|
ÖZET: Başvuru, Tokat İl Özel İdaresi’ne yönelik olarak, Büşürüm köyünde sunulması gereken kamu hizmetlerinin ayrımcılık nedeniyle sağlanmadığı iddiasıyla yapılmıştır. Başvuran, köylerine yönelik yol, su ve diğer hizmetlerin, siyasi görüş farklılıkları nedeniyle yerine getirilmediğini öne sürmüştür. Başvuru süreci, 31 Ağustos 2016 tarihinde başlamış ve çeşitli incelemeler sonucunda, idarenin bu hizmetleri sunma konusunda ayrımcılık yapmadığına dair kararlar verilmiştir.
İdarenin açıklamalarına göre, Büşürüm köyü, 2014 yılında belde belediyesi statüsünü kaybederek köy tüzel kişiliğine dönmüştür. Bu süreçte, köyün ihtiyaçları doğrultusunda hizmetlerin sunulmasında önceliklerin, mali durum ve ihtiyaçlar gibi kriterlere göre belirlendiği ifade edilmiştir. Başvuranın talepleri, köyün mevcut durumuna ve idarenin kaynaklarına göre değerlendirildiğinde, ayrımcılık yapıldığına dair somut bir kanıt bulunmamaktadır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, bu süreçte idarenin kamu hizmetlerini sunma yükümlülüklerini yerine getirdiği, ancak köyün mali imkanlarının sınırlı olduğu belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını inceleyerek, idarenin hizmet sunumunda eşitlik ilkesine uygun hareket ettiğini tespit etmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 1581-1581 36311982- 101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2016/3492 2016/ 3492
KARAR TARİHİ : 28/02/2017
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : Tokat İl Özel İdaresi
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurucu, köylerinin ihtiyacı olan bazı kamu hizmetlerinin ayrımcılık nedeniyle sunulmadığını iddia ederek, bu hizmetlerin sunumunu talep etmektedir .
BAŞVURU TARİHİ : 31/08/2016 31.8.2016
I. USÛL
A. Başvuru Süreci 1. Başvuru, Kurumumuza gönderilen 31/ 08/ 2016 tarih ve 9800 evrak sayısı ile kayıt altına alınan gerçek kişiler için başvuru formu vasıtasıyla yapılmıştır . Başvurunun karara bağlanması için 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası ile 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve İmza Yetkileri Yönergesinin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca, başvurunun incelenmesine ve araştırılmasına geçilmiş olup, 2016/ 3095 başvuru sayılı “Ret Karar
Önerisi”yle Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
B. Ön İnceleme Süreci 2. Yapılan ön incelemesi neticesinde başvuranın 14/ 07/ 2014 tarihli ilk başvurusunun diğer şartları taşıdığı ancak 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin dördüncü fıkrası ve ilgili Yönetmeliğin 12 nci maddesi uyarınca 06/ 01/ 1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununda öngörülen idari başvuru yolları ile özel kanunlarda yer alan zorunlu idari başvuru yollarının tüketilmemiş olduğu görüldüğünden başvuru ve eklerinin bahsi geçen Yönetmeliğin 20 nci
1 / 15maddesinin ikinci fıkrasına göre Tokat Valiliğine gönderilmesine 22/ 08/ 2016 tarihinde karar
verilmiştir .
2.1. Gönderme kararı üzerine, ilgili idarenin 11/ 09/ 2014 tarih ve sayılı yazısı ile “ileriki yıllarda KÖYDES ve İl Özel İdaresi yatırım programı kapsamında ödenek imkanları dâhilinde taleplerin yerine getirilebileceği” bildiriminde bulunulması üzerine başvuran tarafından “yol yapımının 2006 yılında programa alınmış olmasına rağmen hala yapılmadığı” iddiası ile bu kez 24/ 11/ 2014 tarihli başvuru dilekçesiyle Kurumumuza tekrar başvuru yapılmıştır .
2.2. Bu başvurunun sonucunda ise “şikâyet konusunu oluşturan hizmette etnik ayrım gözetilmek suretiyle aksama olduğu yönündeki iddia ile ilgili olarak, idarenin hizmet taleplerinin hazırlanan programlarda yer aldığı ve yerine getirileceği yönündeki tutumu neticesinde 27/ 04/ 2015 tarihinde “
Karar Verilmesine Yer Olmadığı ‘ kararı verildiği anlaşılmıştır .
2.3. KVYO kararımızın ardından 01/ 03/ 2016 tarihinde başvurucu üçüncü kez başvuruda bulunmuş olup, Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine Tokat İl Özel İdaresince hazırlanan 20/ 04/ 2016 tarihli ve sayılı cevabi yazıda herhangi bir ayrımcılığın yapılmadığının belirtilmesi üzerine 12/ 08/ 2016 tarihinde “talebin ilgili idare tarafından yerine getirildiği” gerekçesi ile “Karar
Verilmesine Yer Olmadığına Dair Karar” verilmiştir .
3. Başvuranın 31/ 08/ 2016 tarihli şikayet konusu taleplerinin yerine getirilmediği iddiasıyla yapılan dördüncü başvurusunun Kurumumuzun görev alanına girdiği, başvuranın meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin olduğu, gönderme kararı üzerine yapılan başvurunun süresinde olduğu ve diğer ön inceleme konularında da bir eksiklik bulunmadığı, bu nedenle başvurunun incelenmesine ve araştırılmasına engel bir durumun olmadığı tespit edilmiştir .
II. OLAY ve OLGULAR
A. Başvuranın Konu Hakkındaki Açıklamaları ve İddiaları 4. Tokat’ın Reşadiye ilçesine bağlı Büşürüm köyü muhtarı olan başvurucu, anılan il özel idaresince sunulması gereken yol, su ve benzeri hizmetlerin aynı siyasi düşünceye sahip olan köyler bakımından yerine getirildiği ancak söz konusu hizmetlerin ikamet ettikleri köyün alevilerden oluşması ve siyasi tercihlerinin farklı olması nedeniyle kendi köylerine ilişkin olarak yerine getirilmediği iddiasıyla ayrımcı bir tutum sergilendiğini ifade etmektedir .
5. Başvuran özetle; köyüne kazıcı-yükleyici kepçe ile minibüs verilmesini, grup yollarının asfaltının yapılmasını, Zinav – Büşürüm, Toklar – Büşürüm yollarının asfalt yapılıp yaz-kış çalışır hale getirilmesini, su depolarının bakımının ve klorlama çalışmalarının yapılmasını, kaynak sularının da bakımın yapılmasını, camilerin, cem evlerinin, mezarlıkların ve köyün mesire alanlarının temizliği için köye yardımı verilmesini, köylerine yeterli miktarda parke verilmesini, parkelerin köye özel idare araçları ile taşınmasını ve kanalizasyonun tamamlanmasını talep etmektedir .
B. İdarenin Başvuru Konusuna İlişkin Açıklamaları 6. Kurumumuzun 25/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben gönderilen Tokat İl Özel İdaresinin 22/ 11/ 2016 tarihli ve E. sayılı yazısı ile 12/ 12/ 2016
2 / 15tarihli ve sayılı ek açıklamalarda özetle;
Söz konusu taleplere ilişkin olarak; 6.1. Büşürüm köyünün 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe
Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun uyarınca 30/ 03/ 2014 Genel Seçimi ile birlikte Belde Belediyesi tüzel kişiliğinin kaldırıldığı ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi kanun hükümleri çerçevesinde verilen hizmetlerden yararlanmaya başladığı, 6.2. Başvurucu tarafından 2009- 2014 yılları arasında belde Belediye Başkanlığı görevinin ifa edildiği ve o dönemde tarafınca Belediye tüzel kişiliği görevleri kapsamında yapılması gereken hizmetlerin (içme suyu, depo bakım-onarımı, yeni depo yapımı, asfalt vb.) tamamının 30/ 03/ 2014 tarihinden hemen sonra gerçekleştirilmesinin talep edildiği ve dilekçelerinde de bu görüşlere yer verildiği, 6.3. Adı geçen muhtarca, 2009- 2014 yılları arasında beldenin belediye başkanlığının yapıldığı dönemde İller Bankasından borçlanılmak suretiyle yapılan yolun borcunun İ 1 Özel İdaresi tarafından ödendiği ve muhtarın belediye başkanlığı döneminde ilgisiz kalmasına rağmen siyasi ayrımcılık yapıldığı iddiasında bulunmasının gerçeği yansıtmadığı, 6.4. Köylere hizmet götürülürken önceliklerin; ihtiyaç, nüfus ve grup yoğunluğu dikkate alınarak belirlendiği ve başvurucunun şikâyet ettiği köylerin son yıllarda hizmetlerin az gittiği yerler olduğu, Kaymakamlık ve Valilik olarak siyasi ayrım yapılmadan hizmet verildiği 6.5. Köy gruplarının su depolarının temizlenmesi işinin köy tüzel kişiliği ve köy halkı yardımı ile yapıldığı, Büşürüm köyü yeni mezrasına 1 adet 50 tonluk depo yapıldığı, 30 ve 75 tonluk iki deposuna da fayans ve klorlama cihazı alındığı, 6.6. 2015 yılında 4.500 adet 2016 yılında 12.900 adet parke malzemesi verildiği, Büşürüm köyünün birçok mahalleden oluştuğu ve her birinin ayrı bir yerleşim olduğu ve her birinin içme suyu deposu, kanalizasyonu, cem evi, camisi ve parkının olduğu, toplamda parke ihtiyacının % 50 civarında karşılandığı, Büşürüm köyünün mevcut taş ihtiyacının 572.400 olduğu ve bu ihtiyacın bütçe imkânları içerisinde yıllara göre yapılacağı, 6.7. Köylerdeki mezarlıklar ve mesire alanlarının temizliğinin köy tüzel kişilikleri tarafından yapıldığı, çevre düzenlemesi için tel ve çimento yardımlarının köy yardımlarıyla yapıldığı, 2016 yılında Büşürüm köyüne duvar tamiratı için kum ve 25 torba çimento yardımı yapıldığı ayrıca söz konusu köye camilerin tadilatı için 10.000.-TL yardım yapıldığı, 6.8. 2016 yılında Büşürüm köyüne kış aylarında karla mücadele amacıyla traktör arkasına takılan kar küreğinin verildiği, 6.9. Büşürüm köyü ve mahallelerdeki kanalizasyon kurgusunun %90 ının tamamlandığı, muhtarın, kanalizasyonların bir kısmının belde belediyesi olmadan önceki köy döneminde yapılmış olması sebebi ile ara sıra tıkanmaların yaşandığı beyanı üzerine kepçe ve kanalizasyon borusu verilerek tadilatların yaptırıldığı, 2016 yılında anılan köyün altyapı hizmetlerinde kullanılmak üzere 150’lik 49
3 / 15metre ( 7 adet kanalizasyon borusu, 6 adet maşan 12 adet conta) verildiği, 2050 mt daha boru
verilmesi halinde köyün kanalizasyon sisteminin tamamlanacağı, 6.10. Büşürüm köyünde yerinde yapılan incelemede; Toplam 8 adet içme suyu deposunun olduğu
Sağlık Bakanlığı’nın 2007/ 67 sayılı genelgesi gereği göze, kaptaj . isale hattı ve depoların en az 2 kez temizlenmesi gerekirken temizlenmediği, Sağlık Bakanlığı’nın konuya ilişkin genelgesi doğrultusunda depo içlerinin fayans ile kaplanmadığı, depoya inilen demir merdivenlerin sökülerek yerine suyun niteliğini bozmayacak türden merdivenlerin monte edilmediği, pencere kasalarına dış etkenlerden koruyacak sineklik takılmadığı ve depoların etrafının fiziksel-kimyasal-bakteriyolojik kirliliğe maruz kalmaması ve halka güvenli, sağlıklı su tüketimi sağlanması amacı ile depo çevrelerinin tel örgülerle çevrilmediği, toplam 5 deponun hiç birinde klorlama cihazının bulunmadığı ve klor tablet kullanmadığının tespit edildiği, 3 6.11. 2015 yılında Büşürüm köyü Yenice mezrasına 50 m ’lük içme suyu deposu yapıldığı, depoların temizlenme işinin köy tüzel kişiliğine ait olduğu, 6.12. Yapı Kontrol Müdürlüğünce merkez ilçe ve ilçelere bağlı köylerin tamamına yetecek şekilde klor tablet ihalesinin yapıldığı, Halk Sağlığı Müdürlüğü’ne teslim edilen klor tabletlerin muhtarlıklara imza karşılığı tutanak ile teslim edildiği, bu kapsamda söz konusu köye de iki kutu klor tableti (her kutuda 3 gramlık 400 adet klor tableti) teslim edildiği, 6.13. Depoların temizlettirilmesi ve klor tabletlerinin doğru bir şekilde kullanılması halinde raporlarda belirtilen bakteriyolojik yönden olumsuzlukların yaşanmayacağı, tüm köylerin göze, kaptaj, isale hattı ve depolarının muhtarlıklarca temizlettirildiği, ayrıca temizlenmemeden ya da klor tablet kullanılmamasından doğacak olumsuzlukların muhtarların sorumluluğunda olduğu, 6.14. Muhtarlıkların köylerinin sularının yetersiz olması ve ilave suya ihtiyaç duyulması talepleri üzerine 2012 yılında Yapı Kontrol Müdürlüğü tarafından hazırlanan İçme- Kullanma Suyu ve
Kanalizasyon Yönetmeliğinin valinin onayı ile yürürlüğe girdiği bu kapsamda, muhtarın talebi halinde köye ait içme-kullanma suyunun yetersizliği söz konusu olduğunda; kontrollükçe yerinde yapılan incelemede yaşayan toplam nüfus ile büyük-küçükbaş hayvan adedi dikkate alınarak yapılacak hesaplamada depoya gelen suların yeterli olmadığı durumda bedeli muhtarlıkça karşılanmak üzere yine muhtarlıkça yeni su kaynağının tam analizinin Samsun Halk Sağlığı
Laboratuvarında yaptırıldıktan sonra sonucun olumlu çıkması halinde bundan sonraki aşamalarda yapılacak iş ve işlemler Müdürlükleri ile muhtarlığın eşgüdümü içerisinde çözüleceği, 6.15. İçme Suyu ve Kanalizasyon Tesisleri İşletme Bakım ve Onarım Yönetmeliği Abonelik
İşlemlerin Denetim Bölümü 8 inci maddesi ikinci bendinde belirtilen su sayacı takma ve abonelik işlemlerinin tamamlanması halinde ilave suya ihtiyaç kalmayacağı, 6.16. Köy yardımının, köyün ortak ihtiyaçları doğrultusunda taleplerin başvuru formu ve ilgili yönetmelikte istenilen evrakların temininden sonra ilçedeki yetkililerin hazırlayacağı gerekçeli rapor ve yerinde yapacağı inceleme sonucu gerekli görülmesi halinde valilik makamının Onayının ardından İl Encümeninde görüşülerek karara bağlandığı, 6.17. 2016 yılında Büşürüm köyüne 40’lık 100 metre ve 63’lük 700 metre içme suyu borusu verildiği, ayrıca 75+ 75 tonluk 2 adet içme suyu deposu tadilat keşfi yapıldığı, Reşadiye İlçe Özel
4 / 15İdare Müdürlüğü tarafından köy depolarına tadilat için alınacak malzemelerin ihalesinin yapılmış
olmasına rağmen ihale üzerinde kalan esnafın güvenlik soruşturması tamamlandıktan sonra alınacak 2 malzemelerin ilgili muhtarlığa verileceği, (Büşürüm köyüne 251 m fayans, 2 adet otomatik güneş panelli klorlama sistemi ve 2 adet alüminyum merdiven)
6.18. Şikayetçinin talep ettiği Zinav – Büşürüm yolunun stabilize olduğu, her yıl bakım ve reklajının yapıldığı, Toklar – Büşürüm arası yolun da stabilize olduğu, eğiminin ise standartlara uygun olmadığı, yolun 2017 yılı yatırım programına alınarak yol standartlarının düzeltileceği, bu yolların yaz aylarında kullanılabilen ancak kış aylarında ise rakımın yüksek olması sebebiyle 3 üncü derece açılacak yol ağında olduğundan bazı dönemlerde fazla kardan kapalı kaldığı, 6.19. Köy grup yollarının sathı kaplama asfalt şeklinde programa alınarak yapıldığı, grupta olmayan veya grup yolundan ayrılan ara bağlantılarının ise stabilize yol olduğu, Büşürüm köyünün yolunun sathı kaplama asfalt olduğu, özellikle şikayet edilen Çakırlı Köyünün yolunun ise stabilize yol olduğu, 6.20. İlçelerine bağlı 72 köy yolunun ilkbaharın gelmesi ile reklaj çalışması yapılarak bitirildiği, mevcut bulunan asfalt yolların bozuk yerlerinin yama çalışmasının ise devam ettiği, İl Özel
İdaresinin sorumlu olduğu alanda toplam 551 km yol ağı bulunduğu, Bu yol ağının 101 km’sinin birinci derece asfalt yol, 380 km’sinin birinci derece stabilize yol ve 70 km’sinin ise ikinci derece öncelikli yol olduğu, her yıl düzenli olarak eşit yaklaşımla 27 köye hizmet vermeye devam edildiği, 6.21. 2016 yılında Çevrecik-Büşürüm Grup yoluna 4 km yama yapıldığı, 6.22. Köylere araç tahsisi yapılmadığı, 6360 sayılı yasa gereği kapanan belediyelerden devrolan araçların bir kısmının Valilik Oluru ile diğer kamu kurumlarına verildiği, bir kısmının ise İl Özel
İdaresinin envanterine geçirildiği, ekonomik ömrünü dolduran ve hurdaya ayrılacak araçlarınsa bakım ve onarımlarını muhtarlıkça karşılanmak üzere talep eden muhtarlara verildiği, Büşürüm muhtarlığının talebinin eldeki araçların dağıtımı yapıldıktan sonra geldiği için karşılanamadığı, 6.23. 2015 yılında pilot bölge olarak seçilen dört ilçede İl Özel İdaresi imkanlarıyla katı atık (evsel)
toplama işlemine başlandığı, kendi imkanları ile katı atık (evsel) toplayan köylere akaryakıt ve işçilik desteği verilmediği, 6.24. Son yıllarda hizmetlerin az gittiği yerlere öncelik verildiği, Kaymakamlık ve Valilik olarak siyasi ayrım yapmadan hizmet verdikleri açıklamalarına yer verilmiştir .
C. Olaylar
7. Şikâyet başvurusu ve ekleri ile ilgili idare tarafından Kurumumuza iletilen belgeler doğrultusunda olaylar aşağıda özetlenmiştir .
7.1. Başvurucu benzer konularla ile ilgili olarak 14/ 07/ 2014, 24/ 11/ 2014 ve 01/ 03/ 2016 tarihlerinde
Kurumumuza başvurmuş olup, ilk başvurusuna istinaden 22/ 08/ 2014 tarihinde Gönderme Kararı verilmiş, ikinci başvurusu için hizmetlerin hazırlanan programlara göre yapıldığı, su deposu yapılmasının hazırlanan programda yer aldığı, hazırlanan programlarda herhangi bir etnik ayrımın
5 / 15yapılmadığının tespit edilmesi üzerine 27/ 04/ 2015 tarihinde “Karar Verilmesine Yer Olmadığına
Dair Karar” verilmiş, üçüncü başvurusunda köye yapılan hizmetler açıklanarak herhangi bir ayrımcılığın yapılmadığının belirtilmesi üzerine 12/ 08/ 2016 tarihinde “Karar Verilmesine Yer
Olmadığına Dair Karar” verilmiştir .
7.2. Başvuran, köylerinin siyasi tercihlerinin farklı olması nedeniyle, idarenin, görevleri arasında yer alan yol, su ve benzeri hizmetleri aynı siyasi düşünceye sahip olan köyler için yaptığını ancak kendi köyleri için yapmayarak hizmette ayrımcı bir tutum sergilediği iddialarına istinaden .
7.3. Köyüne kazıcı – yükleyici kepçe ve minibüs verilmesi, grup yollarının asfaltının yapılması, Zinav – Büşürüm, Toklar – Büşürüm yollarının asfalt yapılıp yaz-kış çalışır hale getirilmesi, Su depolarının bakımının yapılması ve klorlama çalışmalarının yapılması, kaynak sularının da bakımın yapılması, camilerin, cem evlerinin, mezarlıkların ve köyün mesire alanlarının temizliği için köye yardımı verilmesi, köylerine yeterli miktarda parke verilmesi, parkelerin köye özel idare araçları ile taşınması ve kanalizasyonun tamamlanması talebiyle Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunmuştur .
7.4. Tokat İl Özel İdaresi ise söz konusu iddiaları 6 ncı paragrafta açıklanan gerekçeler doğrultusunda reddetmektedir .
D. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN İNCELEME ve ARAŞTIRMA BULGULARI 8. Başvurunun çözümüne dayanak teşkil etmek üzere 25/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı yazı ile
Tokat İl Özel İdaresinden bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili idarenin cevabi yazısına ve şikayet konusu ile ilgili açıklamalarına Kararın 6 numaralı paragrafı ve alt bentlerinde yer verilmiştir .
III. HUKUKİ DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. İlgili Mevzuat 9. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde üçüncü fıkrasında “ Herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .” Aynı maddenin dördüncü fıkrasında ise “Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” hükmü, 9.1. 2 nci maddesinde , “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir .” hükmü, 9.2. 10 uncu maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde (…) kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar .” hükmü, 9.3. 65 inci maddesinde “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir .” hükmü yer almaktadır .
6 / 1510. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde;
“…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler…
…Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, 11. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükümü amirdir .
12. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 14 üncü maddesinde “ Bu Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır .” düzenlemesi mevcuttur .
13. Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmenin 18’inci
Maddesinin ikinci fıkrasında, “Hiç kimse, kendi seçtiği bir din ya da inanca sahip olma ya da bunu benimseme özgürlüğünü zedeleyecek bir baskıya maruz bırakılamaz… ” ifadelerine yer verilmiştir .
14. 5393 sayılı Belediye Kanununun 11 inci maddesinin ikinci fıkrasının“ …Tüzel kişiliği kaldırılan belediyelerin bulunduğu yerleşim birimlerinde, hizmetlerin aksamadan yürütülmesi amacıyla, ilgili belediye veya büyükşehir belediyesi ve köye dönüşen yerlerde il özel idaresi veya köylere hizmet götürme birlikleri tarafından içme suyu, kanalizasyon, temizlik, çöp toplama, ulaşım, itfaiye ve diğer hizmetlerin yürütülmesi için gerekli tedbirler alınır ve ihtiyaç durumuna göre bu hizmetleri yürütmek üzere hizmet birimleri kurulabilir .” hükmüne yer verilmektedir .
15. 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı
Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun Geçici 2 nci maddesinde “Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen 2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus
Sayım sonuçlarına göre nüfusu 2.000’in altında olan ekli ( 27) sayılı listedeki adları yazılı belediyelerin tüzel kişilikleri ilk mahalli idareler genel seçiminden geçerli olmak üzere kaldırılarak bu belediyeler köye dönüştürülmüştür .
( 2) Bu madde ile tüzel kişilikleri kaldırılan belediyelerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları il özel idaresine devredilir . Hazinenin özel mülkiyetindeki veya
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan Maliye Bakanlığınca, bu maddeyle tüzel kişilikleri kaldırılan belediyelere tahsis edilmiş olanlar, komisyon kararıyla, ihtiyaçlarına göre ilgili il özel idarelerine veya köy tüzel kişiliklerine tahsis edilmiş sayılır . Ancak, köye dönüştürülen
7 / 15belediyelerin ihtiyaç duyulan taşınmazları ile araç ve gereçleri komisyon kararıyla ilgili köy tüzel
kişiliğine bırakılır…” hükmü amirdir .
16. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun, “İl özel idaresinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 6 ncı maddesinde ; “ İl özel idaresi mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) Gençlik ve spor, sağlık, tarım, sanayi ve ticaret; Belediye sınırları il sınırı olan
Büyükşehir Belediyeleri hariç ilin çevre düzeni plânı, bayındırlık ve iskân, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, kültür, sanat, turizm, sosyal hizmet ve yardımlar, yoksullara mikro kredi verilmesi, çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları; ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini, binalarının yapım, bakım ve onarımı ile diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin hizmetleri il sınırları içinde, b) İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma ( …)( 1); orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında yapmakla görevli ve yetkilidir .
…
Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, il özel idaresinin malî durumu, hizmetin ivediliği ve verildiği yerin gelişmişlik düzeyi dikkate alınarak belirlenir .” hükmü amirdir .
17. 3202 sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında Kanunun, “Hizmetler” başlıklı 2 nci
maddesinde ; “ Köye yönelik hizmetler şunlardır :
a) Devlet ve il yolları ağı dışında kalan köyler ve bunlara bağlı yerleşme birimlerinin, orman yollarının ve orman içi yolların yol ağını tespit etmek, bu yolları, köprüleri, sanat yapılarını, köy içi yollarını yapmak, mevcutları geliştirmek, trafik güvenliği yönünden gerekli istikamet ve kilometre levhaları ile diğer işaretleri düzenlemek, d) Köy ve bağlı yerleşim birimlerinin yol, su, elektrik, kanalizasyon tesislerinin inşaatı, bakımı, onarımı, geliştirme ve işletme hizmetlerini düzenlemek üzere gerekli tedbirleri almak, bakım, onarım, işletme ve geliştirme hizmetlerine ait esasları tespit etmek ve yürütmek, ” hükmü ne yer verilmektedir .
18. 442 sayılı Köy Kanunun 13 üncü maddesinde ; “Köylünün mecburi işleri şunlardır : … Köyde evlerin etrafını ve köyün sokaklarını temiz tutmak, her ev kendi önünü süpürmek …” hükmü haizdir .
19. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunun 213 üncü maddesinde ; “Köyler için tesis edilecek mezarlık mahalleri bu köylerin merbut olduğu kaza kaymakamlarınca Hükümet tabiplerinin mutalaası alınarak tayin olunur . Mütaaddit ve yekdiğerine mücavir köyler için bir mezarlık mahalli tesis olunabilir . Köy mezarlıklarının iyi halde muhafazaları ihtiyar heyetlerine aittir .” hükmüne yer verilmiştir .
20. 7478 sayılı Köy İçme Suları Hakkında Kanununun 10 uncu maddesi; “Köy ihtiyar meclisine devir ve teslim edilen ve bir köye ait olan tesislerin bakım, onarım ve işletmesi ve icabında bazı parçalarının yenilenmesi, o köy İhtiyar Heyetinin vazifesi olup bu yolda ihtiyar edilecek masraflar köy bütçesinden ödenir .” hükmü amirdir .
8 / 1521. 17/ 02/ 2005 tarihli ve 25730 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı
Sular Hakkında Yönetmeliğinin 21.1. 10 uncu maddesinde “…İçme-kullanma sularına dezenfeksiyon gerekmesi halinde, dezenfeksiyonun etkinliği doğrulanır . Yan ürünlerden kaynaklanan kirlenmenin önlenmesi için; dezenfeksiyondan taviz verilmeksizin dezenfeksiyon dozu düşük tutulur ve gerekli bütün tedbirler (Ek ibare : RG- 7/ 3/ 2013- 28580) mahalli idare tarafından alınır .
İçme-kullanma sularının dezenfeksiyonunda klor ve klorlu bileşikler kullanılır, su deposunda suyun debisine ve basıncına göre ayarlanabilen otomatik klorlama cihazları ile dezenfeksiyon işlemi yapılır ve uç noktada yapılacak ölçümlerde serbest klor düzeyinin 0.2- 0.5 mg/L olması sağlanır .
Klorlamada bu düzeyin sağlanamaması durumunda mahalli idare tarafından ara klorlama ünitesi yaptırılır… ” 21.2. 11 inci maddesinde “Hangi önlemlerin alınacağına, içme-kullanma sularının kullanımının sınırlanmasının veya temininin durdurulmasının insan sağlığı açısından neden olacağı riskler de dikkate alınarak (Ek ibare : RG- 7/ 3/ 2013- 28580) Müdürlükçe karar verilir . Böyle bir durumda tüketiciler (Ek ibare : RG- 7/ 3/ 2013- 28580) yazılı ve görsel medya veya internet aracılığıyla bilgilendirilerek gerekli uyarılar yapılır .” 21.3. Geçici 7 nci maddesinde (Ek : RG- 20/ 10/ 2016- 29863); “ Bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasındaki suyun debisine ve basıncına göre ayarlanabilen otomatik klorlama cihazları ile getirilen dezenfeksiyon zorunluluğuna, bu maddenin yayımlandığı tarihten itibaren sekiz ay içinde mahalli idarece uyum sağlanır .” düzenlenmiştir .
22. 18/ 07/ 1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik
Yönetmeliğinin 19 uncu maddesinde “(Değişik : RG- 1/ 9/ 2010- 27689) İlgili bütün kuruluşlar, yapımı, bakımı, işletilmesi ile görevli ve sorumlu oldukları karayollarında; a) Karayolu yapısını, b) Trafik işaretlerini, trafik güvenliğini sağlayacak şekilde yapmak ve bulundurmakla yükümlüdürler .” hükmü amirdir .
23. Tokat İl Genel Meclisinin 08/ 12/ 2016 tarihli ve 393 sayılı kararı ; “İnsani Tüketim Amaçlı
Sular Hakkında Yönetmelikte yapılan değişiklik sonrası otomatik klorlama cihazı bulunmayan İlimiz genelindeki içme suyu depolarımızın cihaz ve sıvı klor ihtiyaçlarının karşılanması ve klorlamanın sağlıklı olarak yapılabilmesi için kontrol ve denetleme sisteminin oluşturulabilmesi amacıyla 2017 yılı programına dahil edilmesi ve ödenek tahsis edilmesi talebine ilişkin İl Özel İdaresi Yapı Kontrol
Müdürlüğünün 03/ 11/ 2016 tarih ve 11159 sayılı teklif yazısı, (Kasım ayı toplantısında) görüşülmüş olup, konu incelenmek üzere Plan ve Bütçe Komisyonu ile Çevre ve Sağlık Komisyonuna havale edilmiştir … İdaremizin de bu konuya binaen gereken tedbirleri alıp, teknik verileri aynı olan cihazların alınmasının sağlanması ve buna göre işlem tesis edilmesine …” şeklindedir .
24. Tokat İl Genel Meclisinin 08/ 12/ 2016 tarihli ve 394 sayılı kararı; “ … Konunun değerlendirilmesi sonucunda; öncelikli olarak;
9 / 151- İçme suyu depolarının yılda iki kez temizlenmesi,
2- Su saati takılması ve aktif olarak kullanılması, …
4- Dağıtım sıralamasının nüfus oranına göre yapılması kaydıyla, Köy Muhtarlıklarına 1 adet bilgisayar alınması ve muhtarlık bürosu yapılması hususunun, bütçe imkânları çerçevesinde gerçekleştirilmesine …” şeklindedir .
25. Tokat İl Genel Meclisinin 19/ 11/ 2016 tarihli ve 358 sayılı kararı; “İdaremize köy muhtarları tarafından yoğun bir şekilde mesire yeri düzenlemesi gibi taleplerin geldiği, bunun için mahallinde inceleme yapılarak raporlar hazırlandığı, ancak, proje maliyetleri ortaya çaktığında çoğu zaman hiçbir şey yapılamadığı belirtilmiş olup, bunun için “Köyümüzün Her Yerinde Biz Varız Projesinin”
2017 yılı Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü çalışma programına alınması ve ödenek ayrılması
konusuna dair İl Özel İdaresi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğünün 17/ 11/ 2016 tarih ve 11570 sayılı teklif yazısının, İl Genel Meclisi Çalışma Yönetmeliğinin 20. maddesi ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi
Kanununun 16. maddesine istinaden, incelenerek rapora bağlanmak üzere Plan ve Bütçe Komisyonu ile Eğitim, Kültür ve Sosyal Hizmetler Komisyonuna havalesine…” yönündedir .
B. Şikayet Konusuna İlişkin Uygulamalar 26. Danıştay 12. Dairesinin 22.2.2006 tarih ve E. 2004/ 4382 K . 2006/ 539 sayılı kararında ; “…
İdare hukuku alanında eşitlik ilkesi kamu hizmeti kavramı ile birlikte aktarılmaktadır . Buna göre eşitlik kamu hizmetinin genel ilkelerinden biridir . Bu çerçevede idare, kamu hizmetini dilediğine sunmakta özgür olmadığı gibi, eşit durumda bulunanlara eşit, farklı konumda bulunanlara da farklı biçimde sunmak zorundadır . Ayrıca kamu hizmetinin tarafsızlığı ilkesi, “ayrımcılık yapmama” yükümlülüğünü de içinde barındırmaktadır .” denilmektedir .
C. Kamu Denetçisi Av. Hüseyin YÜRÜK’ün Kamu Başdenetçisi’ne Önerisi
27. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın iddia ettiği gibi idarenin Büşürüm Köyüne sırf siyasi tercihleri farklı olduğu için ayrımcılık yaptığına dair herhangi bir yargıya varılmadığı; başvuranın köy halkı için önem arz eden taleplerinin idarece maddi imkanlar göz önünde bulundurularak yerine getirileceği kanaatine varıldığından şikayetin reddi gerektiğine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
D. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 28. Başvuran, 4 üncü ve 5 nci paragraflarda yer verilen iddialarına dayanarak köyünün alevi nüfusa sahip bir köy olması nedeniyle, anılan idarece, idarenin görevleri arasında yer alan yol, su ve benzeri hizmetlerin aynı siyasi düşünceye sahip olan köyler için yerine getirildiği ancak kendi köyleri için ilgili hizmetlerin yerine getirilmeyerek ayrımcılık uygulandığı iddiasıyla 5 inci paragrafta yer verilen taleplerin yerine getirilmesini talep etmektedir .
29. Somut olayda, anılan köyün belde belediyesi iken, 6360 sayılı Kanunun geçici ikinci maddesi uyarınca, 2014 yılındaki yerel seçimlerin sonrasında belediye tüzelkişiliğini kaybederek, köy tüzelkişiliğine dönüştürülmüş olduğu tespit edilmiştir .
10 / 1530. 1924 tarihli 442 sayılı Köy Kanununun 12 nci maddesi gereğince köye ait işler, zorunlu ve isteğe
bağlı olmak üzere ikiye ayrılmakta ve köyün bu işleri ya bütün köylünün birleşmesi suretiyle imece yoluyla yapılmakta ya da köy ihtiyar meclisi kararıyla salma salınması suretiyle yapılmaktadır . 5393 sayılı kanun uyarınca, hizmetlerin aksamadan yürütülmesi amacıyla köye dönüşen yerlerde, içme suyu, kanalizasyon, temizlik, çöp toplama, ulaşım, itfaiye ve diğer hizmetlerin yürütülmesi için gerekli tedbirler il özel idaresi veya köylere hizmet götürme birlikleri tarafından alınacaktır . 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun 6 ncı maddesi uyarınca ise, il özel idaresi, imar, yol, su, kanalizasyon, katı atık ve çevre gibi hizmetleri yerine getirilmekle yükümlü bulunmaktadır . Ancak, anılan görev ve sorumlulukların öncelik sırası, anılan idarenin malî durumu, hizmetin ivediliği ve verildiği yerin gelişmişlik düzeyi gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle belirlenecektir .
31.Başvurunun çözüme kavuşturulması adına öncelikle başvuru konusu Büşürüm köyüne usulüne uygun şekilde kamusal hizmet sağlanıp sağlanmadığı hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir .
31.1. Bu kapsamda, Köydeki su depolarının bakımının yapılması ve klorlama çalışmalarının yapılması talebine ilişkin olarak, sorumlu Tokat İl Özel İdaresinin gönderdiği cevabi yazıda, Büşürüm Köyüne her birinde 3 gramlık 400 adet klor tabletinin bulunduğu iki kutu klor tabletinin muhtara teslim edildiği ancak klor tablet kullanılmamasından doğacak olumsuzlukların muhtarların sorumluluğunda olduğu belirtilmiştir . Ancak 21 inci paragrafta yer alan yönetmeliğin geçici 7 nci maddesi ile 20/ 10/ 2016 tarihinde kullanma suları için otomatik klorlama cihazları ile dezenfeksiyon zorunluluğu getirilmiş ve bu zorunluluğa ilişkin uyumun yönetmeliğin yayımlandığı tarihten itibaren sekiz ay içinde mahalli idarece sağlanması gerekmektedir . Söz konusu Yönetmeliğin anılan hükmünün gereğinin yerine getirilmesi amacıyla Tokat İl Genel Meclisince 23 üncü paragrafta belirtilen söz konusu cihazların alımına ilişkin 08/ 12/ 2016 tarihli kararı almıştır . Bu çerçevede; idarenin başvurucunun talebini yerine getirmek için gereken tedbirleri alıp, işlemlere başladığı görülmektedir .
31.2. Başvurucunun grup yollarının asfaltının yapılması ve Zinav – Büşürüm, Toklar – Büşürüm yollarının asfalt yapılıp yaz-kış çalışır hale getirilmesi talebine ilişkin olarak ise, 17 nci paragrafta yer verilen 3202 sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında Kanunun 2 nci maddesi gereği talep konusu hizmetlerin il özel idarelerince yerine getirileceği düzenlenmiştir . Bu doğrultuda, Tokat İl
Özel İdaresince, yol ve ulaşım konusunun Tokat İl Özel İdaresince 2015 – 2019 Stratejik Planında öncelikli konular arasına alındığı, mevcut durumda ; kırsal ulaşımda ulaşılamayan kırsal yerleşim biriminin bulunmadığı, başvurucunun talep ettiği Zinav – Büşürüm yolunun stabilize yol olduğu, her yıl bakım ve reklajının yapıldığı, Toklar – Büşürüm arası yolun da stabilize olduğu ancak eğiminin standartlara uygun olmadığı, yolun 2017 yılı yatırım programına alınarak yol standartlarının düzeltileceği, bu yolların yaz aylarında kullanılabilen ancak kış aylarında ise rakımın yüksek olması sebebiyle 3 üncü derece açılacak yol ağında olduğundan bazı dönemlerde fazla kardan kapalı kaldığı ifade edilmiştir . Köy grup yollarının ise sathı kaplama asfalt şeklinde programa alınarak yapıldığı, grupta olmayan veya grup yolundan ayrılan ara bağlantılarının ise stabilize yol olduğu, Büşürüm köyünün yolunun sathı kaplama asfalt olduğu beyan edilmiş olup, şikayet edilen Çakırlı Köyünün
11 / 15yolunun da stabilize yol olduğu bildiriminde bulunulmuştur .
31.3. Bir önceki paragraf doğrultusunda, Tokat İl Özel İdaresinin genel durumuna bakıldığında, sorumluluğunda toplam 551 km yol ağının bulunduğu, bu yol ağının 101 km’sinin birinci derece asfalt yol, 380 km’sinin birinci derece stabilize yol ve 70 km’sinin ise ikinci derece öncelikli yol olduğu anlaşılmaktadır . Başvurucunun talebine ilişkin olarak Toklar – Büşürüm yolundaki eğiminin standartlara uygun olmadığı ve bu eğimin standartlara uygun hale getirilmesi yükümlülüğünün 22 nci paragrafta yer alan Yönetmelik hükmü gereğince İl Özel İdaresine ait olduğu tespit edilmiştir .
İdarece Kurumumuza gönderilen cevabi yazıdan, söz konusu yolun 2017 yılı yatırım programına alınarak yol standartlarının düzeltileceği belirtilmektedir .
31.4. Köy içi yol parke taşı kaplama talebine ilişkin olarak, parke taşı kaplama oranının durumu, Tokat İl Özel İdaresinin hazırladığı 2015- 2019 Stratejik Planında; 2014 yılında yalnızca %50 olarak gösterilmiş olup, 2018 yılı hedefi % 90 olarak belirlenmiştir . Büşürüm Köyünün de köy içi yollarının parke kaplamasının % 50 civarında bitirildiği ( 2015 yılında 4.500 adet 2016 yılında
12.900 adet parke malzemesi verildiği) belirtilerek, mevcut taş ihtiyacının 572.400 olduğu ve bu
ihtiyacın bütçe imkânları içerisinde yıllara göre yapılacağı bildirilmektedir .
31.5. Başvurucunun camilerin, cemevlerinin, mezarlıkların ve köyün mesire alanlarının temizliği için köye yardım edilmesi talebine ilişkin olarak, İdarenin cevabi yazısında temizlik işinin köyün görevi olduğu belirtilmektedir . 18 inci paragrafta da belirtildiği üzere, Köy Kanununun 13 üncü maddesi uyarınca köyde evlerin etrafını ve köyün sokaklarını temiz tutmak köyün zorunlu işleri arasında bulunmaktadır . Ancak, 16 ncı paragrafta yer alan İl Özel İdaresi Kanununda belediye sınırları dışında katı atık ve çevreye ait hizmetlerin sunumunun İl Özel İdarelerinin görev ve yetkisi dahilinde bulunduğu hüküm altına alınmıştır . Bu hükümlere bakıldığında köyün temizliği hem köyün hem de
İl Özel İdaresinin görev ve yetki alanına girmektedir . Belirlenmiş standartlara göre toplanmayan ve depolanmayan katı atıklar ve çöpler çevre kirlenmesine neden olmanın yanında halk sağlığını da olumsuz etkilemektedir . Bu çerçevede konu hakkında birincil düzeyde sorumlu köy yönetimleri olsa da, köylerin mali yapısının yetersiz olduğu gerçeğinden hareketle il özel idarelerinin imkânları dâhilinde köylere hizmet götürmeleri insan ve çevre sağlığını korumak adına ehemmiyet arz etmektedir . Bu nedenle il özel idaresinden bu konu üzerinde daha titizlikle durması beklenmektedir .
31.6. İl özel idaresince alınan tedbirler yanında, 6.9 uncu paragrafta belirtildiği üzere, Büşürüm
Köyü ve mahallelerindeki kanalizasyonun %90 ının tamamlandığı ve 2050 mt boru verilmesi halinde köyün kanalizasyon sisteminin tamamen tamamlanacağı da anılan idarece açıklanmıştır .
Ayrıca Tokat İl Özel İdaresi 2015- 2019 Stratejik Planında yer alan 5 stratejik alandan biri olarak sayılan köy içi imarda; kanalizasyon ihtiyacı tamamlanan kırsal yerleşim birimi oranının % 91 olduğunu ve bu oranın 2018 itibariyle % 92 ye çıkarılacağını bildirilmiştir .
31.7. Başvurucunun, kendilerine araç verilmediği, hurdaya ayrılan araçların teklif edildiği iddiasıyla ilgili olarak ise idare açıklamalarında köylere araç tahsisi yapılmadığı, 6360 sayılı yasa gereği kapanan belediyelerden devrolan araçların bir kısmının Valilik Oluru ile diğer kamu kurumlarına
12 / 15verildiği, bir kısmının ise İl Özel İdaresinin envanterine geçirildiği, ekonomik ömrünü dolduran ve
hurdaya ayrılacak araçlarınsa bakım ve onarımlarını muhtarlıkça karşılanmak üzere talep eden muhtarlara verildiği, Büşürüm muhtarlığının talebinin eldeki araçların dağıtımı yapıldıktan sonra geldiği için karşılanamadığı, açıklamalarına yer verilmektedir .
32. Hizmet sunumuna ilişkin değerlendirmeye ilaveten başvuranın, idarece kamu hizmetinin sunulması sürecinde köyde ikamet edenlerin inancından kaynaklı olarak eşitlik ilkesine uyulmadığı ve anılan köyde ikamet edenlerin hizmet sunumu bakımından ayrımcılığa maruz kaldıkları iddialarına ilişkin de değerlendirme yapılması gerekmektedir .
32.1. Günümüzde eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı, uluslararası hukukun en üstünde yer alan birbirinden ayrılamayacak şekilde iç içe geçmiş temel hukuk normları olarak kabul edilmektedir .
Eşitlik ilkesi, bir hak olmanın yanında diğer insan hak ve özgürlüklerinden yararlanılmasında temel bir ilke olarak kabul edilmektedir . Anayasa’nın 10 uncu maddesi hükmü gereğince yasama, yürütme ve yargı organları ve idari makamları eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağına uygun davranmakla yükümlüdürler .
32.2. İl özel idaresi yükümlülüklerini yerine getirirken bir plan dahilinde, eşitlik ilkesine uygun ve ayrımcılıktan kaçınarak hareket etmekle yükümlüdür . Zira 16 ncı paragrafta yer alan hüküm uyarınca bu plan oluşturulurken yapılması gereken işlerin önceliklerine göre bir düzenleme yapılması gerektiği ve bu önceliklerin de il özel idaresinin malî durumu, hizmetin ivediliği ve verildiği yerin gelişmişlik düzeyi gibi hususlar göz önünde bulundurulmak suretiyle belirlenmesi gerekmektedir .
32.3. Tokat İl Özel İdaresinin mali gücü doğrultusunda başvuranın köyüne hizmetleri sunduğu, yıllar itibariyle yapılacak hizmetler için bir planlama yaptığı, başvuranın köyüne yapılan hizmetlerin diğer köylerle kıyaslandığında ortalamaya uygun seyrettiği, hiç hizmet vermeme veya henüz tamamlanamayan hizmetler için planlama kapsamına alınmama gibi bir durumun söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır . Bu kapsamda, anılan idarenin kamu yararını, hizmetin verimliliği ve etkinliğini dikkate almaksızın ve eşitlik ilkesine aykırı davranarak kamu hizmeti sunduğuna ilişkin somut veri bulunmamaktadır .
32.4. Diğer taraftan AİHS’in 14 üncü maddesi ile teminat altına alınan ayrımcılık yasağına maruz kalındığını ispat yükü iddia sahibinde olsa ve başvurucu iddiasını ispatlamak için Kurumumuza bazı istatistiksel bazı veriler sunmuş olsa da AİHS’nin 14 üncü maddesi kapsamında, Birleşmiş
Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmenin 18’inci Maddesinin ikinci fıkrası kapsamında anılan köyde ikamet edilenlere inançları nedeniyle hizmet sunumu bakımından ayrımcılık oluşturularak baskı uygulandığına ilişkin somut bilgi ve belge de bulunmamaktadır .
33. Yukarıdan beri yapılan açıklamalar, idarece gönderilen bilgi ve belgeler, ilgili mevzuat ve yargı içtihatlarının değerlendirilmesi sonucunda, anılan idarenin, köyde ikamet edenlerin inançlarından kaynaklı olarak kamu hizmetinin sunumu noktasında eşit davranmadığına ve ayrımcı bir muamelede bulunduğuna ilişkin somut bir olgu tespit edilememiş olup, anılan idarece yerine getirilmesi gereken görevlerin eksik kalan kısımlarının köy tüzelkişiliğinin
13 / 15maddi imkanlarının kısıtlı olduğu gerçeği de göz önünde bulundurularak maddi imkanları
doğrultusunda uygun zamanda İl Özel İdaresi tarafından yerine getirileceği kanısına ulaşıldığından, şikayet başvurucusunun ayrımcılık iddiasına dayanan başvurusunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır .
E. İnsan Hakları Yönünden Değerlendirme 34. Anayasanın ‘Kanun Önünde Eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinde ifadesini bulan kanun önünde eşitlik ilkesinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 13 üncü maddesindeki etkili başvuru hakkının ve 17 nci maddesindeki hakları kötüye kullanma yasağının ihlal edildiğine dair herhangi bir bulgu ve bilgiye rastlanmadığı gibi şikâyete konu olayda, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel
Beyannamesi ile İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinde yazılı ve güvence altına alınmış olan başkaca bir insan hakkı ihlalinin tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
F . İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 35. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir .
36. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .” hükmü yer almaktadır .
37. İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı ; yine İdare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı görülmüş olup, idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .
IV. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması 38. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır .
14 / 15B. Yargı Yolu
39. Anayasanın “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40 ıncı maddesinin ikinci fıkrasında
“Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır .” hükmü yer almakta olup, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
20 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgili idarenin işlemine karşı 60 günlük dava açma
süresinden varsa arta kalan süre içinde Tokat İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır .
V. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve TOKAT İL ÖZEL İDARESİNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi