Koruyucu gıda yardımı yapılmayan kamu görevlisinin sosyal hak talebi ve idarenin ödenek tahsisi yükümlülüğü değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/10257-S.21.16520

BAŞVURU NO : 2021/1972

KARAR TARİHİ : 09/07/2021

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Koruyucu gıda yardımının yapılması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 28/01/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; Tarım ve Orman Bakanlığı Diyarbakır Gıda Kontrol

Laboratuvar Müdürlüğünde gıda mühendisi olarak görev yaptığını, 25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı resmi gazetede yayınlanan 4. Toplu sözleşme ve 01.09.2019 tarih ve 30875 sayılı resmi gazetede yayımlanan kamu görevlileri hakem kurulu kararlarının 9. bölümünün 5. Maddesi gereğince tarafına verilmesi gereken koruyucu gıda yardımının 29.09.2018 tarihinden itibaren verilmediğini belirterek tarafına koruyucu gıda yardımının yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talebimize istinaden Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından gönderilen 30/03 /2021 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; Koruyucu Gıda

Yardımı kapsamında gelen taleplerin değerlendirilmesi için her yıl düzenli olarak Hazine ve Maliye

Bakanlığından ödenek talep edildiği, söz konusu yıla ilişkin ödenek tahsis edilmediği bu nedenle ödeme yapılmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde; “Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri

Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 5018 sayılı “Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu” Ödeneklerin kullanılması” başlıklı 20 inci maddesinde “Bütçe ödeneklerinin kullanılmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur: d) Kamu idareleri, bütçelerinde yer alan ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz. Bütçeyle verilen ödenekler, tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılır. Ancak, ait olduğu malî yılda ödenemeyen ve emanet hesabına alınamayan zamanaşımına uğramamış geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar, ilgili kamu idaresinin cari yıl bütçesinden ödenir.” 7. 01.09.2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Görevlileri Hakem Kurulu

Kararının Tarım ve Ormancılık Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı Dokuzuncu

Bölümün “Koruyucu gıda yardımı” başlıklı 5. Maddesi “bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlarda zehirli, gazlı ve radyasyonlu ortamlarda ve zirai mücadelede bilfiil çalışan personele, Aile

Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve bu hizmet kolunda yetkili sendikanın görüşleri alınarak kurum ve kuruluşlarca tespit edilen koruyucu gıda maddeler, işyerlerinde tüketilmesi kaydıyla gıda yardımı olarak verilir. Gıda yardımının cinsi, miktarı ve hangi görevleri yürütenlere verileceğine ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir ve bir örneği belirmeyi müteakip bir ay içinde Hazine ve Maliye Bakanlığına gönderilir.” düzenlemeleri bulunmaktadır.

IV. KAMUDENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvuranın koruyucu gıda yardımı yapılması yönünden talebinin reddi, personelin mevzuatla güvence altına alınan sosyal haklarının korunması açısından ödenek tahsisinin yapılması için gerekli tedbirlerin alınması yönünde Tarım

Ve Orman Bakanlığına, Yemek yardımı için ödeneğin ilgili Kurumlara süresi içinde tahsis edilmesi yönünde Maliye Bakanlığına Tavsiyede Bulunulmasına, yönünde hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran 01.09.2019 tarih ve 30875 sayılı resmi gazetede yayımlanan kamu görevlileri hakem kurulu kararının Tarım ve Ormancılık Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal

Haklar Başlıklı Dokuzuncu Bölümün “Koruyucu gıda yardımı” başlıklı 5. Maddesi ile öngörülen koruyucu gıda yardımın tarafına verilmediğini belirterek koruyucu gıda yardımının yapılması talep etmektedir.

10. 01.09.2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Görevlileri Hakem Kurulu

Kararının Tarım ve Ormancılık Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı Dokuzuncu Bölümün

“Koruyucu gıda yardımı” başlıklı 5. Maddesi “bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlarda zehirli, gazlı ve radyasyonlu ortamlarda ve zirai mücadelede bilfiil çalışan personele, Aile Çalışma ve

Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve bu hizmet kolunda yetkili sendikanın görüşleri alınarak kurum ve kuruluşlarca tespit edilen koruyucu gıda maddeler, işyerlerinde tüketilmesi kaydıyla gıda yardımı olarak verilir. Gıda yardımının cinsi, miktarı ve hangi görevleri yürütenlere verileceğine ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir ve bir örneği belirmeyi müteakip bir ay içinde Hazine ve Maliye Bakanlığına gönderilir.” düzenlemesine haizdir.

11. Koruyucu gıda yardımının tanımı, 2014 yılında Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından hazırlanan Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Memur Sözleşmeli ve Geçici Personeline Verilecek

Koruyucu Gıda Yardımı Yönergesinde, iş sağlığı ve güvenliği açısından risk arz eden ve 5 inci maddede belirtilen alanlarda çalışan personele işin özelliği de dikkatte alınarak fiilen çalıştıkları her bir gün için ½ kg yoğurt ve ½ ayran ve 100gr çekirdekli kuru üzüm veya 100 gr tahin helvası ve 100 gr tahin pekmez olarak tanımlanmıştır. Yine anılan yönergede koruyucu gıda temini ve iş yerinde tüketiminin sağlamasından 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda tanımlanan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin müştereken sorumlu olduğunu düzenlemiştir. Merkez ve taşra birimlerinin koruyucu gıda maddelerinin temini için bütçelerine yeterli ödenek koymaları gerektiği de yönergede ayrıca belirtilmiştir.

12. Buna göre belirtilen çalışma alanlarında fiilen görev yapan personelin tespit edilmesi, verilmesi gereken gıda maddelerinin tespiti ve temini ile görev yerinde tüketiminden 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve

Kontrol Kanununda tanımı yapılan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri sorumlu olduğu anlaşılmakla beraber idare tarafından bu kapsamda hazırlanan bütçe teklifinin ret edildiği belirtilmişse de koruyucu gıdanın yukarıda yapılan açıklamalar nezdinde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin olduğu bu bakımdan 5018 sayılı Yasa kapsamında hazırlanan bütçenin iş sağlığı güvenliğine kapsamında yer aldığı bu doğrultuda bu başlık altında harcama yetkilileri tarafından ödenek tahsisinin sağlanmasından ve bu konuda gerekli tedbirlerin alınmasından ilgili idarenin sorumlu olduğu düşünülmektedir.

13. Nitekim Anayasamızın “A. Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlığı altında düzenlenen 53. Maddesinde “Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu

Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.” denilmektedir. Bu bakımdan 01.09.2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı ile bağlanan koruyucu gıda yardımı, idare tarafından yerine getirilmesi kaçınılmaz bir sosyal hak ve ödevdir.

14. Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve mali saydamlığı sağlamak üzere, kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm mali işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve mali kontrolü sağlamak amacını taşıyan 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanununun da kurumların bütçede yer alan ödenek dışında harcama yapamayacağı düzenlenmekle birlikte, toplu iş

sözleşmesi bağlanan koruyucu gıda yardımının hizmetin gerektirdiği hallerden olduğu bu bakımdan 5018 sayılı Yasanın 20. Maddesinin birinci fıkrasınınım e bendi kapsamında değerlendirilerek Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde yeni tertipler, gelir kodları ve finansman kodları açılabileceği düşünülmektedir.

15. Bu bakımdan idare tarafından ödenek tahsis edilmediği için söz konusu ödeme yapılamamış olduğu belirtilmişse de Toplu İş sözleşmesi ile düzenlenen koruyucu gıda yardımının iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin sosyal haklardan biri olduğu bu bakımdan koruyucu gıda yardımının temin edilerek ilgili personele verilmesi gerektiği bu konuda gerekli tedbirleri almanın ilgili idarenin sorumluluğunda olduğu değerlendirildiğinden idare tarafından koruyucu gıda yardımının yapılmamasının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde

“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Diyarbakır İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE

Personelin mevzuatla güvence altına alınan sosyal haklarının korunması açısından ödenek tahsisinin yapılması için gerekli tedbirlerin alınarak koruyucu gıda yardımının yapılması yönünde TARIM VE

ORMAN BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bu

karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna

Kararın BAŞVURANA ve TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA BAKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi