|
ÖZET: Başvuran, 19/06/1995 ile 01/09/2000 tarihleri arasında çalıştığı … Tic. A.Ş.’de kısa vadeli sigorta kapsamına tabi olduğu sürelerin uzun vadeli sigorta kapsamına alınmasını talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın bu talebine ilişkin olarak, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun ilgili maddeleri çerçevesinde, Türk uyruklu olmayan sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına geçişinin yalnızca yazılı talep ile mümkün olduğunu belirtmiştir. Başvuranın belirtilen tarihlerde böyle bir talepte bulunmadığı tespit edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını değerlendirerek, hukuka aykırılık tespit edilmediği sonucuna ulaşmıştır. 506 sayılı Kanun’un yürürlükte olduğu dönemde, Türk uyruklu olmayan sigortalıların uzun vadeli sigorta kapsamına alınması için yazılı istekte bulunmaları gerektiği, başvuranın bu koşulu yerine getirmediği için talebinin reddedilmesinde hukuka uygunluk bulunduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvurana ve SGK’ya tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7828-S.11964
BAŞVURU NO : 2019/7685
KARAR TARİHİ : 29/08/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, kısa vadeli sigorta koluna tabi olduğu sürelerin, uzun vadeli sigorta koluna çevrilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/04/2019
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, … Tic. A.Ş. de çalıştığı ve kısa vadeli sigorta koluna tabi olduğu 19/06/199501/09/2000 tarihleri arasının uzun vadeliye çevrilmesi talebinde bulunmuştur.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuzun 16/04/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından
gönderilen 04/07/2019 tarihli ve … sayılı yazıda özetle:
2.1.Sigortalının işyerinde çalıştığı dönemde yürürlükte olan 506 sayılı Yasa’nın 3’üncü maddesinin II-A fıkrasının 4958 sayılı Yasa’nın 57’inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmadan önceki halinde; malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bir işveren emrinde çalışan ve Türk uyruklu olmayan kimselerden Kurumdan yazılı istekte bulunanlar hakkında ve istek tarihinden sonraki aybaşından başlanarak uygulanacağı belirtilmiştir. 4958 sayılı Yasa’nın yürürlüğe girdiği 06/08/2003 tarihinden itibaren bir işveren emrinde çalışan yabancı uyruklu işçiler isteklerine bakılmaksızın tüm sigorta kolları kapsamına alınmıştır. Dolayısıyla, Türk uyruklu olmayanların, hizmet akdine dayalı olarak çalışmaları halinde, 506 sayılı Kanunun 3/II-A maddesinin yürürlükte bulunduğu 06/08/2003 tarihine kadar olan dönemde, kısa vadeli sigorta kollarına zorunlu olarak tabi olup, uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmaları isteklerine bırakılmış iken, 06/08/2003 tarihinden itibaren, yazılı istek koşulu aranmaksızın, çalışmaya başlamaları ile “tüm sigorta kolları açısından” 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olacaklardır.
Ancak, her ne kadar 506 sayılı Kanunda, 06/08/2003 öncesi dönemde, Türk uyruklu olmayanlar için malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının, Kurumdan yazılı istekte bulunanlar hakkında ve istek tarihinden sonraki ay başından başlanarak uygulanacağı belirtilmiş ise de, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümlerinin esas alınacağı dikkate alındığında, 506 sayılı Kanunun kapsamı Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla uygulanabilecektir.
Söz konusu dönemde Türkiye Cumhuriyeti ile İspanya arasında geçerli sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmadığından, … Kimlik Numaralı İspanya vatandaşı … … …, 19/06/199501/09/2000 tarihleri arasındaki hizmetleri ilgili tarihlerde yürürlükte olan 506 sayılı Kanunun 3/II-A maddesinde yer alan hükümlere göre değerlendirilecektir. 06/08/2003 tarihine kadar geçerli olan söz konusu maddede yer alan hükme göre, bir işveren emrinde çalışan ve Türk uyruklu olmayan sigortalıların ancak Kurumdan yazılı istekte bulunmaları halinde, istek tarihinden sonraki aybaşından başlanarak haklarında uzun vadeli sigorta kollarının uygulanacağı ifade edilmiştir. Sigortalının dosyası incelendiğinde, sigortalının kendisi ya da işvereni tarafından 19/06/1995-01/09/2000 tarihleri arasında sigortalının uzun vadeli sigorta kollarına tabi olma isteğini belirtir herhangi bir başvurunun bulunmadığı görülmektedir.
Sigortalının işvereni tarafından, … … …’in 19/06/1995-01/09/2000 tarihleri arasındaki hizmetlerinin uzun vadeli sigorta kollarına çevrilmesi yönünde 9/10/2018 tarihinde yapılan talebin, hizmetlerin yer aldığı dönemde Kurumumuza başvuru yapılmaması ve geçmişe yönelik hizmet kazandırmanın mümkün olmaması gerekçeleri ile kabul edilme imkanı bulunmamaktadır.”
İfade edilmiştir.
III.İLGİLİ MEVZUAT
3.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
3.1.“Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90’ıncı maddesi; “…(Ek cümle:
7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.”
4.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5.(Mülga) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun (29/07/2003 tarihli ve 4958 sayılı
Kanunun 57’nci maddesiyle değişmeden önceki hali) “Sigortalı sayılmayanlar” başlıklı üçüncü maddesinin II-A bendi; “Malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, bir işveren emrinde çalışan ve Türk uyruklu olmayan kimselerden Kurumdan yazılı istekte bulunanlar hakkında ve istek tarihinden sonraki ay başından başlanarak uygulanır.”
IV.KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
6.Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7.Başvuran, … … Tic. A.Ş. de çalıştığı ve kısa vadeli sigorta koluna tabi olduğu 19/06/199501/09/2000 tarihleri arasının uzun vadeliye çevrilmesi talebinde bulunmuştur.
8.Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nda 29/07/2003 tarihli ve 4958 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önce ülkemizde bir veya birkaç işverene bağımlı olarak çalışan yabancı uyruklular hakkında kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık) zorunlu, uzun vadeli sigorta kollarından malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kolları ise isteğe bağlı olarak uygulanmaktaydı.
9.Yabancı uyruklular 2003 yılına kadar sadece iş kazası ve meslek hastalığı risklerine karşı zorunlu sigortalı olarak koruma altında iken, bu durumun AB normları ve ILO’nun 118 sayılı
Vatandaşlarla Vatandaş Olmayan Kimselere Sosyal Güvenlik Konusunda Eşit İşlem Yapılması
Hakkında Sözleşme hükümlerine aykırı düşmesinden dolayı 4958 sayılı Kanunla yapılan düzenleme sonrası bu ayrım kaldırılmıştır. Yabancı uyruklular tüm sigorta kolları bakımından zorunlu sigorta kapsamına alınmışlardır.
10.Ancak, her ne kadar 506 sayılı Kanunda, 06/08/2003 öncesi dönemde, Türk uyruklu olmayanlar için malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının, Kurumdan yazılı istekte bulunanlar hakkında ve istek tarihinden sonraki aybaşından başlanarak uygulanacağı belirtilmiş ise de,
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90’ıncı maddesi gereğince usulüne göre
yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümlerinin esas alınacağı dikkate alındığında, 506 sayılı Kanunun kapsamı uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla uygulanabilecektir.
11.Söz konusu dönemde ise Türkiye Cumhuriyeti ile İspanya arasında geçerli sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmadığından, İspanya vatandaşı … … …’in, 19/06/1995-01/09/2000 tarihleri arasındaki hizmetleri ilgili tarihlerde yürürlükte olan 506 sayılı Kanunun 3/II-A maddesinde yer alan hükümlere göre işlem yapılması gerekmektedir.
12.Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 19/06/2013 tarihli ve E:2012/21-1694, K:2013/855 sayılı kararında; “…Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Kanunun 3/II-A maddesi, yukarıda açıklanan çerçevede değerlendirildiğinde, anılan hükmü yürürlükten kaldıran ve
06.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4958 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin geçmişe etkili
olacağına dair, ayrı ve açık bir hüküm bulunmadığı gibi; olayda yukarıda belirtilen istisnalardan biri de söz konusu değildir. Bu nedenle, 4958 sayılı Kanun ile getirilen ve yabancıların sigortalılığını kısmen kısıtlayıcı hükmün yürürlükten kaldırılmasının, değişiklik öncesi çalışmalara uygulanması söz konusu olmayacaktır… Sonuç olarak; Türk uyruklu olmayanlar, hizmet akdine dayalı olarak çalışmaları halinde, 506 sayılı Kanunun 3/IIA maddesinin yürürlükte bulunduğu 06.08.2003 tarihine kadar olan dönemde, kısa vadeli sigorta kollarına zorunlu olarak tabi olup, uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmaları isteklerine bırakılmış iken, 06.08.2003 tarihinden itibaren, yazılı istek koşulu aranmaksızın, çalışmaya başlamaları ile “tüm sigorta kolları açısından” 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olacaklardır.” denilmiştir.
13.Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 06/08/2003 tarihine kadar geçerli olan 506 sayılı Kanunun 3/II-A maddesinde yer alan söz konusu hükme göre, bir işveren emrinde çalışan ve Türk uyruklu olmayan sigortalıların ancak Kurumdan yazılı istekte bulunmaları halinde, istek tarihinden sonraki aybaşından başlanarak haklarında uzun vadeli sigorta kollarının uygulanacağı, sigortalının dosyası incelendiğinde ise sigortalının kendisi ya da işvereni tarafından 19/06/1995-01/09/2000 tarihleri arasında uzun vadeli sigorta kollarına tabi olma isteğini belirtir herhangi bir başvurunun bulunmadığı bu doğrultuda 19/06/199501/09/2000 tarihleri arasındaki hizmetlerinin uzun vadeli sigorta kollarına çevrilmesi yönündeki şikayet başvurusunun idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14.28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
15.6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII.KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi