|
ÖZET: Anayasa’nın 74. maddesi, herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğunu belirtmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak, idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri incelemektedir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu, kurumun görevlerini belirlerken, idarenin eylem ve işlemlerini insan hakları ve hukuka uygunluk açısından değerlendirme yetkisini de tanımaktadır. Ayrıca, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, riskli yapıların tahliyesi için öncelikle malikler ile anlaşma yoluna gidilmesini öngörmektedir.
Başvuranın kira yardımı talebinin reddedilmesi, riskli yapı adresinin “diğer adres” olarak görünmesi nedeniyle gerçekleşmiştir. Kira yardımı başvurularında, başvuranın sürekli ikamet ettiği yerin “yerleşim yeri adresi” olarak kabul edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, riskli yapılar için hazırladığı kılavuzlarla başvuruların nasıl değerlendirileceğini belirlemiştir. Başvuranın durumu incelendiğinde, kira yardımı talebinin reddinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine ilişkin karar, başvuran ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. İlgili idarenin işlemine karşı dava açma süresi, kararın tebliğ tarihinden itibaren işlemeye devam edecektir. |
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74
üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5) 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun “Tahliye ve
yıktırma” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesi esastır . Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya malik olmasalar bile kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak bu yapılarda ikamet edenlere veya bu yapılarda işyeri bulunanlara geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilir .”,
6) 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında;
“Anlaşma ile tahliye edilen uygulama alanındaki yapıların maliklerine tahliye tarihinden itibaren
Bakanlıkça kararlaştırılacak aylık kira yardımı yapılabilir .”, aynı maddenin dördüncü fıkrasında; “Kira yardımı başvuruları; tahliye tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde, Bakanlıkça belirlenecek bilgi ve belgelere istinaden riskli alan veya rezerv yapı alanlarında ilgili kuruma, riskli alan dışındaki riskli yapılarda ise Müdürlüğe veya Bakanlıkça yetki devri yapılması durumunda İdareye yapılır… .”,
7) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün
riskli olarak tespit edilmiş yapılar için hazırlamış olduğu 20/ 01/ 2015 tarihli Kira Yardımı
Uygulamaları Kılavuzunun;
7.1) “Riskli Olarak Tespit Edilen Konutta İkamet Eden Maliklerden;” başlıklı 3 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde; “Malikin riskli olarak tespit edilen yapıda ikamet ettiğine ve riskli olarak tespit edilen yapıyı tahliye ettiğine dair eski ve yeni adresini gösteren İl/İlçe
Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünden alınacak, imzalı ve mühürlü Adres Bilgileri Raporu alınacağı”,
7.2) “Kira Yardımı Başvurularında Dikkat Edilecek Diğer Hususlar” başlıklı 5 inci maddesinin
ikinci fıkrasında; “Kira yardımı ödemelerinde riskli yapıda ikamet şartı aranmakta olup, malik, kiracı ve sınırlı ayni hak sahiplerinden sadece bu şartı sağlayanlara ödeme yapılacaktır .”, Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün
8) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
riskli olarak tespit edilmiş yapılar için hazırlamış olduğu 15/ 03/ 2017 tarihli Kira Yardımı
Uygulamaları Kılavuzunun;
8.1) “Kira Yardımı Başvurularında Dikkat Edilecek Diğer Hususlar” başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında; “2017 yılı Kira Yardımı Uygulamaları Kılavuzu 15.03.2017 tarihinden itibaren geçerli olup, bu tarih itibarı ile yapılan yeni başvurular ve bu tarih itibariyle henüz sonuçlandırılmamış başvurular bu Kılavuz hükümlerine göre incelenir ve sonuçlandırılır .”,
2 / 58.2) “Riskli Olarak Tespit Edilen Konutta İkamet Eden Maliklerden;” başlıklı 3 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; “Malikin, riskli olarak tespit edilen yapıda Yapı Kimlik
Numarasının alındığı tarihte ikamet ettiğine ve riskli olarak tespit edilen yapıyı tahliye ettiğine dair eski ve yeni adresini gösteren İl/İlçe Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünden alınacak, imzalı ve mühürlü Adres Bilgileri Raporu alınacağı”,
8.3) “Kira Yardımı Başvurularında Dikkat Edilecek Diğer Hususlar” başlıklı 5 inci maddesinin
altıncı fıkrasında; “A .R .A .A .D.net sistemi üzerinden riskli yapı için Yapı Kimlik Numarasının alındığı tarihte riskli yapıda ikamet etme şartı aranmakta olup, malik, kiracı ve sınırlı ayni hak sahiplerinden sadece bu şartı sağlayanlara ödeme yapılacaktır .”,
8.4) “Kira Yardımı Başvurularında Dikkat Edilecek Diğer Hususlar” başlıklı 5 inci maddesinin
on üçüncü fıkrasında; “Kira yardımı başvurusunda bulunan hak sahiplerinin adres bilgileri raporunda “yerleşim yeri adresi” ile “diğer adres” olmak üzere iki farklı adres bilgisinin olması durumunda “yerleşim yeri adresi” dikkate alınarak kira yardımı başvurularının değerlendirilmesi gerekmektedir .”,
9) 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Yerleşim
yeri adresi : Sürekli kalma niyetiyle oturulan yeri, Diğer adres : Yerleşim yeri adresi dışında kalan yerleri, ifade eder .”,
10) Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliğinin;
10.1) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Yerleşim yeri adresi : Sürekli kalma niyetiyle
oturulan yeri, Diğer adres : Kişinin yerleşim yeri adresi dışında kalan yerleri, ifade eder .”,
10.2) “Yerleşim yeri ve diğer adres” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Yerleşim
yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir . Kişinin aynı anda birden çok yerleşim yeri adresi olamaz .”; ikinci fıkrasında; “Yerleşim yeri dışında kalan ve geçici süre ile oturulan yazlık, kışlık, ikinci veya üçüncü gibi konutlar da kişinin talebi halinde diğer adres olarak tutulur .”, Hükümleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11) Başvuranın kira yardımı talebinin reddine ilişkin idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık
bulunmadığı tespitiyle ret karar önerisinde bulunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun
kapsamında kendisine kira yardımı ödenmesini talep etmektedir (Bkz . 1) . Başvuranın kira yardımı talebinin; riskli yapı adresi Adres Bilgileri Raporunda “diğer adres” olarak gözüktüğünden, riskli yapıda ikamet etme şartını yerine getirmediği gerekçesiyle reddedildiği görülmektedir (Bkz . 2) .
13) 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ile birlikte riskli
alan içinde veya dışında olup da ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar
3 / 5görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen riskli yapılar, standartlarına
uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil edecek şekilde iyileştirilmeye ve yenilenmeye çalışılmaktadır . Çevre ve Şehircilik Bakanlığı da riskli olarak tespit edilen yapılardaki hak sahiplerinin bu iyileştirme ve yenilenme sürecinde oluşabilecek mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla kira yardımı adıyla kişilere finansal destek sağlamaktadır .
14) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından; 6306 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ve bu Kanunun
Uygulama Yönetmeliğinin 16 ncı maddesi hükümleri uyarınca riskli yapı olarak tespit edilen yapılardaki hak sahiplerine yapılacak kira yardımlarıyla ilgili Çevre ve Şehircilik İl Müdürlükleri tarafından başvuruların alınması, incelenmesi ve ödeme yapılıncaya kadar olan sürecini tanımlanması amacıyla 20/ 01/ 2015 ve 15/ 03/ 2017 tarihli kira yardımı uygulamaları kılavuzları hazırlanmıştır .
15) 15/ 03/ 2017 tarihli Kira Yardımı Uygulamaları Kılavuzunda, kira yardımı başvurusunda bulunan
hak sahiplerinin adres bilgileri raporunda “yerleşim yeri adresi” ile “diğer adres” olmak üzere iki farklı adres bilgisinin olması durumunda, “yerleşim yeri adresi” dikkate alınarak kira yardımı başvurularının değerlendirilmesi gerekeceğinin düzenlendiği görülmektedir (Bkz . 8.4) .
16) Kaldı ki, adres kayıt sistemine ilişkin düzenlemelerde “yerleşim yeri adresi” nin sürekli kalma
niyetiyle oturulan yeri ifade ettiği, “diğer adres” in ise yerleşim yeri dışında kalan ve geçici süre ile oturulan yeri ifade ettiği görülmekte olup, “Kişinin aynı anda birden çok yerleşim yeri adresi olamaz” hükmü de dikkate alındığında, burada yer alan tanımlamalardan yola çıkarak, riskli yapıda ikamet etme koşulunu, geçici olarak değil de sürekli kalma niyetiyle oturulan yeri tanımlayan
“yerleşim yeri adresi” nin sağlayacağını söylemek yanlış olmayacaktır .
17) Dosya kapsamından;
17.1) Başvuranın, “yerleşim yeri adresi” olarak; riskli yapıya 16/ 10/ 2005, Yenimahalle İlçesi
Kentkoop Mahallesinde bulunan başka bir adrese 12/ 09/ 2008, Yenimahalle İlçesi Ergazi
Mahallesinde bulunan başka bir adrese 05/ 01/ 2010, aynı mahallede bulunan başka bir adrese 02/ 06/ 2014, Gölbaşı İlçesi İncek Mahallesinde bulunan başka bir adrese 11/ 10/ 2015, Yenimahalle
İlçesi İlkyerleşim Mahallesinde bulunan başka bir adrese 20/ 10/ 2016 tarihinde taşındığını beyan etttiği,
17.2) Başvuranın, “diğer adres” olarak; riskli yapıya 01/ 05/ 2016, Yenimahalle İlçesi İlkyerleşim
Mahallesinde bulunan adrese 01/ 10/ 2016, Gölbaşı İlçesi İncek Mahallesinde bulunan adrese 20/ 10/ 2016 tarihinde taşındığını beyan ettiği,
17.3) Riskli yapı için yapı kimlik numarası alındığı tarihin 17/ 06/ 2016 olduğu, başvuranın kira
yardımı talebiyle 27/ 10/ 2016 tarihinde Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne başvuruda bulunduğu, bu talebe ilişkin başvurunun 05/ 04/ 2017 tarihinde reddedildiği, Anlaşılmaktadır .
18) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde ; başvuranın söz konusu riskli yapıda
ikamet etmediğinin, sadece riskli yapının bulunduğu adresin “diğer adres” olarak kaydedildiğinin adres bilgileri raporundan anlaşıldığı, keza kira yardımı başvurularının değerlendirilmesinde
“yerleşim yeri adresi” nin esas alınması gerektiği hususunun açık olduğu, dolayısıyla, başvuranın kira yardımı talebinin reddine ilişkin idari işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
4 / 5B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karşı başvuru yolunun gösterilmesi ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII . KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURAN ve ÇEVRE VE ŞEHİRİCLİK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi