|
ÖZET: Başvuran, 2020 yılı sulama döneminde Mesir Sulama Birliği’ne yaptığı su ödemelerine rağmen, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından uygulanan kısıntılı sulama programının durdurulmasını talep etmiştir. Başvurusunda, barajda su bulunmadığı gerekçesiyle sulamanın kesildiğini, ancak Gediz Nehri üzerinden suyun denize akmaya devam ettiğini belirtmiştir. Bu durumun, çiftçilerin mısır rekoltesini düşürdüğünü ve içme suyu seviyesini olumsuz etkilediğini ifade etmiştir.
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, başvurunun incelenmesi sonucunda, 2020 yılında Gediz Havzası’na düşen yağış miktarının önceki yıllara göre belirgin bir şekilde azaldığını ve bu nedenle kısıntılı sulama uygulamasının zorunlu hale geldiğini açıklamıştır. Ayrıca, barajdan sağlanan su miktarının sulama ihtiyacını karşılamadığını, bu nedenle sulama programında değişiklikler yapıldığını belirtmiştir. Başvuranın iddialarının, mevcut su durumu ve sulama yönetimi ile ilgili uygulamalarla çeliştiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili idarenin, başvuranın taleplerine yönelik açıklamaları ve uygulamaları dikkate alındığında, hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Başvuranın, idareye karşı dava açma hakkı da saklı kalmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/133-S.21.214
BAŞVURU NO : 2020/96448
KARAR TARİHİ : 04/01/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın, kısıntılı sulama programı uygulamasının
BAŞVURUNUN KONUSU :
durdurulması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 14/09/2020
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan T.C. Kimlik No’lu başvurusunda özetle; Mesir Sulama Birliğine 2020 yılı sulama beyanı ve ücretlerini yatırdığını,
25 Temmuza kadar su veririz barajda su çok az dediklerini, 21 Temmuzda barajda su yok
gerekçesiyle suyu kestiklerini, fakat suyun kesilmediğini, barajdan Gediz Nehri üzerinden denize doğru akmaya devam ettiğini, 20 Ağustosa kadar tüm suyun denize akıtıldığını, kendilerine su verilmediğini sorduklarında ise Menemen sulayacak dediklerini, 9 Birliği olan
DSİ’nin 2 sulama kaynağı olduğunu, arazinin onda dokuzunun Birinci Ahmetli kaynağından sulandığını, barajda su olmasa Gediz’den Menemen’e akmayacağını, 21 Temmuza kadar birlikte suladıklarını, su yetmezse baraj kapağından gelen suyu artırıp çare bulabileceklerini, suyu neden denize akıtarak çiftçiyi Devlete düşman etmeye çalışan hainlere bayram ettirdiklerini, su kesilince sondaj, artezyen, derelere motor kullanarak sulamaya çalıştıklarını, taşlı yerlerdeki darıların hemen yandığını, taban yerdeki ürünün rekolte kaybı yaşadığını, sondajlara aşırı yüklenildiğinden şehrin içme suyu seviyesinin düştüğünü iddia ve ifade ederek bu yılın mısır mahsulünün rekoltesini düşüren, çiftçiye su için ikinci masraf yükleyen, şehrin içme suyunu akamete uğratan ve barajın suyunu faydasız boşaltan bu uygulamanın durdurulmasını Kurumumuzdan talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğünden 18.09.2020 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Genel Müdürlüğün 26.10.2020 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. İdarelerince inşa edilerek işletmeye açılan Aşağı Gediz Ovası Sulamalarının su kaynağının
Demirköprü Barajı ve Gölmarmara depolaması olup, söz konusu depolamalardan işletme ve bakım faaliyetleri 8 adet sulama birliği ve 1 adet belediye tarafından yürütülen toplam 118.000 ha alanın sulandığı, 2.2. 2020 yılı su yılının 1 Ekim 2019-29 Nisan 2020 döneminde, Gediz Havzasına geçen yılın aynı dönemine göre % 30,9 uzun yıllar ortalamasına göre ise % 27,5 daha az miktarda yağış düştüğü, bu sebeple Nisan ayı sonunda havzada bulunan 6 adet depolama tesisinde geçen
3 3
yıla göre 172,7 hm Demirköprü Barajında ise 143,8 hm daha az su depolandığı, 2.3. Gelebilecek akımlar da dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde; Demirköprü
Barajından sulanan alanlar için 2020 Sulama Sezonu (29.04.2020-01.10.2020) boyunca
3 3
öngörülen su ihtiyacının 491.5 hm iken, barajdan alınabilecek su miktarı 203.4 hm olarak hesaplandığı ve aşağıda detayları açıklanan Planlı Su Dağıtım Çalışmaları çerçevesinde sezonunun en az kayıpla tamamlanmasının sağlandığı, 2.4. Kurumlarının; 15.07.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 Sayılı
Cumhurbaşkanlığının “Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”nin Onuncu Bölüm, 121
Maddesi ile; “a) Taşkın sular ve sellere karşı koruyucu tesisler meydana getirmek.
b) Sulama tesislerini kurmak, sulama sahalarında mevcut parsellerin tamamını veya aksamını gösterir harita ve planları yapmak veya yaptırmak ve icabı halinde kadastrosunu yaptırmak.
c) Sulak alanları ıslah etmek, erozyon ve rüsubat kontrolü ile ilgili etüt ve planlama işlerini yapmak veya yaptırmak, kendi tesislerini korumaya yönelik erozyon kontrolü maksatlı ağaçlandırma çalışmaları yapmak.
ç) (a) ve (b) bentlerindeki faaliyetlerle ilgili olmak şartıyla sudan ve zaruret halinde yardımcı diğer kaynaklardan enerji istihsal etmek.
d) Şehir ve kasabaların içme su ve kanalizasyon projelerini tetkik, tasdik ve murakabe etmek.
e) Köy içme suları için teknik organizasyon ve murakabeyi sağlamak ve bu iş için Bakanlık emrinde çalışacak lüzumlu bilgiye sahip elemanları yetiştirmek.
f) Akarsularda ıslahat yapmak ve icap edenleri seyrüsefere elverişli hale getirmek.
g) Bu maddede belirtilen tesislerin çalıştırma, bakım ve onarım dâhil işletmelerini yürütmek.
ğ) Bu maddede belirtilen işlerle ilgili olmak üzere rasat, tecrübe, istatistik, araştırma ve her türlü istikşaf işlerini yapmak; ezcümle toprağın cins ve karakterini, yetiştirilecek mahsul nevilerini ve elde edilecek zirai, iktisadi faydaları ve verimlilik derecelerini tespit etmek; bu mevzularda gerekirse ilgili bakanlık ve kurum ve kuruluşlardan faydalanmak, amenajman planları hazırlamak ve bunları temin edecekleri fayda ve ele alınmalarındaki zaruretlere göre seçmek, sıralamak ve Bakanlığa teklif etmek.
h) Bu maddede belirtilen işlerin her türlü etüt ve projelerini yapmak veya yaptırmak.
ı) Tesislerin yapılması hususunda her türlü mali imkânları araştırmak ve icabı halinde ortaklıklar kurulmasını Bakanlığa teklif etmek ve Cumhurbaşkanı kararı ile uzun vadeli iç ve dış istikrazlar yapmak.
i) Genel Müdürlüğün yaptığı veya devraldığı tesislerden işletmelerini bizzat deruhte etmediklerinin işletmelerini sağlamak üzere işletmeler kurmak ya doğrudan doğruya veyahut da işletmeler marifetiyle ortaklıklar teşkil etmek ve lüzumu halinde tesisleri hakiki ve hükmi şahıslara devretmek üzere Bakanlığa teklifte bulunmak.
j) Kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılıp kamu yararı bulunan ve Genel Müdürlüğün vazifesi ile ilgili işlere ait proje ve keşif evrakını tetkik ve tasdik etmek, inşaatın yapılmasının proje ve fenni icaplara uygunluğunu murakabe etmek ve bu işlerin etüt ve projelerini uygun gördüğü bir ücret mukabilinde yapmak veya yaptırmak.
k) Genel Müdürlüğün bu maddede belirtilen çalışmaları için gerekli olan garaj ve atölyeleri, makine ve malzeme ambar ve depolarını, idare binalarını, servis ve akaryakıt tesislerini, laboratuvarları, deneme istasyonlarını, işletme ve koruma emniyetlerini sağlayacak bina ve lojmanlarla telefon şebekelerini, radyo verici istasyonlarını, Genel Müdürlüğün vazifelerinin verimli yönetimine yarayacak diğer tesisleri yapmak veya yaptırmak, teçhiz etmek, kiralamak ve bakımlarını temin etmek.
l) Genel Müdürlüğün vazifesi içinde bulunan işlerin yapılmasına lüzumlu gayrimenkulleri kanunlarına göre geçici olarak işgal etmek veya istimlak etmek veya satın almak.
m) Genel Müdürlüğün çalışma konusuna giren işleri yapmaya lüzumlu malzeme, makine, teçhizat ve taşıtları seçmek, sağlamak, çalıştırmak ve icabında kira mukabili vermek ve bunlar için gerekli tamir atölyeleri ile tesisleri kurmak ve işletmek.
n) Kullanılmış suları tekrar kazanmak maksadıyla gerekli tesisleri yapmak veya yaptırmak.
o) İşletmeye açılan hidroelektrik santrallerin su kullanım hakkı anlaşmalarına uygun olarak işletilip işletilmediğini kontrol etmek, bunlarla ilgili her türlü hesap ve tahsilât işlemlerini yapmak, baraj, gölet ve kanal gibi su yüzeyleri ile rezervuar alanında azami su kotu ile işletme kotu arasında kalan yerlerde güneş enerjisi sistemlerinin kurulmasına yönelik taleplerden uygun görülenleri bedeli karşılığında kiralamak.
ö) Sınır aşan ve sınır oluşturan sular konusunda görev alanı ile ilgili çalışmalar yapmak.
p) Yardım mahiyetindeki uluslararası su sondajı veya diğer faaliyetler ile sulama tesislerinin işletme ve bakım hizmetlerini devralan kuruluşlar hariç, kamu kurum ve kuruluşları ile yerli ve yabancı gerçek ve tüzel kişilere yurt içinde ve yurt dışında ücreti karşılığında eğitim, etüt, planlama, proje hazırlama, müşavirlik, laboratuvar ve kontrollük hizmeti vermek.
r) Su tahsislerini yapmak, yerüstü ve yeraltı sularını kalite yönünden izlemek, atık sular sebebiyle yerüstü ve yeraltı sularının kirlenmesinin tespiti hâlinde durumu ilgili bakanlığa bildirmek.
s) Arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetlerini yürütmek.
ş) Mevzuatla verilen diğer görevleri yapmak.” Konularında görevlendirilmiş olup, 1954 yılından itibaren Ülkemiz su kaynaklarını bilim ve tekniğe uygun olarak kullanıma sunmak, su ve ilgili toprak kaynaklarımızın çevre duyarlılığı ve sürdürülebilirlik esasları dâhilinde geliştirilmesini sağlamak vizyonu ile görevini ifa ettiği, 2.5. DSİ Genel Müdürlüğü’nün 1993 yılına kadar genellikle 2000 ha’ın altında olan küçük sulama tesislerinin işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunu su kullanıcılarına devrettiği, Ancak, 1993 yılından itibaren;
İnşa halindeki baraj, gölet ve sulama tesislerinin tamamlanmasıyla birlikte işletmeye alınan sulama alanlarının ve beraberinde DSİ’nin işletme ve bakım sorumluluğunun her geçen yıl daha da artması, İşletme ve bakım hizmetlerinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulan personel, ekipman, makina parkı ve mali kaynakların devlete büyük bir yük getirmesi, Sulama tesislerinden beklenen faydanın sağlanabilmesi için işletme, bakım, onarım ve yönetim hizmetlerinin aksatılmadan ve sürdürülebilir bir şekilde yürütülmesinin gerekliliği, Faydalananların hizmetleri daha düzenli, süratli ve ekonomik olarak yapabilecekleri düşüncesi ile mülkiyeti DSİ’de kalmak şartıyla işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunu sulama birliği, sulama kooperatifi, belediye, köy tüzel kişiliği gibi kuruluşlara devrin hız kazandığı, 2.6. Su kaynaklarının %74’nün sulamalarda kullanılması sebebiyle, suyun etkin kullanılması, adil ve eşit dağıtımının sağlanması maksadıyla, gerek Kurumları tarafından gerekse de su kullanıcı teşkilatlara devredilmiş sulama tesislerinde sulama yönetiminin büyük önem arz ettiği, 2.7. Sulama yönetimi çalışmaları kapsamında; Bölge Müdürlüklerinde mevcut suyun planlı bir şekilde kullanılması maksadıyla yürürlükteki rehber ve talimatlara göre çeşitli tedbirler alındığı, bu hususta; işletmedeki barajlar için işletme programları hazırlandığı, ihtiyaç halinde güncellenerek depolama tesislerinin bu işletme programlarına göre işletildiği, barajlardaki su miktarı, gelen su, harcanan su, baraj kotları gibi verilerin günlük takip edildiği, ayrıca çiftçilerden alınan sulanacak alan, ekilecek/dikilecek ürün çeşidi bilgilerini içeren sulama beyannamelerinden elde edilen veriler ile sulamanın bulunduğu bölgeye ve değişen iklim koşullarına göre güncellenmiş bitki sulama suyu ihtiyacı yıllık ortalama değerleri, çiftlik bazında uygulanan sulama yöntemi ve toprak bünyesine göre çiftlik randımanı ve sulama sistemine göre iletim randımanı parametreleri dikkate alınarak sulama suyu ihtiyacının hesaplandığı, hesaplanan bu tahmini değerler ile sulama tesislerinin su kaynağı durumunda olan ve kurak dönemlerde büyük önem taşıyan baraj, gölet vb. depolama tesislerinin mevcut durumu ve sulama sezonu içerisinde gelebilecek akımlar dikkate alınarak bir durum analizi yapıldığı, 2.8. Depolama tesislerinin analizle belirlenen; kritik, kısıntılı veya yeterli seviye şartlarına göre bir eylem planı hazırlandığı ve tüm sulamaların “Kuraklık İşletme Talimatı” olarak adlandırılan bu plana uygun bir şekilde işletildiği, suyun yönetiminin, özellikle kısıntılı olduğu dönemlerde daha büyük bir önem arz ettiği ve tüm paydaşların işbirliğini zorunlu kıldığı, 2.9. Su sıkıntısı yaşanacağı öngörülen havzalarda, Bölge Müdürlüklerinin koordinasyonunda, mülki idareler, belediyeler, sulayıcı örgütler, çiftçi örgütleri ve önder çiftçilerin katılımlarıyla
“Kurak Koşullarda Alınacak Tedbirler” hususunda toplantılar yapıldığı, bu toplantılarda alınan kararlar doğrultusunda, mevcut su durumuna göre sadece sabit tesis olan meyve bahçelerine su verilmesi, ikinci ürünün ekilmemesi, az su tüketen bitkilerin ekilmesi, rotasyonla sulama, kısıntılı sulama, gece sulama yapılması vb. tedbirlerin uygulanmasının sağlandığı ve yöre çiftçilerinin de mevcut suyun tasarruflu kullanılması konusunda uyarıldığı, 2.10. Son yıllarda iklim değişikliklerine bağlı olarak yaşanan yağış azalmasının sonucunda, DSİ 2. Bölge Müdürlüğü sorumluluk alanı içerisindeki Demirköprü Barajına gelen akımlarda da azalmalar görüldüğünden, Kuraklık İşletme Talimatındaki “kritik” veya “kısıntılı” tedbirler uygulandığı, söz konusu şikâyete konu olan su yetersizliğinin, rotasyon sulaması uygulamaları ve sulama alanlarında yaşanan sıkıntılar, Demirköprü Barajına gelen akımların azalması ancak sulama suyu ihtiyacının artarak devam etmesinden kaynaklandığı, 2.11. 04/08/2020 tarihli dilekçeyle Manisa Valiliğine başvuruda bulunduğu, bu başvurusuna da DSİ 22. Şube Müdürlüğünce 06/08/2020 tarih ve sayılı yazıyla cevap verildiği, 2.12. Demirköprü Barajı ve Gölmarmara depolamasında depolanan suyun 2020 sulama sezonu için yetersiz kalması sebebiyle, 2020 yılı sulama sezonunda, Aşağı Gediz Ovası Sulamaları dâhilindeki çiftçilerin mağduriyetini en aza indirecek şekilde İdarelerince zorunlu olarak kısıntılı sulama programı uygulaması yapıldığı, bu dönemde sulama sahası dışına su verilmemesi, fazla su ihtiyacı olan bitkilerin ekimi yapılmaması, 2. ürün ekimine su verilemeyeceği gibi önlemlerin alınması için su kullanıcı teşkilatlara uyarılar yapıldığı, 2.13. Aşağı Gediz Ovası Sulamalarında yer alan sulayıcı teşkilatlar tarafından kaynakta yeterli su bulunmadığından, ilgili sahalardaki sulama birliklerine kademeli olarak sulama yaptırılması planlamış olup aynı anda sulama söz konusu olmadığı, 2.14. Başvuru sahibinin belirttiği alanların Mesir Sulama Birliğinin de içerisinde yer aldığı
Ahmetli Sulama Sahası kapsamında kaldığı, sulamaya 09.06.2020 tarihinde başlanmış olup, sulamanın 17.07.2020 tarihinde sona erdiği, bu süre içerisinde Mesir Sulama Birliğine tahsis edilen suyun tamamının verildiği, Aşağı Gediz Ovası kapsamında yer alan Menemen
Sulamasına ise diğer sulamalardan yaklaşık 20 gün sonra 28.06.2020 tarihinden itibaren su verilmeye başlanıp sulamanın 15.08.2020 tarihinde tamamlandığı, sulama sahasındaki su kullanıcılarının Aşağı Gediz Ovası Sulamasında sulama mevsiminde su ihtiyaçları devam etmesine ve su talepleri olmasına rağmen barajda yeterli su olmadığından dolayı taleplerin karşılanamadığı, 2.15. Demirköprü Barajından Gediz yatağına bırakılan ve Adala, Ahmetli, Emiralem
Regülatörlerinden kanallara alınan suyun sulamalara verildiği, yaklaşık 120 km yatakta ilerleyerek Menemen Sulaması başlangıcı Emiralem regülatörüne ulaşıp Menemen sulamasına verildiği, başvuruda belirtildiği gibi denize deşarjın söz konusu olmadığı, 2.16. Demirköprü Barajının tarımsal sulama ve taşkın koruma maksadıyla inşa edilmiş bir baraj olduğu, sondaj ve derelerden motopomp kullanılarak sulama yapıldığından şehir içme suyu seviyesinin düşmesinin, Aşağı Gediz Ovası Sulaması ile herhangi bir alakasının bulunmadığı, 2.17. Bölgede mısır üretiminin yaygın olarak 2. ürün yetiştiriciliği şeklinde gerçekleştiği, ancak mevsimin kurak geçmesi ve su kaynaklarında yeterli suyun bulunmamasına bağlı olarak yöre üreticilerine 2. ürün ekilmemesi, ekilmesi halinde su verilmeyeceği İdarelerince ve ilgili sulayıcı örgütler aracılığı ile duyurulmuş olup, mısır rekoltesinin düşmesinin sulama yönetimi ile alakası bulunmadığı, 2.18. 2020 yılı sulamaları tamamlandığından söz konusu şikayete ilişkin olarak yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, yağışlara ve depolamaların yeterli seviyeye gelmesine bağlı olarak 2021 sulama sezonunda tam sulama yapılarak mağduriyetlerin giderilebileceği, tam bir sulama planlaması yapılabilmesinin sulayıcıların sulayıcı örgütlere zamanında beyanname vermelerine bağlı olduğu, yapılan incelemelerde başvuruda belirtilen iddiaların aksine tarafından Mesir Sulama Birliğine verilmiş herhangi bir beyanın da bulunmadığı, bilgilerinin verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet
Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. Ancak; Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 15.07.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 Sayılı
Cumhurbaşkanlığının “Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer
Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”nin
Onuncu Bölüm, 121 Maddesinde; “…f) Akarsularda ıslahat yapmak ve icap edenleri seyrüsefere elverişli hale getirmek. g) Bu maddede belirtilen tesislerin çalıştırma, bakım ve onarım dâhil işletmelerini yürütmek. …i) Genel Müdürlüğün yaptığı veya devraldığı tesislerden işletmelerini bizzat deruhte etmediklerinin işletmelerini sağlamak üzere işletmeler kurmak ya doğrudan doğruya veyahut da işletmeler marifetiyle ortaklıklar teşkil etmek ve lüzumu halinde tesisleri hakiki ve hükmi şahıslara devretmek üzere Bakanlığa teklifte bulunmak. …r) Su tahsislerini yapmak, yerüstü ve yeraltı sularını kalite yönünden izlemek, atık sular sebebiyle yerüstü ve yeraltı sularının kirlenmesinin tespiti hâlinde durumu ilgili bakanlığa bildirmek. …” 6. 08/03/2011 tarihli ve 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanununun, Amaç ve kapsam başlıklı
1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonel
kullanımı maksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğü tarafından inşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan ya da inşa edilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak, işletmek, Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğünün onayını almak suretiyle işlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu yürütmek, tesisi geliştirmeye yönelik yeni projeler yapmak, yaptırmak veya tesisi yenilemekle görevli sulama birliklerinin kuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerini düzenlemektir.”
6.1. Tanımlar başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasında; …i) Su kullanıcısı:
Görev alanında sulama yapan veya yapacak olan gerçek ya da tüzel kişiyi, …ifade eder.” 6.2. Birliğin görev alanı ve çalışma konuları başlıklı 3 üncü maddesinde; “Birliklere devredilen tesislerin hizmet alanı, birliklerin görev alanı olup sınırları, kapsamı ve ismi
DSİ tarafından belirlenir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, ilgili idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
8. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; bu yılın mısır mahsulünün rekoltesini düşüren, çiftçiye su için ikinci masraf yükleyen, şehrin içme suyunu akamete uğratan ve barajın suyunu faydasız boşaltan uygulamanın durdurulmasını talep etmektedir.
9. İdareden alınan bilgilere göre 2020 yılında geçen yılın aynı dönemine göre Gediz Havzasına
% 30,9 uzun yıllar ortalamasına göre ise % 27,5 daha az miktarda yağış düştüğü bu sebeple 3
Nisan ayı sonunda 6 adet depolama tesisinde geçen yıla göre 172,7 hm Demirköprü Barajında 3 ise 143,8 hm daha az su depolandığı, Demirköprü Barajından sulanan alanlar için 2020 Sulama 3
Sezonu boyunca öngörülen su ihtiyacının 491.5 hm olduğu ancak barajdan alınabilecek su 3 miktarı 203.4 hm olarak hesaplandığı için Planlı Su Dağıtım Çalışmaları başlatıldığı tespit edilmiştir.
10. Sulama yönetimi çalışmaları kapsamında; işletmedeki barajlar için işletme programları hazırlanıp, barajlardaki su miktarı, gelen su, harcanan su, baraj kotları gibi veriler günlük takip edilip, çiftçilerden alınan sulanacak alan, ekilecek/dikilecek ürün çeşidi bilgilerini içeren sulama beyannamelerinden elde edilen veriler ve diğer bilgiler ile bir durum analizi yapılmaktadır. Depolama tesislerinin bahse konu analizle belirlenen; kritik, kısıntılı veya yeterli seviye şartlarına göre bir eylem planı hazırlanıp tüm sulamaların “Kuraklık İşletme Talimatı” olarak adlandırılan bu plana uygun bir şekilde işletilmektedir.
11. Son yıllarda iklim değişikliklerine bağlı olarak yaşanan yağış azalmasının sonucunda, Demirköprü Barajına gelen akımlarda da azalmalar görüldüğünden, Kuraklık İşletme
Talimatındaki “kritik” veya “kısıntılı” tedbirler uygulandığından şikâyete konu olan su yetersizliğinin, rotasyon sulaması uygulamaları ve sulama alanlarında yaşanan sıkıntıların, Demirköprü Barajına gelen akımların azalması ancak sulama suyu ihtiyacının artarak devam etmesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.
12. Demirköprü Barajı ve Gölmarmara depolamasında depolanan suyun 2020 sulama sezonu için yetersiz kalması sebebiyle, 2020 yılı sulama sezonunda, Aşağı Gediz Ovası Sulamaları dâhilindeki çiftçilerin mağduriyetini en aza indirecek şekilde zorunlu olarak kısıntılı sulama programı uygulaması yapılarak bu dönemde sulama sahası dışına su verilmemesi, fazla su ihtiyacı olan bitkilerin ekimi yapılmaması, 2. ürün ekimine su verilemeyeceği gibi önlemlerin alınması için su kullanıcı teşkilatlara uyarılar yapıldığı ayrıca Aşağı Gediz Ovası Sulamalarında yer alan sulayıcı teşkilatlar tarafından kaynakta yeterli su bulunmadığından, ilgili sahalardaki sulama birliklerine kademeli olarak sulama yaptırılması planlanarak aynı anda sulama yapılmadığı bununla birlikte sulama mevsiminde su ihtiyaçları devam etmesine ve su talepleri olmasına rağmen barajda yeterli su olmadığından dolayı taleplerin karşılanamadığı, görülmüştür.
13. Diğer yandan başvuranın 20 Ağustosa kadar tüm suyun denize akıtıldığı iddiasının yerinde olmadığı Demirköprü Barajından Gediz yatağına bırakılan ve Adala, Ahmetli, Emiralem
Regülatörlerinden kanallara alınan suyun sulamalara verildiği, yaklaşık 120 km yatakta ilerleyerek Menemen Sulaması başlangıcı Emiralem regülatörüne ulaşıp Menemen sulamasına verildiği ve denize deşarjın söz konusu olmadığı tespit edilmiştir.
14. Başvuranın şehrin içme suyunu akamete uğratılması ve barajın suyunu faydasız boşaltılması iddialarının ise; Demirköprü Barajının tarımsal sulama ve taşkın koruma maksadıyla inşa edilmiş bir baraj olduğu, sondaj ve derelerden motopomp kullanılarak sulama yapıldığından şehir içme suyu seviyesinin düşmesinin, Aşağı Gediz Ovası Sulaması ile herhangi bir alakasının bulunmadığı tespit edildiğinden yerinde olmadığı görülmüştür.
15. Başvuranın bu yılın mısır mahsulünün rekoltesinni düşürüldüğü ve çiftçiye su için ikinci masraf yüklenildiği iddialarının ise; bölgede mısır üretiminin yaygın olarak 2. ürün yetiştiriciliği şeklinde gerçekleştiği ancak mevsimin kurak geçmesi ve su kaynaklarında yeterli suyun bulunmamasına bağlı olarak yöre üreticilerine 2. ürün ekilmemesi, ekilmesi halinde su verilmeyeceği İlgili İdare ve ilgili sulayıcı örgütler aracılığı ile duyurulduğundan yerinde olmadığı görülmüştür.
16. Yukarıdan bu yana anlatılanlar, şikâyet başvurucusunun iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; tam bir sulama planlaması yapılabilmesinin sulayıcıların sulayıcı örgütlere zamanında beyanname vermelerine bağlı olduğu ancak İdarece yapılan inceleme neticesinde başvuranın Mesir Sulama
Birliğine 2020 yılı sulama beyanını vermediği de tespit edildiğinden başvuranın taleplerinin
İdarece reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı görülerek şikâyetin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından ilgili idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır. Buna karşılık, başvurana iletilen cevabi yazıda, idarelerin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1.
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi