|
ÖZET: Başvuru, 6360 sayılı Kanun çerçevesinde köyden mahalleye dönüşen yerlerde sağlanan vergi muafiyetinin uygulanması ve bu konuda bilgi verilmesi talebini içermektedir. Başvuran, 2015 yılından itibaren belediyeye ödenen emlak vergileri, harçlar ve katılım paylarının iadesini istemekte ve bu konuda Gebze Belediye Başkanlığı’na yapılan ilk başvurusuna yanıt alınamadığını belirtmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek ilgili idarelerden bilgi talep etmiş ve yapılan değerlendirmeler sonucunda, başvuranın taşınmazının köyden mahalleye dönüşüm süreci ve muafiyetin uygulanması konusunda hukuki durumları ortaya koymuştur.
İlgili idarelerin açıklamaları doğrultusunda, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun geçici maddeleri gereğince, köy tüzel kişiliği kaldırılan yerlerde emlak vergisi muafiyetinin 19/07/2019 tarihinden itibaren sona erdiği belirtilmiştir. Ancak, 6360 sayılı Kanun kapsamında köyden mahalleye dönüşen yerlerde bu muafiyetin 31/12/2025 tarihine kadar devam etmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu durum, başvuranın talebinin hukuka uygun olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabulüne ve muafiyetin uygulanmadığı 2019 yılı sonrası için gerekli düzeltme işlemlerinin yapılması amacıyla Gebze Belediye Başkanlığı’na tavsiyede bulunmuştur. İdarenin bu karar doğrultusunda 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9033-S.23.14621
BAŞVURU NO : 2023/1682
KARAR TARİHİ : 21/07/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GEBZE BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, 6360 sayılı Kanun kapsamında köyden mahalleye dönüşen yerlere sağlanan muafiyetten faydalandırılması ve tarafına bilgi verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza (TCKN: tarafından yapılan başvuruda özetle, 6360
sayılı Kanuna eklenen geçici birinci maddenin on beşinci fıkrası gereğince, köyden mahalleye dönüşen yerlerde ”Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi
Kanununa göre alınması gereken emlak vergisi ile 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanunu uyarınca alınması gereken vergi, harç ve katılım paylarının 31/12/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) alınmaması gerektiği, ancak belediyenin bu kanun gereklerini yerine getirmediği iddia ve ifade edilerek 2015 yılından itibaren 31/12/2022 tarihi de dâhil olmak üzere belediyeye ödenmiş olan emlak vergileri, harç ve payların iade edilmesi ve borçlarının silinmesi talep edilen ilk başvurusuna Kurumumuz tarafından 28/12/2022 tarihinde Gönderme Kararı verilmiştir.
1.1) Başvuran tarafından Kurumumuza yapılan tarihli ikinci başvuruda ise; ilk başvuruya
verilen Kurumumuz gönderme kararına Gebze Belediye Başkanlığı tarafından herhangi bir dönüş yapılmadığı iddia ve ifade edilerek İdare tarafından bilgilendirme yapılarak gereğinin yapılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 10/03/2023 tarih ve sayılı yazımız ile Gebze Belediye Başkanlığından, 16/05/2023 tarih ve sayılı yazımız ile de Kocaeli Valiliğinden bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1) Gebze Belediye Başkanlığının 28/03/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1.1) İdarenin emlak kayıtlarına göre, adına kayıtlı Mahallesi ada
parseldeki taşınmaz için yapılan incelemede; 23/07/2004 tarih ve 25531 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun geçici 2’nci maddesinde, “Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; büyükşehir belediye sınırları, İstanbul ve Kocaeli ilinde, il mülkî sınırıdır. Diğer büyükşehir belediyelerinde, mevcut valilik binası merkez kabul edilmek ve il mülkî sınırları içinde kalmak şartıyla, nüfusu bir milyona kadar olan büyükşehirlerde yarıçapı yirmi kilometre, nüfusu bir milyondan iki milyona kadar olan büyükşehirlerde yarıçapı otuz kilometre, nüfusu iki milyondan fazla olan büyükşehirlerde yarıçapı elli kilometre olan dairenin sınırı büyükşehir belediyesinin sınırını oluştur. ..Bu sınırlar içinde kalan köylerin tüzel kişiliği sona ererek mahalleye dönüşür. Bu şekilde oluşan mahallelerin katılacağı ilçe veya ilk kademe belediyesi, büyükşehir belediye meclisince belirlenir. Orman köylerinin tüzel kişiliği devam eder. Ancak ormanlarla ilgili diğer kanun hükümleri saklı kalmak üzere bu köyler imar bakımından büyükşehir belediyesinin mücavir alanı sayılırlar…” hükmünün yer aldığı,
2.1.2) 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu 4 (u) ve 14 (g) maddeleri uyarınca emlak vergisi muafiyeti
uygulanan ancak 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun geçici ikinci maddesi uyarınca yapılan düzenleme sonucunda büyükşehir belediyesi sınırlar içerisinde kalan ve tüzel kişiliği kaldırılarak mahalle haline dönüşen köyler ile tüzel kişiliği korunan orman köylerindeki taşınmazların 23/07/2004 tarihinden itibaren emlak vergisi muafiyetinin sona erdiği, bu köylerde bulunan taşınmazların muafiyetin sona erdiği 23/07/2004 tarihini takip eden 2005 bütçe yılından itibaren emlak vergisine tabi tutulacağı denildiği, belediyelerin vergi, resim, harç, katılma payı, ücret vb. gelirleri 6360 sayılı yasa ile köylerin mahalleye dönüştürülmesi ile birlikte köy iken büyükşehir mahallesine dönüşen yerde uygulanmaya başladığı, ancak;
6360 sayılı Kanuna eklenen geçici 1’inci maddesinin on beşinci fıkrası ile bu yükümlülüğün 7159 sayılı
Kanunun 6’ncı maddesiyle yapılan değişiklikle 31/12/2022 tarihine kadar ertelendiği,
2.1.3) 19/07/2019 tarihli ve 30836 sayılı mükerrer Resmi Gazete’ de yayımlanan 7186 sayılı Kanun’un
33’üncü maddesi hükmü ile 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un geçici 1’inci maddesinin on beşinci fıkrasının son cümlesi olan 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye
Kanunu’nun geçici 2’nci maddesi ile köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülen yerlerde de bu fıkra hükmü uygulanacağı hususunun 19/07/2019 tarihi itibariyle yürürlükten kaldırıldığı,
2.1.4) Buna göre 5216 sayılı Kanunun geçici 2’nci maddesi ile köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye
dönüşen yerlerde (geçici 2’nci maddesi ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; büyükşehir belediye sınırları, İstanbul ve Kocaeli ilinde, il mülkî sınırıdır.) bulunan arsa veya araziler için emlak vergisi muafiyeti 7186 sayılı Kanun’un 33’üncü maddesinin yürürlüğe girdiği 19/07/2019 tarihi itibariyle sona ermiş olup, bu tarihi takip eden 2020 bütçe yılından itibaren emlak vergisi mükellefiyetinin başlatıldığı,
2.1.5) İlgili kanunlar ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 12’nci maddesi gereği sicil no.lu
ilgili adına kayıtlı Mahallesi ada parsel sayılı taşınmaz tapu kaydına göre arsa vasıflı olup, arsa emlak vergisi tarh ve tahakkuk ettirildiği,
2.1.6) Ayrıca benzer konuda Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığından alınan görüş yazısı
ve emsal mahkeme kararlarının yazı ekinde gönderildiği ifadelerine yer verilmiştir.
2.2) Kurumumuzca başvuran ile idare arasında muafiyet işleminin devam edip/etmeyeceği hususunun
netleştirilmesi ile şikâyete konu Mahallesine ( ada parselde kayıtlı taşınmazın bulunduğu) vergi muafiyeti uygulanması talebinin çözüme kavuşturulabilmesini teminen bilgi ve belge talep edilmiş ve
Mahallesinin hangi Kanuna istinaden ve hangi tarihte köy tüzel kişiliklerinin kaldırılarak mahalleye dönüştüğü hususundaki açıklama istenmiştir. Kocaeli Valiliği tarafından iletilen 28/05/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; şikâyete konu Mahallesinin 6360 sayılı Kanun ile köyden mahalleye dönüştüğü ve değerlendirme yapılmak üzere yazımızın bir örneğinin Kocaeli Vergi Dairesi
Başkanlığına iletildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
2.3) Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Kanunları Grup Müdürlüğünün 31/05/2023 tarihli ve
sayılı görüş yazısında özetle;
2.3.1) 19/07/2019 tarihli ve 30836 sayılı mükerrer Resmi Gazete’ de yayımlanan 7186 sayılı Kanunun
33’üncü maddesi ile 6360 sayılı Kanunun geçici 1’inci maddesinin on beşinci fıkrasının son cümlesi olan
“10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun geçici 2’nci maddesi ile köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülen yerlerde de bu fıkra hükmü uygulanır.” Hükmünün Kanunun yayımlandığı 19/07/2019 tarihi itibariyle yürürlükten kaldırıldığı, aynı fıkrada yer alan “31/12/2022” ibarelerinin ise 09/03/2023 tarihli ve 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 01/01/2023 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren 23’üncü maddesiyle “31/12/2025” şeklinde değiştirildiği,
2.3.2) 16/10/2020 tarihli ve 7254 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 10’uncu maddesiyle 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi
Kanununa eklenen ek üçüncü maddede, “ Köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüşen ve büyükşehir belediyesi sınırları içinde bulunup sosyo-ekonomik durumu, şehir merkezine uzaklığı, belediye hizmetlerine erişebilirliği, mevcut yapılaşma durumu ve benzeri hususlar dikkate alınarak ilgili ilçe belediye meclisinin kararı ve teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisinin en geç doksan gün içinde alacağı karar ile kırsal yerleşim özelliği taşıdığı tespit edilen mahalleler, kırsal mahalle kabul edilir. Bu belirlemenin mahalle düzeyinde yapılması esastır. Ancak; tamamı kırsal mahalle olarak tespit edilmeyen diğer mahallelerde de on bin metrekareden az olmamak kaydıyla kırsal yerleşik alan belirlenebilir. Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan vasfı bu fıkrada belirtilen usulle kaldırılabilir…Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde; gelir vergisinden muaf esnaf ile basit usulde gelir vergisine tabi mükellefler tarafından bizzat işyeri olarak kullanılan bina, arsa ve araziler ile mesken amaçlı kullanılan binalar ve zirai istihsalde kullanılan bina, arsa ve araziler 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre alınması gereken emlak vergisinden muaftır. Bu yerlerde, ticari, sınai ve turistik faaliyetlerde kullanılan bina, arsa ve araziler için emlak vergisi %50 indirimli uygulanır. Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde, 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınması gereken bina inşaat harcı ile imarla ilgili harçlar alınmaz; anılan Kanuna göre alınması gereken diğer vergi, harç ve harcamalara katılma payları %50 indirimli uygulanır. Bu yerlerde içme ve kullanma suları için alınacak ücret en düşük tarifenin işyerleri için %50’sini, konutlar için %25’ini geçmeyecek şekilde belirlenir. 4/01/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca bilanço esasına göre defter tutan mükellefler için bu fıkrada belirtilen muafiyet ve indirimler uygulanmaz…Bu madde uyarınca kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerler hakkında 12/11/2012 tarihli ve
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun geçici 1’inci maddesinin on beşinci ve yirmi dokuzuncu fıkraları uygulanmaz.” hükmünün yer aldığı,
2.3.3) Yukarıda yer alan hükümler çerçevesinde; 5216 sayılı Kanunun geçici 2’nci maddesi ile köy tüzel
kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen yerlerde bulunan bina, arsa veya araziler için emlak vergisi muafiyetinin 7186 sayılı Kanunun 33’üncü maddesinin yürürlüğe girdiği 19/07/2019 tarihi itibariyle sona ermiş olup, bu tarihi takip eden 2020 bütçe yılından itibaren emlak vergisi mükellefiyetinin başlatılması,
2.3.4) 6360 sayılı Kanun kapsamında köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen yerlerde bulunan
bina, arsa veya araziler için 31/12/2025 tarihine kadar (bu tarih dâhil) emlak vergisinin alınmaması gerektiği,
2.3.5) Diğer taraftan, 5216 sayılı Kanunun ek 3’üncü maddesi kapsamında, köy veya belde belediyesi iken
mahalleye dönüşen ve büyükşehir belediye meclisinin aldığı karar ile “kırsal mahalle” veya “kırsal yerleşik alan” olarak belirlenen yerlerde, büyükşehir belediye meclisi kararının verildiği yılı takip eden takvim yılından itibaren, gelir vergisinden muaf ile basit usulde gelir vergisine tabi mükellefler tarafından bizzat işyeri olarak kullanılan bina, arsa ve araziler ile mesken amaçlı kullanılan binalar ve zirai istihsalde kullanılan bina, arsa ve arazilerin emlak vergisinden muaf tutulması; ticari, sınai ve turistlik faaliyetlerde kullanılan bina, arsa ve araziler için ise emlak vergisinin % 50 indirimli uygulanması gerekmekte olduğu, söz konusu kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde 6360 sayılı Kanunun geçici 1’inci maddesinin on beşinci fıkrasında yer alan geçici muafiyeti hükmünün uygulanmayacağına tabii olduğu yönünde değerlendirmede bulunduğu tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve
Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.1) “Vergi Ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “… Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler
kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir.”,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde, “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
6) 29/07/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Verginin Tarh ve Tahakkuku”
başlıklı 21’nci maddesinde; “Arazi vergisi, ilgili belediye tarafından; a) Dört yılda bir defa olmak üzere takdir işlemlerinin yapıldığı yılı takip eden yılın Ocak ve Şubat aylarında, … 29 uncu maddeye göre hesaplanan vergi değeri esas alınarak yıllık olarak tarh olunur. Bildirim posta ile gönderilmiş ise vergi, bildirim verme süresinin son gününü takip eden yedi gün içinde tarh olunur. Bu suretle tarh olunan vergiler,
tarh edilen tarihte tahakkuk etmiş sayılır ve mükellefe bir yazı ile bildirilir.” ,
6.1) “Vergi Değeri” başlıklı 29’ uncu maddesi birinci fıkrasında; “Vergi değeri; a) Arsa ve araziler
için, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun asgari ölçüde birim değer tespitine ilişkin hükümlerine göre takdir komisyonlarınca arsalar için her mahalle ve arsa sayılacak parsellenmemiş arazide her köy için cadde, sokak veya değer bakımından farklı bölgeler (turistik bölgelerdeki cadde, sokak veya değer bakımından farklı olanlar ilgili valilerce tespit edilecek pafta, ada veya parseller), arazide her il veya ilçe için arazinin cinsi (kıraç, taban, sulak) itibarıyla takdir olunan birim değerlere göre,
b) Binalar için, Maliye ve Bayındırlık ve İskân bakanlıklarınca müştereken tespit ve ilân edilecek bina metrekare normal inşaat maliyetleri ile (a) bendinde belirtilen esaslara göre bulunacak arsa veya arsa payı değeri esas alınarak 31’inci madde uyarınca hazırlanmış bulunan yönetmelik hükümlerinden yararlanılmak suretiyle, hesaplanan bedeldir.”,
7) 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un Geçici 1’nci maddesinin 15’nci fıkrasında, “Bu Kanuna göre tüzel kişiliği kaldırılan köylerde, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre alınması gereken emlak vergisi ile 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınması gereken vergi, harç ve katılım payları 31/12/2025 tarihine kadar (bu tarih dâhil) alınmaz ve 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı
Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının üçüncü bendi, 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının birinci bendi ile beşinci bendi, 66’ncı maddesinin birinci fıkrasının beşinci bendi hükümleri 31/12/2025 (bu tarih dâhil) tarihine kadar uygulanmaya devam edilir. Bu yerlerde içme ve kullanma suları için alınacak ücret 31/12/2025 tarihine kadar (bu tarih dâhil) en düşük tarifenin % 25’ini geçmeyecek 1 şekilde belirlenir. (Mülga cümle:17/7/2019-7186/33 mad.)(…)”,
8) 10/07/2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun Geçici 2’nci maddesinde, “ Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; büyükşehir belediye sınırları, İstanbul ve Kocaeli ilinde, il mülkî sınırıdır. Diğer büyükşehir belediyelerinde, mevcut valilik binası merkez kabul edilmek ve il mülkî sınırları içinde kalmak şartıyla, nüfusu bir milyona kadar olan büyükşehirlerde yarıçapı yirmi kilometre, nüfusu bir milyondan iki milyona kadar olan büyükşehirlerde yarıçapı otuz kilometre, nüfusu iki milyondan fazla olan büyükşehirlerde yarıçapı elli kilometre olan dairenin sınırı büyükşehir belediyesinin sınırını oluşturur .Bu sınırlar içinde kalan köylerin tüzel kişiliği sona ererek mahalleye dönüşür. Bu şekilde oluşan mahallelerin katılacağı ilçe veya ilk kademe belediyesi, büyükşehir belediye meclisince belirlenir. Orman köylerinin tüzel kişiliği devam eder. Ancak ormanlarla ilgili diğer kanun hükümleri saklı kalmak üzere bu köyler imar bakımından büyükşehir belediyesinin mücavir alanı sayılırlar. Bu köylerde su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütme görev ve yetkisi ilgili büyükşehir belediyesine bağlı su ve kanalizasyon idaresine aittir. Birinci fıkra gereğince büyükşehir belediyesi kapsamına alınan ilçelerin mülkî sınırları içinde kalan belediye ve köyler ile, büyükşehir belediyesi kapsamına alınan belediyelerin mücavir alan sınırları içerisinde bulunan köylerden; birinci fıkrada belirtilen mesafelerin dışında kalan belediye ve köyler, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde belediye meclisi veya köy ihtiyar heyetinin talebi üzerine büyükşehir belediye meclisinin kararı ve İçişleri Bakanlığının onayı ile başka bir işleme gerek kalmaksızın büyükşehir belediye sınırları içine alınabilir. Bu köylerin mahalle olarak hangi ilçe veya ilk kademe belediyesine katılacakları aynı meclis kararında gösterilir…”,
1 9/3/2023 tarihli ve 7440 sayılı Kanunun 23’ üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “31/12/2022” ibareleri “31/12/2025”
şeklinde değiştirilmiştir.
8.1) Ek 3 ‘üncü maddesinde; “Köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüşen ve büyükşehir belediyesi
sınırları içinde bulunup sosyo-ekonomik durumu, şehir merkezine uzaklığı, belediye hizmetlerine erişebilirliği, mevcut yapılaşma durumu ve benzeri hususlar dikkate alınarak ilgili ilçe belediye meclisinin kararı ve teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisinin en geç doksan gün içinde alacağı karar ile kırsal yerleşim özelliği taşıdığı tespit edilen mahalleler, kırsal mahalle kabul edilir. Bu belirlemenin mahalle düzeyinde yapılması esastır. Ancak; tamamı kırsal mahalle olarak tespit edilmeyen diğer mahallelerde de on bin metrekareden az olmamak kaydıyla kırsal yerleşik alan belirlenebilir. Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan vasfı bu fıkrada belirtilen usulle kaldırılabilir.
Büyükşehir belediyesi, birinci fıkra uyarınca ilçe belediyesinden gelen teklifi aynen veya değiştirerek kabul edebilir ya da reddedebilir.
Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde; gelir vergisinden muaf esnaf ile basit usulde gelir vergisine tabi mükellefler tarafından bizzat işyeri olarak kullanılan bina, arsa ve araziler ile mesken amaçlı kullanılan binalar ve zirai istihsalde kullanılan bina, arsa ve araziler 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre alınması gereken emlak vergisinden muaftır. Bu yerlerde, ticari, sınai ve turistik faaliyetlerde kullanılan bina, arsa ve araziler için emlak vergisi %50 indirimli uygulanır. Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde, 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınması gereken bina inşaat harcı ile imarla ilgili harçlar alınmaz; anılan Kanuna göre alınması gereken diğer vergi, harç ve harcamalara katılma payları %50 indirimli uygulanır. Bu yerlerde içme ve kullanma suları için alınacak ücret en düşük tarifenin işyerleri için %50’sini, konutlar için %25’ini geçmeyecek şekilde belirlenir. 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu uyarınca bilanço esasına göre defter tutan mükellefler için bu fıkrada belirtilen muafiyet ve indirimler uygulanmaz…
Bu madde uyarınca kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerler hakkında 12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun geçici 1 inci maddesinin on beşinci ve yirmi dokuzuncu fıkraları uygulanmaz.
(Ek fıkra:30/3/2023-7446/5 mad.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, görüş yazıları,
ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan
Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran tarafından, iş bu Kararın “I. Başvuranın İddia ve Talepleri” başlıklı bölümünde yer verildiği
üzere özetle, 6360 sayılı Kanun kapsamında köyden mahalleye dönüşen yerlere sağlanan muafiyetten tarafına ait olan Mahallesi ada parseldeki taşınmazının da faydalandırılması, 2015 yılından itibaren olmak üzere 31/12/2022 tarihide dâhil olmak üzere belediyeye ödenmiş olan emlak vergileri, harç
ve payların iade edilmesi ve borçlarının silinmesi ve tarafına bilgi verilmesi talep edilmektedir.
11) Türkiye sınırları içerisinde bulunan bina, arsa ve araziler 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanun’unun 1’inci
ve 12’nci madde hükümleri kapsamında vergiye tabi tutulmaktadır. Mezkur Kanun’un birinci kısmında bina vergisinin, ikinci kısmında ise arazi vergisinin konusu, matrahı mükellefiyeti ve ödeme sürelerine ilişkin hükümlere yer verilmiştir.
12) 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un Geçici 1’nci maddesinin 15’nci fıkrasında, bu Kanuna göre tüzel kişiliği kaldırılan köylerde, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre alınması gereken emlak vergisi ile 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınması gereken vergi, harç ve katılım paylarının 31/12/2025 tarihine kadar (bu tarih dâhil) alınmayacağına hükmedilmiştir.
13) Başvuru konusu somut olayda ise, İdarenin emlak kayıtlarına göre, başvuran adına kayıtlı
Mahallesi 430 ada 3 parseldeki taşınmazına 2014/2-2019 dönemleri arasında emlak vergisi muafiyetinin uygulandığı ve 2019 sonrası muafiyetin kaldırılarak, söz konusu taşınmaz tapu kayıtlarında arsa vasıflı olduğundan arsa emlak vergisi tarh ve tahakkuk edildiği tespit edilmiştir.
Ayrıca İdarece 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun geçici 2’nci maddesi ile köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülen yerlerin 19/07/2019 tarihinden itibaren istisna kapsamında olmadığı belirtilen emsal mahkeme kararı iletilmiştir. Kurumumuza benzer konuda yapılan birçok başvurudan şikâyete konu hususun muafiyet süresinin taşınmazın köyden mahalleye dönüştüğü Kanun kapsamına istinaden değiştiği tespiti yapıldığından konu hakkında Kocaeli Valiliğinden görüş sorulmuş olup, Kocaeli
Valiliği tarafından iletilen 28/05/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; şikâyete konu
Mahallesinin 6360 sayılı Kanun ile köyden mahalleye dönüştüğü bilgisi verilmiştir.
14) 5216 sayılı Kanunun geçici 2’nci maddesi ile köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen
yerlerde (geçici 2’nci maddesi ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte; büyükşehir belediye sınırları, İstanbul ve Kocaeli ilinde, il mülkî sınırıdır.) bulunan arsa veya araziler için emlak vergisi muafiyeti 7186 sayılı Kanun’un 33’üncü maddesinin yürürlüğe girdiği 19/07/2019 tarihi itibariyle sona ermiş olup, bu tarihi takip eden 2020 bütçe yılından itibaren emlak vergisi mükellefiyetinin başlatıldığı anlaşılmıştır. Nitekim söz konusu hususa pek çok Mahkeme Kararı ve Gelir İdaresi Başkanlığı görüş yazılarında da zikredilmiştir.
Somut dosya kapsamında emsal olarak sunulan Kocaeli 2. Vergi Mahkemesinin sayılı kararında özetle; Kocaeli ili, Gebze ilçesi, Mollafenari, Cumaköy ve Pelitli
Mahallelerinde bulunan taşınmazların 23/07/2004 tarih ve 25531 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu doğrultusunda köyden mahalleye dönüştüğü taraflar arasında uyuşmazlık bulunmadığı kanaatine varılarak 2020 ve 2021 yılı için tahakkuk ettirilen emlak vergilerin iptali davasının reddi şekliyle karar verildiği tespit edilmiştir.
15) Ayrıca, Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Kanunları Grup Müdürlüğünün 31/05/2023
tarihli ve sayılı görüş yazısında ise özetle; 5216 sayılı Kanunun geçici 2’nci maddesi ile köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen yerlerde bulunan bina, arsa veya araziler için emlak vergisi muafiyetinin 7186 sayılı Kanunun 33’üncü maddesinin yürürlüğe girdiği 19/07/2019 tarihi itibariyle sona ermiş olup, bu tarihi takip eden 2020 bütçe yılından itibaren emlak vergisi mükellefiyetinin başlatılması,
15.1.) 6360 sayılı Kanun kapsamında köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen yerlerde bulunan bina, arsa veya araziler için 31/12/2025 tarihine kadar (bu tarih dâhil) emlak vergisinin alınmaması gerektiği,
15.2) Diğer taraftan, 5216 sayılı Kanunun ek 3’üncü maddesi kapsamında, köy veya belde belediyesi iken
mahalleye dönüşen ve büyükşehir belediye meclisinin aldığı karar ile “kırsal mahalle” veya “kırsal yerleşik alan” olarak belirlenen yerlerde, büyükşehir belediye meclisi kararının verildiği yılı takip eden takvim yılından itibaren, gelir vergisinden muaf ile basit usulde gelir vergisine tabi mükellefler tarafından bizzat işyeri olarak kullanılan bina, arsa ve araziler ile mesken amaçlı kullanılan binalar ve zirai istihsalde kullanılan bina, arsa ve arazilerin emlak vergisinden muaf tutulması; ticari, sınai ve turistlik faaliyetlerde kullanılan bina, arsa ve araziler için ise emlak vergisinin % 50 indirimli uygulanması gerekmekte olduğu, söz konusu kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde 6360 sayılı Kanunun geçici 1’inci maddesinin on beşinci fıkrasında yer alan geçici muafiyet hükmünün uygulanmayacağına tabii olduğu yönünde değerlendirmede bulunulmuştur.
15.3) Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından 5216 sayılı Kanunun ek 3’üncü maddesi kapsamına
alınan kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde 6360 sayılı Kanunun geçici 2’nci maddesinin on beşinci fıkrasında yer alan geçici muafiyet hükmünün uygulanmayacağına tabii olduğu şeklinde değerlendirme yapıldığı, ancak şikâyete konu Mahallesinin hangi Kanuna istinaden köyden mahalleye dönüştüğü bilgisi talep edilen Kocaeli Valiliği tarafından 28/05/2023 tarih ve sayılı cevabi yazısında ise özetle; söz konusu Mahallesinin 6360 sayılı Kanun ile köyden mahalleye dönüştüğü bilgisi verilmiştir. Ayrıca İdare tarafından başvuruya konu taşınmazın muafiyet işleminin 2019 yılı sonrasında kaldırıldığı bildirilmiş olup, nitekim Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından ifade edildiği gibi bir kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olduğuna ilişkin meclis kararı alındığına ilişkin bir bilgi de
Kurumumuza sunulmamıştır.
15.4) Kurumumuza yapılan benzer bir başvuruda aynı ilde farklı mahallelere ilişkin emlak vergisi muafiyeti
konusunda farklı mahkeme karar gerekçesinin bulunabildiği, söz konusu hususun köyden mahalleye geçişi sağlayan yasaların farklı olmasından kaynaklandığının anlaşıldığı, her mahalleye ilişkin dayanak yasa maddesinin incelenmesi gerektiği değerlendirilmesinde bulunularak no.lu dosya kapsamında 17/05/2022 tarihli Tavsiye Kararı verildiği tespit edilmiştir.
16) Yukarıda açıklanan hususlar, Mahkeme Kararları ve görüş yazıları, başvuranın iddiaları,
idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; şikâyet konusu idarenin iddialarına gerekçe olarak emsal mahkeme kararı sunduğu, söz konusu kararın gerekçesinin 5216 sayılı Kanuna istinaden köyden mahalleye dönüştürülen yerlerle alakalı olduğu, ancak aynı ilde farklı mahallelere ilişkin emlak muafiyeti konusunda farklı gerekçelerin bulunabileceği, söz konusu durumun köyden mahalleye geçişi sağlayan yasanın farklı olmasından kaynaklandığının anlaşıldığı, her mahalleye ilişkin dayanak yasa maddesinin mahalle özelinde incelenmesi gerektiği, bu noktada başvuranın taşınmazının bulunduğu Mahallesinin 6360 sayılı Kanun uyarınca köyden mahalleye dönüştüğü bilgisinin Kocaeli Valiliğince verildiği, 6360 sayılı Kanun kapsamında köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen yerlerdeki taşınmazlar için muafiyetin 31/12/2025 (bu tarih dâhil) tarihine kadar uygulanmaya devam edeceğine yasada açıkça hükmedildiğinden İdare tarafından Mahallesinde bulunan taşınmaz için talep edilen muafiyet hususunun ret edilmesi yönünde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye
Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı Kocaeli Vergi Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN
KABULÜNE;
6360 sayılı Kanun kapsamında köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen yerlerde bulunan
taşınmazlar için 31/12/2025 tarihine kadar (bu tarih dâhil) emlak vergisinin alınmamasına ilişkin tespitler kapsamında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun ilgili maddeleri çerçevesinde, muafiyetin uygulanmadığı
2019 yılı sonrasına ilişkin gerekli düzeltme işlemlerinin yapılması için GEBZE BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GEBZE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi