|
ÖZET: Başvuran, 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi sırasında yaralanmış ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’ndan faizsiz konut kredisi kullanma hakkı elde etmiştir. Ancak, malullük aylığı bağlanmadığı için kredi geri ödeme taksitlerinin yeniden hesaplanmasını talep etmiştir. Başvuru, 19 Ekim 2022 tarihinde yapılmış olup, 27 Mart 2023 tarihinde sonuçlandırılmıştır.
Toplu Konut İdaresi, başvuranın durumunu değerlendirirken, ilgili yönetmeliklerin hükümlerine atıfta bulunmuştur. Yönetmelik, malullerin kredi geri ödemelerinin, çalıştıkları kamu kurumundaki maaşlarının belirli bir oranı üzerinden hesaplanmasını öngörmektedir. Ancak, başvuranın durumuna özel düzenlemelerin göz önünde bulundurulmadığı belirtilmiştir. Bu bağlamda, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın kredi geri ödemesinin yönetmeliğin on üçüncü fıkrası çerçevesinde yeniden hesaplanması gerektiğine dair tavsiyede bulunmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın haklarının korunması ve eşitlik ilkesinin sağlanması adına, Toplu Konut İdaresi’ne gerekli düzenlemeleri yapması için 30 gün süre vermiştir. Bu süreçte, başvuranın taleplerinin dikkate alınması ve uygun bir çözüm üretilmesi beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/3813-S.23.6329
BAŞVURU NO : 2022/15257
KARAR TARİHİ : 27/03/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TOPLU KONUT İDARESİ BAŞKANLIĞI
Gazi statüsünde olan başvuranın, konut kredi geri ödeme taksitlerinin
BAŞVURUNUN KONUSU :
yeniden hesaplanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/10/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından; 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemi sırasında malul sayılmayacak derecede yaralandığı, 670 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde
Kararnamesinin 9 uncu maddesi uyarınca hak sahibi sayıldığı, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından kendisine faizsiz konut kredisi kullandırıldığı belirtilerek kendisine malullük aylığı bağlanmaması sebebiyle kredi aylık taksitinin Toplu Konut İdaresi Tarafindan Şehit Ailelerine, Harp Ve Vazife Malulleri ile Dul ve Yetimlerine Açılacak Faizsiz Konut Kredisi Hakkında Yönetmelik’in 9’uncu maddesinin on üçüncü fıkrası kapsamında hesaplanması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 26/10/2022 tarih ve sayılı “Bilgi ve belge talebi” konulu yazısına istinaden
Toplu Konut idaresi Başkanlığı Konut Kredileri Dairesi Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 28/10/2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. 02/03/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu’nun ek 2 nci maddesinin uygulanmasına ilişkin hazırlanan ve 13 Şubat 2014 tarih ve 28912 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Toplu Konut İdaresi
Tarafindan Şehit Ailelerine, Harp Ve Vazife Malulleri ile Dul ve Yetimlerine Açılacak Faizsiz Konut
Kredisi Hakkında Yönetmelik” çerçevesinde İdarelerince Faizsiz Konut Kredisi kullandırılmakta olduğu,
2.2. Söz konuşu Yönetmeliğin; “Hak Sahibince Kredinin geri ödemesi” başlığı adı altında aşağıda belirtilen hükümler çerçevesinde yer almakta olduğu,
2.2.1. MADDE 9 – (l) Kredinin hak sahibince geri ödenmesi kurumca, hak sahibinin her türlü tazminatlar dahil olarak almakta olduğu maaşının 1/4’ü oranında kesilmek suretiyle yapılır. Maaş bağlanan çocuklarına müşterek kredi açılmışsa, her birinin her türlü tazminatları da dahil olarak almakta oldukları maaşlarının l/4’ü oranında ayrı ayrı kesilir. Maaş bağlanmamış ya da maaşı kesilmiş müşterek kredi açılmış çocukların geri ödemelerinde ise, geri ödemelerin başladığı tarihte maaşa bağlanmış çocukların geri ödemeye esas olarak tahsil edilen maaşının 1/4’ünün %25 fazlası aylık taksit kabul edilir ve borç bitene kadar hak sahibi çocuk tarafından bankaya yatırılır.
2.2.2. (2) Malullerin çalıştığı kamu kurumunda sınıf veya görev değiştirerek çalışmalarının devam etmesi ve maaşlarını da değiştirerek çalışmalarının devam etmesi ve maaşlarını da bu kurumlardan devam etmesi ve maaşlarını da bu kurumlardan almaları hallerinde, kredi kullanılacak ay’dan önceki son maaşının ‘/4’ünün
%25 fazlası aylık taksit kabul edilir ve borç bitene kadar hak sahibi tarafından bankaya yatırılır.
2.2.3. (13) 15/08/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesi kapsamına girenlerden Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından hak sahipliği belgesi verilen, ancak anılan Kurumca aylık bağlanamayan kişilere faizsiz olarak kullandırılacak olan kredi tutarının geri ödemesi, Kurumca aylık bağlanma şartı aranmaksızın esas alınan en düşük maluliyet derecesinin karşılığı olan aylığın 1/4’ü oranına denk gelen tutar, başlangıç taksidi olarak kabul edilir. Taksit tutan, her altı aylık dönemin başında (Ocak-Temmuz) bir önceki altı aylık dönemdeki memur maaşlarında yapılan artış oranı dikkate alınarak kredi kullanma tarihine bakılmaksızın, idarece her dönem için yeniden hesaplanır ve kredi kullananlar tarafından aylık olarak borç bitinceye kadar
Bankaya yatırılır.
2.3. Bu çerçevede, Başvuranın Kamu Kurumunda çalışıyor olması nedeniyle kullandırılan faizsiz konut kredisinin geri ödemesi ilgili Yönetmeliğin 9. maddesi’nin 2. bendi kapsamı uyarınca belirlenmiş olduğundan dolayı, talebi ile ilgili İdarelerince yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 26/10/2022 tarih ve sayılı “Bilgi ve belge talebi” konulu yazısına istinaden
Ziraat Bankası tarafından Kurumumuza gönderilen 08/11/2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
3.1. Kamu kurumu olmadığı Kanun ve Yargı İçtihatları ile belirlenmiş ve tartışmasız bulunan
Bankanın idare, personelimizin kamu görevlisi, verilen hizmetin kamu hizmeti olarak tanımlanması mümkün bulunmadığından, Bankamız ile müşterilerimiz ya da personelimiz arasındaki işlemler; özel hukuk hükümlerine tabi olup, Kamu Denetçiliği Kurumu görev alanında bulunmadığı ve bu nedenle, Bankamızdan talep edilen bilgilerin verilmesi ve/veya tavsiye kararlarına uyulması 4603 sayılı Kanun,
5411 sayılı Bankacılık Kanunu ve 6698 sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu kapsamında olmadığı;
3.2. Öte yandan, Bankanın gerçekleştirdiği işlemler, kamu sermayesini taşımanın sorumluluğuyla belirli kriterler çerçevesinde ve objektif olarak yapılmakta olup, Kurumunuz vasıtasıyla ya da sair yollarla ulaşan başvuruların, tabi bulunduğumuz Bankacılık mevzuatı ve Banka mevzuatına uygun olarak, objektif bir şekilde değerlendirilerek sonuçlandırıldığı, ulaşılan sonuçlardan müşterilerin bilgilendirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın;
4.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’inci maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”
4.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.”; üçüncü fkrasında; “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.”
4.3. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinde
“Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar.”
4.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun “Yardım” başlıklı 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde; terör eyleminin ortaya çıkarılması, etkilerinin azaltılması veya bertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı olanların bu faaliyetlerinden dolayı hayatını kaybettikleri, yaralandıkları veya engelli hâle geldiklerinin ilgili valinin teklifi üzerine Nakdi Tazminat
Komisyonu tarafından karara bağlanacağı,
7. 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin (667 sayılı) Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “Vazife malulü aylığı bağlanması ve diğer haklar” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasında; 15/07/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemi ile bu eylemin devamı niteliğindeki eylemler sebebiyle hayatını kaybeden veya malul olan sivillere 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması
Hakkında Kanunun nakdi tazminat hükümlerinin uygulanacağı,
8. 670 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamesinin “Tazminat ödenmesi” başlıklı
9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; 15/07/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör
eylemi ile bu eylemlerin devamı niteliğindeki eylemlerin ortaya çıkarılması, etkilerinin azaltılması veya bertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı oldukları sırada yaralandıkları, tedavi amacıyla başvurdukları hastane ve sağlık kuruluşlarının kayıtları esas alınmak suretiyle, ilgili valinin teklifi üzerine İçişleri Bakanlığı Nakdi Tazminat Komisyonu tarafından karara bağlanan kamu görevlileri ile sivillerden, 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında aylık bağlama şartları oluşmayanlara, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun ile belirlenmiş esas ve usuller çerçevesinde engellilik ve yaralanma derecesine göre belirlenecek tazminatın beş katı tutarında nakdi tazminat ödeneceği,
9. Toplu Konut İdaresi Tarafından Şehit Ailelerine, Harp ve Vazife Malulleri ile Dul ve Yetimlerine
Açılacak Faizsiz Konut Kredisi Hakkındaki Yönetmeliğin “Hak sahibince kredinin geri ödenmesi” başlıklı 9 uncu maddesinin,
9.1. İkinci fıkrasında; malullerin çalıştığı kamu kurumunda sınıf veya görev değiştirerek çalışmalarının devam etmesi ve maaşlarını da bu kurumlardan almaları hallerinde, maaşının ¼’ünün %25 fazlasının aylık taksit kabul edileceği,
9.2. Onüçüncü fıkrasında; 15/08/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması
Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesi kapsamına girenlerden
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından hak sahipliği belgesi verilen, ancak anılan Kurumca aylık bağlanamayan kişilere faizsiz olarak kullandırılacak olan kredi tutarının geri ödemesinin, Kurumca aylık bağlanma şartı aranmaksızın esas alınan en düşük maluliyet derecesinin karşılığı olan aylığın 1/4’ü oranına denk gelen tutarın, başlangıç taksiti olarak kabul edileceği şeklindeki düzenlemeler yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Aynı şartlara sahip kişiler arasında uygulama birliği sağlanması açısından İdarenin başvuranın dilekçesinde bahsi geçen kredi geri ödemesine yönelik hususu açıklığa kavuşturması konusunda İdare’ye tavsiye karar önerisinde bulunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran, kullanmış olduğu faizsiz konut kredisinin aylık taksitlerinin en düşük maluliyet derecesinin karşılığı olan aylığın ¼’üne karşılık gelen tutar olarak belirlenmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.
12. Başvuran 15/07/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemi ile bu eylemlerin devamı niteliğindeki eylemlerin ortaya çıkarılması, etkilerinin azaltılması veya bertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı olduğu tespitiyle hak sahibi sayılmış ve faizsiz konut kredisi kullanma hakkı elde etmiştir. Bu konuda başvuran ve İdare arasında bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
13. Temel kuruluş yasası olan Anayasa’da açıkça sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilen Türkiye
Cumhuriyeti Devleti, vatanın korunması ve milli güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesine katkı sağlayan kişilerin gösterdikleri fedakarlıkları, kusursuzluk sorumluluk kapsamında risk ilkesinin belirleyiciliği ve fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesinin kapsayıcılığı doğrultusunda tazminat, aylık ve benzeri destekleme yolları ile taltif etmeye çalışmaktadır. Bu kapsamda, bünyesinde her zaman ölüm riski barındıran vatan savunmasına katkıda bulunanların toplum nezdinde taşıdıkları itibarın bir göstergesi olarak da kendileri ve aileleri ile ilgili olarak yapılan düzenlemelerin eşitlik ilkesine aykırı olamayacağı anayasal değerde bir normla koruma altına alınmıştır.
14. Uyuşmazlık konusu kullanılan faizsiz konut kredisinin geri ödenmesi hususundadır. Toplu Konut
İdaresi Başkanlığı tarafından, başvuran halen bir kamu kurumunda çalışmakta olduğundan, aylık taksitler Toplu Konut İdaresi Tarafından Şehit Ailelerine, Harp ve Vazife Malulleri ile Dul ve
Yetimlerine Açılacak Faizsiz Konut Kredisi Hakkındaki Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası hükümleri doğrultusunda hesaplanmıştır Yönetmelik hükmü kamu kurumunda sınıf veya görev
değiştirerek çalışmakta olan malullere ilişkin olup, başvuranın sınıf veya görev değiştirdiğine dair bir bilgi ya da belge yer almadığından, fıkra hükmünün başvuran için uygulanabilirliği bulunmamaktadır.
15. Toplu Konut İdaresi Tarafından Şehit Ailelerine, Harp ve Vazife Malulleri ile Dul ve Yetimlerine
Açılacak Faizsiz Konut Kredisi Hakkındaki Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin onüçüncü fıkrası, başvuranın da aralarında yer aldığı, 15/08/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesi kapsamına girenlerden hak sahipliği belgesi verilen ancak aylık bağlanamayan kişilere yönelik bir düzenleme içermektedir. Başvuranın içinde bulunduğu durum için özel bir düzenleme getiren bu fıkra hükmü uygulanması gerekmekte iken, başvuranı kapsamayan ikinci fıkra hükmünün uygulanmasında hukuka ve hakkaniyete uyarlık görülmemiştir. Nitekim, Kurumumuzun 2017/7032 sayılı emsal kararı da bu yöndedir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin, başvuranın kredi geri ödemesine yönelik olarak anılan Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin başvuranın durumuna özgü on üçüncü fıkrası yerine ikinci fıkrası hükümlerini uygulamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin haklı beklentiye uygunluk ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara Tüketici Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın faizsiz konut kredisi geri ödemesinin Toplu Konut İdaresi Tarafından Şehit Ailelerine, Harp ve
Vazife Malulleri ile Dul ve Yetimlerine Açılacak Faizsiz Konut Kredisi Hakkındaki Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin onüçüncü fıkrası hükümleri doğrultusunda hesaplanması hususunda TOPLU KONUT
İDARESİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Toplu Konut
İdaresi Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ve TOPLU KONUT İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi