|
ÖZET: Bu karar, Kahramanmaraş ili Elbistan İlçesi’nde görev yapan bir öğretmenin kıst maaş ödemesinde eksik asgari geçim indirimi ve bir günlük maaş talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 21.08.2020 tarihinde aylıksız izne ayrılmış ve 23.08.2021 tarihinde göreve dönmüştür. İlgili idare, başvuranın 5434 sayılı Kanuna tabi olması nedeniyle kıst maaş hesaplamasında asgari geçim indiriminin ödenmediğini belirtmiş, ancak başvuranın bir günlük yevmiye ödemesinin yapıldığını kabul etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda, başvuranın asgari geçim indirimi talebinin reddinin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın görüş yazısına dayanarak, 23.08.2021 tarihinde göreve başlayan başvuranın, maaş ödemeleri için ayrı ayrı asgari geçim indiriminden yararlanması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın taleplerinin kabul edilmesi ve asgari geçim indiriminin ödenmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/726-S.22.1126
BAŞVURU NO : 2021/17965
KARAR TARİHİ : 17/01/2022
TAVSİYE KARARI
ELBİSTAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın kıst maaş ödemesinde eksik olan asgari geçim indiriminin ve bir günlük maaş tutarının ödenmesi talepleri hk.
BAŞVURU TARİHİ : 21/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kahramanmaraş ili Elbistan İlçesi Ortaokulunda ilköğretim matematik öğretmeni olarak görev yapmakta olduğunu, 21.08.2020 tarihinde avukatlık stajını yapmak için aylıksız izne ayrıldığını ve izin bitimini müteakip 23.08.2021 tarihinde yeniden görevine başladığını, Ağustos ayının 15. gününden sonra göreve başlaması nedeniyle tarafına Eylül ayında bir kıst ve bir tam maaş ödemesi yapıldığını, kıst maaş ödemesinde asgari geçim indirimi ödemesinin yapılmadığını, ilgili idare tarafından verilen cevapta kıst maaşta asgari geçim indirimi ödenmediğinin ifade edildiğini, ancak söz konusu durumla ilgili Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdare Başkanlığı tarafından Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğüne hitaben yazılmış olan 27.04.2020 tarih sayılı yazısında “Bu hüküm ve açıklamalara göre, maaş ödemesinin yapıldığı ayın 15’inden sonra göreve başlayan personele (örneğin 20 Mart), göreve başladıkları aya ilişkin peşin olarak ödenmesi gereken ücretlerin (20 Mart14 Nisan), izleyen aya(15 Nisan- 14 Mayıs)
ilişkin ödenmesi gereken ücretlerle birlikte aynı ay (15 Nisan) içinde ödenmesi durumunda, söz konusu ödemelerin farklı dönemlere ait olması nedeniyle asgari geçim indiriminin her iki ücret için ayrı ayrı uygulanması gerekmektedir.” şeklinde görüş bildirildiğini, bu itibarla ilgili idarenin asgari geçim indirimi tutarını ödememesi işleminin hatalı olduğunu, ayrıca kıst maaşında yapılan ödemelerin 22 gün üzerinden yapıldığını, ancak 23.08.2021 tarihinde göreve başlaması sebebiyle 14 Eylül 2021 tarihine kadar (14 Eylül dahil) 23 günlük çalışması olmasına rağmen bir gün eksik olarak ödeme yapıldığını iddia ederek, 2021 yılı
Eylül ayında tarafına ödenen kıst maaşta eksik olan asgari geçim indiriminin ve bir günlük maaş tutarının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Elbistan İlçe
Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gönderilen 12/11/2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda
özetle;
2.1. Başvuranın 5434 sayılı Kanuna tabi olması sebebiyle KBS sisteminde kıst maaş hesaplamasında AGİ ödemesinin sistem tarafından yapılmadığı, ayrıca ücretsiz izinde olduğu zamanlarda eşine Ağustos ayı maaşında %10’luk AGİ ödemesi yapıldığı,
2.2. Başvurana 22 gün üzerinden sehven ödeme yapıldığı, personelin dilekçesine istinaden 1 günlük kıst yevmiye ödemesi yapıldığı ve ödeme evraklarının yazı ekinde gönderildiği,
ifade edilmiştir.
3. Başvuruya konu iddialar hakkında görüş talebi içeren yazımıza istinaden Hazine ve Maliye
Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 15/12/2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle,
3.1. Gelir İdaresi Başkanlığından alınan 24.11.2021 tarihli ve sayılı yazıda, maaş ödemesinin yapıldığı 23.08.2021 tarihinde göreve atanan göreve başladığı aya ilişkin peşin olarak ödenmesi gereken ücretinin, izleyen aya ilişkin ödenmesi gereken ücretle birlikte aynı ay içinde ödenmesi durumunda, söz konusu ödemelerin farklı dönemlere ait olması nedeniyle asgari geçim indiriminin her iki ücret için ayrı ayrı uygulanmasının mümkün bulunduğu ve 23.08.2021 tarihinde göreve başlaması nedeniyle ilgili dönemde asgari geçim indiriminden kendisinin yararlanacağı hususu göz önüne alınarak, adı geçenin öğretmen olan eşinin Ağustos 2021 tarihinde çalışmayan eş kapsamında yararlanmış olduğu % 10’luk asgari geçim indirimi tutarının ilgili mevzuat kapsamında geri alınması gerektiğinin belirtildiği,
3.2. Gelir İdaresi Başkanlığından alınan 06.02.2021 tarihli ve sayılı görüş yazısına istinaden, Kamu
Harcama ve Muhasebe Bilişim Sisteminde (KBS) konu hakkında güncellemelere ilişkin çalışmaların başlatıldığı, tamamlanmasına müteakip gerekli duyuruların yapılacağı,
Açılamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Şikâyete konu talebin idarece yerine getirilmesi” başlıklı 27 nci maddesinin birinci fıkrasında inceleme ve araştırma devam ederken Kamu Denetçiliği Kurumunun tarafları dostane çözüme davet edebileceği, ikinci fıkrasında şikâyete konu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı vererek
/
inceleme ve araştırmasını sonlandıracağı, “Dostane çözüm kararı” başlıklı 33/A maddesinde şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi veya şikâyetin çözüme kavuşturulduğunun taraflarca
Kuruma bildirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı verileceği hükmüne yer verilmiştir.
7. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun,
7.1. “Ücretin tarifi” başlıklı 61’inci maddesinde; “Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.
…”
7.2. “Asgari geçim indirimi” başlıklı 32’nci maddesinde; “Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.
Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır.
Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz …”
8. 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin, ” Asgari Geçim İndirimi Tutarının Hesaplanması” başlıklı 5 inci bölümünde, “Asgari geçim indirimi (A.G.İ.) tutarı, ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarına bu Tebliğin “3. Uygulamanın Esasları” başlıklı bölümünde yer alan oranların uygulanması ile bulunan tutarın, gelir vergisi tarifesinin birinci dilimine karşılık gelen oranla çarpımı sonucu bulunur.
A.G.İ. Yıllık Tutarı = (Asgari Ücretin Yıllık Bürüt Tutarı x A.G.İ. Oranı) x %15
Asgari geçim indirimi yıllık tutarı, ücretlinin asgari geçim indiriminden bir yıl boyunca faydalanacağı net menfaattir. Aylık yapılan ücret ödemelerinde ise asgari geçim indirimi, hesaplanan yıllık tutarın 12’ye bölünmesi suretiyle uygulanacak ve bir ay içerisinde yararlanılabilecek asgari geçim indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan tutarın 1/12’sini geçemeyecektir. …”
hükümleri düzenlenmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ve tavsiyede bulunulması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Kahramanmaraş ili Elbistan İlçesi Çiçek Ortaokulunda ilköğretim matematik öğretmeni olarak görev yapmakta olan, 21.08.2020 tarihinde avukatlık stajını yapmak için aylıksız izne ayrılan ve izin bitimini müteakip 23.08.2021 tarihinde yeniden görevine başlayan başvuran, 2021 yılı Eylül ayında tarafına ödenen
kıst maaş ödemesinde eksik olan asgari geçim indiriminin ve bir günlük maaş tutarının ödenmesini talep etmektedir.
11. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, başvuranın 5434 sayılı Kanuna tabi olması sebebiyle KBS sisteminde kıst maaş hesaplamasında AGİ ödemesinin sistem tarafından yapılamadığı ve ücretsiz izinde olduğu zamanlarda eşine Ağustos ayı maaşında %10’luk AGİ ödemesi yapıldığı gerekçeleriyle asgari geçim indirimi ödenmesi talebinin reddedildiği, bununla birlikte, başvurana
1 günlük kıst yevmiye ödemesinin ise yapıldığı anlaşılmaktadır.
12. Başvuranın bir günlük maaş tutarının ödenmesi talebi ile hakkında, Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 27 nci ve 33/A maddeleri uyarınca şikâyet konusu talebin ilgili idare tarafından yerine getirildiği tespit edildiğinden, dostane çözüm kararı verilmesi gerekmiştir.
13. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde, ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olarak tanımlanmış, 32 nci maddesinde ücretin gerçek usulde vergilendirilmesinde asgari geçim indirimi uygulanacağı, asgari geçim indiriminin mahsup edilecek vergiden fazla olması halinde iadenin yapılmayacağı öngörülmüş, 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 5 inci bölümünde ise asgari geçim indirimi tutarının hesaplanmasına ilişkin hususlar hüküm altına alınmıştır.
14. Somut olay kapsamında, kıst maaş ödemesinde asgari geçim indirimi tutarının ödenip ödenmeyeceği hususunda Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş talep edilmiş olup, anılan Bakanlıkça gönderilen cevabi yazıda, Gelir İdaresi Başkanlığından alınan 24.11.2021 tarihli ve sayılı yazıda, maaş ödemesinin yapıldığı 23.08.2021 tarihinde göreve atanan başvurana göreve başladığı aya ilişkin peşin olarak ödenmesi gereken ücretinin, izleyen aya ilişkin ödenmesi gereken ücretle birlikte aynı ay içinde ödenmesi durumunda, söz konusu ödemelerin farklı dönemlere ait olması nedeniyle asgari geçim indiriminin her iki ücret için ayrı ayrı uygulanmasının mümkün bulunduğu ve başvuranın 23.08.2021 tarihinde göreve başlaması nedeniyle ilgili dönemde asgari geçim indiriminden kendisinin yararlanacağı hususu göz önüne alınarak, adı geçenin öğretmen olan eşinin Ağustos 2021 tarihinde çalışmayan eş kapsamında yararlanmış olduğu % 10’luk asgari geçim indirimi tutarının ilgili mevzuat kapsamında geri alınması gerektiği ifadelerine yer verildiği görülmüştür.
15. Öte yandan, Bakanlık tarafından Gelir İdaresi Başkanlığından alınan 06.02.2021 tarihli ve sayılı görüş yazısına istinaden, Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sisteminde (KBS) konu hakkında güncellemelere ilişkin çalışmaların başlatıldığı, tamamlanmasına müteakip gerekli duyuruların yapılacağı belirtilmiştir.
16. Bu kapsamda, İlgili Bakanlığın görüş yazısında da belirtildiği üzere, 23.08.2021 tarihinde göreve başlayan, göreve başladığı aya ilişkin peşin olarak ödenmesi gereken maaş tutarı, izleyen aya ilişkin ödenmesi gereken maaş tutarıyla birlikte aynı ay içinde ödenen başvurana, bu ödemelerin farklı dönemlere ait olması nedeniyle asgari geçim indiriminin her iki maaş tutarı için ayrı ayrı ödenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
17. Tüm bu açıklamalar, mevzuat hükümleri ve ilgili Bakanlığın görüş yazısı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarece başvurana ödenen her iki maaş tutarı için ayrı ayrı asgari geçim indirimi ödenmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kahramanmaraş İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sisteminde konuya ilişkin güncelleme çalışmalarının tamamlanarak gerekli duyuruların yapılmasını müteakiben asgari geçim indiriminin her iki maaş tutarı için ayrı ayrı uygulanarak başvurana ödenmesi (başvuranın eşinin Ağustos 2021 tarihinde çalışmayan eş kapsamında yararlanmış olduğu % 10’luk asgari geçim indirimi tutarı geri alınmak kaydıyla) hususunda ELBİSTAN
İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ELBİSTAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNCE bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana ve gereği için ELBİSTAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/