TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18562-18562 |sayi|94019529-101.07.05.99-E.94019529-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/8613 2018/ 8613
KARAR TARİHİ : 07/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Kısmi kamulaştırma, ifraz ve tevhid hk.
BAŞVURU TARİHİ : 28/06/2018 28.6.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Kocaeli Darıca-Gebze arasındaki metro projesi kapsamında Darıca Adnan
Menderes Kültür Merkezi Durağı ve meydanında ada – nolu parseller hakkında tümüyle kamulaştırma kararı alındığını bu duruma itiraz ettiğinde nolu parselin yere paralel düzlemeyi engellemesi ve durak alanından merdivenlerin 1m paralel düzeltmeyi engellemesi sebebiyle tümüyle kamulaştırılacağı cevabını aldığını, proje alanındaki ada – 8 parsellerin proje ile alakası olmayan kısımlarının aynı durak alanındaki ada – nolu parsellerde olduğu gibi kısmi kamulaştırmaya alınabileceğini, paralel düzeltmesiyle kamulaştırma maliyetinin yarıya düşürülerek kalan parsellerden ada nolu parselin sahibi olması sebebiyle yolun açılabileceğini iddia ve ifade ederek parsellerin tamamının kamulaştırılması yerine parseller üzerinde kısmi kamulaştırma yapılarak aynı ada içerisindeki ( ada) ve nolu parsellerin tevhid edilmesini Kamu
Denetçiliği Kurumundan talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 13/ 09/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eki belgelerde özetle, 2.1. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7 nci maddesi “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak… ..” maddesine dayanarak Belediyeleri tarafından 2014 yılında revize edilen “2035 Kocaeli Ulaşım Ana Planı ve Öncelikli Toplu Taşıma Sistemleri Ulaşım Modelinin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
1 / 9Güncellenmesi ve Ulaşım Ana Planı Raporu” nda belirtilen ve 2016 yılında yayınlanan “Kocaeli
Raylı Sistem Hatları Yatırım Projeleri Raporu” kapsamında, yoğun yolculuk taleplerinin oluştuğu koridorlarda tramvaya nazaran daha yüksek kapasitede ve daha hızlı erişim sağlayan HRS sistemi önerilirken, Darıca Merkez – Gebze OSB Hafif Raylı Sistem Hattı olarak da adlandırılan
Kocaeli’nin batısında, Darıca- Gebze, güney-kuzey aksı boyunca hizmet verecek bir raylı sisteme ihtiyaç duyulduğunun belirlendiği, bu kapsamda söz konusu güzergah çalışmalarında öncelikli olarak bölgenin arazi kullanım özellikleri ve bölge üzerindeki önemli çekim merkezi olan kamu ve/veya özel kurum ve kuruluşların belirlendiği, bölgedeki önemli noktaların belirlenmesiyle güzergah çalışmalarının bu noktalar üzerinden devam ettiği, benzer raylı sistem projelerinde denenmiş yöntemler kullanılarak da, ulaşım politikaları, yeni merkez oluşturma potansiyelleri, çekim merkezlerine erişilebilirliği, kamulaştırma ve inşaat yöntemi maliyetleri gibi kriterler değerlendirilerek, istasyonların yer seçiminin yapıldığı, 2.2. Güzergah ve istasyon yerlerinin; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7-b, 7-c ve 14 üncü maddeleri gereği imar planlarına işlendiği ve şikayete konu ada ve nolu parsellerin bir kısmının Adnan Menderes Kültür Merkezi istasyonu inşaat ve emniyet sahasında kalması ve parsellerin kalan kısımlarının herhangi bir yola cephesi olmaması nedeniyle 3194 sayılı İmar
Kanunu ve Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’nde “Kamuya ait bir yaya veya taşıt yoluna cephe sağlanmadan yapı inşa edilemez, parsel oluşturulamaz .” hükmü gereğince meydan alanı olarak düzenlendiği, 2.3. Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’nin 5 nci maddesi ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 15 inci maddesi gereği söz konusu parsellerin kamuya ait bir yola cephesinin olmaması ve diğer parsellerle tevhid edilememesi, tevhid edilmesi halinde oluşacak parsel formunda yapılacak yapının ada bütünlüğünü bozacak nitelikte olması, şikayet sahibinin tevhid yapılmasını talep ettiği diğer parsellerin maliki olmaması nedeniyle parsel maliklerinin muvafakatlarının bulunmaması, kamu yararı göz önünde bulundurularak kamulaştırma maliyetlerinin düşük tutulması amacıyla işin başlangıcında ihtiyaç duyulan minimum alanın kamulaştırılması prensibinin projenin hayata geçirilmesindeki önemli bir kriter olması gibi nedenlerin başvuranın talebinin karşılanması yönündeki engeller olduğu, 2.4. Başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için çözüm önerilerinin, ada, ve nolu parsellerin meri mevzuat çerçevesinde kamulaştırılması yolu olduğu, fakat başvuru sahibinin parsellerinden fiziki olarak istifade etmesine yönelik bir çözüm önerisinin istasyon yapıları nedeni ile oluşturulamadığı, 2.5. Darıca-Gebze Metro hattının imar planlarına işlenmesine ait karar sonrasında imar planları askıya çıkarıldığı ( 22.08.2017- 22.09.2017), ancak şikayet sahibi tarafından yasal askı süresi içerisinde herhangi bir itirazda bulunulmadığı, 2.6. ada, ve nolu parsellerin tamamının metro istasyonu alanı kapsamında kamulaştırılacak parseller içerisinde yer almasının sebebinin, istasyon yapısı inceliğinde bahse konu parsellerde yaya giriş çıkış merdiveni, yaya asansörü ve acil giriş çıkış asansörünün yer alması olduğu , 2.7. İstasyonların yer seçiminin; kamulaştırma maliyetleri, topoğrafya, jeolojik yapı, kentsel doku, eğim teknik standartlar, mevcut arazi kullanım ile bölgede çekim merkezi oluşturacak kullanımlar, ulaşılabilirlik ve diğer toplu taşıma araçları ile entegrasyonu, mevcut altyapı, yolculuk sayılarının dağılımı vb. birden fazla kriterle birlikte yapılan arazi etüdü ve analizler ile İdare, İlçe Belediyeleri ve diğer kurumlarla yapılan çalışmalar sonucunda belirlendiği, istasyon yapılarında bulunan merdiven, yangın kaçışları, teknik hacimler, ışıklıklar vb.
kullanımlarında; ulusal ve uluslararası standartlara uyularak tasarlanmasının zorunlu
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
2 / 9olduğu, dolayısıyla istasyon yapısı ve inşaatı sırasında gerekli olan kamulaştırılacak alanların
minimum kamulaştırma maliyeti düşünülerek belirlendiği, bahse konu parsellerin gerek inşaat sırasında gerekse istasyon yapısı için ihtiyaç duyulan minimum alanı kapsadığı, istasyon giriş çıkış merdivenleri ve asansörlerin konumlarının değiştirilmesinin tasarım kriterleri açısından mümkün olamayacağı, 2.8. Darıca-Gebze Metro hattının yapımına başlanarak yüklenici firma ile 12.06.2018 tarihinde sözleşme imzalandığı, 22.06.2018 tarihinde yer teslimi yapıldığı ve proje ile ilgili çalışmaların devam ettiği, 2.9. Söz konusu ada ve nolu parsellerin arsa kıymet takdir çalışmalarının S.P.K. (Sermaye
Piyasası Kurulu) Lisanslı Gayrimenkul Değerleme Şirketleri tarafından, yapı ve müştemilatların kamulaştırma bedellerinin ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından her yıl belirlenerek Resmi
Gazetede yayımlanan “ Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak Yapı
Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ” inde belirtilen yapı sınıfları ve birim fiyatlar dikkate alınarak belirlendiği, belirlenen taşınmaz ve değerlerinin Kıymet Takdir Komisyonunda görüşüldükten sonra nihai bedellerin belirlendiği, tüm istasyon alanlarında kamulaştırma kapsamında tespit, tebligat ve uzlaşma çalışmalarının devam etmekte olduğu, bu kapsamda; ada nolu parselin maliki ( birinci derece yakını), Uzlaşma
Komisyonu ile görüştüğü ve Belediye tarafından belirlenen Kıymet Takdir Bedeli üzerinden uzlaşmaya varıldığı, düzenlenen uzlaşma tutanağına istinaden söz konusu parselin Belediye adına tapuda tescilinin yapılarak uzlaşılan kamulaştırma bedelinin taraflarına ödendiği, 2.10. Belediye Encümeni tarafından 16.12.2017 tarih ve 3049 sayı ile kamulaştırma yapılmasına dair kararın alındığı, 15.06.2017 tarih ve 337 sayılı karar ile Belediye Meclisi tarafından imar planı değişiklikleri yapıldığı, 16.11.2017 tarih ve 636 sayılı karar ile itirazların değerlendirildiği ancak şikayetçi askı süresince imar planlarına herhangi bir itirazda bulunulmadığı, 2.11. Başvuranın talep ettiği şekilde şikayet konusunun çözümüne yönelik olarak 3194 sayılı
Kanununun 15 inci maddesi yerine 17 nci ve 18 nci maddelerinin uygulanmasının söz konusu ada ve nolu parseller; 1/ 1000 ölçekli Uygulama İmar Planında “Meydan Alanı” kullanımında olup, İmar Kanununun 15 inci maddesine göre “İmar planlarına göre yol, meydan, yeşil saha, park ve otopark gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan gayrimenkullerin bu kısımlarının ifrazına veya tevhidine izin verilmez .” hükmüne istinaden mümkün olmadığı, ayrıca Planlı Alanlar
Tip İmar Yönetmeliği 5 nci Maddesi “Bir adada ifraz yapılmak suretiyle yola cephesi bulunmayan parsel oluşturulamaz…” hükmü gereği ifraz suretiyle yola cephesi olmayan parsel oluşturulamayacağından, ada, ve nolu parsellerde kısmi kamulaştırma yapılmasının mümkün olmadığı, bunlarla birlikte talep konusu ada ve nolu parsellerin maliklerinin farklı olması nedeniyle parsellerin tevhid edilebilemesi için maliklerin muvafakatlarının gerektiği, aynı zamanda imar planlarında yol olmayan ve şuyulandırma ( 18 inci madde uygulaması) yapılmış bir bölgede tekrar imar uygulaması yapılırken düzenleme ortaklık payı kesilemeyeceğinden , yol açmak için kamulaştırma yapılması gerektiği, 2.12. Başvuranın iddia ettiği şekilde ada ve nolu parsellerde kısmi kamulaştırma yapıldığı ancak bunun sebebinin; ada, ve nolu parseller üzerinde inşaatı tamamlanmış, yapı kullanma izin belgesi alma aşamasında olan binalar bulunması ve kamulaştırma maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle kamu yararının kısmi kamulaştırmayı gerektirmesi olduğu, 2.13. Başvuranın “3194 sayılı Kanunun 15 inci Maddesi yerine 17 nci ve 18 nci Maddeleri uygulanırsa hem kamu tasarrufu olacak hem de düzgün bir şehir planlaması olacak” şeklinde ki iddialarının gerçeği yansıtmadığı aksine 2.11 nolu paragrafta açıklandığı üzere 17 nci ve 18 nci
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
3 / 9Maddelerin uygulanması halinde kamu tasarrufu olmayacağı gibi, imar adasında yapılaşmanın
tamamlanmış olması nedeniyle 18 inci maddenin zaten uygulanamayacağı, ayrıca ada içerisinde farklı parsel büyüklükleri ve formları itibariyle ortaya çıkan yapılaşmanın sağlıklı kent dokuları oluşturmayacağı ve ada bütünlüğüne aykırı olacak şekilde, parsele özel yapı yapılmasına neden olacağı, 2.14. Başvuranın “istimlaklarda tebligat almadan itiraz davası açamıyorum, hatta belediye beni dava etmeden dava açamıyorum” şeklindeki iddialarının da gerçeği yansıtmadığı zira taşınmaz maliki tarafından Bölge İdare Mahkemesine “Plana İtiraz Davası” açma hakkının saklı bulunduğu, 6745 sayılı yasa ile değişik 2942 sayılı yasa gereği “Bedel Tespiti ve Hükmen Tescil” davasının da Belediye tarafından Asliye Hukuk Mahkemesine açılacağı, mahkemenin belirlediği bedelin ise başvuranın ismine bankaya Belediyece bloke edilerek, tapuda Belediye adına tapu tescili yapıldıktan sonra, parsel maliklerinin Asliye Hukuk Mahkemesine dava açma hakkının saklı bulunduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir .
3. Darıca Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğü’nün 29/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eki belgelerden, 3.1. Başvuranın sadece 519 ada 8 nolu parselde ½ oranında pay sahibi olduğu, ada nolu parsel ve ada nolu parsel maliklerinin farklı kişiler oldukları, ada nolu parselin ise 11/ 07/ 2018- 7509 tarih ve sayılı Uzlaşma Tutanağı ile Kamulaştırılma işlemine tabi tutulup malikinin
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi olarak kayıt altına alındığı tespit edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 5. 10/ 7/ 2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı, 5.1. 7 nci maddesinin b bendinde, “Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/ 5.000 ile 1/ 25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak .” 5.2. 7 nci maddesinin c bendinde, “Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak .” 5.3. 7 nci maddesinin f bendinde, “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
4 / 9uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara,
deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek”, 5.4. 7 nci maddesinin p bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki
kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek . (Ek cümle :
16/ 5/ 2018- 7144/ 14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek .” 5.5. “Meclis kararlarının kesinleşmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Büyükşehir belediye başkanı, hukuka aykırı gördüğü belediye meclisi kararlarını, yedi gün içinde gerekçesini de belirterek yeniden görüşülmek üzere belediye meclisine iade edebilir . Yeniden görüşülmesi istenilmeyen kararlar ile yeniden görüşülmesi istenip de büyükşehir belediye meclisi üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar edilen kararlar kesinleşir . Büyükşehir belediye başkanı, meclisin ısrarı ile kesinleşen kararlar aleyhine idarî yargıya başvurabilir .” 6. 3/ 5/ 1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun, 6.1. “İfraz ve tevhid” başlıklı 15 inci maddesinde, “İmar planlarına göre yol, meydan, yeşil saha, park ve otopark gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan gayrimenkullerin bu kısımlarının ifrazına veya tevhidine izin verilmez . İmar parselasyon planı tamamlanmış olan yerlerde yapılacak ifraz veya tevhidin bu planlara uygun olması şarttır . İmar planlarında parsel cepheleri tayin edilmeyen yerlerde yapılacak ifrazların, asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir . İmar planı dışında kalan alanlarda yönetmeliklerinde tayin edilecek miktarlardan küçük ifrazlara izin verilmez .” 6.2. “Kamulaştırmadan arta kalan kısımlar” başlıklı 17 nci maddesinde “Belediye veya valilik, kendi malı olan veya imar planlarının tatbiki sonucu kamulaştırmadan artan parçalarla, istikameti değiştirilen veya kapanan yol ve meydanlarda hasıl olan sahalardan müstakil inşaata elverişli olmayan parçaları, bitişiğindeki arsa veya bina sahibine bedel takdiri suretiyle satmak, gayrimenkul sahiplerinin yola giden yerlerden dolayı tahakkuk eden istihkaklarını bedel takdiri suretiyle değiştirmek ve komşu gayrimenkul sahibi takdir edilen bedelle satın almaktan imtina ederse, şüyulandırıp satmak suretiyle imar planına uygunluğunu temin eder . Bunlardan müstakil inşaata elverişli olanları, kamu yararı için, belediye veya valilikçe yeri alınan şahısların muvafakatları halinde istihkaklarına karşılık olarak bedel takdiri ve icabında denklik temini suretiyle değiştirmeye belediye ve valilik yetkilidir . Ayrıca belediye veya valilikler ile şüyulu olan müstakil inşaat yapmaya müsait bulunan imar parsellerinde, belediye veya valilikler, hisselerini parselin diğer hissedarlarına bedel takdiri suretiyle satmaya, ilgililer satın almaktan imtina ederse, şüyuun izalesi suretiyle sattırmaya yetkilidir . Bu maddeye göre bedel takdirleri ve bu bedellere itiraz şekilleri 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yapılır .” 6.3. “Arazi ve arsa düzenlemesi” başlıklı 18 inci maddesinde “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
5 / 9bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat
mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re’sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir . Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır . Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında “düzenleme ortaklık payı” olarak düşülebilir . Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez . (Değişik üçüncü fıkra : 3/ 12/ 2003- 5006/ 1 md.)
Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz . (Ek iki cümle : 19/ 4/ 2018- 7139/ 32 md.) Düzenlemeye tabi tutulan alan içerisinde bulunan taşkın kontrol tesisi alanlarının, bu fıkrada belirtilen kullanımlar için düzenleme ortaklık payı düşülmesini müteakip kalan hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanması esastır . Ancak taşkın kontrol tesisi için yeterli alanın ayrılamaması durumunda, düzenleme ortaklık payının ikinci fıkrada belirtilen oranı aşmaması şartıyla, düzenlemeye tabi diğer arazi ve arsaların yüzölçümlerinden bu fıkradaki kullanımlar için öncelikle düzenleme ortaklık payı ayrıldıktan sonra ikinci fıkrada belirtilen orana kadar taşkın kontrol tesisi için de ayrıca pay ayrılır . Düzenleme ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile tamamlanır . Herhangi bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır . Bu fıkra hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaz . Ancak, bu hüküm o parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez . Bu düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenleme ortaklık payı alınanlarından, bu düzenleme sebebiyle ayrıca değerlendirme resmi alınmaz . Üzerinde bina bulunan hisseli parsellerde, şüyulanma sadece zemine ait olup, şüyuun giderilmesinde bina bedeli ayrıca dikkate alınır . Düzenleme sırasında, plan ve mevzuata göre muhafazasında mahzur bulunmayan bir yapı, ancak bir imar parseli içinde bırakılabilir . Tamamının veya bir kısmının plan ve mevzuat hükümlerine göre muhafazası mümkün görülemeyen yapılar ise, birden fazla imar parseline de rastlayabilir . Hisseli bir veya birkaç parsel üzerinde kalan yapıların bedelleri, ilgili parsel sahiplerince yapı sahibine ödenmedikçe ve aralarında başka bir anlaşma temin edilmedikçe veya şüyuu giderilmedikçe bu yapıların eski sahipleri tarafından kullanılmasına devam olunur . Bu maddede belirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar, belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkça yıktırılamaz . Düzenlenmiş arsalarda bulunan yapılara, ilgili parsel sahiplerinin muvafakatları olmadığı veya plan ve mevzuat hükümlerine göre mahzur bulunduğu takdirde, küçük ölçüdeki zaruri tamirler dışında ilave, değişiklik ve esaslı tamir izni verilemez . Düzenlemeye tabi tutulması gerektiği halde, bu madde hükümlerinin tatbiki mümkün olmayan hallerde imar planı ve yönetmelik hükümlerine göre müstakil inşaata elverişli olan kadastral parsellere plana göre inşaat ruhsatı verilebilir . Bu maddenin tatbikinde belediye veya valilik, ödeyecekleri kamulaştırma bedeli yerine ilgililerin muvafakatı halinde kamulaştırılması gereken yerlerine karşılık, plan ve mevzuat hükümlerine göre yapı yapılması mümkün olan belediye veya valiliğe ait sahalardan yer verebilirler .
Veraset yolu ile intikal eden, bu Kanun hükümlerine göre şüyulandırılan Kat Mülkiyeti Kanunu uygulaması, tarım ve hayvancılık, turizm, sanayi ve depolama amacı için yapılan hisselendirmeler ile cebri icra yolu ile satılanlar hariç imar planı olmayan yerlerde her türlü yapılaşma amacıyla arsa ve parselleri hisselere ayıracak özel parselasyon planları, satış vaadi sözleşmeleri yapılamaz .” 7. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
6 / 9üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı
adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”; 8. 3 Temmuz 2017 tarihli 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar
Yönetmeliğinin “Genel İlkeler” başlıklı 5 inci maddesinin 14 üncü fıkrasında, “İfraz suretiyle yola cephesi olmayan parsel oluşturulamaz . Yola cephesi olmayan parsellere yapı ruhsatı düzenlenemez . Kanunun 18 inci maddesinin uygulanamadığı hallerde yola cephesi bulunan parsellerden herhangi biri ile tevhit edilmesi mecburidir . Ancak, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce; mevcut planlarla oluşmuş, bitişik boş parseli bulunmayan, fiili teşekkül sebebiyle yola cephesi sağlanamayan parsellere; komşu parsellerden süresiz geçiş hakkı alınmış ve bu konuda tapu kayıtlarına şerh konulmuş olmak kaydıyla yapı ruhsatı düzenlenebilir .” 8.1. “İfraz ve tevhit” başlıklı 7 nci maddesinin 4 üncü fıkrasında, “İmar planı ile mahreç aldığı yolu kapanan ve imar adası ortasında kalan, yola cephesi bulunmayan parseller ifraz edilemez . ” 8.2. “İfraz ve tevhit” başlıklı 7 nci maddesinin 5 inci fıkrasında, “İmar planı ile kapanan yollarda kalan, yola cephesi olmayan parsellere imar yoluna cephe sağlayacak şekilde arazi düzenlemesi yapılmadan kapanan yollar, ifraz ve tevhide konu edilemez veya ayrı bir parsel olarak değerlendirilemez .”
Düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği yönündeki önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle, Kocaeli Darıca-Gebze arasındaki metro projesi kapsamında ada ve nolu parsellerin tümüyle kamulaştırılmasını istemediğini belirtip ada nolu parselin malikinin de kendisi olduğunu iddia ederek ada ve nolu parsellerin tevhid edilmesini talep etmiştir .
11. Bilindiği üzere ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonunu sağlamak Büyükşehir Belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasındadır . Bu kapsamda Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin de üzerine düşen görevi yerine getirmek üzere çeşitli raporlar hazırladığı/hazırlattığı görülmüştür ( 2.1. numaralı paragraf) .
Bu raporlarda yoğun yolculuk taleplerinin oluştuğu koridorlarda tramvaya nazaran daha yüksek kapasitede ve daha hızlı erişim sağlayan Hafif Raylı Sistem Hattının önerilmesi ve Darıca- Gebze, güney-kuzey aksı boyunca hizmet verecek bir raylı sisteme ihtiyaç duyulduğunun belirlenmesi gerekçeleriyle Darıca-Gebze Metro hattının yapımına başlanarak yüklenici firma ile 12.06.2018 tarihinde sözleşme imzalandığı, Belediye Encümeni tarafından 16.12.2017 tarih ve 3049 sayı ile kamulaştırma yapılmasına dair karar alındığı, 15.06.2017 tarih ve 337 sayılı karar ile Belediye
Meclisi tarafından imar planı değişikliklerinin yapıldığı tespit edilmiştir ( 2.10. numaralı paragraf) .
12. İstasyonların yer seçimine gelindiğinde 2.7. numaralı paragrafta detaylı açıklandığı üzere
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
7 / 9kamulaştırma maliyetleri, topoğrafya, jeolojik yapı, kentsel doku, eğim, teknik standartlar, mevcut
arazi kullanımı ile bölgede çekim merkezi oluşturacak kullanımlar, ulaşılabilirlik ve diğer toplu taşıma araçları ile entegrasyon, mevcut altyapı, yolculuk sayılarının dağılımı … gibi pek çok kriterin göz önünde bulundurulduğu, bunların Darıca-Gebze Metro hattının imar planlarına işlenmesine ait karardan sonra imar planlarının 22.08.2017- 22.09.2017 tarihleri arasında bir ay süreyle askıya çıkarıldığı ancak şikayet sahibi tarafından yasal askı süresi içerisinde herhangi bir itirazda bulunulmadığı saptanmıştır . ( 2.5. numaralı paragraf) .
13. Başvuranın ada 18 parselin malikinin de kendisi olduğu iddiası ile ada ve nolu parsellerin kısmen kamulaştırılıp ada ve nolu parseller ile tevhid edilmesine yönelik talebine gelindiğinde ise Darıca Tapu Müdürlüğü kayıtlarına göre başvuranın sadece ada nolu parselde ½ oranında pay sahibi olduğu, ada ve nolu parsel maliklerinin farklı kişiler oldukları tespit edilmiştir ( 3.1. numaralı paragraf) . Ayrıca ada ve nolu parseller; 1/ 1000 ölçekli Uygulama İmar Planında “Meydan Alanı” kullanımında olup, İmar Kanununun 15 inci maddesine göre ise “İmar planlarına göre yol, meydan, yeşil saha, park ve otopark gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan gayrimenkullerin bu kısımlarının ifrazına veya tevhidine izin verilmez .” hükmü ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin “İfraz suretiyle yola cephesi olmayan parsel oluşturulamaz . Yola cephesi olmayan parsellere yapı ruhsatı düzenlenemez” hükmü, 7 nci maddesinin “İmar planı ile mahreç aldığı yolu kapanan ve imar adası ortasında kalan, yola cephesi bulunmayan parseller ifraz edilemez .” “İmar planı ile kapanan yollarda kalan, yola cephesi olmayan parsellere imar yoluna cephe sağlayacak şekilde arazi düzenlemesi yapılmadan kapanan yollar, ifraz ve tevhide konu edilemez veya ayrı bir parsel olarak değerlendirilemez .” hükümleri gereği ifraz suretiyle yola cephesi olmayan parsel oluşturulamayacağından, ada, ve nolu parsellerde kısmi kamulaştırma yapılmasının mümkün olmadığı, bunlarla birlikte talep konusu ada ve nolu parsellerin maliklerinin farklı olması nedeniyle parsellerin tevhid edilebilmesi için maliklerin muvafakatlarının gerektiği tespit edilmiştir ( 5.1 ve 6. Numaralı paragraflar) . Son olarak başvuranın “istimlaklarda tebligat almadan itiraz davası açamıyorum, hatta belediye beni dava etmeden dava açamıyorum” şeklindeki iddialarının da gerçeği yansıtmadığı zira taşınmaz maliki tarafından Bölge İdare Mahkemesine “Plana İtiraz Davası” açma hakkının saklı bulunduğu ( 2.14. numaralı paragraf) tespit edildiğinden yukarıdan beri anlatılan hususlar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde İdarenin başvuranın talebinin reddetmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “bilgi edinme hakkı”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği hususları tespit edilmiştir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Kocaeli İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır .
VII. KARAR
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
8 / 9Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, başvurana ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi