|
ÖZET: Başvuru, Koronavirüs Salgını nedeniyle Ticaret Bakanlığı tarafından sağlanan hibe desteği kapsamında esnaflara yönelik aylık kira desteği talebine ilişkindir. Başvuran, 03/01/2021 tarihinde 750 TL kira desteği için başvuruda bulunmuş, ancak gerekli belgelerin (kira sözleşmesi ve banka dekontu) talep edilmesi üzerine 27/01/2021 tarihinde itirazda bulunmuştur. İki ay geçmesine rağmen herhangi bir yardım alamadığını ve bilgi verilmediğini belirterek kira desteğinin sağlanmasını talep etmiştir.
Ticaret Bakanlığı, başvuranın esas faaliyetinin desteklenmeyecek bir ekonomik faaliyet kodu altında olduğunu ve başvuru koşullarını karşılamadığını açıklamıştır. 24/12/2020 tarihli tebliğde belirtilen destek programından yararlanabilmek için, başvuranın vergi mükellefi olması, ticari kazancının basit usulde tespit edilmiş olması ve Bakanlıkça belirlenen sektörlerde faaliyet göstermesi gerekmektedir. Ancak başvuranın durumu bu koşulları sağlamadığından, kira destek başvurusu olumsuz sonuçlandırılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönünde alınan karar, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuş, başvuranın talebi kabul edilmemiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12839-S.21.20638
BAŞVURU NO : 2021/6396
KARAR TARİHİ : 09/09/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği kapsamında esnaflara yapılacak olan aylık kira desteği talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 21/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi Kurumumuza yaptığı başvuruda, 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama
Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında, başvurunun kabul edilmediğini, esnafa yapılacak olan aylık 750
TL kira desteğine 03/01/2021 tarihinde başvuru yapmış olduğunu, kendisinden kira sözleşmesi ve banka dekontu ibraz etmesinin istendiğini, kira sözleşmesi ve banka dekontu ile 27.01.2021 tarihinde itiraz ettiğini, 2 ay geçmesine rağmen ne yardım alabildiğini ne de bir bilgi verildiğini ifade ederek, kira desteğinin verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ticaret Bakanlığı’ndan 09/05/2021 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen idarenin 10.06.2020 tarih ve sayılı cevabi yazısında, 2.1. “Bilindiği üzere 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve 24/12/2020 tarihli ve
31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği
Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında Bakanlığımızca esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlere gelir kaybı ve kira desteği verilmektedir.
2.2.Söz konusu tebliğin “Destek Programından Yararlanma Koşulları” başlıklı 7. Maddesinin 1 inci fıkrasında “Bu destek programından, 14/12/2020 tarihinden önce (bu tarih dâhil) vergi mükellefiyetini tesis ettirmiş, ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, Bakanlık tarafından belirlenen sektörlerde faaliyet
gösteren esnaf ve sanatkârlar ve gerçek kişi tacirler ile yine bu tarih itibarıyla esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaflar faydalanabilir.” hükmü yer almaktadır.
2.3.Bu kapsamda Bakanlığımızca yapılan çalışma neticesinde belirlenen “Desteklenecek Ekonomik
Faaliyet Kodları” Bakanlığımız internet adresinde yayınlanmıştır. Şikayetçi kira desteği başvurusuna ilişkin yapılan değerlendirmede, Bakanlığımız Esnaf ve Sanatkârlar Bilgi Sistemi ile Hazine ve Maliye Bakanlığından alınan veriler doğrultusunda söz konusu kişinin esas faaliyetinin “45.32.02
Motorlu Kara Taşıtlarının Parçalarının Belirli Bir Mala Tahsis Edilmiş Mağazalarda Perakende Ticareti (Dorse, Damper, Akü Dahil, Lastik Ve Camlar İle Motosiklet Parça Ve Aksesuarları Hariç”) olduğu görülmektedir. Söz konusu esas faaliyet Bakanlığımız tarafından belirlenen desteklenecek ekonomik faaliyet kodları arasında yer almamaktadır.
2.4.Buna ilave olarak, Hazine ve Maliye Bakanlığından alınan veriler doğrultusunda şikâyetçinin ticari kazancının işletme hesabına göre tespit edildiği anlaşıldığından başvuru koşullarında yer alan “ticari kazançları basit usulde tespit edilenler ile esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaflar faydalanabilir” şartlarının da taşınmadığı tespit edilmiştir.
2.5.Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı şikâyetçi destek kapsamında yer almadığı için kira destek başvurusu olumsuz sonuçlandırılmıştır.”
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde, “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun;
4.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “İdare: Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını, mahallî idareleri, mahallî idarelerin bağlı idarelerini, mahallî idare birliklerini, döner sermayeli kuruluşları, kanunlarla kurulan fonları, kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüslerini, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait kuruluşlar ile bunlara bağlı ortaklıklar ve müesseseleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını, kamu hizmeti yürüten özel hukuk tüzel kişilerini …ifade eder.”,
/
4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5362 sayılı Esnaf Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3. Maddesinin (a) bendinde; “Esnaf ve sanatkârlar: İster gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, Esnaf ve Sanatkâr ile
Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dâhil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseleri … ifade eder” 6. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 12 nci maddesinde, “(1) Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir. (2) Bir ticari işletmeyi kurup açtığını, sirküler, gazete, radyo, televizyon ve diğer ilan araçlarıyla halka bildirmiş veya işletmesini ticaret siciline tescil ettirerek durumu ilan etmiş olan kimse, fiilen işletmeye başlamamış olsa bile tacir sayılır.” 6.1. 15 inci maddesinde; “İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri 11 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır. Ancak, tacirlere özgü 20 ve 53 üncü maddeler ile Türk Medenî Kanununun 950 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü bunlara da uygulanır.” 7. “22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın (Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek
Kişi Tacirlere Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Destekler Hakkında Karar) Amaç başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Karar, koronavirus (Covid-19) salgınından işleri ve/veya işletmeleri zarar gören esnaf ve sanatkarlar ile gerçek kişi tacirlere verilecek desteklere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla hazırlanmıştır.” 7.1. “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde; (1) Bu Kararda geçen;
a) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını, b) Esnaf ve sanatkar: Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârları, c) Gerçek kişi tacir: Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren gerçek kişi tacirleri, ç) Hibe desteği: Bu Karar kapsamında yapılacak karşılıksız desteği, ifade eder.”
7.2.“Hibe desteği” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Hibe desteği, Bakanlık bütçesine konulacak ödenekten karşılanır. Bu Karar kapsamındaki hibe desteği, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441 inci ve 453 üncü maddelerine göre Bakanlık tarafından hazırlanacak destek programları çerçevesinde doğrudan ve/veya kira desteği olarak verilir.
(2) Doğrudan verilecek hibe desteği, 3 ay ödenmek üzere aylık 1.000 Türk Lirasıdır. Bu destekten 14/12/2020 tarihi itibarıyla; a) Esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olan vergiden muaf esnaf ve sanatkârlar, b) Faal olan ve ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, c) Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar, faydalanır.
(3) 14/12/2020 tarihi itibarıyla Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve
Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren gerçek kişi tacirler de ikinci fikra kapsamında destekten yararlanır.
(4) İkinci ve üçüncü fikralar kapsamında destekten yararlananlardan isyerleri kira olanlara, 3 ay ödenmek üzere, büyükşehir olan illerde aylık 750 Türk Lirası, diğer illerde ise aylık 500 Türk Lirası kira desteği verilir.
(5) İşyeri kira bedelinin kira desteği tutarının altında olması durumunda, işyeri kira bedeli kadar kira desteği verilir.
6 Hibe desteği bin verilmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir
8.24 Aralık 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Koronavirüs Salgını
Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ’in “Amaç ve
Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Tebliğin amacı, koronavirüs salgını nedeniyle ticari faaliyetleri olumsuz etkilenen esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlere verilecek hibe destek programına ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.” 8.1. “Dayanak” başlıklı 2 nci maddesinde; “(1) Bu Tebliğ, 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Esnaf ve Sanatkârlar ile Gerçek Kişi Tacirlere Koronavirüs
Salgını Nedeniyle Verilecek Destekler Hakkında Karara dayanılarak hazırlanmıştır.” 8.2. “Tanımlar” başlıklı 3. Maddesinde
“g) Ticari kazançları basit usulde tespit edilenler: 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun
46 ncı maddesi gereğince ticari kazançları basit usulde tespit edilen gelir vergisi mükelleflerinin ,
ğ) Vergiden muaf esnaf: 193 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi gereğince gelir verginden muaf olup esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı olan esnaf ve sanatkârları, ifade eder.” 8.3. “Desteğe ilişkin hususlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Destek programı kapsamında hibe desteği; gelir kaybı desteği ve kira desteği olmak üzere iki şekilde sağlanır. (2) Destek programının süresi, Bakanlık internet sitesinden yapılan duyuruda belirtilen sürede başvuruların yapılması kaydıyla 2021 yılının Ocak, Şubat ve Mart ayları olmak üzere üç aydır.” 8.4.”Gelir kaybı desteği” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Ticari kazançları basit usulde tespit edilenlere, vergiden muaf esnafa ve bunların dışında kalan esnaf ve sanatkârlar le gerçek kişi tacirlere aylık 1.000 Türk
Lirası olmak üzere toplamda 3.000 Türk Lirası hibe desteği sağlanır.” 8.5. “Kira desteği” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) 5 inci maddenin birinci fıkrası çerçevesinde gelir kaybı desteğinden faydalanabilecek gerçek kişilerin vergi sicili kayıtlarına göre esas faaliyetlerini yürüttükleri iş yerlerinin kira olması halinde, bu kişilere büyükşehir belediyelerinin bulunduğu yerlerde aylık 750 Türk Lirası olmak üzere üç aylık toplamda 2.250 Türk Lirası, diğer yerlerde aylık 500 Türk Lirası olmak üzere toplamda 1.500 Türk Lirası kira desteği sağlanır. (2) İş yeri kira bedelinin kira desteği tutarının altında olması durumunda iş yer kira tutarı kadar kira desteği ödenir.” 8.6. “Destek programından yararlanma koşulları” başlıklı 7 nci maddesinde; “(1) Bu destek programından, 14/12/2020 tarihinden önce (bu tarh dâhil) vergi mükellefiyetini tesis ettirmiş, ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, Bakanlık tarafından belirlenen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar ve gerçek kişi tacirler ile yine bu tarih itibarıyla esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaflar faydalanabilir. (2) Destek programına başvurabilecek esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlerin ekonomik faaliyet tanımları başvuru tarihinden önce Bakanlık internet sitesinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuru yapılmaz. (3) Bu maddenin ikinci fıkrası gereğince Bakanlıkça yapılan duyurudan sonra ticari faaliyetine yönelik ekonomik faaliyet tanım değişikliği yapanlar hibe desteğinden yararlanamaz.(4) Ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, esnaf ve sanatkârlar ve gerçek kişi tacirler,
hibe desteğinden vergi sicili kayıtlarındaki esas faaliyet konusu üzerinden bir kez faydalanabilir. (5) Destek başvurusunda bulunanların faaliyetlerin sürdürdükleri ve kira ödemesi yaptığı birden fazla iş yeri bulunması halinde, başvuruda bulunanlar bir iş yeri için kira desteğinden faydalanabilir. (6) Hibe desteğinden faydalanılan dönemlerde vergi mükellefiyeti faal olarak devam etmelidir. Destek başvurusunda bulunanın gayri faal olduğunun anlaşılması durumunda bu kişilere destek ödemesi yapılmaz. (7) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca uygulanan benzer nitelikteki desteklerden faydalanılması, bu destek programından faydalanılmasına engel teşkil etmez.” 8.7. “Başvuru, değerlendirme ve itiraz” başlıklı 8 inci maddesinde; (4) Kira desteği başvurusunda bulunanlardan, başvuruda bulunduğu iş yerinin aylık kira bedeli, açık adres ve iş yerini kiralayanın kimlik bilgilerini başvuru esnasında beyan etmesi istenir. Beyanda bulunmayanlara kira desteği ödemesi yapılmaz.” 9. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Basit usulde ticari kazancın tesbiti” başlıklı 46 ncı maddesinde
“(1) (Değişik: 22/7/1998-4369/31 md.) 47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların ticari kazançları basit usulde tespit olunur. Basit usulde ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki müspet farktır. Bu fark yapılan faaliyetle ilgili olarak
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre alınması ve verilmesi mecburi olan alış ve giderler ile hasılatlara ilişkin belgelerde yazılı tutarlara göre hesaplanır. Bu suretle tespit ve beyan olunan kazanç vergi tarhına esas alınır. Bu usulde vergilendirilenler, kazancın tespiti ve Vergi Usul Kanununun defter tutma hükümleri hariç, bildirme, vesikalar, muhafaza, ibraz, diğer ödevler ve ceza hükümleri ile bu Kanun ve diğer kanunlarda yer alan ikinci sınıf tüccarlar hakkındaki hükümlere tabidirler. Basit usulde vergilendirilen mükellefler, faaliyetlerine ilişkin mal alış ve giderleri ile hasılatlarını gösteren belgeleri ayrı ayrı dosyalarda saklamak zorundadırlar. Bu belgelerin kayıtları, mükelleflerin bağlı bulundukları meslek odalarının oluşturdukları bürolarda tutulur. Bu bürolarda 13/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış yeterli sayıda meslek mensubunun çalıştırılması zorunludur. Bu büroların kayıt, tasdik ve vergi dairesine karşı yükümlülükleri ile diğer usuller Maliye Bakanlığınca belirlenir. Basit usule tabi ticaret erbabından, sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlediği veya kullandığı tespit edilenler, bu hususun kendilerine tebliğ edildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren ikinci sınıf tüccarlara ilişkin hükümlere tabi olurlar. Aynı işte ortak olarak çalışanlar hakkında 47 nci maddede yazılı yıllık kira bedeli ve 48 inci maddede yazılı iş hacmi ölçüleri toplu olarak, diğer şartlar ortakların her biri için ayrı ayrı aranır.
Ortaklarından birisi gerçek usule göre gelir vergisine tabi bulunan ortaklıklarda, diğer ortakların ticari kazancı da gerçek usulde tespit olunur. Adi ortaklık halinde çalışanlardan aynı zamanda diğer şahsi bir işle de iştigal edenlerin gerçek veya basit usulden hangisine göre vergilendirileceği, 47 nci maddenin 2 numaralı bendi ile 48 inci maddede yer alan ölçülerden şahsi işine ait olanlara, ortaklıklardan hissesine düşen miktarların eklenmesi suretiyle tespit olunur. Şahsi işin mevcut olmaması halinde, muhtelif ortaklıklardaki hisselerin toplanması ile yetinilir. (Değişik altıncı fıkra: 31/5/2012-6322/7 md.) Basit usule tabi olmanın şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde kaybedenler, ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilirler. Basit usulün şartlarını haiz olanlardan, bu usulden yararlanmak istemediklerini yazı ile bildirenler dilekçelerinde belirttikleri tarihten veya izleyen takvim yılı başından, yeni işe başlayanlar ise işe başlama tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirilirler. Gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerden, 47 nci maddede yazılı şartları taşıyanlardan arka arkaya iki hesap döneminin iş hacmi 48 inci maddede yazılı hadlerden düşük olanlar, yazılı talepleri üzerine bu şartın gerçekleşmesini takip eden takvim yılından başlayarak basit usule geçebilirler. İşin eş ve çocuklara devri halinde iş hacminin hesabında devirden önceki süreler de dikkate alınır. Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenledikleri tespit edilenler hiçbir suretle basit usulde vergilendirilmezler.
9.1“Basit usule tabi olmanın genel şartları” başlıklı 47 nci maddede; “ (Değişik: 24/12/1980-2361/34 md.) Basit usule tabi olmanın genel şartları şunlardır:(2) 1. Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak (işinde yardımcı işçi ve çırak kullanmak, seyahat, hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük
/
gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunmamak bu şartı bozmaz. Ölüm halinde iş sahibinin dul eşi veya küçük çocuklar, namına işe devam olunduğu takdirde, bunların bilfiil işin başında bulunup bulunmamalarına bakılmaz). 2. (Değişik: 22/7/1998-4369/32 md.) İşyeri mülkiyetinin iş sahibine ait olması halinde emsal kira bedeli, kiralanmış olması halinde yıllık kira bedeli toplamı büyükşehir belediye sınırları içinde 2.300.000.000 lirayı (12.000 TL), diğer yerlerde 1.700.000.000 lirayı (7.600 TL) aşmamak.(3) 3. Ticari, zirai veya mesleki faaliyetler dolayısıyla gerçek usulde Gelir Vergisine tabi olmamak. 2 ve 3 numaralı bent hükümleri öteden beri işe devam edenlerde takvim yılı başındaki, yeniden işe başlayanlarda ise işe başlama tarihindeki duruma göre uygulanır.
9.2.Basit usule tabi olmanın özel şartları başlıklı 48 inci maddede; (Değişik: 22/7/1998-4369/33 md.)
Basit usule tabi olmanın özel şartları şunlardır: (5) 1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satanların yıllık alımları tutarının 34.000.000.000 lirayı (150.000 TL) veya yıllık satışları tutarının
47.000.000.000 lirayı (240.000 TL) 2. 1 numaralı bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşanların bir
yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatının 17.000.000.000 lirayı (76.000 TL) aşmaması, 3. 1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde yıllık satış tutarı ile iş hasılatı toplamının
34.000.000.000 lirayı (150.000 TL) aşmaması, Milli piyango bileti, akaryakıt, şeker ve bunlar gibi kar
hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit edilmiş bulunan emtia için, bu maddenin 1 ve
3 numaralı bentlerinde yazılı hadler yerine ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Maliye
Bakanlığınca belirlenecek alım satım hadleri uygulanır.” 10. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri” nde, “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, hükümlerinin yer aldığı görülmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından başvurana yönelik uygulanan idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Uyuşmazlık konusu özetle, 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
“Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında yapılan kira destek başvurusunun reddedilmesi nedeniyle, konunun araştırılarak kira desteğinden faydalandırılma talebi hakkındadır.
13. Şikayet konusu ile ilgili Kurumumuzca yapılan inceleme kapsamında bilgi ve belge talebimize istinaden, Ticaret Bakanlığı’nca, 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe
Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında Bakanlıkça esnaf ve sanatkârlar ile
gerçek kişi tacirlere gelir kaybı ve kira desteği verildiği, söz konusu tebliğin “Destek Programından
Yararlanma Koşulları” başlıklı 7. Maddesinin 1 inci fıkrasında “Bu destek programından, 14/12/2020 tarihinden önce (bu tarih dâhil) vergi mükellefiyetini tesis ettirmiş, ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, Bakanlık tarafından belirlenen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar ve gerçek kişi tacirler ile yine bu tarih itibarıyla esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaflar faydalanabilir.” hükmünün yer aldığı, bu kapsamda Bakanlıkça yapılan çalışma neticesinde belirlenen
“Desteklenecek Ekonomik Faaliyet Kodları”nın tespit edilerek, Bakanlık internet adresinde yayınlanmış olduğu, şikayetçi kira desteği başvurusuna ilişkin yapılan değerlendirmede, Bakanlık Esnaf ve Sanatkârlar Bilgi Sistemi ile Hazine ve Maliye Bakanlığından alınan veriler doğrultusunda söz konusu kişinin esas faaliyetinin “45.32.02 Motorlu Kara Taşıtlarının Parçalarının Belirli Bir Mala Tahsis Edilmiş
Mağazalarda Perakende Ticareti (Dorse, Damper, Akü Dahil, Lastik Ve Camlar İle Motosiklet Parça Ve
Aksesuarları Hariç”) olduğunun görülmüş olduğu, söz konusu esas faaliyetin Bakanlık tarafından belirlenen desteklenecek ekonomik faaliyet kodları arasında yer almamakta olduğu, ayrıca, Hazine ve Maliye
Bakanlığından alınan veriler doğrultusunda şikâyetçinin ticari kazancının işletme hesabına göre tespit edildiği anlaşıldığından başvuru koşullarında yer alan “ticari kazançları basit usulde tespit edilenler ile esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaflar faydalanabilir” şartlarının da taşınmadığının tespit edildiği, bu nedenlerle ilgilinin anılan kira desteğinden yararlandırılamadığı açıklamalarında bulunulmuştur.
14. Gerek dünyada gerekse ülkemizde, COVID-19 salgını nedeniyle, bir taraftan karantina önlemleriyle halkın sağlığını korunmaya çalışılırken diğer taraftan ekonomik aktivitenin mümkün olduğunca devam etmesi için yoğun bir uğraş verilmektedir. Sosyal izolasyon koşullarının sıkılaştırılmasına bağlı olarak yavaşlayan ekonomik aktivitenin etkilerini asgari düzeyde tutmak adına, sanayici, esnaf, ihracatçı, işçi ve işverenlere yönelik olarak; destek paketleri, istihdamın devamına yönelik ekonomik yardım paketleri, vergi ve sair borçların ötelenmesi, borçların yapılandırılması ve hibe destekleri verilmesi gibi birçok tedbir devletimizce alınmış ve alınmaya devam etmektedir.
15. Yaşanan bu olağanüstü süreçte COVID-19 salgınının ekonomide yarattığı olumsuz etkilere karşı negatif etkilerin bertaraf edilebilmesi amacıyla Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan tarafından 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek Kişi Tacirlere Koronavirüs Salgını
Nedeniyle Verilecek Destekler Hakkında Karar açıklanmıştır. Ticaret Bakanlığının koordinasyonunda yürütülen destekleme çalışmaları ile salgının yaratabileceği ekonomik tahribatın en düşük seviyede kalması amaçlanmaktadır.
16.Farklı sektörlerin koronavirüs krizinden etkilenme düzeyleri de farklılık göstermektedir.
Öncelikli olarak krizden daha fazla zarar gören sektörlerin desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bu bağlamda Bakanlıkça yapılan çalışma neticesinde, 22.12.2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı
Kararı Kapsamında Desteklenecek Ekonomik Faaliyetler “Desteklenecek Ekonomik Faaliyet Kodları” olarak tespit edilerek, Ticaret Bakanlığı’nın internet sitesinde yayınlanmıştır.
17. Öte yandan 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını
Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararında öngörüldüğü üzere esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlere gelir kaybı ve kira desteği verildiği belirtilmiş, söz konusu tebliğin “Destek
Programından Yararlanma Koşulları” başlıklı 7 nci maddesinde bu destekten faydalanabilmek için gerekli
şartların neler olduğu aşağıdaki şekilde öngörülmüştür:
i. Bakanlık tarafından belirlenen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkâr ya da gerçek kişi tacir olmak, ya da yine bu tarih itibarıyla esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaf statüsünde olmak,
ii.Bu destek programından, 14/12/2020 tarihinden önce (bu tarih dâhil) vergi mükellefiyetini tesis ettirmiş olmak, iii. Ticari kazançları basit usulde tespit edilmiş olmak, iv.Bakanlıkça yapılan duyurudan sonra ticari faaliyetine yönelik ekonomik faaliyet tanım değişikliği yapmamış olmak v.Esnaf ve sanatkar ya da ticari işletmesi faal durumda olmak.
18. Ayrıca tebliğin 8 inci maddesinde; kira desteği başvurusunda bulunanların, başvuruda bulunduğu iş yerinin aylık kira bedeli, açık adres ve iş yerini kiralayanın kimlik bilgilerini başvuru esnasında beyan etmeleri öngörülmüştür.
19. 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın (Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek
Kişi Tacirlere Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Destekler Hakkında Karar) 2 nci maddesinde, esnaf ve sanatkar, Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve
Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârları, gerçek kişi tacir, Covid-
19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve Bakanlık tarafından tespit edilen
sektörlerde faaliyet gösteren gerçek kişi tacirler olarak belirtilmekle, her esnaf ve sanatkar ya da gerçek kişi tacir işletmesinin değil, yalnızca salgınla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilendiği
Bakanlıkça tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren işletmelere destekleme ödemelerinin yapılacağı belirtilmiş olmaktadır.
20. 5362 Sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunun 3. maddesinin a bendinde esnaf ve sanatkârlar, ister gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dâhil olan, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran, elde ettiği gelir, tacir ya da sanayici sıfatını kazandıracak düzeyde olmayan, basit usulde vergilendirilen veya vergiden muaf tutulan, işletme usulü defter tutmakla yükümlü meslek ve sanat sahibi kişiler olarak belirtilmiştir. Bu bağlamda, kira yardımı hibe desteği ile desteklenecek işletmelerin ekonomik hacminin sınırlarının kanunen belirlenmiş düzeyde kalması öngörülmüştür. Aynı şekilde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 12 nci maddesinde belirtilen bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten gerçek kişi tacirlerin de anılan tebliğde belirtilen desteklerden yararlanabilmeleri için, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 46, 47 ve 48.
Maddelerinde belirtilen, ticari kazançları basit usulde tespit edilmiş olmak kriterini karşılamaları gerektiği ifade edilmekle, yine belirli bir ekonomik hacme kadar olan işletme sahiplerine anılan karar ve tebliğ uyarınca hibe desteği verilebileceği öngörülmüştür.
21. Dosya kapsamında yapılan incelemede, Ticaret Bakanlığı’nın Esnaf ve Sanatkârlar Bilgi Sistemi ile
Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan aldığı veriler doğrultusunda, başvuranın esas faaliyetinin “45.32.02
Motorlu Kara Taşıtlarının Parçalarının Belirli Bir Mala Tahsis Edilmiş Mağazalarda Perakende Ticareti (Dorse, Damper, Akü Dahil, Lastik Ve Camlar İle Motosiklet Parça Ve Aksesuarları Hariç”) olduğunun tespit edildiği, söz konusu esas faaliyetin anılan bakanlıkça koronavirüs krizinden etkilenme düzeyi bakımından belirlenen desteklenecek ekonomik faaliyet kodları arasında yer almamakta olduğu anlaşılmaktadır.
22. Ayrıca, Ticaret Bakanlığı’nca yapılan incelemede, Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan alınan veriler doğrultusunda başvuranın ticari kazancının işletme hesabına göre tutulduğu tespit edilmekle, başvuru koşullarında yer alan “ticari kazançları basit usulde tespit edilenler ile esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaflar faydalanabilir” kriterinin de taşınmadığı anlaşılmaktadır.
23. Konuyla ilgili dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde başvuranın söz konusu 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek
Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında kira hibe desteğinden
yararlandırılma talebinin reddedilmesinde ilgili mevzuat hükümleri gereği hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine ve kanunlara uygunluk ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’ inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; başvurunun REDDİNE,
Kararın başvuran ile TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/