|
ÖZET: Başvuru, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nde yer alan Yabancı Diller Yüksekokulu kantin işletmecisinin, kira bedelinin iade edilmesi talebiyle ilgili olarak yapılmıştır. Şikâyetçi, Covid-19 pandemisi nedeniyle üniversitelerin kapatılması sürecinde, 16 Mart 2020 ile 17 Temmuz 2020 tarihleri arasında 124 gün boyunca peşin kira bedeli ödendiğini ve bu sürecin mücbir sebep olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. İdare, bu süre için yalnızca 77 gün kira iadesi yapılabileceğini ifade etmiş ve şikâyetçinin taleplerini kısmen reddetmiştir.
İdarenin açıklamalarında, kira sözleşmesinin süresinin sona erdiği ve pandemi nedeniyle faaliyet durumu göz önünde bulundurularak, iade işlemlerinin Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik çerçevesinde yapıldığı belirtilmiştir. Ancak, şikâyetçinin talep ettiği 124 gün süresinin dikkate alınmadığı ve mahsup işlemlerinin hatalı olduğu iddiası gündeme gelmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, İdareye, mahsup süresinin sözleşme bitiş tarihi olarak yeniden hesaplanması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi ile İdareye, kira bedeli iade işlemlerinin yeniden değerlendirilmesi hususunda öneride bulunulmuştur. İlgili idarenin, başvuruya ilişkin süreçte daha şeffaf ve bilgilendirici bir yaklaşım sergilemesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/6013-S.21.9700
BAŞVURU NO : 2020/99688
KARAR TARİHİ : 13/04/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, idare tarafından peşin yatırılan kira bedelinin mahsup işleminin hatalı yapıldığı iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/11/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda ), İzmir Yüksek Teknoloji
Enstitüsü bünyesinde yer alan Yabancı Diller Yüksek Okul kantininin 17/07/2017 tarihinde yapılan ihalesinin uhdesinde kaldığını, sözleşme süresinin 17/07/2020 tarihinde sona erdiğini, Covid-19 salgını nedeniyle üniversitelerin 16/03/2020 tarihinde kapatıldığından ve eğitime zorunlu ara verildiğinden bu sürecin mücbir sebep olarak kabul edilmesi gerektiğini, pandemi nedeniyle 16/03/2020 tarihinden itibaren 17/07/2020 tarihinde kadar 124 gün boyunca peşin kira bedeli ödendiğini, bu durumun maddi zorluklara sebep olduğunu, söz konusu süreçte İdareye başvuruda bulunulduğunu, ancak İdare tarafından herhangi bir bilgilendirme yapılmadığını, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 22/03/2020 tarihli Genelgesine istinaden kapalı olan dönem için kira bedeli iadesi yapılabileceğini, ancak İdarenin söz konusu kantinin genelge kapsamına alınan iş yerlerinden olmadığının bildirildiğini ve tarafına herhangi bir bedel iade edilmediğini, İdarenin mahsup işleminin hatalı olduğunu iddia ederek iadeye konu mahsup süreninin 124 gün olarak ele alınması ve kira bedelinin KDV dâhil tutardan iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nden bilgi ve
belge talebinde bulunulmuştur. İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nün 24/12/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Enstitünün Yabancı Diller Yüksekokulu binası kantin işletmesinin tarafından
işletildiği, Covid-19 salgını nedeniyle 16/03/2020 tarihinde üniversitelerin örgün eğitimine ara verildiği, adı geçen tarafından 17/07/2020 tarihine kadar kantin işletmesinin kira bedelinin peşin yatırıldığı, Enstitü
/
tarafından belirlenen 77 günlük iade, mahsup işleminin hatalı olduğunun iddia edildiği ve söz konusu sürenin 124 gün olması gerektiğinin talep edildiği,
2.2) 26/08/2020 tarihli Rektörlük oluru ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 81 İl Valiliğine gönderdiği
20/03/2020 tarih ve sayılı yazısında; Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel ölçekte salgın durumu olarak ilan edilen yeni tip korana virüs ile mücadele kapsamında Hazine Taşınmazların İdaresi Hakkında
Yönetmeliğin ekinde yer alan “Kira Sözleşmesi ” (Ek-4) ” Tabii afetler ( yangın, deprem, su baskını vs.), ülkede genel veya tesisin bulunduğu yerde kısmi seferberlik ilanı, genel veya kısmi grev, lokavt gibi kısmi hak kullanımından doğan imkânsızlıkların meydana gelmesi, bulaşıcı hastalık, salgın gibi olayların çıkması ve benzeri haller gibi mücbir sebepler ile sözleşmenin düzenlenmesinden sonra ortaya çıkan ve kamudan kaynaklanan hakkın kullanımını engelleyen sebepler hariç olmak üzere, kiracı sözleşmenin devamı süresince, kira süresinin uzatımı, kira bedelinin indirilmesi, ödeme tarihi ve miktarlarının kiralanan alanın yüzölçümünün değiştirilmesi vb. talebinde bulunamaz. ” hükmü bulunduğu,
2.3) Söz konusu yazıda kiracılar tarafından talep edilmesi halinde Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında
Yönetmeliğin 67 ve 70’inci maddelerine göre İdare tarafından kiraya verilen büfe, kantin, kafeterya, çay ocağı gibi tahsisli taşınmazlardaki ticari amaçla kullanılan yerler ile İçişleri Bakanlığınca 16/03/2020 tarihi itibariyle faaliyet göstermemesine karar verilen yerlere ait kira bedellerinin, faaliyet göstermediği süreye isabet eden kısımlarının kira bedelinden indirilmesi/iade edilmesi/mahsup yapılmasının uygun görüldüğü, bu nedenle 16/03/2020 tarihi ile 01/06/2020 tarihinde İçişleri Bakanlığı Genelgesinde faaliyetleri durdurulan ve tekrar faaliyetlerine devam etmesine devam etmesine karar verilen büfe, kantin kafeterya, çay ocağı vb. yerlerin 77 güne tekabül eden kira sözleşmesinin tutarı hesaplanarak kiracılara iade ve mahsup işlemlerinin yapılmasına karar verildiği, buna göre kiracı iki işletme için alacağı olan 77 günlük kira iadesinin 19/10/2020 tarihli dilekçesinde de görüleceği üzere Enstitüye ait elektrik, su borçlarından mahsup edilmesinin talep edildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’ üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’ inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 10/09/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun “Kapsam” başlıklı 1’ inci maddesinde,
“Genel bütçeye dâhil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.”,
5.1) “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; Bu Kanunun uygulanmasında:
“Kira: Taşınır ve taşınmaz malların ve hakların kiralanmasını veya kiraya verilmesini”; onuncu
fıkrasında, “İstekli: İhaleye katılan gerçek veya tüzelkişi veya kişileri,”, on ikinci fıkrasında, “Müteahhit:
/
Üzerine ihale yapılan istekli veya isteklileri,”, on üçüncü fıkrasında, “Müşteri: Artırma sonunda kendisine ihale yapılan istekli veya isteklileri,”, on beşinci fıkrasında, “Sözleşme: İdare ile müteahhit veya müşteri arasında yapılan yazılı anlaşmayı.”, ifade eder.
5.2) “Geçici Teminat” başlıklı 25’inci maddesinin birinci fıkrasında, “(Değişik birinci fıkra:
17/9/2004 – 5234/9 mad.) İsteklilerden, ihale konusu olan işin tahmin edilen bedelinin % 3’ü oranında geçici teminat alınır. 10’uncu madde uyarınca yapılacak ihalelerde geçici teminat teklif edilen bedelin, tasfiye idaresince yapılan taşınır mal satışlarında ise satışa esas bedelin % 3’ünden az olamaz.”, ikinci fıkrasında, “Pazarlık usulü ile yapılacak ihalelerde, geçici teminat alıp almamakta idareler serbesttir.”,
5.3) “Kesin Teminat” başlıklı 54’üncü maddesi birinci fıkrasında, “Taahhüdün, sözleşme ve şartname
hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşme yapılmasından önce müteahhit veya müşteriden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınır. (Ek cümle:17/9/2004-5234/9 mad.) Tasfiye idaresince yapılan taşınır mal satışlarında kesin teminat, ihale bedelinin % 6’sından az olamaz. ”, ikinci fıkrasında, “Müteahhit veya müşterinin bu zorunluluğa uymaması halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminatı gelir kaydedilir. ”, üçüncü fıkrasında, “ Verilen kesin teminat, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir.”, dördüncü fıkrasında, “Sözleşmenin yapılmasından sonra geçici teminat iade edilir. ”,
5.4) “Kiralarda Sözleşme Süresi” başlıklı 64’üncü maddesi birinci fıkrasında, “Kiraya verilecek
taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin (Ek ibare: 20/2/2001 – 4628/17 mad.) ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin (Ek ibare: 18/4/2001 – 4646/13 mad.) ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin on yıldan fazla süre ile kiraya verilmesi mümkündür. ”, ikinci fıkrasında; “Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Maliye
Bakanlığından izin alınması şarttır. Katma bütçeli idarelerde bu izin, idarelerin bağlı bulundukları bakanlıktan alınır. Özel İdare ve belediyeler için kendi özel kanunları uygulanır.”, üçüncü fıkrasında; “Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmesindeki esaslara göre yeniden tespit edilir.”,
5.5) “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75’inci maddesi birinci fıkrasında, “Devletin özel mülkiyetinde
veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9’uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.”, ikinci fıkrasında; “ (Ek cümle: 23/7/2010-6009/24 md.) Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi, peşin ödenmesi halinde ise ayrıca yüzde onbeş indirim uygulanır. Ecrimisil fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmez ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur.”, üçüncü fıkrasında; “Kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi halde ecrimisil alınır.”, dördüncü fıkrasında; “İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir.”,
6) 19/06/2007 tarih ve 26557 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi
/
Hakkında Yönetmeliğin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde,“ Bu Yönetmeliğin amacı; Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı, trampası, arsa veya kat karşılığı inşaat yaptırılması, kiraya verilmesi, ön izin verilmesi ve üzerlerinde irtifak hakkı kurulması, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiraya verilmesi, ön izin ve kullanma izni verilmesi ile ecrimisil ve tahliye işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”,
6.1) “Yıllık Bedel Artışları” başlıklı 14’üncü maddesinde, Bir yıldan uzun süreli kira, irtifak hakkı ve
kullanma izni sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar bedelleri, Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan
Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE – on iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında, tarımsal amaçlı sözleşmelerde ise ikinci ve izleyen yıllar bedelleri, Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım ÜFE – on iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında arttırılır.”,
6.2) “Vadesinde Ödenmeyen Bedeller ve Hasılat Payları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Taksitli
satışlara ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, vadesinde ödenmeyen bedeller ile hasılat payları ve diğer alacaklara 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51’inci maddesine göre belirlenen oranda (Değişik ibare: RG-11/9/2014-29116) gecikme faizi uygulanır. ”,
6.3) “Sözleşme Yapılmasında Müşterinin Görev ve Sorumluluğu” başlıklı 50’nci maddesi birinci
fıkrasında; “Sözleşme yapılması gerekli olan hâllerde müşteri, Yönetmeliğin 41’inci maddesine göre onaylanan ihale kararının bildirilmesini izleyen günden itibaren on beş gün içinde geçici teminatı kesin teminata çevirerek İdarece düzenlenecek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Müşteri, zorunlu ise aynı süre içinde sözleşmeyi notere tasdik ve tescil ettirerek İdareye vermekle yükümlüdür.”, ikinci fıkrasında; “Müşterinin, aynı süre içinde ihale bedeli ile müşteriye ait bulunan vergi, resim ve harçları ve diğer giderleri ödemesi, varsa diğer yükümlülükleri yerine getirmesi gerekir.”, üçüncü fıkrasında; “Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale bozulur ve varsa geçici teminat Hazineye gelir kaydedilir. ”,
6.4) “İhale Usulleri” başlıklı 67’nci maddesi birinci fıkrasında; “Taşınmazların kiraya verilmesinde
tahmin edilen yıllık kira bedeli, Kanunun 45’inci maddesine göre her yıl merkezî yönetim bütçe kanunuyla belirlenen parasal sınıra kadar olan ihalelerde açık teklif usulü, bu sınırı aşanlarda ise kapalı teklif usulü uygulanır. Kapalı veya açık teklif usulüyle kiraya verilemeyen taşınmazlar, uygun zamanda tekrar aynı usulle kira ihalesine çıkarılır ve bunlar Kanunun 43 üncü ve 49 uncu maddeleri uyarınca pazarlık ihalesine bırakılmaz. ”,
6.5) “Tahsisli ve Kiralanmış Yerlerdeki İşlemler” başlıklı 70’inci maddesi birinci fıkrasında;
“Tahsisli taşınmazlar ile kamu hizmeti görülmek üzere genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerince kiralanmış olan taşınmazların ticari amaçla kullanılması mümkün olan yerler, tasarruf eden kuruluş amirinin görüşü alınmak suretiyle, ilde defterdarın, ilçede kaymakamın onayı ile İdarece kiraya verilebilir.”, ikinci fıkrasında; “Bu yerlerin elektrik, su, doğalgaz, ısınma tesisatı mümkünse binanın genel tesisatından ayrılır. Tesisatın teknik bakımdan müstakil hâle getirilmesinin mümkün olmaması hâlinde, tahmin edilen bedelin tespit ve takdirinde elektrik, su, doğalgaz ve ısınma giderleri de ayrıca belirlenir.”,
6.6) “Tahliye” başlıklı 89’uncu maddesi birinci fıkrasında; “Kiraya verilen, irtifak hakkı kurulan veya
kullanma izni verilen taşınmazlardan süresi dolduğu hâlde tahliye edilmeyen, sözleşmesi feshedilen veya herhangi bir sözleşmeye dayanmaksızın fuzuli olarak işgal edilen Hazine taşınmazlarının tahliyesi; hasat sezonu, iş ve hizmetlerin mevsimlik faaliyet dönemi de dikkate alınarak Defterdarlık veya
Malmüdürlüğü’nün talebi üzerine, bulunduğu yer mülki amirince en geç on beş gün içinde sağlanarak, /
taşınmaz İdarece görevlendirilecek memurlara boş olarak teslim edilir.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından, şikâyete konu kira işlemi ile ilgili yapılan işlemlere yönelik hazırlanan
Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Şikâyetçi 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere; İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü bünyesinde yer alan
Yabancı Diller Yüksek Okul kantininin sözleşme süresinin 17/07/2020 tarihinde sona erdiğini, Covid-19 salgını nedeniyle üniversitelerin 16/03/2020 tarihinde kapatıldığını ve eğitime zorunlu ara verildiğini, 17/07/2020 tarihinde kadar 124 gün boyunca peşin kira bedeli ödendiğini, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı’nın 22/03/2020 tarihli Genelgesine istinaden kapalı olan dönem için kira bedeli iadesi yapılabileceğini, ancak İdarenin söz konusu kantinin genelge kapsamına alınan iş yerlerinden olmadığının bildirildiğini ve tarafına herhangi bir bedel iade edilmediğini, İdarenin mahsup işleminin hatalı olduğunu iddia ederek iadeye konu mahsup süreninin 124 gün olarak ele alınması ve kira bedelinin KDV dâhil tutardan iade edilmesini talep etmektedir.
9) Dünyada COVİD-19’un 12/12/2019 tarihinden itibaren Çin’de bulaşıcı bir hastalık olarak ortaya çıktığı
ve kısa sürede tüm dünyayı sardığı görülmüştür. Küresel ve insani bir krize dönüşen bu salgının dünyada meydana getirdiği yıkım görüldükçe kamu yönetiminde alınan tedbirler daha da sıkılaştırılmıştır. Bu bağlamda insanların aynı ortamda bulunmadan dijital ortamlar üzerinden veya esnek çalışma modelleriyle evden çalışması gibi önlemlerin alınmasını gerektirmiştir. Bu aslında kamu hizmetinin sunumunda da yeni bir döneme girileceği anlamına gelmiştir. (Türkiye’nin Koranavirüs Hastalığı İle Mücadelesi Özel
Rapor, Kamu Denetçiliği Kurumu Yayınları, Haziran 2020) .Bu kapsamda, hastalıkla etkin ve kararlı bir şekilde mücadele edilebilmek için birtakım tedbirlerin alınması ve hayata geçirilmesine yönelik olarak
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nün 20/03/2020 tarihli ve sayılı yeni tip Korana Virüs(Covid-19) ile mücadele konulu yazısı 81 İl Valiliğine gönderilmiştir.
9.1) Söz konusu yazıda; Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 12’nci maddesinin
sekizinci fıkrasında; “Tahsisli taşınmazlar ile kamu hizmeti görülmek üzere genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerince kiralanan taşınmazlarda büfe, kantin, çay ocağı ve benzeri amaçlarla kullanılmak üzere kiraya verilecek yerlerin tahmini kira bedeli, yukarıdaki hükümlere tabi olmaksızın ilgili İdare yetkililerinden alınacak personel sayısı, elde edilen gelir, kiralanacak alan gibi bilgilerde göz önünde tutularak İdarece tespit edilir.” Yönetmelik ekinde yer alan “Kira Sözleşmesi (Ek-4) ” ve “Tahsisli
Taşınmazlardaki Ticari Amaçla Kullanılacak Yerlere Ait Kira Sözleşmesi (Ek-5) ” “Tabii afetler ( yangın, deprem, su baskını vs.), ülkede genel veya tesisin bulunduğu yerde kısmi seferberlik ilanı, genel veya kısmi grev, lokavt gibi kısmi hak kullanımından doğan imkânsızlıkların meydana gelmesi, bulaşıcı hastalık, salgın gibi olayların çıkması ve benzeri haller gibi mücbir sebepler ile sözleşmenin düzenlenmesinden sonra ortaya çıkan ve kamudan kaynaklanan hakkın kullanımını engelleyen sebepler hariç olmak üzere, kiracı sözleşmenin devamı süresince, kira süresinin uzatımı, kira bedelinin indirilmesi, ödeme tarihi ve miktarlarının kiralanan alanın yüzölçümünün değiştirilmesi vb. talebinde bulunamaz. ” hükümlerine haizdir.
9.2) Buna göre, kiracıları tarafından talep edilmesi halinde;
a) Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 67 ve 70’inci maddelerine göre İdare tarafından kiraya verilen büfe, kantin, çay ocağı gibi tahsisli taşınmazlardaki ticari amaçla kullanılan yerler ile İç İşleri
Bakanlığınca 16/03/2020 tarihi itibariyle faaliyet göstermemesine karar verilen yerlere ait kira bedellerinin, faaliyet göstermediği süreye isabet eden kısımlarının kira bedelinden indirilmesi/iade edilmesi/mahsup yapılması,
b) Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 67 ve 70’inci maddelerine göre İdare tarafından kiraya verilen büfe, kantin, çay ocağı gibi tahsisli taşınmazlardaki ticari amaçla kullanılan yerlerden faaliyetine devam edenlerde personel sayısı ve faaliyet sürelerindeki değişiklikler dikkate alınarak yeniden belirlenmesi suretiyle gerekli indirim/iade/mahsubun yapılmasının uygun görüldüğünü bildirilmiştir.
9.3) Ayrıca Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 81 İl valiliğine gönderdiği yazı eklenerek Yüksek Öğretim
Kurulu Başkanlığı tarafından 07/08/2020 tarih ve sayılı yazı ile; yaşanan pandemi süreci ve devam eden süreçte örgün eğitimin dijital ortama taşınmasından dolayı, faaliyet gösteremeyen üniversite içi işletmecilerin kira sözleşmesinde indirim, iade ve kira sözleşmelerinin sürelerinin uzatılması taleplerine ilişkin olarak yaşanan mağduriyetlerin giderilmesine dair hususları içeren yazının gönderildiği tespit edilmiştir.
10) Somut olayda; şikâyetçinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan ihale neticesinde
Yabancı Diller Yüksek Okul kantininin işletmecisi olduğunu gösterir sözleşmesinin 10/07/2017 tarihinde akdedildiği, söz konusu kira sözleşmesinin süresinin 3 yıl ve ilk yıl kira bedelinin KDV hariç 17,500.00TL olduğu, kira artış bedelinin ne kadar olacağının ve KDV ödenip/ödenmeyeceği hususlarının söz konusu sözleşmede açıkça belirlendiği, İdare tarafından 3 yıllık kiraya verilen okul kantin ücretinin ilk yıl peşin 17,500,00-TL+KDV olarak alındığı, ikinci yıl 21.649,25-TL+KDV anapara borcu ve gecikmeden dolayı 535,46-TL faiz alındığı, üçüncü yıl ise 25.959,61-TL+KDV kira bedeli alındığı, 16/03/2020 tarihinde eğitime verilen zorunlu ara nedeniyle kantin işletmesinin faaliyetine devam edemediği, konu hakkında
İdareye 15/06/2020 tarihinde başvuruda bulunulduğu İdare tarafında ise 19/06/2020 tarih ve sayılı yazı ile cevap verildiği, ilgilinin süre uzatım talebine olumsuz cevap verildiğinden şikâyetçi tarafından 09/07/2020 ve 10/08/2020 tarihlerinde İdareye tekrar başvuru yapıldığı, idare tarafından ise 15/09/2020 tarih ve sayılı yazı cevap verildiği, söz konusu yazıda; okul kantininin kira tahsilatında herhangi bir yanlışlık olmadığının ve 16/03/2020 ile 01/06/2020 tarihleri arasına tekabül eden (77 gün) kira süresinin tutarının hesaplandığı (5.476,41-TL) ve Enstitüye verilecek dilekçe ile söz konusu iade bedelinin ilgilinin
İdareye olan borcundan mahsup edileceğinin bildirildiği, ’ ın ise 19/10/2020 tarihinde 77 günlük süreye tekabül eden tutarın İdareye olan borçlarına (kira, elektrik, su vb.) mahsup edilebileceğine dair dilekçenin verildiği, İdarenin 02/11/2020 tarih ve sayılı yazısında gerekli mahsuplaşmanın yapılarak eksik kalan tutar hakkında şikâyetçiye bilgi verildiği, şikâyetçi tarafından ise dilekçelere cevap verilmediği ve mahsuplaşma süresinin yanlış yapıldığı iddiasıyla Kurumumuza başvuruda bulunulduğu tespit edilmiştir.
11) Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin “Yıllık Bedel Artışları” başlıklı 14’üncü
maddesinde, “ (Değişik: RG-21/2/2019-30693) Bir yıldan uzun süreli kira, irtifak hakkı ve kullanma izni sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar bedelleri, Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Tüketici Fiyat
Endeksi (TÜFE – on iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında, tarımsal amaçlı sözleşmelerde ise ikinci ve izleyen yıllar bedelleri, Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım ÜFE – on iki aylık
ortalamalara göre yüzde değişim) oranında arttırılır.”, söz konusu yönetmeliğin “Vadesinde
Ödenmeyen Bedeller ve Hasılat Payları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Taksitli satışlara ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, vadesinde ödenmeyen bedeller ile hasılat payları ve diğer alacaklara 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51’inci maddesine göre belirlenen oranda (Değişik ibare: RG-11/9/2014-29116) gecikme faizi uygulanır. ”, hükümleri yer almaktadır. Ayrıca 10/07/2017 tarihli Yabancı Diller Kantin İşletmesi Kira Sözleşmesinin 3’üncü maddesinde; kira bedelinin yıllık ve peşin olarak tahsil edileceği, vadesinde ödenmeyen kira bedellerine
6183 sayılı Amme alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında belirlenen oranda gecikme faizi
uygulanacağı akdedilmiştir. Bu kapsamda ikinci ve üçüncü yıl kira bedeli için artış uygulandığı, söz konusu artış bedelinin 2019 yılında yapılan değişiklik öncesinde Yİ-ÜFE-bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde değişim oranı olarak, 2019 yılında yapılan değişiklikle TÜFE-on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı olarak alınması gerektiği ve peşin yatırılması gereken kira bedeli için gecikme faizi alındığı tespit edilmiştir. Ayrıca İdare tarafından söz konusu kantin işlemesinin faaliyet gösterilmeyen süreye isabet eden kısımlarının mahsup/iade işlemine konu edilmesi kapsamında olur alındığı ve bu sürenin İçişleri Bakanlığı
Genelgesi kapsamında faaliyeti durdurulan ve tekrar faaliyetine devam etmesine karar verilen yerler kapsamında değerlendirildiği ve 16/03/2020-01/06/2020 tarihleri arası için 77 gün olarak hesaplandığı tespit edilmiştir.
12) Sayıştay 2’nci Dairesinin 07/02/2019 tutanak tarihli ve no.lu kararında özetle; Üniversite
tarafından kantin ve kırtasiye olarak kiraya yerlerin ısınma giderlerinin bu yerleri işletenlerden alınmamasının 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71’inci maddesine istinaden Kamu
Zararı oluşturacağı, Üniversite tarafından kiraya verilen yerlerin elektrik, su, ısınma vb. giderlerinin kiracılardan, eğer bu giderlerin tespiti sayaçlardan mümkün ise bu değerlerden, mümkün değilse İdare tarafından kullanım alanına göre belirlenecek bedel üzerinden tahsil edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda kantin kira bedelinin mahsup/iade işlemi sırasında söz konusu yerin elektrik ve su giderleri bedellerinin mahsup edilmesi işleminin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir.
13) Diğer taraftan İdare tarafından mahsup süresi hesabında İçişleri Bakanlığı genelgesine istinaden
faaliyeti durdurulan işletmeler kapsamında ele alındığı ve 16/03/2020 tarihinden 01/06/2020 tarihi arasında mahsup işlemi yapıldığı, ancak söz konusu işlemin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Milli Emlak Genel
Müdürlüğü’nün 20/03/2020 tarihli ve sayılı yazısına istinaden Hazine Taşınmazlarının İdaresi
Hakkında Yönetmeliğin 67 ve 70’inci maddelerine göre İdare tarafından kiraya verilen büfe, kantin, çay ocağı gibi tahsisli taşınmazlardaki ticari amaçla kullanılan yerler kapsamında ele alınması ve 01/06/2020 tarihinden sonra üniversitenin uzaktan eğitime devam ettiği düşünüldüğünden ve peşin kira bedeli(üçüncü yıla ait) döneminin bitiş süresinin sözleşme bitiş tarihi olduğundan, söz konusu mahsuplaşma süresinin sözleşme bitiş tarihi olarak yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
14) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyetçinin iddiaları, idarenin açıklamaları,
ilgili mevzuat hükümleri ve dosya kapsamında tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu süreçte İdare tarafından kantin kiralama işi ile ilgili olarak şikâyetçi tarafından verilen dilekçelere cevap verildiği, peşin yatırılması gereken kira bedelinin süresinde yatırılmaması durumunda gecikme faizi alındığı, mahsup işleminde su, elektrik bedellerinin peşin ödenen kira bedelinden indirildiği, bu işlemlerin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, ancak, 16 Mart 2020 tarihi itibariyle uzaktan eğitime geçilmesi ve söz konusu kantin işletmesinin üniversite yerleşkesi içerisinde yer alması ile okul içerisinde yer alan kantinin İçişleri Bakanlığı Genelgesinde sayılan kafeterya, çay bahçesi gibi yerlerden olmaması gibi hususlar göz önünde bulundurulduğunda mahsup dönemi olarak belirlenen tarihin 16 Mart 2020 ile sözleşme bitiş arasındaki dönem olarak belirlenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
/
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuruya ilişkin istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderildiği, İdarenin ‘‘kararların gerekçeli olması’’, ‘‘kanunlara uygunluk’’ ilkelerine uygun davranmadığı ve başvurana karşı başvurabileceği yollar hakkında bilgilendirme yapmadığı, ‘‘karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi’’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
15.1) Diğer taraftan, İdareye kira sözleşmelerinde ilgili yerlerin ısınma, elektrik, su vb. giderlerinin nasıl
ödeneceği hususları konusunda açık bir madde hükmü ile yer vermesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’ inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’ inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede İzmir/Urla
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ ve
KISMEN REDDİNE,
Şikâyetçinin İdareye verilen dilekçelere cevap verilmediği, kira bedelinin iade/mahsup işleminin yapılmadığı iddialarının REDDİNE,
Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan kantin işletilmesi işinin mahsup süresinin salgının devam etmesi sebebiyle üniversitelerin uzaktan eğitime devam etmesinden dolayı söz konusu iş kapsamında yapılan mahsup/iade işleminin bitiş süresinin sözleşme bitiş tarihi ele alınarak yeniden hesaplanması hususunda
İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ’NE tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi