sonucunun geçerli sayılmasını talep etmiştir. ÖSYM, sınav güvenliği ve kimlik doğrulama kurallarına dayanarak, soğuk damga bulunmayan nüfus cüzdanının geçerli kimlik belgesi olarak kabul edilmediğini belirtmiştir.
Danıştay, ÖSYM’nin sınav güvenliği için koyduğu kuralların geçerliliğini vurgularken, başvuranın kimlik belgesinin geçerliliği konusunda yaşanan tereddütlerin giderilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Ayrıca, sınav görevlilerinin kimlikteki soğuk damga ile ilgili tereddütleri nedeniyle başvuranın sınavının geçersiz sayılmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın kimliğinin doğrulanması için biyometrik yöntemlerle kontrol edilmesi ve sınav sonucunun açıklanması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/52744-S.20.57733
BAŞVURU NO : 2019/23276
KARAR TARİHİ : 19/06/2020
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın katıldığı sınavda nüfus cüzdanının üzerinde soğuk damganın bulunup bulunmadığı hususunda yaşanan tereddüt nedeniyle sınavının geçersiz sayılması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle; ÖSYM tarafından gerçekleştirilen 2019/3 Yabancı Dil
Tespit Sınavına(YDS) girdiğini, sınav sonrasında kimlik belgesi üzerinde soğuk mührün netliği konusunda belirsizlik nedeniyle sınavının geçersiz sayıldığını, ÖSYM iptal kararında belirtilen gerekçelerin gerçeklerle uyuşmadığını, zira sınav başladıktan sonra sınav görevlisi tarafından kimlik belgesinin iki kez kontrol edildiğini, ardından diğer sınav görevlisi ile beraber sınav başladıktan sonra tekrar kimliğinin kontrol edildiğini ve kendi aralarında dikkatini bozacak düzeyde konuşmaları nedeniyle kendilerine uyarıda bulunduğunu, eğer bir sorun varsa sınav bitiminde değerlendirmelerini ifade ettiğini fakat cevaben hiçbir problem olmadığının kendisine söylendiğini, sınav bitiminde sınav görevlilerine tekrar herhangi bir sorun olup olmadığı sorduğunda net bir biçimde herhangi bir sorun olmadığının kendisine tekrar söylendiğini, bir sorun olduğu belirtilse yanında bulundurduğu yeşil pasaportunu da montunun cebinde bulundurduğunu, sınav görevlileri tarafından soğuk mühürle ilgili bir belirsizlik olduğu ifade edilmiş olsa idi sınavda geçerli olan pasaportunu da gösterebilecek durumda olduğunu fakat herhangi bir problem olmadığı açıkça ifade edildiği için buna gereksinim duymadığını, salon kamera kayıtları kontrol edildiği takdirde bütün söylediklerinin doğruluğunun ispat edilebileceğini ayrıca aynı kimlikle en ufak bir problem olmadan tapu kadastroda tarafına ait olan konutu sınavdan sonra satabildiğini, kimlik geçerliliğinin çok daha katı ve titizlikle yapıldığı tapu kadastro idaresinde bile sınavda sözde geçersiz sayılan kimliğinin yeterli görüldüğünü, neticede tüm bu nedenlerle Belirttiğim nedenlerle sınavının geçersiz sayılmasının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını ifade ederek sınavının geçerli sayılarak sınav sonucunun açıklanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Başkanlığı Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 31/01/2020 tarih Sayı : 2020/52744-S.20.57733 yazısı ve eklerinden özetle;
2.1. 15 Temmuz 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi gereğince
Yükseköğretim Kurulu kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş bir kamu kurumu olan
Başkanlığımızın, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin 2. fıkrasının (ğ) bendi uyarınca “Gerekli hâllerde sınavları ertelemek, kısmen veya tamamen iptal etmek, adayların işlemlerini geçersiz saymak. (i) bendi uyarınca “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak. ” hususunda; 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 348. maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendinde ÖSYM
Yönetim Kurulunun, “Gerekli hâllerde sınavların kısmen veya tamamen iptaline, ertelenmesine, adayların eşdeğer sınavlara alınmasına veya aday işlemlerinin geçersiz sayılmasına ve sorumlular hakkında gerekli işlemlerin başlatılmasına karar vermek” hususunda yetkili kılındığı açıkça ifade edildiği,
2.2. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un
“Tanımlar” kenar başlıklı 2. maddesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
“Tanımlar” kenar başlıklı 346. maddesinde “kılavuz”; ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlandığı,
2.3. 6114 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7. maddesinin beşinci fıkrasında sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulmasının
ÖSYM Başkanlığı internet sayfasında yapılacağı, internet sayfasındaki duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğu, aynı Kanun’un “Sınav Güvenliği kenar başlıklı 9. maddesinin beşinci fıkrasında sınav sırasında veya sınavdan sonra incelenen tutanaklar, kamera ses ve görüntüleri, telefon kayıtları, ihbarlar veya başka yollarla bu Kanun ve sınav kurallarının düzenlendiği yönetmelik veya kılavuz esaslarına aykırılık teşkil eden davranışlarının tespit edilmesi hâlinde adayların sınavının geçersiz sayılacağı, bu sınav veya yerleştirmeyle kendisine sağlanan hakların geri alınacağı, adayların ve sınav görevlilerinin sınav binalarına giriş koşullarının yönetmelikle düzenleneceği, aynı maddenin altıncı fıkrasında biyometrik doğrulamanın kullanılmadığı durumlarda; adayların ve sınav görevlilerinin sınav binalarına girişinde nüfus cüzdanı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaport haricinde ilgili kanunlarında resmi kimlik belgesi hükmünde olsa bile başka bir kimlik belgesinin geçerli kabul edilmeyeceğinin emredici olarak düzenlendiği,
2.4. 26/09/2012 tarihli ve 28423 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Adayların ve Sınav
Görevlilerinin Sınav Binalarına Giriş Koşullarına İlişkin Yönetmelik’in 3. maddesinde
“Kimlik belgesi”; üzerinde adayına güncel fotoğrafı bulunan T.C. Kimlik Kartı, Nüfus
Cüzdanı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaport ile bu belgelerin dışında sınavın ve sınav yapılacak merkezin özelliğine göre gerektiğinde ÖSYM tarafından geçerli kimlik belgesi olarak kabul edilebilecek belgeler şeklinde tanımlandığı, 5. maddesinin birinci fıkrasında adayların ÖSYM Başkanlığınca yapılan sınavlara; Kimlik Belgesi ve ÖSYM sisteminden alacakları fotoğraflı Sınava Giriş Belgesi ile girecekleri, üzerinde adayın güncel bir fotoğrafı ve T.C. kimlik numarası bulunmayan nüfus cüzdanları ve geçerlik süresi bitmiş pasaportların kabul edilmeyeceği, aynı maddenin üçüncü fıkrasında sürücü belgesi, meslek kimlik kartları ve benzeri belgelerin sınava giriş için geçerli kimlik belgeleri olarak kabul edilmeyeceği, 10.
maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde adayların sınava girebilmek için kimlik belgesi ve sınava giriş belgesini yanlarında bulundurmak ve görevlilerce istendiğinde göstermek zorunda olduğu, kendisini tanıtıcı kimlik belgesi ve sınava giriş belgesi olmayan adayların sınav binasına alınmayacağı ve sınava giremeyecekleri, her ne sebeple olursa olsun sınava alınmış olsa bile kimlik belgesi ve sınava giriş belgesi yanında olmadığı tespit edilen adayların sınavının geçersiz sayılacağının ifade edildiği,
2.5. 23/11/2006 tarihli ve 26355 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Nüfus Hizmetleri
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 130. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
“Nüfus ve uluslararası aile cüzdanlarının onay bölümü mühürlenir. Soğuk damga fotoğrafın üzerine gelecek ve fotoğrafın görüntüsünü bozmayacak şekilde ve nüfus cüzdanının plastikle kaplanması işleminden sonra ay-yıldıza doğru uygulanır. ” hükmü gereğince nüfus cüzdanının geçerli olması için soğuk damganın nüfus cüzdanının ön yüzünde yer alan fotoğrafın üzerine gelecek şekilde yer alması gerekmekte olup, soğuk damgası bulunmayan veya silinmiş bir belgenin sadece sınavlarda değil, diğer tüm iş ve işlemlerde geçerliliği bulunan bir belge olarak kabulü mümkün olmadığı,
2.6. 6114 sayılı Kanun’un 7. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere 09/10/2019 tarihinde Başkanlığımızın internet sayfasında yayımlanan 2019-YDS/3
Kılavuzunun; 2. sayfasında “Sınava başvuran adaylar, Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”, 19. maddesinde “Sınavın ve sınav sonuçlarının geçerli sayılabilmesi için adayların bu kılavuzdaki tüm kurallara uyması zorunludur. Kurallara uymayan adayların sınavı geçersiz sayılır. Sınavdan sonra bile olsa bu kurallara uymadığı tespit edilen adayların sınav sonuçlarından doğan hakları geçersiz sayılacaktır. Sınava girmek ve başarılı olmak, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer mevzuatta yer almayan bir hakkı adaylara vermez.”,”3.1. “ADAYLARIN SINAVA GİRERKEN YANLARINDA
BULUNDURMASI GEREKEN BELGELER” başlıklı maddesinin “b) NÜFUS CÜZDANI
VEYA TÜRKİYE CUMHURİYETİ KİMLİK KARTI VEYA GEÇERLİLİK SÜRESİ
DOLMAMIŞ PASAPORT” bendinde; “Adayın, sınava girebilmesi için Sınava Giriş
Belgesinden başka, nüfus cüzdanı veya T.C. Kimlik Kartı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaportunun aslını yanında bulundurması zorunludur. Nüfus cüzdanı veya Türkiye
Cumhuriyeti Kimlik Kartı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaport dışında; Türk vatandaşlığından izin ile ayrılanlar ve bunların kanuni mirasçılarına ait Pembe/Mavi Kartın aslı, Pasaportları bulunmayan KKTC vatandaşlarının fotoğraflı ve kimlik numaralı Kuzey
Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kimlik Kartının aslı, T.C. Kimlik Kartı edinme sürecinde, İçişleri
Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yeni kimlik kartları teslim alınıncaya kadar geçerli olacak imzalı/mühürlü/barkodlu karekodlu “Geçici Kimlik
Belgesi”nin aslı geçerli kimlik belgesi olarak kabul edilecektir. Bunların dışında; Sürücü belgesi, Meslek kimlik kartları vb. diğer tüm belgeler, sınava giriş için geçerli kimlik belgesi olarak kabul edilmeyecektir. Nüfus cüzdanında soğuk damga basılı olmalı, adayın kolaylıkla tanınmasını sağlayacak güncel bir fotoğraf (Sınav günü sınav görevlilerinin sizi fotoğrafınızdan tanımakta güçlük çektiği takdirde sizi sınava almayabileceğini göz önünde bulundurunuz) ve T. C. Kimlik Numarası bulunmalı, pasaportun süresi geçerli olmalıdır.
Üzerinde soğuk damga, adayın kolaylıkla tanınmasını sağlayacak güncel bir fotoğraf veya
T.C. Kimlik Numarası bulunmayan (T.C. Kimlik Numarası elle veya daktilo ile sonradan yazılmış veya ilave edilmiş olmamalıdır.) nüfus cüzdanları ile geçerlilik süresi bitmiş pasaport kabul edilmeyecektir (Nüfus cüzdanında fotoğrafın olması zorunludur. Nüfus cüzdanında fotoğrafı olmayan adaylar, sınava alınmayacaklardır.). Adayların kimlik belgesinin aslını yanında bulundurması gerekmektedir. Fotokopi belge vb. kabul edilmez. Bu belgelerini eksiksiz olarak yanında bulundurmayan bir aday, mazereti ne olursa olsun, sınava alınmayacaktır. Bir aday bu belgeleri yanında olmadığı hâlde Sınav Koordinatörlerinin bina ve salon Görevlilerinin veya ÖSYM temsilcilerinin kararıyla herhangi bir salonda sınava alınmış olsa bile bu adayın sınavı geçersiz savılacaktır, hususunda adaylara gerekli bilgilendirme yapıldığı, ilaveten 21 Kasım 2019 tarihli ve “2019-YDS/3 Sınava Giriş
Belgeleri Açıklandı” başlıklı duyuru ekinde yer alan “Temel Kurallar”da ve adayların sınava girerken yanlarında bulundurmaları zorunlu olan Sınava Giriş Belgesinde (Ek-l) adaylara gerekli uyarı ve hatırlatmada bulunulduğu,
2.7. 01/12/2019 tarihinde uygulanan 2019 YDS-3 sınavına ait tutanakların incelenmesi sonucunda başvuranın, sınava üzerinde soğuk damga bulunmayan nüfus cüzdanı ile girdiği dolayısıyla 6114 sayılı Kanun, ilgili mevzuat ve 2019 YDS Kılavuzunda tanımlanan kimlik belgesini sınav anında yanında bulundurmadığı tespit edildiğinden 2019-YDS/3 sınavı
ÖSYM Yönetim Kurulunun 10/12/2019 tarih ve sayılı kararıyla (Ek-3) geçersiz
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden c876-3f97-0bd5 kodu ile yapılabilir.
sayıldığı, sınav salonunun kamera kayıtlarının incelenmesi neticesinde adayın yanında pasaport veya geçerli başka bir kimlik belgesinin bulunmadığının tespit edildiği, başvuran soğuk damgası bulunmayan nüfus cüzdanı dışında süresi geçerli pasaportunu yanında bulunduğunu iddia etmekte ise de pasaportunu görevlilere kimlik kontrolü esnasında göstermediği ve saat 13.15.50’de nüfus cüzdanı üzerinde soğuk damga konusunda adayın görevlilerle konuştuğu tespit edildiğinden başvuranın soğuk damga hususunda görevlilerle konuşmadığı,
2.8. Nitekim Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 08/06/2015 tarih ve 2015/1848 E. , 2015/2516 K. sayılı kararında, “6114 sayılı Kanun hükümleri Uyarınca ülkemizdeki pek çok kuruma ait sınavı yapmakla görevlendirilen ve bu konuda uzmanlaşmış olan davalı idarenin, sınavların sağlıklı, objektif ve güvenli bir biçimde yapılması konusunda her türlü önlemi alma ve düzenleme yetkisi çerçevesinde, koşulları önceden belirlenmiş objektif kurallar koyarak, bu kuralları tüm adaylara duyurmak, eşit bir şekilde uygulamak, yapacağı sınavlarda bu kurallara uyulmasını sağlamak ve sınav disiplini ve güvenliğinin temini için bu kurallara uyulup uyulmadığı hususunda gerekli denetimleri yapmak; sınava girecek olan kişilerin ise sınav için belirlenen tüm kurallara ve talimatlara uyma, aksi takdirde öngörülen sonuçlara katlanma yükümlülüğü bulunduğu,
2.9. Bu itibarla ÖSYM Başkanlığının sınava girişte geçerli kimlik belgesi olarak kabul edilecek belgelerin neler olduğu, üzerinde soğuk damga bulunmayan nüfus cüzdanlarının geçerli kimlik belgesi olarak kabul edilmeyeceği hususunda gerekli uyarı ve hatırlatmayı tebliğ hükmünde olmak üzere birçok defa yinelediği dikkate alındığında üzerinde soğuk damga bulunmayan nüfus cüzdanı ile sınava giren ve dolayısıyla geçerli kimlik belgesi yanında bulunmayan başvuranın kendi kusurlu davranışıyla sınavının geçersiz sayılmasında hukuka aykırılık bulunmadığını,
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.
5. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27 nci maddesinde; “Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve ilân olunur. Ad değişmekle kişisel durum değişmez…”
6. 17/02/2011 tarihli ve 6114 Sayılı Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un;
6.1 “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “Kılavuz:
Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini ifade eder.”
6.2 “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (i)
bendinde, “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak”,
6.3. “Temel ilkeler” başlıklı 7 nci maddesinin beşinci fıkrası, “Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır, İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir,”,
6.4. “Sınav Güvenliği” başlıklı 9. Maddesinde: “(5) Sınav sırasında veya sınavdan sonra incelenen tutanaklar, kamera ses ve görüntüleri, telefon kayıtları, ihbarlar veya başka yollarla bu Kanun ve sınav kurallarının düzenlendiği yönetmelik veya kılavuz esaslarına aykırılık teşkil eden davranışlarının tespit edilmesi hâlinde adayın sınavı geçersiz sayılır, bu sınav veya yerleştirmeyle kendisine sağlanan haklar geri alınır. Adayların ve sınav görevlilerinin sınav binalarına giriş koşulları yönetmelikle düzenlenir. (6) Görevli olması sebebiyle sınav süresince sınav yapılan bina ve salonlara girmek isteyenler, sorulmaksızın kimliklerini ibraz etmekle yükümlüdür. (Ek cümleler: 2/12/2016- 6764/71 md.) Başkanlık, adaylar ve sınav görevlilerini kapsayacak şekilde biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulaması yapabilir. Biyometrik doğrulamanın kullanılmadığı durumlarda; adayların ve sınav görevlilerinin sınav binalarına girişinde nüfus cüzdanı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaport haricinde ilgili kanunlarında resmi kimlik belgesi hükmünde olsa bile başka bir kimlik belgesi geçerli kabul edilmez. Biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulama uygulamaları için elde edilen veriler sınav hizmetlerinde kullanılmak üzere saklanabilir…”
7. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar
İle Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin ÖSYM ara başlığı altındaki;
7.1.”Tanımlar” başlıklı 346 ncı maddesinde; “(1) Bu Bölümün uygulanmasında; … e)
Kılavuz: Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini,… ifade eder.”,
7.2. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde; “ (2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır:… ğ) Gerekli hâllerde sınavları ertelemek, kısmen veya tamamen iptal etmek, adayların işlemlerini geçersiz saymak…i) Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak…”
7.3. “Başkan, Başkan yardımcıları ve Yönetim Kurulu” başlıklı 348 inci maddesinde; “(6) Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:… d) Gerekli hâllerde sınavların kısmen veya tamamen iptaline, ertelenmesine, adayların eşdeğer sınavlara alınmasına veya aday işlemlerinin geçersiz sayılmasına ve sorumlular hakkında gerekli işlemlerin başlatılmasına karar vermek…”
8. 23/11/2006 tarihli ve 26355 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin;
8.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “…u) Nüfus cüzdanı: Kişinin Türk vatandaşı olduğunu ve aile kütüklerine kayıtlı bulunduğunu kanıtlayan resmî belgeyi,…ifade eder.”
8.2. “Yıpranma ve tahrifat” başlıklı 125 inci maddesinde; “(2)Nüfus ve uluslararası aile cüzdanı üzerinde tahrifat yapıldığının tespit edilmesi halinde, ilgili hakkında Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Kötü kullanımdan dolayı yıpranması nedeniyle taşıdığı bilgilerden tereddüt duyulan nüfus veya uluslararası aile cüzdanı ile herhangi bir işlem yapılmaz, ilgili kişiye cüzdanı yenilemesi gerektiği bildirilir.”
8.3. “Paraf Edilmesi ve Onaylanması” başlıklı 130 uncu maddesinde“(2)Soğuk damga fotoğrafın üzerine gelecek ve fotoğrafın görüntüsünü bozmayacak şekilde ve nüfus cüzdanının plastikle kaplanması işleminden sonra ayyıldıza doğru uygulanır. (3)Nüfus müdürlüğüne ait soğuk damganın kırılması, kaybolması veya yeni bir nüfus müdürlüğü ya da şefliği oluşturulduğu takdirde, soğuk damga temin edilinceye kadar geçecek süre içerisinde, verilecek cüzdanların üzerindeki fotoğraflar nüfus müdürlüğünün mühürü ile tasdik edilir.”
9. 26/09/2012 tarihli ve 28423 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Adayların ve Sınav
Görevlilerinin Sınav Binalarına Giriş Koşullarına İlişkin Yönetmelik’in;
9.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde: “…f) Kimlik kartı: Nüfus cüzdanı veya geçerlilik süresi olan pasaport ile bu belgelerin dışında sınavın ve sınav yapılacak merkezin özelliğine göre gerektiğinde ÖSYM tarafından geçerli kimlik belgesi olarak kabul edilebilecek belgeleri,… ifade eder.”
9.2. “Sınava girişte gerekli belgeler” başlıklı 5. maddesinde: “(1) Adaylar Başkanlıkça yapılan sınavlara; kimlik kartı ve adaylar tarafından ÖSYM sisteminden alınan ve/veya
Başkanlıkça adaylara gönderilen sınava giriş ve kimlik belgesi ile girerler. Üzerinde adayın güncel bir fotoğrafı ve T.C. kimlik numarası bulunmayan nüfus cüzdanları ve geçerlilik süresi bitmiş pasaportlar kabul edilmez…”
10. 2019-YDS/3 Kılavuzunun;
10.1. 2 nci sayfasında “…Sınava başvuran adaylar, Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”
10.2. 1.19 numaralı maddesinde: “Sınavın ve sınav sonuçlarının geçerli sayılabilmesi için adayların bu kılavuzdaki tüm kurallara uyması zorunludur. Kurallara uymayan adayların sınavı geçersiz sayılır. Sınavdan sonra bile olsa bu kurallara uymadığı tespit edilen adayların sınav sonuçlarından doğan hakları geçersiz sayılacaktır. Sınava girmek ve başarılı olmak, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer mevzuatta yer almayan bir hakkı adaylara vermez.”,
10.3. 3.1. “ADAYLARIN SINAVA GİRERKEN YANLARINDA BULUNDURMASI
GEREKEN BELGELER” başlıklı maddesinin “b) NÜFUS CÜZDANI VEYA
TÜRKİYE CUMHURİYETİ KİMLİK KARTI VEYA GEÇERLİLİK SÜRESİ
DOLMAMIŞ PASAPORT” bendinde: “Adayın, sınava girebilmesi için Sınava Giriş
Belgesinden başka, nüfus cüzdanı veya T.C. Kimlik Kartı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaportunun aslını yanında bulundurması zorunludur…Nüfus cüzdanında soğuk damga basılı olmalı, adayın kolaylıkla tanınmasını sağlayacak güncel bir fotoğraf (Sınav günü sınav görevlilerinin sizi fotoğrafınızdan tanımakta güçlük çektiği takdirde sizi sınava almayabileceğini göz önünde bulundurunuz.) ve T.C. Kimlik Numarası bulunmalı, pasaportun süresi geçerli olmalıdır. Üzerinde soğuk damga, adayın kolaylıkla tanınmasını sağlayacak güncel bir fotoğraf veya T.C. Kimlik Numarası bulunmayan (T.C. Kimlik
Numarası elle veya daktilo ile sonradan yazılmış veya ilave edilmiş olmamalıdır.) nüfus cüzdanları ile geçerlilik süresi bitmiş pasaport kabul edilmeyecektir (Nüfus cüzdanında fotoğrafın olması zorunludur. Nüfus cüzdanında fotoğrafı olmayan adaylar, sınava alınmayacaklardır.)… 6114 sayılı Kanunun 9. maddesi uyarınca adaylara biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulaması yapılabilecektir (Gerekli hallerde adayın parmak izi de alınabilecektir.). Biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulama uygulamaları için elde edilen veriler sınav hizmetlerinde kullanılmak üzere saklanabilecektir. Bir aday bu belgeleri yanında olmadığı hâlde Sınav Koordinatörlerinin, bina ve salon görevlilerinin veya ÖSYM temsilcilerinin kararıyla herhangi bir salonda sınava alınmış olsa bile, bu adayın sınavı geçersiz sayılacaktır…”
Hüküm ve düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran, 2019 YDS-3 sonrasında kimlik belgesi üzerinde soğuk mührün netliği konusunda belirsizlik yaşandığı gerekçesiyle kendisinden kimliğini doğrulamak için yanında bulundurduğu pasaportunun bile gösterilmesi talep edilmeksizin sınavının geçersiz sayılan sınavının geçerli sayılarak sonucunun açıklanması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
13. ÖSYM tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuatın incelenmesinden; ÖSYM Başkanlığının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 6114 sayılı Kanunun ilgili maddeleri uyarınca sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı
Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek, görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak hususunda yetkili kılındığı, ÖSYM tarafından çıkarılan Kılavuzların ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlandığı, ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulmasının ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yapılacağı ve internet sayfasındaki duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğu, 6114 sayılı kanuna göre biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulaması yapabileceği, biyometrik doğrulamanın kullanılmadığı durumlarda; sınav binalarına girişinde nüfus cüzdanı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaport haricinde başka bir kimlik belgesi geçerli kabul edilmeyeceği, yine Adayların ve Sınav Görevlilerinin Sınav Binalarına Giriş Koşullarını düzenleyen Yönetmelikte. üzerinde adayın güncel bir fotoğrafı ve T.C. kimlik numarası bulunmayan nüfus cüzdanları ve geçerlilik süresi bitmiş pasaportların kabul edilmeyeceğinin düzenlendiği, ilgili sınav kılavuzunda da sınavın ve sınav sonuçlarının geçerli sayılabilmesi için adayların bu kılavuzdaki tüm kurallara uyması zorunlu olduğu, adayın, nüfus cüzdanı veya T.C. Kimlik Kartı veya geçerlilik süresi dolmamış pasaportunun aslını yanında bulundurması zorunlu olduğu, nüfus cüzdanında soğuk damga basılı olması gerektiğinin ve üzerinde soğuk damga, bulunmayan nüfus cüzdanlarının kabul edilmeyeceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
14. Somut olayımızda tüm bilgi belgelerin ve sınav salonun ait kamera kayıtlarının incelenmesinden, başvuranın 2019-YDS/3’e katılmak üzere belirlenen sınav salonuna kontrolleri yapılarak alındığı, sınava başladığı, sınav devam ederken sınav salonu gözetmenlerinden birinin başvuranın nüfus cüzdanını incelediği, nüfus cüzdanının üzerinde soğuk damganın olup olmadığı hususunda tereddüt yaşayarak salonda bulunan diğer gözetmenle durumu paylaştığı ancak tereddütün devam ettiği, nitekim Salon Aday Yoklama
Listesinde başvuranın adayla ilgili açıklama kısmına “adayın nüfus cüzdanındaki fotoğrafın üzerinde mühür görülemedi” şeklinde not düşüldüğü, sınav bitiminde adayın gözetmenlerin yanına gittiği 13:06 civarında başvuranın herhangi bir sorun olup olmadığı hakkında bilgi almak için gözetmelerin yanına gittiği, gözetmenlerden birinin nüfus cüzdanındaki mühür hakkında “…fotoğrafın üzerinde mühür var mı yok mu göremedim açıkçası…” dediği başvurana mevcut durumda sınavının geçerliliği hususunda herhangi bir sorun olmadığı yönünde izlenim uyandırıldığı, başvurandan kimliğini tespit etmeye yarayan başka bir belge örneğin güncel bir pasaport istenmediği, kimlik doğrulamak için başka bir yol ve yönteme başvurulmadığı, nüfus cüzdanının ön yüzündeki soğuk damganın bulunup bulunmadığı hususunda tereddütü girmek için bina sorumlusuna, ÖSYM görevlisine kimlik belgesinin gösterilmediği anlaşılmıştır. Neticede ÖSYM Yönetim Kurulu’nun 10/12/2019 tarih ve 2019/26.01 sayılı kararı ile kılavuzda tanımlanan kimlik belgesini, sınav anında yanında bulundurmadığı tespiti yapılarak adayın sınavının geçersiz sayılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
15. Bilindiği üzere ÖSYM ülkemizde kitleleri ilgilendiren pek çok sınav yapman alanında uzmanlaşmış, sınavların sağlıklı, güvenli ve objektif yürütülmesi için düzenlemeler yapma ve önlemler alabilme yetkisine haiz bir idaredir. Kuşkusuz adayların bu önlemlerin hayata geçirilmesi için çıkarmış olduğu kılavuzlara uyması aksi halde neticelerine katlanması beklenir. Bununla beraber idari düzenlemelerin(örn;kılavuz) normlar hiyerarşisinde anayasal ve yasal düzenlemelerden sonra geldiği bilinmektedir. Yani kılavuz hükmüyle geçerli bir kimlik belgesinin neler olduğunu belirlerken üst normlara bakması buna göre hareket etmesi beklenir. Aksi halde kılavuzda yer verilen düzenlemelerin bizatihi kendisi bazı hak ve özgürlüklerin kısıtlanmasına neden olabilecektir. Somut olayımızda tartışma konusu husus ilgili sınav kılavuzunda adaydan yanında bulundurması beklenen kimliğini tespite yarayan nüfus cüzdanının üzerinde soğuk damganın bulunup bulunmadığı hususunda tereddütler yaşanması noktasında yoğunlaşmaktadır. Zira ilgili kılavuzun nüfus cüzdanını geçerli kabul edebilmesi için üzerinde soğuk damganın bulunmasını şart koştuğu görülmektedir. İlgili üst normlara bakıldığında ise geçerli bir nüfus cüzdanı/kimlik kartının yeterliliği istenmiştir.
Öğretide türevsel nitelikte bir yetki olan idarenin düzenleme yetkisinin, yasalar getirilen hükümleri aşacak nitelikte kullanılamayacağı, dolayısıyla, idarenin sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir düzenleme yetkisine sahip olduğu bilinmektedir. Nüfus Hizmetleri Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte yer verildiği üzere nüfus cüzdanı kişinin Türk vatandaşı olduğunu ve aile kütüklerine kayıtlı bulunduğunu kanıtlayan resmî belgeyi ifade etmektedir.
16. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 04/06/2013 tarihli ve E: 2012/1546, K:2013/9334 sayılı
Kararında; “…Resmi belgeyi bozmak, yok etmek ya da gizlemek” suçunun oluşabilmesi için belgenin içeriğindeki bilgilerin anlaşılmaz, kullanılmaz hale getirilmekle birlikte belgenin maddi varlığına dokunulmaksızın ondan faydalanma imkanlarının ortadan kaldırılması ya da belgenin tamamen yok edilmesi gerekeceği, somut olayda sanığın suça konu nüfus cüzdanındaki kimlik bilgileri üzerinde herhangi bir kazıntı ya da silinti yapmadan kimlikteki orjinal fotoğraf üzerine kendi fotoğrafını yapıştırmak suretiyle tahrifat yaptığı belgeyi kullanmaktan ibaret eyleminde resmi belgede sahtecilik suçunun oluşacağı ancak aldatma kabiliyetinin oluşmadığı yönündeki gözlem karşısında unsurları oluşmayan resmi belgede sahtecilik suçu yönünden sanığın beraatine karar verilmesi” hükmüne varılmıştır.
17. Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 20/06/2002 tarihli ve E: 2002/4010, K:2002/8654 sayılı
Kararında; “ …üzerinde fotoğraf değişikliği yapılan nüfus cüzdanı ve fotoğrafta zorunlu olan soğuk damganın bulunmaması nedeniyle kandırıcılık yeteneği taşımayan belgede, suç unsurlarının oluşmadığı dikkate alınarak, beraat yerine mahkûmiyete karar verilmesi yasaya aykırı görülmüş” ve hüküm bozulmuştur.
18. Yukarıda yazılı Yargıtay içtihatlarından da anlaşılacağı üzere, kimliğin tek yüzünden soğuk damganın silinmesi ve ilk bakışta anlaşılamaması kimliğin sahte olduğunu göstermeyeceğinden, kimlik kanıtlayan belgelerden birinin ibrazı halinde aslında sorun çözülebilecektir. Somut olayımızda ÖSYM mevzuatında sınavda geçerli kimlik belgelerinin nüfus cüzdanı ve pasaportla sınırlandırılmış olması kuralını aşan bir durum söz konusu değildir. Çünkü aday sınava resmi nüfus cüzdanı ile girdiği konusunda bir tereddüt yoktur.
Tereddüt yaşanan husus; nüfus cüzdanının ön yüzündeki fotoğrafın üzerindeki soğuk damgadadır. Bu durumda, salon görevlilerinde bulunan aday listesi, sınav giriş belgesi vs.
gibi belgelerde yer alan fotoğraflarla basit bir karşılaştırma yapılabilecek ve adayın mağdur olmaması için pratik bir çözüm üretilebilecektir. Kaldı ki soğuk damgada tereddüt yaşanması sonucu resmiyeti haiz diğer belgeleri (pasaport vs.) ibraz etmesi kendisinden istenebilirdi.
Adayın nüfus cüzdanının sahte olması ihtimalinde ise sınav görevlilerinin suç duyurusunda bulunmaları icap ederdi, kaldı ki, böyle bir durum vaki olduğuna dair bir emare mevcut değildir. Bu itibarla sağlıklı ve güvenli bir kimlik tespiti yapılabilmesi için ve taklit edilmesinin zorluğu nedeniyle ilgili kılavuza eklenen nüfus cüzdanında olması beklenen soğuk damganın başvuranın nüfus cüzdanında bulunup bulunmadığına ilişkin yaşanan tereddütün başka önemlere gidilmeksizin adayın sınavının geçersiz sayılması ile neticelenmiş olması ÖSYM’nin sınav hizmetlerinin yerine getirilmesinde sınav güvenliği amacını aşan bir tutumu barındırdığından ve adaylar için söz konusu sınavların ne denli önemli olduğu bilindiğinden orantısız bir müdahale olarak değerlendirilmiştir.
19. Diğer yandan sınav sırasında sınav görevlilerinin kimlikteki soğuk damga ile ilgili olarak tereddütte düştükleri anlaşılmış olup bu tereddütlerin giderilmesinin gerektiği kabul edilmekle birlikte şikayete konu olayda bunun usulünde de sıkıntı yaşandığı kanaatine varılmıştır. Gerek 6114 sayılı kanunun 9. uncu maddesinde yer alan gerek ilgili kılavuzda yer alan “Başkanlık, adaylar ve sınav görevlilerini kapsayacak şekilde biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulaması yapabilir” düzenlemesi doğrultusunda, yalnızca sınav görevlilerinin nüfus cüzdanındaki fotoğrafın üzerinde soğuk damga bulunmadığı yönündeki beyanlarını adayın aday kontrol listesindeki veya sınav giriş belgesindeki fotoğrafa benzerliğinden kuşku duymaları halinde anlamlı bir bütünlük oluşturabilir. Sınav görevlileri, aday ile kimlikte yer alan fotoğraftaki kişi arasında benzerlik konusunda kuşku duymadıkları halde ise yukarıda yer verilen düzenlemeler doğrultusunda biyometrik doğrulama yoluna gidilmeyip hangi salon gözetmenin yazdığı anlaşılamayan, yazanın imzasının bulunmadığı aday yoklama listesinden hareketle adayın sınavının geçersiz sayılması işlemi hakkaniyetle bağdaşmamaktadır.
20. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; nüfus cüzdanındaki fotoğrafın üzerinde mühür görülemediği gerekçesiyle sınavın geçersiz sayılması işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin
İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği; ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulamasının yapılmasına, kimlik doğrulaması neticesinde adayın kimliğinde tereddüt yaşanmıyor ise sınavının geçerli sayılarak puanının açıklanması hususunda ÖLÇME, SEÇME ve YERLEŞTİRME
MERKEZİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ÖSYM’ce bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ve ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi