|
ÖZET: Başvuru, Antalya’nın Serik ilçesindeki Y4-D kanalet hattının bakım, onarım ve temizliğinin yapılması talebine ilişkindir. Başvuran, 2012 yılından itibaren bu konuda ilgili idarelere başvuruda bulunduğunu, ancak olumlu bir yanıt alamadığını belirtmektedir. Mahalledeki çiftçiler, kanalet hattının bakımsızlığı nedeniyle sulama sorunları yaşamaktadır. Başvuran, bu durumun giderilmesi için gerekli bakım ve onarım çalışmalarının yapılmasını talep etmektedir.
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, 1994 yılında Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği Başkanlığı’na devredilen hattın bakım ve onarımından sorumlu olduğunu belirtmiştir. Ancak, kanalet hattının bazı kısımlarında kamulaştırma olmaması ve arazi sahiplerinin izin vermemesi nedeniyle onarım çalışmaları gerçekleştirilememiştir. Yöredeki çiftçilerin, alternatif sulama kaynaklarından yararlandığı ve bu konuda herhangi bir şikayetlerinin olmadığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin dikkate alınması gerektiği sonucuna varmıştır. Y4-D kanalet hattının bakım ve onarımının, ilgili mevzuat çerçevesinde makul bir süre içinde yapılması için Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği Başkanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin, bu karar doğrultusunda gerekli işlemleri 30 gün içinde bildirmesi zorunludur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3388-S.4854
BAŞVURU NO : 2018/16170
KARAR TARİHİ : 20/05/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KÖPRÜÇAY SAĞ SAHİL SULAMA BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın, kanalet hattının bakım, onarım ve temizliğinin
BAŞVURUNUN KONUSU :
yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/12/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran …, Antalya İli Serik İlçesi … Mahallesinde ve Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği
cazibe-pompaj sulama sahasında bulunan Y4-D kanalet hattının bakım, onarımının ve temizliğinin yapılması için 2012 yılından bu yana ilgili idarelere başvurularda bulunduğunu ancak bugüne kadar olumlu hiçbir cevap alamadığını, mahalle sakinlerinin büyük çoğunluğunun çiftçilik ile uğraştığını ancak söz konusu kanalet hattının bakım ve onarımı yapılmadığı için büyük zararlara uğradıklarını, mahalle halkının kendi emek ve sermayesi ile kanalet hattına paralel olarak toprağı kazmak sureti ile arklar oluşturarak sulama sağladıklarını, ancak suyun az olması nedeni ile istenilen sonucun alınamadığını belirtmekte, Y4-D kanalet hattının bakım, onarımının ve temizliğinin yapılarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 27/12/2018 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nün 29/01/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 1968 yılında idarelerince inşa edilerek işletmeye açılan Köprüçay Sağ Sahil Sulamasının
işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunun Bakanlık Makam Oluru ile 1994 yılında Köprüçay
Sağ Sahil Sulama Birliği Başkanlığına devredildiği, 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu ve idareleri ve devralan kuruluş arasında imzalanan devir sözleşmesi hükümlerine göre tesise ilişkin bakım ve onarım çalışmalarının tesisi devralan Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği
Başkanlığı tarafından yapılması gerektiği,
2.2) 14,4 km uzunluğa sahip Y4 kanalet hattının kolu olan, 4,2 km uzunluğundaki Y4-D kanalet
hattının sondan yaklaşık 600 metrelik kısmının onarıma, yine sondan 2,3 km kısmın ise uzun süredir kullanılmadığı için temizliğe ihtiyacı olduğu,
2.3) Başvuru sahibinin belirttiği kısmın Y4-D kanalet hattında kullanılmayan kısımda
onarılamayan 350 metrelik bir bölüm olduğu, sulama şebekesinin geneline ilişkin bakım ve onarım çalışmalarının sulama birliği tarafından sulama sezonu dışındaki dönemlerde yapıldığı, söz konusu kanalet güzergâhında örtü altı yetiştiriciliğine bağlı yapılar bulunduğundan sulama birliği bakım ve onarım çalışması için sahaya gittiğinde, onarım yapılacak bölümdeki arazi sahiplerinin müsaade etmemesi üzerine gerekli çalışmaların yapılamadığı,
2.4) Söz konusu sulama projesinin 1960’lı yıllarda yapılarak projenin idareleri tarafından
tasdiklendiği, onaylanan proje kapsamında hangi kanal güzergahında kamulaştırma yapılacağının belirlendiği, Y4-D kanalında ise tasdikli projeye göre kamulaştırma bulunmadığı, Kamulaştırma olmayan bölümlerin inşaat sırasında hizmet götürülecek arazi sahiplerinin rızası ile tesis edildiği, bu sebeple sulama birliğinin kanalet güzergahındaki arazi sahiplerinin rızası olmaksızın kanalet hattında bakım ve onarım çalışması yapamadığı,
2.5) Daha önce konununY4-D kanalet hattının kamulaştırılması yönüyle değerlendirildiğini,
ancak 3,5 km uzunluğunda olan sulama kanalı güzergahında seraların yoğun olduğu ve sera sahiplerinin kamulaştırma yapılmasını istemedikleri, kamu yararı kararı kamulaştırma istemeyen arazi sahiplerinin arazilerinin mahkeme yoluyla kamulaştırılması durumunda ise kamulaştırma maliyetini artıracağı dolayısıyla uygun görülmediği, bununla birlikte Köprüçay
Sağ Sahil sulamasında yaklaşık 500 km, Köprüçay Sol Sahil sulamasında ise 250 km kamulaştırma yapılmamış güzergah bulunduğu, bahsi geçen güzergah üzerindeki arazilerin kamulaştırılması durumunda, yörede benzer durumda olan diğer sulama şebekelerindeki kanalet güzergahlarına emsal oluşturacağı için idarelerine fazlaca yük getireceğinin değerlendirildiği,
2.6) Y4-D hattında kamulaştırma yapılmamış olması ve özel mülkiyet nedeni ile sera
sahiplerinin arazilerine iş makinası girişlerine izin vermemesi sorunlarına rağmen bu hattan yararlanılan su kullanıcılarının sulama suyu ihtiyacını kanalet güzergahının hemen yakınında bulunan Mehmet Kuş Kanalı olarak isimlendirilen toprak ark ile karşılandığı, yöre çiftçilerinden arazilerini bu arktan sulayamadıklarına ilişkin herhangi bir şikayetin taraflarına gelmediği,
2.7) Toprak arktan sulamaya dair bir sorun olmamasına rağmen, buradan iletilen suyun diğer
parsel sahiplerinin arazisi içerisinden geçmesi sebebi ile başkalarının insiyatifine bağlı olarak tarım yapmak istemediğini belirterek konunun kamulaştırma yapılarak çözümlenmesini talep eden başvuran tarafından aynı konu ile ilgili pek çok kez başvuruda bulunulduğu, her dilekçesine mevcut durum ve yapılan çalışmalar hakkında bilgi verildiği,
2.8) Konu ile ilgili olarak 29/08/2013 tarihinde DSİ 13. Bölge Müdürlüğü tarafından muhakkik
görevlendirildiği, ayrıca DSİ Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığının 12/11/2013 tarih ve 666555 sayılı yazısına istinaden DSİ 13. Bölge Müdürlüğü tarafından konuyu soruşturmak üzere 20/11/2013 tarih ve 686453 sayılı yazı ile görevlendirme yapıldığı, hazırlanan raporda suyun temin edildiğinin ortaya konulduğu, başvuran tarafından daha sonra yapılan yine bir şikayete istinaden Bölge Müdürlüğünce 09/12/2015 tarih ve 814003 sayılı Olur ile yeniden komisyon görevlendirilerek konunun yeniden incelendiği,
2.9) Başvuranın kanalete paralel olarak açılan ancak su yetersizliği nedeni ile olumlu sonuç
vermediğini iddia ettiği toprak arkın; memba tarafında dere yatağı olan, ancak mansabında kadastroda yer yer dere yatağı olarak görünmeyen, fiili durumda ise yıllardır dere yatağı konumunda kullanılan toprak ark olduğu, yöre çiftçisinin uzun süredir bu kanaldan sulama yaptığı, kanalet hattında her zaman su bulunmazken bu arkta her zaman su bulunduğu, … hariç diğer çiftçilerden suyun yetersizliğine ilişkin herhangi bir şikayet olmadığı, … Mahalle
Muhtarı N. V.’nin bu hususta 14/06/2016 tarihli şikayet dilekçesine istinaden 28/06/2016 tarihinde Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliğinde idareleri görevlileri, Sulama Birliği yetkilileri ve … Mahallesinden seçimle gelen Birlik Meclis üyesi, Mahalle Muhtarı N. V. İle azasının katılı ile toplantı yapıldığı, bahse konu sahada sulama yönünden sıkıntı olup olmadığı sorulduğunda Muhtar ve Birlik Meclis Üyesi tarafından sorun olmadığının belirtildiği, dilekçenin sebebi sorulduğunda ise dilekçenin … tarafından hazırlandığı ve ısrar üzerine imzaladıklarının belirtildiği, söz konusu hususların tutanak altına alındığı,
2.10) Diğer yandan şikayete konu sahanın bulunduğu … Mahallesi çiftçilerinin de temsil
edildiği Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği Meclisinin 30/11/2016 tarihindeki olağan toplantısında konunun idareleri görevlileri tarafından gündeme getirildiği, … Mahallesi Meclis
Üyeleri tarafından uzun süredir toprak arktan sulama yapıldığı ve sulama yapan çiftçilerin sulama suyu temininde herhangi bir sorun yaşamadığı, bakım ve onarım sorunları sebebiyle arazilerini sulayamadıklarına dair herhangi bir şikayet almadıkları mevzuat çerçevesinde sulama taleplerinin karşılandığının belirtildiği,
2.11) Başvuranın 2012 yılından bu yana ilgili idarelere başvurmuş olmasına rağmen olumlu
hiçbir cevap alamadığı, kendisinin sürekli oyalandığı iddialarına ilişkin olarak; 2012 yılından itibaren yapılan tüm müracaatların yerinde değerlendirilerek ayrıntılı olarak cevaplandığı, başlangıçta onarım yapılacağı belirtilmiş olmakla birlikte bakım ve onarım ihtiyacı bulunan kanalet hattının geçtiği arazi sahibi tarafından izin verilmemesi üzerine kamulaştırma talebinin değerlendirilmeye alındığı, ancak bahse konu arazilerin denize yakın ve seraların yoğun olması nedeni ile arazi sahiplerince konunun yargıya taşınacağının belirtildiği, bunun sonucunda maliyetin yüksek çıkacağı değerlendirildiği, Antalya ilinde geçmiş yıllarda kamulaştırma yapılmadan kilometrelerce kanal ve kanalet hattı inşa edildiği, bu durumun diğerlerine de emsal teşkil edeceği ve kamu zararına yol açacağı değerlendirildiğinden kamulaştırma yoluna gidilmediği,
2.12) Şikayete konu hususun Köprüçay Sulama Şebekesinin kapalı sisteme dönüştürülmesi
maksadı ile yenilenmesi durumunda çözüme kavuşacağının değerlendirildiği bildirmiştir.
3) Kurumumuzun 27/12/2018 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği Başkanlığı’nın 28/01/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1) Müracaat konusu kanalet hattının, Köprüçay Sağ Sahil Sulaması Y4-D kanalet hattı olup,
24.08.1994 tarihinde Sulama Birliği Başkanlıklarına devredildiği, kanalet hattının sondan
yaklaşık 3,5 km kısmın kullanılamadığı, farklı noktalarda yaklaşık 350 metrelik kısmının onarıma ihtiyacı olduğu,
3.2) Tesisin onarımının Sulama Birliği Başkanlıklarınca yapılması gerektiği, ancak bakım-
onarım çalışması için sahaya gidildiğinde, onarım yapılacak bölümdeki arazi sahiplerinin müsaade etmemesi üzerine çalışma yapılamadığı, söz konusu arazide kamulaştırma bulunmadığı, kamulaştırma işlemi tamamlanmadan özel mülkiyete kayıtlı taşınmazlara müdahale edilemediği,
3.3) Köprüçay Sağ Sahil Y4-D kanalet hattına paralel Mehmet Kuş kanalı diye isimlendirilen,
dere konumunda kanal bulunduğu, Köprüçay Sağ Sahil Y4-D hattından dereye su verildiği ve yöredeki arazi sahiplerinin tamamının buradan sulama yaptığı, yörede … harici diğer çiftçilerden suyun yetersiz olduğuna dair şikayet bulunmadığı tarafımıza bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6) 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunun;
6.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Kanunun amacı; ülkenin su
varlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımı maksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan ya da inşa edilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak, işletmek, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün onayını almak suretiyle işlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu yürütmek, tesisi geliştirmeye yönelik yeni projeler yapmak, yaptırmak veya tesisi yenilemekle görevli sulama birliklerinin kuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerini düzenlemektir.”
6.2) “Birliğin görev alanı ve çalışma konuları” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Birliklere
devredilen tesislerin hizmet alanı, birliklerin görev alanı olup sınırları, kapsamı ve ismi DSİ tarafından belirlenir…
(3) Birlik, devraldığı tesislerin işletme, bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu çerçeve ana statüde ve devir sözleşmesinde yer alan esaslara uygun olarak yürütür.
(4) Birliğin çalışma konuları şunlardır:
a) Görev alanı içerisinde yer alan tesislerin işletme, bakım, onarım, yönetim ve yenileme hizmetlerini usul ve esaslarına uygun olarak yapmak…”
6.3) (Mülga madde: 19.04.2018 – 7139 S.K/Madde 53) “Birliğin tüzel kişilik kazanması ve
birliğe üyelik” başlıklı 4 üncü maddesinin dokuzuncu fıkrasının e bendinde; “(9)
Birlik üyelerinin yükümlülükleri şunlardır:…e) Birliğin sorumluluğunda olan tesisler üzerinde yapılan işletme, bakım ve onarım çalışmaları için arazisine girilmesine izin vermek.”
6.4) “Denetim ve birlik mallarının durumu” başlıklı 18 inci maddesinin dördüncü
fıkrasında; “Birliğin devraldığı sulama tesisi ve bütünleyici parçaları Devlet malı olup, bunlara zarar verenler hakkında 5237 sayılı Kanunun kamu malına zarar verme ile ilgili ceza hükümleri tatbik olunur.”
6.5) (Mülga madde: 19.04.2018 – 7139 S.K/Madde 53) “Birlik üyesi olmayan su
kullanıcılarının durumu” başlıklı 19 uncu maddesinde; “(1) Birliğin görev alanında bulunan tesisten istifade eden su kullanıcıları, birlik üyesi olmasalar dahi, bu Kanunda ve birlik ana statüsünde öngörülen esaslar çerçevesinde, sulama işletme faaliyetlerine ilişkin olarak alınan kararlara diğer birlik üyeleri gibi uymaya ve yükümlülüklerini zamanında yerine getirmeye mecburdur….”
6.6) Ek 1 inci maddesinde; “(Ek madde: 19.04.2018 – 7139 S.K/Madde 51) (1) Birlik görev
alanında yer alan her su kullanıcısı gerçek ve tüzel kişi sulama tesisinden faydalanabilmek için o birliğe üye olmak zorundadır.
(2) İlk üyelik kaydı sırasında bir defaya mahsus olmak üzere DSİ’nin belirlediği katılım payı tahsil edilir.
(3) Birlik üyeleri birlik tarafından tahakkuk ettirilen su kullanım hizmet bedelini ve borçlarını düzenli olarak ödemek, birlik tarafından su yetersizliğine bağlı olarak yapılan ekim planlamasına uymak, sulama planlaması ve su dağıtım ve münavebe programlarına katılmak, arazisi üzerinde yer alan sulama tesisini korumak, kişisel kusurlarından dolayı meydana gelen zararları gidermek, aksi takdirde bu zararları gidermek için birliğin yapacağı her türlü harcamayı birliğe ödemek, birliğin sorumluluğunda olan tesisler ile kullanılan her türlü ekipmana zarar vermemek, zarar verilmesi durumunda bu zararı tazmin etmek, birliğin sorumluluğunda olan tesisler üzerinde yapılan işletme, bakım ve onarım çalışmaları için arazisine girilmesine izin vermek ve sulama tesisinden faydalanma sözleşmesini imzalamak zorundadır.”
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
8) Şikayet başvurucusu, 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere Antalya İli Serik İlçesi …
Mahallesinde bulunan Y4-D kanalet hattının bakım, onarımının ve temizliğinin yapılarak mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.
9) Somut dosya kapsamında yapılan incelemede, başvuruya konu olan Y4-D Kanalet hattının
1968 yılında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilerek işletmeye açıldığı, 1994
yılında hattın işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunun Bakanlık Makam Oluru ile Köprüçay
Sağ Sahil Sulama Birliği Başkanlığına devredildiği, 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu hükümleri gereğince hattın işletilmesi, bakım ve onarımlarının yapılmasından Sulama
Birliğinin sorumlu olduğu anlaşılmıştır.
10) Bu kapsamda Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği Başkanlığı tarafından Y4-D kanalet
hattında temizlik ve onarım çalışmalarına başlanıldığı, hattın 2 km bölümünde gerekli işlemlerin 26/03/2012 ile 30/04/2012 tarihleri arasında yapıldığı, kalan kısmın tamiratının 2013 programına alındığı ve 03/04/2013 tarihinde DSİ 13. Bölge Müdürlüğü ve Sulama Birliği bakım onarım ekiplerince çalışma yapmak üzere sahaya gelindiği, ancak iş makinalı ekibin kanalet güzergahındaki bazı çiftçiler tarafından taşınmazlarına girmesine izin verilmediği bu nedenle çalışmaların yapılamadığı, 16/04/2013 tarihinde kanalet güzergahında bulunan taşınmaz sahiplerinin muvafakatinin alınması için toplantı yapıldığı ve bu toplantı da bir kısım taşınmaz sahibinin muvafakat vermediği görülmüştür.
11) Başvuranın şikayeti üzerine DSİ 13. Bölge Müdürlüğünün 29/08/2013 tarihli yazısı ile
Ziraat Mühendisi A.Ö. muhakkik olarak görevlendirilmiş ve hazırlamış olduğu 10/09/2013 tarihli muhakkik raporunda; inceleme konusu ile ilgili olarak başvuranın 2010 yılından itibaren vermiş olduğu dilekçeler ve bunlara verilen cevaplar açıklanmış, Köprüçay Sağ Sahil Sulaması işletme bakım, onarım ve yönetim hizmetlerinin Köprüçay Sağ Sahil Sulama Birliği
Başkanlığına devredildiği, devir sözleşmesi ve 6172 sayılı Kanun gereğince bakım ve onarım çalışmalarının Birlik tarafından yapılması gerektiği, ancak Y4-D kanalet hattında kamulaştırma bulunmaması, kanalet hattı güzergâhında bulunan arazi sahiplerinin muvafakat vermemesi, güzergahın makinalı çalışmaya müsait olmaması nedeni ile hatta onarım çalışmasının yapılamadığı, muvafakat vermeyen çiftçilerin arazilerinin kanalet hattının ortasında bulunduğu, başvuranın arazisinin ise hattın uç kısmında bulunduğu, hattın onarımını talep eden çiftçilerin arazilerini kanalet hattından kadim sulama arkına verilen su ile suladıkları, sorunun kamu yararı kararı alınarak güzergahın kamulaştırılması ile çözülebileceği ancak bu durum diğer sulamalara da emsal teşkil edebileceğinden yeni sorunlar oluşturabileceği ifade edilmiştir.
12) İlerleyen tarihte …’ın ihbar ve suç duyurusu içerikli dilekçelerine istinaden DSİ 13. Bölge
Müdürlüğü tarafından 20/11/2013 tarih ve 686453 sayılı yazı ile Ziraat Mühendisi S. I.
Muhakkik olarak görevlendirildiği anlaşılmıştır. Muhakkik tarafından hazırlanan 16/12/2013 tarihli inceleme raporunda; dilekçe sahibi …’ın inceleme konusu ile ilgili olarak Kurumlara çok sayıda dilekçe verdiği, bunların tamamının Kurumların çeşitli birimlerince incelendiği ve kendisine yasalar çerçevesinde cevaplar verildiği, bakım ve onarım ile ilgili çalışmaların sulama birliği tarafından başlatıldığı, ancak bahsi geçen güzergâhta kamulaştırma olmaması nedeni özel mülkiyet problemi yaşandığı, çalışmalara ara verildiği, DSİ Genel Müdürlüğü’nün 01/02/2012 tarih ve 2012/2 sayılı Genelgesinde de kamulaştırma işlemi yapılmadan özel mülkiyete kayıtlı taşınmazlara müdahale edilmesinin suç olarak kabul edildiği, Sulama Birliği
Meclisi Temsilcisi H. K. tarafından bu güzergah üzerindeki arazi sahipleri ve kullanıcılarının sulama arkından sulama yaptıkları, bu nedenle sulama ile ilgili herhangi bir sıkıntı çekmediklerine dair imzalı belgenin sunulduğu, dilekçe sahibinin 2011, 2012 ve 2013 yıllarına ait sulama sözleşmesinin ve su tahsilat makbuzlarının bulunduğu, dolayısıyla kişinin sulama konusunda mağduriyetinin söz konusu olmadığı ve suçlamaları ile ilgili mevzuata aykırı bir hususa rastlanmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
13) Başvuranın 2015 yılında BİMER üzerinden yapmış olduğu başvurular üzerine DSİ 13.
Bölge Müdürlüğü’nün 09/12/2015 tarih ve 814003 sayılı Oluru ile Bölge Müdür Yardımcısının başkanlığında bir başmühendiş ve iki mühendisten oluşan bir komisyon görevlendirilerek konunun yeniden incelendiği, komisyon tarafından hazırlanan 17/12/2015 tarihli İnceleme
Raporunda, bakım ve onarım ile ilgili çalışmaların sulama birliğinin sorumluluğunda olduğu, bu kapsamda çalışmaların Birlik tarafından başlatıldığı, ancak bahsi geçen güzergâhın özel mülkiyete konu olması ve kamulaştırma olmaması nedeni çalışmaların tamamlanamadığı, kanala alternatif olarak suyun kanala paralel olan toprak arktan verildiği ve sulama ilgili herhangi bir sıkıntı olduğuna dair yörede faaliyet gösteren çiftçilerden şikayet olmadığı, her ne kadar DSİ 13. Bölge Müdürlüğü’nün 12/01/2015 tarihli yazısında; ‘Y4-D hattında inşa aşamasında kamulaştırma yapılmaması nedeni ile bakım-onarımı konusunda sorunların yaşanması üzerine, Bölge Müdürlüğünce bu hatta kamulaştırma yapılmasına karar verildiği, Genel Müdürlüğün 23/09/2014 tarih ve 597020 sayı ile bu durumu uygun bulduğu, kamulaştırma planlarının hazırlandığı, 2015 yılı ödenek durumuna göre kamulaştırma işlemlerine başlanılacağı ifade edilmiş olsa da güzergah boyunca konut, tarım ve hayvansal tesislerin bulunması ve güzergah uzunluğu dolayısıyla yüksek maddi külfete neden olacağı
DSİ Genel Müdürlüğü ve Bölge Müdürlüğü’nün hizmet alanları da dikkate alındığında diğer sulamalarda emsal teşkil edeceğinden sorunlar oluşabileceği değerlendirilerek kamulaştırma işleminden vazgeçildiği, netice itibari ile …’ın dilekçesinde iddia ettiği hususların daha önceki başvurularından farklı bir unsur taşımadığı, iddialarının aksine sulama suyu ile ilgili bir sıkıntı yaşamadığı, suçlamaları ile ilgili mevzuata aykırı bir durumun tespit edilemediği, sorunun kesin çözümü için Köprüçay Sağ Sahil Sulaması Rehabilitasyon Projesinin hayata geçirilmesi gerektiğinin düşünüldüğü ifadelerine yer verilmiştir.
14) … Mahalle Muhtarı N. V. ve iki aza imzalı 14/06/2016 tarihli Y4-D kanalet hattının bakım
ve onarımının yapılmadığı dolayısıyla mağduriyet yaşandığına ilişkin dilekçe üzerine Serik
İşletme ve Bakım Başmühendisliğinde 28/06/2016 tarihinde İşletme ve Bakım yetkilileri, mühendisleri, Sulama Birliği başkanı ve görevlileri ile dilekçe sahiplerinin katılımıyla Y4-D kanalet hattı ile ilgili toplantı yapıldığı, dilekçe sahiplerince sahada sulama yönünden herhangi bir sorun bulunmadığı, söz konusu dilekçenin … tarafından hazırlanarak muhtarlığa imzalatıldığının ifade edildiği, sorun olmaması üzerine söz konusu hususların tutanak altına alınarak toplantının sonlandırıldığı tespit edilmiştir.
15) 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanununda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından inşa
edilmiş sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak, işletmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu yürütmekle görevli sulama birliklerinin kuruluşu, organları ile görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Bu kapsamda Birlik, görev alanı içerisinde yer alan, devraldığı tesislerin işletme, bakım, onarım, yönetim ve yenileme hizmetlerini usul ve esaslarına uygun olarak yapmakla görevlidir. Somut olay çerçevesinde başvuruya konu olan
Y4-D Kanalet hattının 1994 yılında Bakanlık Makam Oluru ile Köprüçay Sağ Sahil Sulama
Birliği Başkanlığına devredildiği, dolayısıyla tesislerin işletme, bakım, onarım, yönetim ve yenileme hizmetlerinin Birliğin görevi olduğu açık olmakla birlikte başvuruya konu asıl sorun
Birliğin tesisin onarım ve bakım faaliyetlerini gerçekleştirmek için yapacağı çalışmalar kapsamında arazi sahiplerinin izin vermeme hakkının olup olmadığıdır. Bu kapsamda bakım ve onarım çalışmaları yapılmakta iken malikin arazisine girilmesine izin vermemesi dolayısıyla çalışmaların durduğu tarih olan 03/04/2013 tarihinde yürürlükte bulunan 6172 sayılı
Kanunun (mülga) 4 üncü maddesinin dokuzuncu fıkrasının (e) bendinde, “Birlik üyelerinin yükümlülükleri şunlardır:…e) Birliğin sorumluluğunda olan tesisler üzerinde yapılan işletme, bakım ve onarım çalışmaları için arazisine girilmesine izin vermek.” hükmü yer almakta olup, birlik üyesi bir kimsenin bakım ve onarım için arazisine girilmesine müsaade etmemesi gibi bir durumun söz konusu olamayacağı açıkça ifade edilmiştir. Nitekim 7139 sayılı Kanun ile söz konusu madde yürürlükten kaldırılmış olmasına rağmen aynı Kanun ile eklenen Ek 1 inci madde ile “Birlik üyeleri… birliğin sorumluluğunda olan tesisler üzerinde yapılan işletme, bakım ve onarım çalışmaları için arazisine girilmesine izin vermek… zorundadır.” hükmü yürürlüğe girmiştir. Bununla birlikte
6172 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde birliğin devraldığı sulama tesisi ve bütünleyici
parçalarının Devlet malı olduğu ve bunlara zarar verenler hakkında 5237 sayılı Kanunun kamu malına zarar verme ile ilgili ceza hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmış olup, başvuruya konu tesisin bakım ve onarımına müsaade edilmeyerek atıl duruma düşürülmesinin de kamu malına zarar verme niteliğinde olduğu değerlendirilmiştir.
16) Somut dosya kapsamında, idare tarafından Y4-D Kanalet hattı güzergahının bakım ve
onarımı yapılmakta iken güzergahta bulunan arazi sahiplerinin iş makinalarının taşınmazlarına girmesine izin vermediği, idare tarafından sulama imkanının toprak arktan sağlandığı, bu nedenle başvuranın mağduriyetinin bulunmadığının ileri sürüldüğü görülmektedir. Ancak olayın yaşandığı tarihte yürüklükte bulunan Kanun hükümleri birlik üyelerinin bakım ve onarım çalışmaları için arazisine girilmesine izin vermekle yükümlü olduğu, birlik üyesi olmasalar dahi tesisten istifade eden su kullanıcılarının ise Kanunda ve birlik ana statüsünde öngörülen esaslar çerçevesinde, sulama işletme faaliyetlerine ilişkin olarak alınan kararlara diğer birlik üyeleri gibi uymak zorunda oldukları açıkça ifade etmektedir. Her ne kadar başvuranın sulama yapabildiği dolayısıyla mağdur olmadığı ifade edilse de, bu hükümler çerçevesinde Birliğin arazi sahibinin izin vermemesini gerekçe göstererek bakım ve onarım yapmaktan kaçınmasının yerinde olmadığı, taşınmazına girilmesine rıza göstermeyen vatandaşa Kanunun ilgili hükümleri açıklanmak sureti ile bakım ve onarıma devam edilmesi gerekirken, çalışmalara son verilmesi ve yıllarca hiçbir işlem yapılmamasının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı değerlendirilmiştir.
17) Yapılan tüm bu açıklamalar, ilgili mevzuat hükümleri, idarelerin yanıtları, resmi
kayıtlar ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Y4-D kanalet hattında bakım ve onarım yapılması talebinin güzergahta yer alan taşınmaz sahibinin taşınmaza girilmesine müsaade etmediği gerekçesi ile yıllarca idare tarafından reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun KABULÜNE; Köprüçay Sağ Sahil Sulaması Y4-D kanalet hattının bakım ve onarımının ilgili Kanun hükümleri doğrultusunda makul sürede yapılması hususunda KÖPRÜÇAY SAĞ SAHİL
SULAMA BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
idarece bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA, DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve
KÖPRÜÇAY SAĞ SAHİL SULAMA BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI’NA TEBLİĞİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi