|
ÖZET: Başvuru, Polis Bakım ve Yardım Sandığı (POLSAN) aracılığıyla alınan kredinin geri ödemelerinin maaşlardan otomatik kesilmesine itiraz edilmesi ve ödeme güçlüğü nedeniyle borcun yeniden yapılandırılması talebini içermektedir. Başvuran, bu kesintilere rıza göstermediğini belirterek, ödemelerini elden yapmak istediğini ifade etmiştir. POLSAN, başvuranın taleplerine olumsuz yanıt vererek, mevcut mevzuat çerçevesinde borçların yeniden yapılandırılmasının mümkün olmadığını açıklamıştır.
POLSAN, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’na dayanarak kurulmuş bir sosyal güvenlik kuruluşu olup, üyelerinin sosyal güvencelerine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Başvuranın kredi geri ödemeleri için maaşından yapılan kesintiler, bu sosyal güvenlik hizmetinin sürdürülebilirliği açısından gereklidir. Başvuranın, borç geri ödemelerinde otomatik kesintiyi kabul ettiği ve POLSAN’ın mevzuatına tabi olduğu belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi yönünde yapılan değerlendirmede, POLSAN’ın uygulamalarının hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu tespit edilmiştir. İyi yönetim ilkeleri açısından ise, POLSAN’ın bilgi taleplerine zamanında yanıt verdiği, ancak başvuru yollarını belirtmediği için bu ilkeye tam olarak uymadığı ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 6943-6943 363136311982-101.07.05-E.1982- 101.07.05-
BAŞVURU NO : 2017/51 2017/ 51
KARAR TARİHİ : 20/06/2017 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Polis Bakım ve Yardım Sandığı (POLSAN)
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuru, POLSAN aracılığı ile kullanılan kredinin geri ödemelerinin maaşından otomatik kesinti şeklinde yapılmaması ve sandığa olan borcunun ödeme güçlüğüne düşülmesi nedeniyle yeniden yapılandırılması talepleri hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 04/01/2017 4.1.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvurusunda, POLSAN aracılığı ile kullandığı kredinin geri ödemesinin
maaşından otomatik olarak kesildiğini, kendisinin bu konuda rızasının bulunmadığını, almış olduğu kredinin geri ödemelerini POLSAN’ın hesabına elden yatırarak ödemek istediğini, ayrıca
POLSAN’ın ödeme güçlüğü çeken üyeleri için borçlarının yeniden yapılandırılması taleplerine olumlu yaklaşmadığını belirterek kredi geri ödemelerinin otomatik olarak maaşından kesilmesi işlemine son verilmesini ve sandığa olan borcunun yeniden yapılandırılmasının sağlanmasını talep etmektedir .
1 / 6II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumunun 24/ 02/ 2017 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına
istinaden POLSAN’dan alınan 23/ 03/ 2017 tarihli ve sayılı yazıda özetle; POLSAN’ın
3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununun 90. maddesi uyarınca, ortakları arasında yardımlaşmayı
sağlamak maksadı ile kurulduğunu, hükmü şahsiyeti haiz bir kuruluş olduğunu, aynı madde uyarınca sandığın mevcutları ve alacaklarının Devlet mallarına ait hak ve rüçhanlarına haiz olduğunu, sandığın iş ve işlemlerinin, adı geçen Kanunun 90. maddesi ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan
Tüzük ve Yönetmelik (mevzuat) hükümleri çerçevesinde yürütüldüğünü, söz konusu maddeden ve ilgili mevzuatlardan da anlaşılacağı üzere POLSAN’ın kredi veren herhangi bir kurum olmadığını, sadece aidat veren ortaklarına borç veren bir kuruluş olduğunu, verilecek borç miktarının, ortakların
POLSAN’ da ödemiş oldukları tutarlara göre belirlendiğini,
3) POLSAN Tüzüğünün 19/ 1. maddesi ile Polis Bakım ve Yardım Sandığı Ortaklık, Sosyal
Yardımlar ve Borç Verme Yönetmeliğinin 4. maddesi çerçevesinde Ortağın Sandığa olan borcu maaşından kesinti yapılmak suretiyle ödendiğini, Sandık bünyesinden alınan borçlara karşılık imzalanmış olan senette de açıkça borcun faizi ile birlikte Ortağın maaşından kesinti yapılmasına muvafakat verildiğini, sandık bünyesinden borç almış ortakların borcu geri ödeme planının sandık mevzuatı çerçevesinde belirlendiğini, söz konusu ödeme planları yapıldıktan sonra ve borçlanma işlemi gerçekleştikten sonra, borcun tekrar yapılandırılması ile ilgili herhangi bir düzenlemeye mevzuatlarında yer verilmediğini mevzuatlarında yer verilmeyen bir işlemin yapılmasının ise söz konusu olamayacağını,
4) 15/ 07/ 2016 tarihinde gerçekleşen hain kalkışma sonrasında Polis Teşkilatındaki yapılanmaların
ortaya çıktığını, bu yüzden Teşkilattan birçok memurunun ihraç edildiğini, böylelikle hain yapılanmanın parçası olan ve ihraç edilen kimselerin sandıktan çıkar sağladığının ortaya çıktığını, bu bağlamda Sandığın ve Sandığa ortak olan kimselerin haklarının zarar görmemesi adına Sandık
Yönetim Kurulunun borç verme işlemlerini durdurduğu, bu sebepten ötürü ortaklara tekrar borç verilerek hali hazırda olan borçlarını erteleme işlemlerinin yapılamadığını, belirtmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) 2709 sayılı T .C. Anayasasının “Kanun önünde eşitlik başlıklı 10. maddesi, “ Herkes,…ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir… .”, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesi, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir . Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir .
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz .”,,, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesi, “Vatandaşlar…kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir . Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir . Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . “,
6) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5. maddesi : “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve
2 / 6işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve
hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .,,,”
7) 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 90. maddesi, “Emniyet Umum Müdürlüğüne bağlı ve
varidatı, Emniyet Umum Müdürlüğü kadrosuna dâhil maaşlı ve ücretli memurlardan, Sandığa ortak olanlar tarafından temin edilmek üzere bir (Polis Bakım ve Yardım Sandığı) kurulur . Bu Sandık hükmi şahsiyeti haiz olup ortaklarının hizmet esnasında ve emekliliklerinde, nizamnamesinde tespit edilen hususlarla birlikte, Sandık İdare Binaları, Talebe Yurtları, Dinlenme Kampları ve ortakların
Mesken ihtiyaçlarını karşılamak üzere gayrimenkullere tasarruf edebilir . Sandığın mevcutları ve alacakları Devlet mallarına ait hak ve rüçhanları haizdir . Evvelce kurulmuş olan Polis Bakım ve
Yardım Sandığı işbu 90. madde hükümlerine tabidir .”
8) Polis Bakım ve Yardım Sandığı Tüzüğünün “Ödeme“ başlıklı 19. maddesi, “Ortaklık aidatları
ile kredi geri ödemeleri ve faizleri, ortakların mutemetliklerince maaş veya ücret bordroları üzerinden her ay kesilerek iki gün içinde Sandık hesabına yatırılmak suretiyle tahsil olunur ve makbuzları Sandığa gönderilir . Bu kesintileri tahakkuk ettirmeyen, kesmeyen ve süresi içinde Sandık hesabına yatırmayan mutemetlerden bu aidatlar aylık yüzde on gecikme zammı ile birlikte tahsil olunur .”, “Sandığın gelirleri” başlıklı 22. maddesi, “Sandığın gelirleri şunlardır : a) Ortaklardan alınan aidatlar, b) Ortaklara verilen kredilerden elde edilen faiz gelirleri,”
9) Polis Bakım ve Yardım Sandığı Ortaklık, Sosyal Yardımlar ve Borç Verme Yönetmeliğinin
“Ortakların Hak ve Yükümlülükleri” başlıklı 4. maddesi, “Ortakların hak ve yükümlülükleri aşağıda belirtilmiştir . b) Sandık mevzuatını bilmekle yükümlüdürler . c) Aylık aidatlarının ve borçlarının maaş veya ücretlerinden zamanında, tam olarak kesilmesini sağlamakla ve kesilmediği takdirde ödemekle yükümlüdürler .”, “Ortaklara Verilecek Borç Türleri ve Diğer Şartlar“ başlıklı 20. maddesi, “Borç verme türlerini, limit ve vadelerini, faiz oranlarını, faiz uygulama esaslarını, borç senedi metnini, kefalet ve/veya diğer teminatları ve borç vermenin diğer şartlarını günün ekonomik koşullarına, Sandığın aktüeryasına ve mali durumuna göre belirlemeye Yönetim Kurulu yetkilidir . Yönetim Kurulu Borç verme usul ve esaslarını çıkaracağı bir yönerge ile düzenler .”, hükümlerine amirdir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından başvurana yönelik uygulanan idari işlemde hukuk ve hakkaniyet yönünden bir aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran 1 No.lu Paragrafta da yer verildiği üzere POLSAN ile arasındaki borç sözleşmesine
istinaden kredi geri ödemelerinde otomatik olarak maaşından yapılan kesinti işlemine son verilmesini ve sandığa olan borcunun yeniden yapılandırmasını talep etmektedir .
3 / 612) POLSAN’ın tıpkı Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK), İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal
Yardım Sandığı (İLKSAN), Özel Hayat Sigortaları, Bireysel Emeklilik Sistemleri uygulaması gibi tamamlayıcı sosyal güvenlik uygulaması olduğu ve üyesi olan emniyet teşkilatı mensuplarının ihtiyaçlarını karşılama amacını gütmesi nedeniyle ticari amaç niteliğinde kredi kullandırmak için kurulmuş banka veya kredi kuruluşu olmadığı görülmektedir .
13) Nitekim yargı kararları ile de POLSAN’ın bünyesinde risk bulunan güvenlik hizmetini yürüten
emniyet mensuplarının sosyal güvencelerine katkıda bulunacak yardım ve hizmetleri yürütmek üzere
Kanunla kurulmuş tüzel kişiliğe haiz bir sosyal güvenlik kurumu olduğu ile POLSAN’ın , sosyal amaçlı yardımlaşma sandığı olup ticari amaç taşımadığını, üyesi olan emniyet teşkilatı mensuplarının ihtiyaçlarını karşılama amacını güttüğünü, dolayısıyla… kredi kullandırmak için kurulmuş banka veya kredi kuruluşu olarak kabul edilemeyeceği belirtilmiştir . ( Bknz, Danıştay 10. Dairesinin E :2009 / 6665 ve K:2013 / 9317 sayılı kararı ile Yargıtay 23. Ceza Dairesinin
E :2015 / 7435 ve K:2016 / 2839 sayılı kararı)
14) 3201 sayılı Kanunun 90. maddesi ile Emniyet Umum Müdürlüğüne bağlı ve varidatı, Emniyet
Umum Müdürlüğü kadrosuna dâhil maaşlı ve ücretli memurlardan, sandığa ortak olanlar tarafından temin edilmek üzere bir (Polis Bakım ve Yardım Sandığı-POLSAN) kurulmuş ve Sandığın, hükmi şahsiyeti ile mevcutları ve alacaklarında Devlet mallarına ait hak ve rüçhanlara haiz olduğu belirtilmiştir .
15) Bu noktada, Paragraf 11, 12 ve 13’te yer verilen hususlar birlikte değerlendirildiğinde,
POLSAN’ın kanundan doğan bir tüzel kişiliğe sahip olduğu, Emniyet teşkilatı bünyesinde hizmet ifa eden memurlardan oluştuğu, zorunlu aidat yükümlülüğünün bulunduğu, uyuşmazlıklarında idare hukukunun uygulandığı, sandığın fonksiyonları bakımından kamu hizmeti gördüğü, bu hizmeti görürken de kamu gücünü kullandığı, görevlerinin ve tesis ettiği işlemlerin kapsam ve sınırının kural olarak Kanun ile tayin edildiği, alacaklarında devlet mallarına ait hak ve rüçhanlara haiz olduğu gibi hususlar bakımından kamu gücü ayrıcalıkları ile donatıldığı, böylelikle bir kamu kurumu statüsünün olduğu dolayısıyla da Kurumumuz görev alanında olduğu tespit edilmiştir .
16) Yapılan inceleme ve araştırma ile POLSAN tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve
belgelerin tetkikinden başvuranın 15/ 07/ 1999, 15/ 01/ 2005 ve 16/ 07/ 2014 tarihlerinde POLSAN ortaklık giriş taahhütnamesini imzalayarak kendi isteği ile ortaklık talebinde bulunduğu, 19/ 01/ 2015 ve 18/ 12/ 2015 tarihinde imzaladığı POLSAN borç senedi aracılığı ile iki kez 48 ay vadeli ihtiyaç borç türü ile borçlandığı, bir kez de taşıt borçlanması olmak üzere halihazırda üç ayrı borçlanma gerçekleştirdiği, ihtiyaç borcu geri ödemelerinde iki kez de 3 ay taksit öteleme (mola)
talep ettiği, bu taleplerinin POLSAN tarafından karşılandığı dosya kapsamından anlaşılmıştır .
17) POLSAN alt mevzuatlara ve ortaklık girişinde imzalanan taahhüde dayanarak bir anlamda kendi
alacağını koruma amacıyla işlem tesis etmektedir . Dikkat edilirse 8 ve 9 No.lu Paragraflarda yer verilen mevzuatta, borç senedi hükümlerinde ve ortaklık giriş taahhütnamesinde aylık aidatlarının ve borçlarının maaş veya ücretlerinden zamanında kesilmediği takdirde üyelerin ödeme yükümlülüğünün bulunduğundan bahsedilmektedir .
18) Anayasanın 35. maddesinde herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu, bu hakkın ancak kamu
yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği ve mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına
4 / 6aykırı olamayacağı hüküm altına alınmıştır . Mülkiyet hakkının kişiye sahibi olduğu şey üzerinde,
yasalar çerçevesinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilme olanağı tanıdığı ve Sandık üyeliği kapsamında kesilen aidatlar üzerinde kişilerin mülkiyet hakkı bulunduğu kabul edilmekle birlikte, POLSAN’ın kuruluş amacının üyelerinin sosyal güvencelerine katkıda bulunacak yardım ve hizmetlerin yerine getirilmesi olduğu dikkate alındığında ve sandığa mevzuatla yüklenen görevlerin yerine getirilebilmesi, devamlılığın sağlanabilmesi ve sandığın aktüeryal dengesinin korunması için alacağını garanti altına almak adına üyelerinin borç geri ödemelerinde maaşlarından otomatik olarak kesinti yapılması işlemi de dahil olmak üzere belli kurallara tabi tutulmasını gerektirdiği, bununla birlikte Borçlar Kanununda sözleşme iradesinin esas olduğu, karşılıklı iki tarafın özgür iradeleriyle mevzuat gereği yapılan icap ve kabullerin yine mevzuat gereği geçerli olacağı ve geçerliliğini devam ettireceği açıktır . Nitekim başvuran da borç geri ödemelerinde maaşından otomatik olarak kesinti yapılmasını kendi açık irade beyanıyla (isteği ile) kabul ederek sandığın mevzuatına tabi olmayı kabul etmiştir . (Benzer bir karar için Bknz, İlkokul Öğretmenleri
Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) hakkında Kamu Denetçiliği Kurumunun vermiş olduğu 04/ 03/ 2017 tarihli 02.2013/ 862 Şikâyet No.lu Ret Kararı)
19) Öte yandan, borç verme türlerini, limit ve vadelerini, faiz oranlarını, faiz uygulama esaslarını,
borç senedi metnini, kefalet ve/veya diğer teminatları ve borç vermenin diğer şartlarını günün ekonomik koşullarına, sandığın aktüeryasına ve mali durumuna göre belirlemede mevzuatın
POLSAN’a açık takdir hatası ve ölçülülük ilkesine aykırılık halleri dışında olmak kaydıyla bir hareket serbestisi tanıdığı diğer bir ifadeyle takdir yetkisi verdiği ve verilen bu takdir yetkisi kapsamında da başvuranın borç geri ödemelerinin yeniden yapılandırılması talebine 4. No.lu paragrafta yer verilen gerekçelerde dahil olmak üzere POLSAN tarafından olumsuz cevap verildiği görülmektedir .
20) Sonuç olarak, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat,
yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; POLSAN’ın kuruluş amacının üyelerinin sosyal güvencelerine katkıda bulunacak yardım ve hizmetlerin yerine getirilmesi olduğu dikkate alındığında ve sandığa mevzuatla yüklenen görevlerin yerine getirilebilmesi, devamlılığın sağlanabilmesi ve sandığın güncel dengesinin korunması için alacağını garanti altına almak adına üyelerini, borç geri ödemelerinde maaşlarından otomatik olarak kesinti yapılması işlemi de dahil olmak üzere belli kurallara tabi tuttuğu ve başvuranın borcun yeniden yapılandırılması talebi hususunda mevzuatın verdiği takdir yetkisi çerçevesinde hareket ettiği, ölçülülük ilkesine aykırı davrandığına dair bir delil olmadığı gibi uygulamanın sadece başvurana yönelik olmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde yapılan işlem ve uygulamaların hukuk ve hakkaniyet yönünden bir aykırılık içermediği kanaatine varılmıştır
B . İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkeleri yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; POLSAN’dan istenilen
bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği anlaşıldığından, iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup
5 / 6POLSAN’ın bu ilkeye uyması da beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17. maddesinin
sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup Ankara İdare Mahkemelerine yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve Polis Bakım ve Yardım Sandığı’na (POLSAN) tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi