|
ÖZET: Başvuran, Ankara’nın Mamak ilçesinde bulunan bir taşınmaz için 6306 sayılı Kanun kapsamında kira yardımı talep etmiş, ancak bu talep idare tarafından reddedilmiştir. Başvuru, 08/10/2019 tarihinde yapılmış ve başvuran, taşınmazın riskli alan sınırları içinde bulunduğunu öne sürerek yardım talep etmiştir. İdarenin açıklamalarına göre, kira yardımı yapılabilmesi için başvuranın malik olma statüsünü koruması gerekmektedir. Ancak, başvuranın söz konusu taşınmazı miras yoluyla devretmesi nedeniyle bu hakkı kaybettiği belirtilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Mamak Belediyesi, başvuranın kira yardımı talebinin reddine ilişkin gerekçelerini açıklamış, 6306 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde kira yardımının hangi koşullarda verileceğine dair düzenlemelere atıfta bulunmuştur. İlgili mevzuat uyarınca, kira yardımı yalnızca riskli yapıların maliklerine veya bu yapılarda ikamet eden kiracılara verilebilmektedir. Başvuranın durumu bu kapsamda değerlendirildiğinde, hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine dair idari işlemin hukuka uygun olduğunu belirterek, başvurunun reddine karar vermiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/128-S.189
BAŞVURU NO : 2019/17721
KARAR TARİHİ : 03/01/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, kira yardımı talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Ankara ili, Mamak ilçesi, mahallesi ada parselde kayıtlı binanın
6306 sayılı Kanun uyarınca riskli alan sınırları içerisinde kaldığını, taşınmaz için kira yardımı
talebinde bulunduğunu ancak talebinin reddedildiğini iddia etmektedir. Başvuran, tarafına kira yardımı yapılmasına karar verilmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 17/10/2019 tarih ve S sayılı Bilgi ve Belge Talebi konulu yazısına
istinaden Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 08/11/2019 tarih ve E sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1) Ankara İli, Mamak İlçesi, ve Mahalleleri sınırları içerisinde bulunan bir
kısım alanın 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli alan ilan edildiği, Bakanlık Makamının 04/12/2013 tarih ve 7988 sayılı Olur’u uyarınca bahse konu riskli alan içerisinde “hak sahiplerinin tespiti, hak sahipleri ile anlaşma yapılması, anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya malik olmasalar bile kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak bu yapılarda ikamet edenlere veya bu yapılarda işyeri bulunanlara geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılması” işleri için Mamak Belediye Başkanlığı’nın geçici olarak yetkilendirildiği,
2.2) 6306 sayılı Kanun kapsamında kira yardımı yapılması konusunda bu Kanun’un 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında, “Riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesi esastır. Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilir.” hükmüne yer verildiği ve kira yardımına ilişkin diğer hususların da bu Kanunun Uygulama Yönetmeliği’nin 16 ncı maddesinde düzenlendiği,
2.3) Zikredilen 16’ ncı maddenin birinci fıkrasında “Anlaşma ile tahliye edilen uygulama
alanındaki yapıların maliklerine tahliye veya yıkım tarihinden itibaren Bakanlıkça kararlaştırılacak aylık kira yardımı yapılabilir. Yardım süresi riskli alan dışındaki riskli yapılarda 18 aydır. Riskli ve rezerv yapı alanlarında kira yardımı süresi 36 ayı geçmemek şartı ile ilgili kurumca belirlenir. Aylık kira bedeli, Bakanlıkça belirlenir ve her yıl Türkiye İstatistik
Kurumu tarafından yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE – oniki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında güncellenir. İnşaat halinde olup içinde ikamet edilen yapılarda kira yardımı veya faiz desteğinden, sadece inşaat halindeki yapıda ikamet edilen bağımsız bölümlerin malik, kiracı ve sınırlı ayni sahipleri faydalanır. Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine mümkün olması hâlinde, kira yardımı yerine tahliye tarihinden itibaren konut ve işyerlerinin teslim tarihine kadar geçici konut veya işyeri tahsisi yapılabilir.” hükmünün yer aldığı,
2.4) Konu ile ilgili olarak Mamak Belediyesinin 28.05.2014 tarihli ve sayılı yazısında,
“İlgilinin kendisine miras yoluyla intikal eden gecekonduları satmış olduğu ve ancak tapulu gecekondu sahiplerine kira yardımı yapılabileceği” hususunun yer aldığı, Belirtilmiştir.
3) Kurumumuzun 17/10/2019 tarih ve S sayılı Bilgi ve Belge Talebi konulu yazısına
istinaden Mamak Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 22/10/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
3.1) Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanun kapsamında 21.10.2013
tarih ve 2013/5538 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca ‘Riskli Alan’ ilan edilen ve ada parseldeki arsa paylı hissesini 06/12/2012 tarihinde ’ ın TOKİ adına devrettiği,
3.2) Söz konusu proje kapsamında Belediyeleri ile, Diriliş Mahallesi Kentsel Yenileme ve
Dönüşüm Projesi kapsamında sözleşme yaptığını, veraset yoluyla gelme Mah.
Cad. No: 1 kapı numaraları olan yapıları üçüncü şahıslara varisler arasında enkaz satışı yaptığının tespit edildiği, veraset yoluyla adına intikal eden yapıdaki (Gecekondu) hisselerini devrettiğinden dolayı adına kayıtlı herhangi bir l yapı (gecekondu) bulunmaması nedeniyle a kira yardımı yapılamadığı, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Anayasamızın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı
74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrasında; Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, Denilmektedir.
6) 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun
“Amaç” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir.”
7) Yukarıda bahsi geçen Kanunun “Tahliye ve yıktırma” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesi esastır. Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya malik olmasalar bile kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak bu yapılarda ikamet edenlere veya bu yapılarda işyeri bulunanlara geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilir.”,
8) Aynı Kanunun “Çeşitli Hükümler” başlıklı 8’inci maddesinin yedinci fıkrasında;
“Riskli yapıların tespit edilmesine veya ettirilmesine dair usul ve esaslar, risklilik kriterleri, riskli yapıların tespitinde ve itirazların değerlendirilmesinde görev alacak teknik heyet ve diğer komisyonlar ile bu Kanunun uygulanmasına dair diğer usul ve esaslar, Bakanlıkça hazırlanacak yönetmelikler ile düzenlenir.”,
9) 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16’ncı maddesinin birinci fıkrasında;
“Anlaşma ile tahliye edilen uygulama alanındaki yapıların maliklerine tahliye tarihinden itibaren Bakanlıkça kararlaştırılacak aylık kira yardımı yapılabilir. Yardım süresi riskli alan dışındaki riskli yapılarda 18 aydır. Riskli ve rezerv yapı alanlarında kira yardımı süresi 36 ayı geçmemek şartı ile ilgili kurumca belirlenir….”
10) Aynı Yönetmeliğin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’ üncü maddesinin (ı)
bendinde; “Uygulama alanı: Cumhurbaşkanı kararıyla kararlaştırılan riskli alan ile Bakanlıkça belirlenen rezerv yapı alanını ve riskli yapının veya yapıların bulunduğu alanı, ifade eder” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran; 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, 6306 sayılı Kanun kapsamında tarafına kira
yardımı yapılmasını talep etmektedir.
12.1) Başvuranın söz konusu talebinin; kendisine miras yoluyla intikal eden gecekonduyu
sattığı gerekçesiyle reddedildiği görülmektedir.
13) Burada, başvuranın “tarafına kira yardımı yapılması” talebinin İdare tarafından
reddedilmesinin yasal dayanağı bulunup bulunmadığı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
14) Söz konusu hususun açıklığa kavuşturulması için yukarıda bahsedilen 6306 sayılı Kanun
ve 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
15) 6306 sayılı Kanunun birinci maddesi incelendiğinde, kanunun amacının afet riski
altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek olduğu görülmektedir.
Burada sözü edilen yerler, ya afet riski altındaki alanlar ya da böyle olmasa bile riskli olan yapılardır.
16) Aynı Kanuna göre; anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya malik olmasalar
bile kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak bu yapılarda ikamet edenlere geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabileceğini ifade eden kanun koyucu, söz konusu durumun riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalar için geçerli olduğunu da belirtmiştir.
17) Üst paragrafta belirtilen husus Uygulama Yönetmeliğinde de yer almakta olup,
“Anlaşma ile tahliye edilen uygulama alanındaki yapıların maliklerine tahliye tarihinden itibaren Bakanlıkça kararlaştırılacak aylık kira yardımı yapılabilir” hükmüne yer verilmiştir.
Bu düzenlemede, uygulama alanı olarak kastedilen yer, yine aynı Yönetmelikte tanımlaması yapılan “Cumhurbaşkanı kararıyla kararlaştırılan riskli alan ile Bakanlıkça belirlenen rezerv yapı alanını ve riskli yapının veya yapıların bulunduğu alan” olarak karşımıza çıkmaktadır.
18) Dolayısıyla mevcut düzenlemelere göre kira yardımı yapılabilecek durumda olan yerlerin;
riskli alan, rezerv yapı alanı veya riskli yapının/yapıların bulunduğu alan olduğu açıkça görülmektedir.
19) Başvuru konusu somut olay incelendiğinde;
19.1) Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanun kapsamında
21/10/2013 tarih ve 2013/5538 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca ‘Riskli Alan’ ilan edilen ve 37632 ada 7 parseldeki alanın, riskli alan ilan edilmesinden önce Toplu Konut İdaresi
Başkanlığı’na devredildiği gibi, bununla beraber söz konusu yerde yer alan gecekondunun da yine riskli alan ilan edilmesinden önce 14/09/2012 tarihinde satıldığı, yani başvuranın malik olma sıfatını söz konusu yerin riskli alan ilan edilmesinden önce kaybettiği Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı’nın ve Mamak Belediye Başkanlığı’nın Kurumumuza göndermiş olduğu yazılardan ve eklerden anlaşılmaktadır.
19.2) Söz konusu hususa ilişkin olarak yukarıda yer alan ilgili mevzuat incelendiğinde, kira
yardımına ilişkin mevcut düzenlemelerde kira yardımının riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda, anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya malik olmasalar bile kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak bu yapılarda ikamet edenlere veya bu yapılarda işyeri bulunanlara yapılabileceği şeklinde açık hükmün var olduğu görülmektedir.
20) Ayrıca, başvuranın kira yardımı talebiyle 2014 yılında yapmış olduğu başvuruların ilgili
İdareler tarafından yine aynı yıl içerisinde reddedildiği görülmüş olmakla beraber, başvurunun
İYUK kapsamında ve yasal mevzuatımızda yer alan süre şartını taşımadığı da incelenmiştir.
21) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın kira yardımı talebinin
reddine ilişkin idari işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Söz konusu hususta yapılan değerlendirme neticesinde; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan ve
Mamak Belediye Başkanlığı’ndan gönderilen yazının makul süre içerisinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği incelenmiş olup, adı geçen İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII . KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ile MAMAK
BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi