Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Kocaeli ili Gebze ilçesinde internet altyapısının eksikliği nedeniyle yapılan bir şikayet üzerine şekillenmiştir. Başvuran, Türk Telekom’un gerekli altyapıyı sağlamadığı ve bu durumun kendilerine büyük zorluklar yaşattığı iddialarını öne sürmüştür. Ayrıca, internet erişimi sağlanana kadar alternatif çözümler sunulması talep edilmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, başvurunun incelenmesi sonucunda, ilgili sokakta Türk Telekom’a ait bir altyapının bulunduğunu ancak bu altyapının kullanıma uygunluk durumunun işletmeci tarafından değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Diğer işletmecilere ait sabit altyapının tespit edilemediği ifade edilmiştir.

Evrensel Hizmet Kanunu çerçevesinde, internet hizmetlerinin herkes tarafından erişilebilir olması gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, başvuranın internet altyapısına erişim sorununun çözülmesi için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na önerilerde bulunulması kararlaştırılmıştır. İlgili kurumların, mevzuatın emredici hükümlerini uygulayarak gerekli altyapı çalışmalarını gerçekleştirmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın taleplerinin dikkate alınması, kamu hizmetlerinin eşit bir şekilde sunulması açısından önem taşımaktadır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/1430-S.24.2346

BAŞVURU NO : 2023/12917

KARAR TARİHİ : 09.02.2024

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI

Başvuranın, internet alt yapısının sağlanması talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 11.08.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Kurumumuza tarafından yapılan başvuru dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda

özetle, “ Kurumumuza 03.01.2023 tarihli ve / başvuru numarasıyla yapmış olduğu internet altyapısı eksikliği başvurusu ile alakalı olarak şikâyetinin çözülmediği ve hala binalarında internet altyapısı sağlanmadığı, internet altyapısının sağlanmamasının büyük bir eksiklik ve sorun yaşattığı” iddia ve ifade edilerek Türk Telekom firmasının en uygun alt yapıyı sağlaması ya da internet alt yapısı sağlanana kadar

Magnet İnternet Kampanyası yapılarak mağduriyetinin giderilmesi talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun

tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma

gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığından 18.12.2023 tarih ve S. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiştir.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığının 19.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;

2.1)İşletmecilere yetkilendirmelerinden kaynaklanan ve ilgili mevzuat çerçevesindeki yükümlülükleri haricinde altyapı sağlanmasını zorunlu kılan bir mevzuat hükmü bulunmamakla birlikte, 17.11.2020 tarihli ve sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Kararı uyarınca, Türk

Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom) tarafından hizmet sunulmakta iken, hizmetin artık hiç

verilmediği ve böylece hizmetin devamlılığının sağlanmadığı hallerde, ilgili mevzuat çerçevesinde Türk

Telekom’dan hizmetin devamlılığının sağlanması talep edilmekle birlikte, anılan şikâyetin 17.11.2020 tarihli ve sayılı Kurul Kararı kapsamında olmadığı,

2.2) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu’nun (EHK) 5’inci maddesinin (a) bendinde sabit telefon

hizmetlerinin; (e) bendinde ise, internet hizmetlerinin evrensel hizmet kapsamına alındığı, böylelikle evrensel hizmet mevzuatında internet hizmetlerinin sunulduğu ortamdan bağımsız olarak yani teknoloji nötr olarak tanımlandığı, internet erişim hizmetinin de yalnızca İnternet Servis Sağlayıcılığı yetkilendirilmesine sahip işletmeciler tarafından değil, yine hizmetin sunulduğu platformlara bağlı olarak

GMPCS Mobil Telefon Hizmeti, Sanal Mobil Şebeke Hizmeti, GSM, IMT-2000/UMTS gibi yetkilendirme türlerine sahip birçok işletmeci tarafından sunulabildiği, dolayısıyla, başvuranın adresinde sabit internet altyapısının bulunmaması başvuranın internet hizmetlerine erişemediği anlamına gelmediği,

2.3) Evrensel hizmet projelerinde kamu kaynaklarının kullanılarak ülke genelinde ticari olarak sunulan

hizmetin ekonomik ve mali gerekçelerle erişemeyen vatandaşların da bu hizmetlere erişmesi amaçlandığı,

2.4) EHABS üzerinden ilgili adreste belirtilen Sokak incelenmiş olup ve sokakta evrensel hizmet

tanım ve yükümlülüğü kapsamında olmayan Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi’ne ait haberleşme altyapısı olduğu, ancak bu altyapının kullanıma müsaitlik durumunun ilgili işletmeci tarafından değerlendirilmesi gerektiği, ilgili adresin bulunduğu sokakta diğer işletmecilere ait herhangi bir sabit altyapının tespit edilemediği, bununla beraber mobil altyapıya ilişkin olarak, Kurum tarafından mobil elektronik haberleşme hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen işletmecilerin kapsama yükümlülükleri, ilgili imtiyaz sözleşmeleri ve yetki belgeleri çerçevesinde her bir hizmete özel olarak düzenlenmiş olduğu, işletmecilerin kapsama yükümlülükleri çerçevesinde mobil elektronik haberleşme hizmeti sunulduğu,

2.5) Kocaeli ili, Gebze ilçesine bağlı nüfusu olan Mahallesine ilişkin işletmecilerin Kuruma

ilettiği mobil kapsama bilgileri TT Mobil İletişim Hizmetleri Anonim Şirketi 2N,3N, ve 4.5N, Turkcell

İletişim Hizmetleri Anonim Şirketi 2N,3N, ve 4.5N, Vodafone Telekomünikasyon Anonim Şirketi 2N,3N, ve 4.5N ile kapsanmış olduğu, dolayısıyla başvuranın ikamet ettiği adres elektronik haberleşme altyapısı bulunduğundan evrensel hizmet projeleri kapsamında değerlendirilememektedir açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın

3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes,

bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …” hükmüne yer yerilmiştir.

3.2) “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri,

Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”

3.3) “Haberleşme hürriyeti” başlıklı 22’nci maddesinde; “Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir.”,

4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun

4.1) “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili

şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

4.2) “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurumun, inceleme ve

araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandıracağı” düzenlenmiştir.

5) 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanun’un “Kuruluş”

başlıklı 5’inci maddesinde: “Kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî ve mali özerkliğe sahip (…) (4) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulmuştur. Kurum, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşur.

Kurum görevlerini yerine getirirken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi Kuruma emir ve talimat veremez.

Kurum’un ilişkili olduğu bakanlık Ulaştırma Bakanlığıdır.”

6) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu’nun

6.1) “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak

işletmeciler tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” hükmüne,

6.2) “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanunda geçen; …

Bakanlık: Ulaştırma Bakanlığını, Kurum: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu, Elektronik haberleşme: İşaret, sembol, ses, görüntü ve elektrik işaretlerine dönüştürülebilen her türlü verinin kablo, telsiz, optik, elektrik, manyetik, elektromanyetik, elektrokimyasal, elektromekanik ve diğer iletim sistemleri vasıtasıyla iletilmesini, gönderilmesini ve alınmasını, Evrensel hizmet: (Değişik: 5/11/2008-5809/67 md.) Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri, Evrensel hizmet yükümlüsü: (Değişik: 5/11/2008-5809/67 md.) Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi, …

Evrensel hizmetin net maliyeti: Bir işletmecinin, evrensel hizmet yükümlülüğünün gereklerini yerine getirmek için sağladığı durum ile hiç yükümlü olmasaydı içinde bulunacağı durum arasındaki net maliyet farkını, İşletmeci: İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri, Alt yapı: (Ek: 5/11/2008-5809/67 md.) Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, /

yazılım ve donanımı, … ifade eder.”,

6.3) “İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak

düzenlemelerde aşağıdaki ilkeler göz önüne alınır:

a) Evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır.

d) Evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur.

e) Evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır.”,

6.4) “İşletmecinin yükümlülüğü” başlıklı 4’üncü maddesinde; “İşletmeciler, bu Kanunda belirlenen

evrensel hizmeti sağlamakla yükümlüdür. İmtiyaz ve görev sözleşmeleri ile ruhsat ve genel izinlerde her ne ad altında olursa olsun 3 üncü maddede belirtilen ilkelere aykırı düzenlemeler yapılamaz.”,

6.5) “Evrensel hizmetin kapsamı” başlıklı 5’inci maddesinde;

“Evrensel hizmet; e) (…) internet hizmetlerini, (…) Kapsar.

Evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebilir.” hükmüne yer verilmiştir.

6.6)“Evrensel hizmetin gelirleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “a) (Değişik: 5/11/2008-5809/67 md.)Hazine Müsteşarlığı, Kurumca yapılan yetkilendirme nedeniyle hesaplarına yatırılan yetkilendirme ücretinin % 2’sini yatırıldığı tarihi takip eden ayın sonuna kadar, b) (Değişik: 28/11/2017-7061/83 md.)[9] Türk Telekom yıllık net satış hâsılatının %1’ini, izleyen yılın

Nisan ayı sonuna kadar, Hazine payı ödemekle yükümlü işletmeciler dışındaki işletmeciler yıllık net satış hâsılatının %1’ini, izleyen yılın Haziran ayı sonuna kadar ve faaliyetleri gereği Hazine payı ödemekle yükümlü olduğu halde Hazine payı ödemeyi gerektirmeyen hizmetleri de yürüten işletmeciler Hazine payına esas teşkil etmeyen yıllık net satış hâsılatının %1’ini, evrensel hizmet katkı payı olarak Kurum hesabına izleyen yılın Haziran ayı sonuna kadar yatırır ve Kurum takip eden ayın sonuna kadar, c) (Değişik: 28/11/2017-7061/83 md.)(1) Kurum, Hazine payı ödemekle yükümlü işletmecilerin ödediği payın %10’unu, ödendiği ayı izleyen ayın sonuna kadar, d) Kurum, (…)[10] verdiği idari para cezalarının % 20’sini, tahsil edildiği ayı takip eden ayın sonuna kadar,(10)

e) (Değişik: 1/7/2006-5538/28 md.) Kurum, her üç ayda bir giderlerinin karşılanmasından sonra kalan miktarın % 20’sini, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereği genel bütçeye yapılacak ödemeden önce takip eden ayın onbeşine kadar, Bakanlığa bildirir. Bu meblağ aynı süre içinde Bakanlığın Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına aktarılır ve bütçeye “Evrensel hizmet gelirleri” adı altında gelir kaydedilir.”,

7) 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun

7.1) “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; elektronik haberleşme sektöründe

düzenleme ve denetleme yoluyla etkin rekabetin tesisi, tüketici haklarının gözetilmesi, ülke genelinde hizmetlerin yaygınlaştırılması, kaynakların etkin ve verimli kullanılması, haberleşme alt yapı, şebeke ve hizmet alanında teknolojik gelişimin ve yeni yatırımların teşvik edilmesi ve bunlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.”

7.2) “İlkeler” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“(1) Her türlü elektronik haberleşme cihaz, sistem ve şebekelerinin kurulması ve işletilmesine müsaade edilmesi, gerekli frekans, numara, uydu pozisyonu ve benzeri kaynak tahsislerinin yapılması ile bunların düzenlenmesi Devletin yetki ve sorumluluğu altındadır. İlgili merciler tarafından elektronik haberleşme

hizmetinin sunulmasında ve bu hususta yapılacak düzenlemelerde aşağıdaki ilkeler göz önüne alınır:

b) Tüketici hak ve menfaatlerinin gözetilmesi.

e) Bu Kanunda aksi belirtilmedikçe ya da objektif nedenler aksini gerektirmedikçe, niteliksel ve e) Bu

Kanunda aksi belirtilmedikçe ya da objektif nedenler aksini gerektirmedikçe, niceliksel devamlılık, düzenlilik, güvenilirlik, verimlilik, açıklık, şeffaflık ve kaynakların verimli kullanılmasının gözetilmesi.”

7.3) “Bakanlığın görev ve yetkileri” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1) Bakanlığın elektronik haberleşme

sektörüne ilişkin yetki ve görevleri şunlardır:

a) Numaralandırma, internet alan adları, uydu pozisyonu, frekans tahsisi gibi kıt kaynaklara dayalı elektronik haberleşme hizmetlerine ilişkin strateji ve politikaları belirlemek.

b) Elektronik haberleşme sektörünün; serbest rekabet ortamında gelişimini teşvik etmeye ve bilgi toplumuna dönüşümün desteklenmesini sağlamaya yönelik hedef, ilke ve politikaları belirlemek ve bu amaçla teşvik edici tedbirleri almak.

c) Elektronik haberleşme alt yapı, şebeke ve hizmetlerinin; teknik, ekonomik ve sosyal ihtiyaçlara, kamu yararına ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak kurulması, geliştirilmesi ve birbirlerini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlamaya yönelik politikaları belirlemek.

ç) Elektronik haberleşme cihazları sanayisinin gelişmesine ilişkin politikaların oluşumuna ve elektronik haberleşme cihazları bakımından yerli üretimi özendirici tedbirleri almaya yönelik politikaları belirlemeye katkıda bulunmak.”

7.4) “Kurumun görev ve yetkileri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Kurumun görev ve yetkileri şunlardır:

a) Elektronik haberleşme sektöründe; rekabeti tesis etmeye ve korumaya, rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı uygulamaların giderilmesine yönelik düzenlemeleri yapmak, bu amaçla ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere ve gerekli hallerde diğer işletmecilere yükümlülükler getirmek ve mevzuatın öngördüğü tedbirleri almak.

e) Elektronik haberleşme sektöründeki gelişmeleri takip etmek, sektörün gelişimini teşvik etmek amacıyla gerekli araştırmaları yapmak veya yaptırmak ve bu konularda ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği halinde çalışmak.

f) Bu Kanunun 5 inci maddesinin (a) bendini de göz önünde bulundurarak, elektronik haberleşme hizmetlerinin sunulması ve elektronik haberleşme şebeke ve altyapılarının tesis ve işletilmesi için gerekli olan frekans, uydu pozisyonu ve numaralandırma planlamasını ve tahsisini yapmak.

g) Elektronik haberleşme ile ilgili olarak Bakanlığın strateji ve politikalarını dikkate alarak, yetkilendirme, tarifeler, erişim, geçiş hakkı, numaralandırma, spektrum yönetimi, telsiz cihaz ve sistemlerine kurma ve kullanma izni verilmesi, spektrumun izlenmesi ve denetimi, piyasa gözetimi ve denetimi de dahil gerekli düzenlemeler ile denetlemeleri yapmak, ı) Elektronik haberleşmeyle ilgili olarak, işletmeciler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden ihtiyaç duyacağı her türlü bilgi ve belgeyi almak ve gerekli kayıtları tutmak, Bakanlık tarafından elektronik haberleşme sektörüne yönelik strateji ve politikaların belirlenmesinde ihtiyaç duyulanları, talebi üzerine Bakanlığa iletmek.

o) Elektronik haberleşme sektöründe tesis, ölçüm ve bakım-onarım yapacak kuruluşların yetkilendirmesini bu konuda görevli kuruluşlarla koordine etmek.

ö) Elektronik haberleşme sektörüne yönelik pazar analizleri yapmak, ilgili pazarı ve ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmeci veya işletmecileri belirlemek.

ş) Elektronik haberleşme sektörüne yönelik olarak, millî güvenlik, kamu düzeni veya kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesi amacıyla mevzuatın öngördüğü tedbirleri almak.

u) İlgili kanun hükümleri dahilinde, evrensel hizmetlere ilişkin hizmet kalitesi ve standartları da dahil olmak üzere, gerektiğinde her türlü elektronik haberleşme hizmetine yönelik hizmet kalitesi ve standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek.”

7.5) “Erişim yükümlülüğü” başlıklı 16’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Kurum, tüm erişim

anlaşmalarının bu Kanunun amaç ve kapsamına, rekabetin ve tüketici haklarının korunmasına ve şebekelerin bütünlüğü ve birlikte çalışılabilirliği ile hizmetlerin karşılıklı işletilebilirliğine uygun olarak tesis edilmesine ve uygulanmasına yönelik düzenlemeleri yapar.” hükmüne yer verilmiştir.

8) 10.07.2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı

Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Haberleşme Genel

Müdürlüğü” başlıklı 483 üncü maddesinde; “Haberleşme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri

şunlardır:

a)Haberleşme ve posta hizmetleri ve bunlarla ilgili evrensel hizmetler ile acil durum haberleşmesine yönelik politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek, b)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik hizmet politikalarını ve yürütülme esaslarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek, c)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik altyapı ve hizmetleri planlamak, kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, geliştirmek ve bu alandaki farklı seçeneklerin birbirini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlayacak esasları belirlemek ve denetlemek, d)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetleri karşılayacak evrensel hizmet yükümlüleri ile verilecek evrensel hizmetlerin net maliyetini belirlemek ve gerektiğinde bu amaçla hizmet satın almak, e)Verilen evrensel hizmetlerle ilgili net maliyetin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair evrensel hizmet yükümlülerini denetlemek ve evrensel hizmet yükümlülerine gerçekleşen net maliyeti ödemek.” düzenlemesine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9) Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna

ilişkin Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10) Başvuran tarafından 1 no.lu paragrafta belirtildiği üzere özetle; Kocaeli ili Gebze ilçesinde

bulunduğu lokasyonda internet alt yapısı olmadığı, bu sebeple yaşanılan teknoloji çağında konum olarak merkezde bulunan evinde interneti kullanamadıkları iddia ve ifade edilerek altyapı sorunun bir an önce çözülmesi ve çözüm gerçekleşinceye kadar magnet kampanyasından yararlanılması talep edilmektedir.

11)Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından verilen cevabi yazıda özetle; EHABS üzerinden ilgili adreste belirtilen Sokak incelenmiş olup ve sokakta evrensel hizmet tanım ve yükümlülüğü

kapsamında olmayan Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketine ait haberleşme altyapısı olduğu, ancak bu altyapının kullanıma müsaitlik durumunun ilgili işletmeci tarafından değerlendirilmesi gerektiği, ilgili adresin bulunduğu sokakta diğer işletmecilere ait herhangi bir sabit altyapının tespit edilemediği, bununla beraber mobil altyapıya ilişkin olarak, Kurum tarafından mobil elektronik haberleşme hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen işletmecilerin kapsama yükümlülükleri, ilgili imtiyaz sözleşmeleri ve yetki belgeleri çerçevesinde her bir hizmete özel olarak düzenlenmiş olduğu, işletmecilerin kapsama yükümlülükleri çerçevesinde mobil elektronik haberleşme hizmeti sunulduğu bilgisi verilmiştir.

12) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler

tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğuna hükmedilmiştir.

12.1) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; “Bakanlık”, “Ulaştırma Bakanlığını”; “Kurum”, “Bilgi

Teknolojileri ve İletişim Kurumunu”; “Evrensel hizmet”, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri”; “Evrensel hizmet yükümlüsü”, “Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi”; “İşletmeci”, “İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri; “Alt yapı”, “Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, yazılım ve donanımı” ifade edeceğine hükmedilmiştir.

13) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler

13.1) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; “Bakanlık”, “Ulaştırma Bakanlığını”; “Kurum”, “Bilgi

13.2) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak

düzenlemelerde bazı ilkelerin göz önüne alındığını belirtip bunlardan bazılarının; evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır; evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur; evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır; şeklinde olduğu hükmedilmiştir.

13.3) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; işletmeciler, bu Kanunda belirlenen evrensel hizmeti

sağlamakla yükümlü olduğu; imtiyaz ve görev sözleşmeleri ile ruhsat ve genel izinlerde her ne ad altında olursa olsun 3 üncü maddede belirtilen ilkelere aykırı düzenlemeler yapılamayacağı; bilgi teknolojileri yaygınlığı, internet alt yapısı ve karasal sayısal yayıncılık için ihtiyaç duyulan alt yapı malzemelerinin alımı ve montajı ile ulaşımı deniz yolu ile sağlanabilen yolcu taşıma hizmetlerinde yükümlü işletmeci şartı aranmayacağına hükmedilmiştir.

13.4) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununda; evrensel hizmetin kapsamında internet hizmetlerinde

olduğunu; evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebileceğine hükmedilmiştir.

14) 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanununda; kanunlarla

verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulduğu; kurum, Bilgi Teknolojileri ve İletişim

Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşacağı; kurum görevlerini yerine getirirken bağımsız olacağı; hiçbir organ, makam, merci veya kişi kuruma emir ve talimat veremeyeceği; kurumun ilişkili olduğu bakanlığın

Ulaştırma Bakanlığı olduğuna hükmedilmiştir.

15) 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamının, elektronik haberleşme hizmetlerinin

yürütülmesi ve elektronik haberleşme alt yapı ve şebekesinin tesisi ve işletilmesi ile her türlü elektronik haberleşme cihaz ve sistemlerinin imali, ithali, satışı, kurulması, işletilmesi, frekans dahil kıt kaynakların planlaması ve tahsisi ile bu konulara ilişkin düzenleme, yetkilendirme, denetleme ve uzlaştırma faaliyetlerinin yürütülmesi olduğu; 16/06/2005 tarihli ve 5369 sayılı Evrensel Hizmetin Sağlanması ve Bazı

Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun hükümlerinin saklı olduğu belirtilmiştir.

15.1) 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununda; “İşletmeci”, “Yetkilendirme çerçevesinde elektronik

haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve alt yapısını işleten şirketini”; “Kurul”, “Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunu”; “Kurum”, “Bilgi Teknolojileri ve İletişim

Kurumunu” ifade edeceğine hükmedilmiştir.

15.2) 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununa göre, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun görev

ve yetkilerinden bazıları; ilgili kanun hükümleri dâhilinde, evrensel hizmetlere ilişkin hizmet kalitesi ve standartları da dâhil olmak üzere, gerektiğinde her türlü elektronik haberleşme hizmetine yönelik hizmet kalitesi ve standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğuna hükmedilmiştir.

16) Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinde, işletmecilerin hak ve

yükümlülüklerini düzenleyen 19’uncu maddesinde, işletmeciler; kurum düzenlemeleri, ilgili mevzuat ve elektronik haberleşme hizmet, şebeke ve altyapılarının tanım, kapsam ve sürelerinde öngörülen şartlara, kayıt, kural ve yükümlülüklere uygun olarak elektronik haberleşme hizmetini sunma hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca işletmeci, evrensel hizmetler ile ilgili olarak 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine uymakla yükümlü olduğu düzenlenmiştir.

17) Somut olayda, başvuranın Kocaeli ili Gebze ilçesinde bulunduğu binada internet alt yapısı

bulunmaması sebebiyle sabit internet erişim hizmetinden yararlanamadığı anlaşılmaktadır. İdarenin cevabi yazısında ise, EHABS üzerinden ilgili adreste belirtilen Sokak incelenmiş olup ve sokakta evrensel hizmet tanım ve yükümlülüğü kapsamında olmayan Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi’ne

ait haberleşme altyapısı olduğu, ancak bu altyapının kullanıma müsaitlik durumunun ilgili işletmeci tarafından değerlendirilmesi gerektiği, ilgili adresin bulunduğu sokakta diğer işletmecilere ait herhangi bir sabit altyapının tespit edilemediği ifadelerine yer verilmiştir. Bu kapsamda ekonomik ve mali gerekçelerle bir kısım vatandaşın kamu hizmeti niteliğindeki elektronik haberleşme hizmetlerinden mahrum bırakılmamasına yönelik olarak; söz konusu nedenlerle yatırım yapılmasından imtina edilen yerlere de ilgili hizmetlerin götürülmesinin sağlanması ve söz konusu sorunların tekrar yaşanmaması adına ilgili kurumlar arasında işbirliği yapılarak gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.

18) Ayrıca 5369 sayılı Kanunda, evrensel hizmetten Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan

herkes, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanacağı hükmünün emredici nitelikte olduğu, işletmecilerin bu kanun ve diğer mevzuata uymakla yükümlü olduğu, Türk Telekomünikasyon Anonim

Şirketi’nin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olduğu tespit edilmiştir.

18.1) Bu doğrultuda, başvuran ve benzer şikâyetlere sürdürülebilir çözümler sağlanması amacıyla söz

konusu hususlara yönelik yapılacak işlemlerin tereddüte yer bırakmayacak şekilde açıklığa kavuşturulması önem arz etmektedir. Nitekim evrensel hizmet alanında faaliyet gösteren işletmecilere yükümlülük olarak getirilen evrensel hizmetin işletmeciler üzerinde ağır bir yük oluşturmaması ile ekonomik ve coğrafi açıdan dezavantajlı kesimlere evrensel hizmetlerin gecikmeden sağlanarak toplumun her kesimine eşit bir şekilde hizmetlerin götürülmesi arasında denge sağlanması gerektiği değerlendirilmiştir.

19) Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin

incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; evrensel hizmetten Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkesin, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanacağı hükmünün mevzuatta emredici nitelikte olduğundan ve Türk

Telekomünikasyon Anonim Şirketinin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olmasından dolayı

Kocaeli ili Gebze ilçesinde ikamet eden başvuranın internet altyapısına sahip olmadığı iddiasının değerlendirilmesi maksadıyla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından ilgili yükümlü işletmeciye kanunun emredici hükmünü uygulaması ve altyapı çalışmalarının yapılması amacıyla gerekli işlemlerin tesis ettirilmesi hususunda öneri ve uyarılarda bulunulması gerektiği tespit edilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

20) İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

21) 14.06.2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci

fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye

başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine 30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, idarenin işlem, eylemlerine karşı yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Yükümlü işletmecinin mevzuatın emredici hükmünü uygulaması hususunda öneri ve uyarılarda bulunularak internet altyapı çalışmaları için gerekli işlemlerin tesis ettirilmesi hususunda ULAŞTIRMA ve ALTYAPI BAKANLIĞI ile BİLGİ TEKNOLOJİLERİ ve İLETİŞİM KURUMUNA

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA, ULAŞTIRMA ve ALTYAPI BAKANLIĞINA ve BİLGİ TEKNOLOJİLERİ ve İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;

6328 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare tarafından bu karar üzerine tesis

edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi