|
ÖZET: Manisa ilinde korsan taşımacılığın önlenmesi amacıyla yapılan başvuruda, şikâyetçi, Akhisar ilçesinde bu tür faaliyetlerin devam ettiğini ve denetimlerin yetersiz olduğunu belirtmiştir. Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Ulaşım Dairesi Başkanlığı aracılığıyla, Akhisar’da 313 adet “J” plaka tahsisi yapıldığını ve bu plakaların 386 servis aracı tarafından kullanıldığını bildirmiştir. Ayrıca, korsan taşımacılığa karşı denetimlerin sürdürüldüğü, 2018 yılı içinde 44 cezai işlem uygulandığı ifade edilmiştir.
Denetimlerin etkinliği üzerine yapılan değerlendirmelerde, korsan taşımacılığın önlenmesi için plaka tahsislerinin artırılması gerektiği vurgulanmıştır. Akhisar’da mevcut plaka sayısının yetersizliği, tarım işçileri ve öğrenci taşımacılığı gibi ihtiyaçların karşılanmasında sorunlar yaratmaktadır. Bu bağlamda, Manisa Büyükşehir Belediyesi’ne, plaka sayısının artırılması ve ihale süreçlerinin yerel ekonomik koşullara uygun şekilde düzenlenmesi tavsiye edilmiştir. Sonuç olarak, korsan taşımacılığın önlenmesi için ilgili idarelerin işbirliği ve koordinasyonunun artırılması gerektiği belirtilmiş, plaka tahsislerinin mevcut ihtiyaçları karşılayacak şekilde düzenlenmesi önerilmiştir. Bu yaklaşım, hem trafik güvenliğini artıracak hem de yasal taşımacılık yapan esnafın mağduriyetini giderecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/703-S.1053
BAŞVURU NO : 2018/12553
KARAR TARİHİ : 11/04/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Korsan taşımacılığın engellenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 17/10/2018
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kimlik bilgilerinin gizli tutulmasını talep eden şikâyetçi, Manisa ili Akhisar ilçesinde korsan taşımacılığın devam ettiğini ve denetimlerin yeterli olmadığını iddia ederek gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi Şube Müdürlüğünün 12/12/2018 tarih ve sayılı yazısında; “Akhisar İlçemizde servis taşımacılığı için 313 adet “J” Plaka tahsis edilmiş olup, 25.10.2016 tarihinde yapılan ihale ile 75 adet plakanın satışa çıktığı fakat 73 adet plakanın satıldığı ve toplam olarak Akhisar İlçemizde 386 adet J plaka tahsisli servis aracı bulunmaktadır.
3. Manisa Büyükşehir Belediye sınırları içerisindeki tüm servis araçlarıyla ilgili iş ve işlemler
UKOME tarafından çıkartılan ve aynı zamanda UKOME’nin 2016/23 sayılı kararı olan (J)
Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge hükümlerine göre yürütülmektedir.
4. Yönergenin, Umum Servis Araçlarının ‘J’ Plaka Alma Zorunluluğu ve tahsisi başlığı altındaki 5. Maddesinin 2. Fıkrasında “İlk defa servis taşımacılığı yapacak olan servis aracı sahibi gerçek ve tüzel kişiler bağlı olduğu Merkez ve ilçe bazında, Manisa UKOME kararı doğrultusunda MBŞB Encümeni’nce 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerince yapılan ihale kapsamında plaka tahsisi ve çalışma ruhsatı almak üzere başvurabilir. Başvurularda şartname, sözleşme, yönerge şart ve gerekleri yerine getirilerek, şartname bedeli ile tahsis ücretleri yatırılıp, yapılan ihale sonucu kendilerine tahsis edilen plakaya uygun nitelikte olduğu aracın tescilini yaptırmak üzere Ulaşım Dairesi Başkanlığına müracaat ederler, talebi uygun görülenlerin J Plaka tahsis ve çalışma ruhsatları Ulaşım Dairesi Başkanlığı UKOME Şube
Müdürlüğünce düzenlenir.” hükmüne amir olup, ilk defa yapılacak J Plaka tahsisleri UKOME tarafından çıkartılan (J) Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına
Dair Yönerge hükümlerine göre yapıldığından ve Yönergede de bu türden tahsislerin 2886
Sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılacağı belirtilmiştir. Ayrıca, Yönergenin ‘J’
Plaka Devir Talep başvurusu başlıklı 14 üncü maddesi gereğince iş ve işlemleri
tamamlanmasıyla da J plaka devir alınılabilir. Yönergede belirtilen hususlar dışında işlem tesis edilebilmesi mümkün değildir.
5. Akhisar İlçemizde bu şartlan taşıyan 386 adet ‘J’ Plaka tahsisli servis aracı bulunmaktadır.
6. Konuyla ilgili olarak gerçekleştirilen denetimlerin sonucunda 44 adet cezai işlem uygulanmıştır. …
7. Manisa Büyükşehir Belediye sınırları içerisindeki öğrenci ve personel taşımacılığının düzenli ve güvenli hale getirilerek, denetimsiz korsan taşımacılığın önlenmesi amacıyla Ulaşım
Dairesi Başkanlığımız Zabıta ekipleri İle Jandarma ve Emniyet Trafik birimlerince yapılan denetimler koordinasyonlu bir şekilde devam etmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir.
8. Manisa Valiliği İl Emniyet Müdürlüğünün sayı 20/12/2018 tarihli yazısında; “Manisa Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından Akhisar İlçesine (750) adet plaka tahsis edilmiş olup, sahiplendirmek amacı ile gerçekleştirilen ihale ile (400) adet sahiplendirme yapıldığı, bu (400) adet J plakalı araçtan 06.12.2018 tarihi itibarı ile (375) inin faal olduğu, (25) âdetinin ise (Araç Satışı, arıza vb.) boşta olduğu tutanak ile bildirilmiştir.
9. İlçe Emniyet Müdürlüğümüz Trafik Denetleme Büro Amirliğimiz Ekiplerince korsan taşımacılığa yönelik olarak 2018 yılı içinde 01.12.2018 tarihine kadar (952) adet yolcu taşımacılığı yapan araçlar ve (26) adet Tarım işçisi taşıyan araçlar üzerinde denetim yapılmış olup, Ekiplerimizce (13) adet araç sürücüsüne ve sahibine Ek/1 Ek2-1(araçları motorlu araç, tescil ve trafik belgesinde gösterilen maksadın dışında kullanmak ve sürülmesine izin vermek)
maddesinden ve 1 araç sürücüsü ve sahibine de EK2/3 maddesinden toplam 16.032-TL ceza tanzim edildiği, ayrıca da 2918 sayılı K.T.K.nun 34 (fenni muayenesizlik) ten (7) adet, 65/1A (fazla yolcudan) (8) adet, 42/11 (Sürücü sertifikasını sürücü belgisine dönüştürmemek)
maddesinden (2) adet ve 91 (sigortasızlık)tan (1) araç sahibine olmak üzere de toplam (18)
adet 3.548-TL 4eğerinde ceza tanzim edilmiştir.
10. İlçe Emniyet Müdürlüğümüz Trafik Denetleme Büro Amirliğimiz ekiplerince 2018 yılı içinde 01.12.2018 tarihine kadar toplam (978) adet Yolcu taşımacılığı yapan araçlar üzerinde denetim yapılmış, yapılan uygulamalarda eksikliği tespit edilen (32) araç sürücüsüne ve sahibine gerekli cezai müeyyide uygulanmıştır. 45HC5055 plakalı aracın pol-net kaydı incelemesi neticesinde, iddia edildiği gibi aracın engelli aracı olduğuna dair kayıt bulunmadığı, yapılan uygulamalarda sorumluluk bölgemizde şikâyetçinin iddia ettiği diğer (16) adet araca rastlanılmamıştır.
11. İlçe Emniyet Müdürlüğümüz Trafik Denetleme Büro Amirliğimize bağlı ekipler ile Manisa
Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME’ ye bağlı Trafik Zabıtaları ile 2018 yılı içinde her ay boyunca uygun görülen günlerde ortaklaşa olarak yolcu taşımacılığı yapan araçlar üzerinde gerekli denetimler yapılmakta olup, Pol-net bilgisayar kayıtlarımızda Yolcu taşımacılığı yapan araçlar üzerindeki denetim sayımız 978’tir. …
12. İlçe Emniyet Müdürlüğümüz Trafik Denetleme Büro Amirliğimizce Manisa Büyükşehir
Belediye Başkanlığı Trafik Zabıtası ile koordineli olarak 2018 yılı içinde her ay uygun görülen yer ve tarihlerde yolcu taşımacılığı yapan servisler üzerinde denetimler yapılmakta olup, ayrıca da Akhisar Jandarma Trafik Timi ile de koordine halinde Ekim 2018 içinde Efendi Mahallesi
280 sokak üzerinde servis araçları üzerinde Manisa Büyükşehir Belediyesi Trafik Zabıtasının
katılımları ile uygulama yapılmıştır.
13. UKOME tarafından 45J4001 ile 45J4750 arasında (750) plaka tahsisinin yapıldığı,
10.11.2015 tarihinden itibaren Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından
gerçekleştirilen ihalelerle toplam (400) adet J plakanın ihalesinin gerçekleştirildiği, bu araçlara 45J4001 ile 45J4400 arası plaka verildiği, 06.12.2018 tarihi itibarıyla yapılan incelemede (375) adet J plakalı aracın faal olarak hizmet verdiği, (25) âdetinin ise (Araç satışı, arızası vb. edenlerle) boşta olduğu, geri kalan ihalesi yapılmayan (350) adet plakanın halen boşta olduğu saptanmıştır. İlçemizin nüfusunun 160.000 civarında olması, İlçe Merkezi dışında (94) adet Mahalle bulunması, İlçemizde mevcut Fabrika, işyeri vb. ile mevcut okullara, ayrıca da Zeytin, Üzüm, Domates, Biber vb. ürünlerin hasat dönemlerinde servis araçlarına aşırı derecede ihtiyaç duyulduğundan, Manisa Büyükşehir Belediyesi tarafından ihalesi yapılan mevcut (375) adet J plakalı servis aracı ihtiyacı karşılayamamaktadır. Manisa Büyükşehir
Belediyesi tarafından yapılan ihalelerde J plakalı araçların 50.000-TL den başlayan fiyatlarla plaka tahsisi yapıldığı, piyasa da ise J plaka fiyatının 100.000-TL ye kadar çıktığı göz önüne alındığında, İlçemiz için Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından korsan taşımacılığın önlenmesi açısından daha düşük fiyatlardan ihale açılması gerekmektedir.
Korsan taşımacılığın önlenmesi için denetimlerimiz devam etmekte ise de, J plakalı araç sayısının yetersiz olması nedeniyle vatandaşlar Traktör, özel otomobil vb. araçlar ile taşımacılık yaparak trafik güvenliği açısından tehlike yaşamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
14. Akhisar Kaymakamlığı İlçe Yazı İşleri Müdürlüğünün sayılı 21/12/2018 tarihli yazısında; Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi Şube Müdürlüğünün Kurumumuza sunduğu dosya içeriği ile birlikte
Akhisar Kaymakamlığı İlçe Jandarma Komutanlığının 4990-7065 sayı ve 13/12/2018 tarihli
Akhisar Kaymakamlığına muhatap yazısına yer verilmiştir. İlgili yazıda, “’J’ Tahditli Plaka uygulamasına ait denetim ve kontrollere 01.01.2016 tarihinde başlanılmış olup Bu kapsamda
Komutanlığımızca 2016 ve 2017 yıllarında yapılan denetim ve kontroller sonucunda toplam (78) araca 2918 sayılı karayolları trafik kanunun EK-2/3″Belediye kanunu kapsamında, ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsatı almadan belediye sınırlan dâhilinde yolcu taşmak” ve EK-2/1
“Araçları motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullanmak ve sürülmesine izin vermek” maddelerinden toplam (161.116.00) TL, 65/1-a “Taşma sının üstünde yolcu almak” maddesinden (114) araca toplam (8.440.00) TL Trafik İdari Para Cezası Karar
Tutanağı tanzim edilmiştir.
15. 2018 yılı içerisinde 01.12.2018 tarihine kadar (648) adet yolcu taşıyan araçlar üzerinde denetim ve kontroller yapılmış olup, yapılan bu denetimler sonucunda; 2918 Sayılı Karayolları
Trafik Kanununun EK-2/3 “Belediye Kanunu kapsamında, ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsat almadan belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak” maddesinden (6) araca toplam (20.040,00) TL. Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı tanzim edilmiş, sürücüsü ve araç sahibi aynı olan araçlar (60) gün süre ile trafikten men edilmiştir. 2918 Sayılı Karayolları
Trafik Kanununun 65/1-a “Taşıma sınırı üstünde yolcu almak” maddesinden (20) araca toplam (1.700.00) TL Trafik İdari Para Cezası Karar Tutanağı tanzim edilmiştir. 2918 Sayılı
Karayolları Trafik Kanununun diğer maddelerinden (197) araca toplam (56.476,00) TL Trafik
İdari Para Cezası Karar Tutanağı tanzim edilmiştir. 4925 Sayılı Taşma Kanununun İlgili
Maddelerinden toplam (09) araca (7.296,00) TL İdari para cezası tanzim edilmiştir
16. … Yapılan uygulamalarda usulsüz taşımacılık yapan sürücülere yapılan işlemin en az 2018 yılı içerisinde olduğundan, usulsüz taşımacılığın giderek azaldığı görülmektedir. Plakası yazan plakalı aracın yapılan POL-NET sorgulamasında engelli aracı olmadığı tespit
edilmiştir. Yapılan denetim ve kontrollerde plakası belirtilen plakalı 2015 model minibüse 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunun Ek-2/3″BeIediye kanunu kapsamında, ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsat almadan belediye sınırlan dâhilinde yolcu taşımak” maddesinden işlem yapılarak (2628.00) TL. Trafik idari para cezası düzenlenmiştir. Şikâyete konu diğer araçlara yapılan denetimlerde rastlanılmadığı, bu kapsamda denetim ve kontrollerin devam ettiği, bahse konu araçlara rastlanıldığında derhal müdahale edilerek yasalar çerçevesinde gerekli işlemler yapılacaktır.
17. …Komutanlığımızca sorumluluk alanımızda korsan taşımacılığa yönelik kontrol ve denetimlerin aralıksız devam ettiği, yapılan denetimlerde usulsüz taşımacılık yapan araç
Sürücülerine firmalara yasalar çerçevesinde gerekli işlemler yapılmaktadır.
18. …Komutanlığımız emrinde görevli trafik timlerince sorumluluk alanında seyir, sabit ve hız denetimi kontrolleri yapılmaktadır. Bu kontroller esnasında bir suç unsuruna rastlanıldığında
2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 4925 Sayılı Taşıma Kanununda belirtilen hususlara
göre idari yaptırım uygulanmaktadır, Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Trafik Zabıtası ve Akhisar İlçe Emniyet Müdürlüğü Trafik Denetleme Büro Amirliği Ekipleri ile koordineli olarak değişik zaman ve yerlerde yolcu taşımacılığı yapan araçlar üzerinde denetim ve kontroller yapılmaktadır.
19. …Akhisar İlçe nüfusunun (160,000) civarında olduğu, İlçe merkezi hariç (94) mahallesinin bulunduğu, ılıman iklim özelliği, geniş ve düz (ova) bir coğrafyaya sahip olması nedeniyle tarıma çok elverişlidir. Bu özellikleri ile yılın on iki ayı tarım yapılmaktadır. İlçe merkezinin güneyinde Organize Sanayi Bölgesi bulunmaktadır. Manisa İli Büyükşehir olduktan sonra, yolcu taşımacılığı ile ilgili yetki ve sorumluluklar Manisa Büyükşehir Belediyesine devredilmiştir. Bu kapsamda Akhisar İlçesine (750) adet ‘J’ Plakası tahsisi yapılmış, ancak bugüne kadar yapılan ihaleler sonucunda (400) adet ‘J’ Plakası verilmiştir. Büyükşehir
Belediyesince düzenlenen ihalelerde verilen plakaların bölge halkı tarafından fiyatının yüksek ve alma şartlarının ağır olması nedeniyle gerçek ihtiyaç sahiplerinin tahditli plaka alamadıkları, ‘J’ Plakayı alanların da yüksek fiyatlar ile kiraladıkları ve taşıdıklarından gerçek iş yapan tarla sahipleri maliyetleri düşürmek için korsan taşımacılığa yöneldiklerini yapılan denetimlerde beyan etmektedirler. Büyükşehir Belediyesi yetkisinde bulunan ‘J’ Tahditli plaka uygulaması, genellikle tarım ile uğraşan bölge halkına yüksek fiyat ve ağır alma şartları nedeniyle hizmet etmeyerek korsan taşımacılığa sevk etmekte, bunun sonucu olarak ‘J’ Plakasız taşımacılık yapan araç şoförleri denetim ve kontrollerden kaçarak trafik güvenliğini de tehlikeye düşürmektedir. Özellikle tarım ile uğraşan bölge halkı için elde ettiği ürün maliyetlerinin sürdürülebilir bir seviyeye çekilmesi maksadıyla ve tarım işçisi taşıyan servis araçlarının trafikte daha güvenli seyredebilmeleri için Büyükşehir Belediyesi tarafından il içerisinde servis taşımacılığı yapan servis araçlarını kayıt altına almak için verilen tahditli ‘J’ plakanın tarım ile uğraşan gerçek iş sahiplerinin maddi durumları göz önüne alınarak verilmesi, bu itibarla yeni ihaleler düzenlenmesi korsan taşımacılığı ortadan kaldıracak ve bölgede daha güvenli bir trafik ortamı sağlayacaktır.
20. Komutanlığımızca sorumluluk alanımızda tarım işçilerini taşıyan araçlar başta olmak üzere, personel servis araçları ve okul servis araçlarına yönelik aylık trafik kontrol planları hazırlanarak, ay içerisinde bu plan dahilinde kontrol ve denetimler yapılmaktadır. Denetimler sırasında bir suç unsuruna rastlanıldığında derhal müdahale edilerek yasalar çerçevesinde gerekli işlemler yapılmaktadır.” ifadelerime yer verilmiştir.
21. Akhisar Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odasının Akhisar Kaymakamlığı’na Muhatap sayı ve 14/12/2018 tarihli yazısında “Akhisar İlçemizde servis taşımacılığı “J” plaka için
750 adet plaka tahsis edilmiş olup, bunlardan gereken şartları ve özellikleri sağlayan kişilere
313 adet “J” plaka tahsis edilmiş ayrıca İhale ile 75 adet plakanın satışa çıktığı fakat 73 adet
plakanın satıldığı ve toplam olarak Akhisar İlçemizde 386 adet “J” plaka tahsisli servis aracı bulunmaktadır. Konuyla İlgili bilgi ve belgeler Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım
Dairesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Şube Müdürlüğünde bulunmaktadır.
22. ,,, Yıllardan bu yana ekmeğini bütün kurallara uyarak taşımacılıktan kazanan esnafımız kayıt dışı araçların çalışmasından dolayı büyük mağduriyet yaşamaktadırlar. Öğrenci ve
Personel Taşımacılığında Korsan Taşımacılığın önlenmesi, düzenli ve güvenli hale getirilmesi gerçek hak sahibi olan esnafımızın mağduriyetinin giderilmesi uygulamaların ve denetim kontrollerinin yapılması hususunda…” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
23. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler” hükmü yer almaktadır.
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır.
25. 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.” hükmü,
26. Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde; “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.” hükmüne,
27. Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.” hükmüne yer verilmiştir.
28. 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde; “Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.” hükmü yer almaktadır.
29. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlıklı Ek 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasında; “(Ek fıkra: 31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın, belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak, fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat olarak uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten men edilir.” hükmü yer almaktadır.
30. Manisa Büyükşehir Belediyesi Belediye Emir ve Yasakları Uygulama Yönetmeliği’nin
Trafik ve Büyükşehir Belediyesince Çalışma Ruhsatı verilen Ticari Plakalı Araçlar İle
İlgili Emirler, Yasaklar ve Cezalar başlıklı 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasında ”ç)
Karar No:20181304 Manisa Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde j plaka tahsisli araçlar dışındaki araçlarla servis taşımacılığı yapmak yasak olup, yasağa uymayanlar hakkında ilk seferinde 1.000 TL bir yıl içerisinde ikinci veya daha fazla tekrarlarında 1.500 TL para cezası uygulanır.” hükmü bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
31. Başvurunun kabulü ile korsan taşımacılığın sonlandırılması için ilgili idareler tarafından yürütülen işbirliği ve koordinasyonun devam ettirilerek ayrılan plaka sayısı ile aktif çalışan plaka sayısının birbirine yakın olacak şekilde sahiplendirme yapılması ve ihale sürecinin şehrin ekonomik ve sosyal durumu göz önünde tutularak yürütülmesi hususunda Manisa Büyükşehir
Belediye Başkanlığına tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 32. Şikâyetçi, Manisa’nın Akhisar ilçesinde korsan taşımacılığın engellenmesini talep etmektedir.
33. 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile taşımada düzenin sağlanabilmesi için yetki belgesi sistemi getirilmiştir. Taşımacılık faaliyetlerinin yetki belgesi alınmadan yapılması Kanunun 5 inci maddesi ile yasaklanmıştır. Bu kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan Karayolu Taşıma
Yönetmeliği hükümlerine göre, taşımanın kapsam ve niteliğine uygun yetki belgesiyle yapılması gerekmektedir. Örneğin Belediye sınırlarının dışına/dışından yapılacak taşımalar,
4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği hükümlerine göre,
taşımanın kapsam ve niteliğine uygun yetki belgesiyle yapılabilmektedir. Belediye sınırları içerisinde bulunan yerleşim yerleri ile şehir merkezi arasında yapılan toplu taşımalar ise 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi hükümlerine göre yapılabilmektedir. 5216 sayılı Büyükşehir
Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin, büyükşehir
sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermenin Büyükşehir Belediyesinin sorumluluğunda olduğu ve trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı hükme bağlanmıştır.
34. Manisa Büyükşehir Belediyesi tarafından 2016/23 sayılı UKOME Genel Kurulu Kararı doğrultusunda ‘J’ Plaka Tahsisli Umum Servis Araçlarının Çalışma Usul ve Esaslarına Dair bir yönerge çıkartılmıştır. Yönerge ile Manisa Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde, toplu taşımacılık işini yapan gerçek ve tüzel kişilere ait umum servis araçlarının denetiminin düzenli yapılması, hizmet kalitesinin yükseltilmesi, korsan taşımacılığın ve vergi kayıplarının önlenmesi amaçlanmıştır.
35. Yine yönergeye göre ‘J’ plakaya sahip araçların, Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi
Başkanlığı denetimine tabi olduğu, bununla birlikte Ulaştırma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Valilikler, Belediyeler, trafik polisi ve rütbeli jandarma personelinin ve ilgili kurum ve kuruluşların kendi mevzuatı çerçevesinde denetim yapabilecekleri hüküm altına alınmıştır.
36. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Zabıta Daire Başkanlığının yaptığı denetimler sonucunda, J plakaya sahip olmaksızın servis taşımacılığı yapan 50 farklı plakaya cezai işlem uygulandığı,
37. Bu kapsamda şikâyetçinin korsan taşımacılığın engellenmesi talebi incelendiğinde; ilgili idareler tarafından değişik tarihlerde ve kontrol noktalarında birden çok defa denetim yapılığı, yapılan denetimlere ilişkin bilgilerin ve cezai işlemlere ilişkin tutanakların Kamu Denetçiliği
Kurumu ile paylaşıldığı, şikâyetçinin engelli aracı olduğunu iddia ettiği gibi plakanın aracın engelli aracı olmadığı, belirttiği plakalardan birisine cezai işlem uygulandığı, diğer plakalara denetimler sonucunda rastlanılmadığı, böylelikle korsan taşımacılığın engellenmesine yönelik denetim görev ve yetkisinin mevzuata uygun şekilde kullanıldığı tespit edilmiştir.
38. Diğer taraftan, korsan taşımacılığı engellemede denetimlerin önemli bir rolü olmakla beraber korsan taşımacılığı ortaya çıkaran sebeplerin öncelikle incelenmesi gerekmektedir.
39. Yukarıda ilgili idareler tarafından da vurgulandığı üzere, gerçekten de mevsimlik tarım işçisi sayısının hasat zamanlarında artması, aktif kullanımda olan ‘J’ plaka sayısının yetersizliği gibi şehre özgü durumlar da dikkate alındığında, kısa vadede korsan taşımacılığın sadece denetimlerle tamamen ortadan kaldırılması mümkün gözükmemektedir. Bu kapsamda vatandaşı korsan taşımacılığa iten veya bir anlamda mecbur bırakan somut durumların iyileştirilmesi gerekmektedir.
40. 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Manisa sınırları il mülki sınırları olmak üzere aynı adla büyükşehir belediyesi kurulmuş ve bu illerin il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürülmüştür. Bu tarihten sonra şehir genelinde ve kent içi ulaşım kapsamında ‘J’ plaka ile ilgili bütün görev ve yetkiler Manisa Büyükşehir
Belediye Başkanlığı tarafından kullanılmaktadır.
41. Manisa Büyükşehir Belediyesi tarafından ‘J’ plaka tahsisli umum servis araçlarının çalışma usul ve esaslarına dair çıkartılan yönergede; 2013/53 sayılı Manisa İl Trafik Komisyon kararı ile Akhisar ilçesi için 250 ‘J’ Plaka tahsis edildiği, 2014/31 sayılı UKOME Genel Kurulu kararı ile 500 adet ek plaka tahsis edildiği, böylelikle Akhisar ilçesi için toplam 750 plaka ayrıldığı, uygulamada ise ilk etapta Akhisar için 313 ‘J’ plaka satışının yapıldığı, 25/10/2016 tarihinde
73 plaka satışının daha yapıldığı ve toplamda 375’i faal olmak üzere 386 adet J plaka tahsisli
servis aracı bulunduğu tespit edilmiştir.
42. Akhisar ilçe nüfusunun ve mahalle sayısının yüksek olması, tarıma elverişliliği ve tarım yapılan ay sayısının çok olması, bununla birlikte organize sanayi bölgesine sahip olması, ayrılan plaka sayısına ulaşmak adına 25/10/2016 tarihinden sonra ihaleye çıkılmaması, 30 bin TL muhammen bedel ile açık teklif alma usulü ile çıkılan ihalelerde 31 bin TL ile 45 bin
TL arası ve civarında satış bedeli tahsil edilmesine rağmen tarım vb. işler ile ilgilenen kişiler tarafından belirlenen fiyatların yüksek bulunması, ihale ile alınan plakaların daha yüksek ücretler ile devredilmesi gibi durumlar korsan taşımacılığın yaygınlaşmasına basamak oluşturmaktadır.
43. Nüfus vb. ölçütlere göre ayrılan plaka sayısı (750) ile kullanımda olan plaka sayısı (386)
arasında yarıya yakın bir fark olduğu görülmektedir. Bu kapsamda, korsan taşımacılığın tamamıyla engellenmesi adına, servis taşımacılığının yasal, düzenli ve güvenli hale getirilmesi, kurallara uygun görevini yapan servis sahiplerinin mağdur edilmemesi, vergi kaybının yaşanmaması ve trafik güvenliliğinin artırılarak mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla denetim konusunda ilgili idareler tarafından yürütülen iş birliği ve koordinasyonun devam ettirilerek ayrılan plaka sayısı ile aktif çalışan plaka sayısının birbirine yakın olacak şekilde sahiplendirme yapılması ve ihale sürecinin şehrin ekonomik ve sosyal durumu göz önünde tutularak yürütülmesi gerektiği hususları tespit edilmiştir.
44. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; korsan taşımacılığın sonlandırılması talebine ilişkin tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 45. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
46. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Manisa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvurunun KABULÜNE;
Korsan taşımacılığın sonlandırılması için ilgili idareler tarafından yürütülen işbirliği ve koordinasyonun devam ettirilerek ayrılan plaka sayısı ile aktif çalışan plaka sayısının birbirine yakın olacak şekilde sahiplendirme yapılması ve ihale sürecinin şehrin ekonomik ve sosyal durumu göz önünde tutularak yürütülmesi hususunda MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi