Kum-çakıl yıkama bedelinin birim fiyat tarifinde yer almaması, ek ödeme talebini hukuken geçersiz kılar mı (Sayıştay)

HAKEDİŞ ÖDEMESİ

……………. Adi Ortaklığı yüklenimindeki ……………. ABD Doları ihale bedelli “……………. Yapım İşi” ile ilgili olarak; 2641 poz nolu “Elenmiş Malzeme ile Sanat Yapıları ve Köprü temel tabanına, beton yol ve tretuvar altlarına kum çakıl tabakası serilmesi ve drenaj hendekleri ile her türlü büz yanlarında, kum çakıl dolgu yapılması” imalatında kullanılan kum-çakıl için 08007/K poz nolu “kum-çakıl yıkanması” pozundan ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.

2641 poz nolu elenmiş malzeme ile sanat yapıları ve köprü temel tabanına, beton yol ve tretuvar altlarına kum, çakıl tabakası serilmesi ve drenaj hendekleri ile her türlü büz yanlarında kum-çakıl dolgu yapılması birim fiyat tarifinde; “kum ve çakılın; ocaklardan çıkarılması, elenmesi, vasıtalara yüklenmesi, iş yerinde boşaltılması, figüre edilmesi, figüre yerinde yüklenmesi, kullanılacağı yere taşınması, boşaltılması, suyun işyerinde temini, depolanması, hazırlamış taban üzerine veya büz yanlarına kum ve çakılın; tabaka tabaka serilmesi veya doldurulması, sulanması ve tokmaklanarak sıkıştırılması suretiyle kum-çakıl tabakası veya dolgu yapılması, aşağıda “Birim fiyat dahil olmayan masraflar” başlığı altında sayılanlar dışında kalan diğer bütün işlerin yapılması….” nın birim fiyata dahil olduğu belirtilmiştir. Kum çakılın işyerine taşınması birim fiyat tarifinde birim fiyata dahil olmayan masraflar olarak sayılmıştır.

Karayolları Birim Fiyat Tarifinin “Genel Hükümler” başlıklı 1. Bölümünün “Açıklamalar” kısmının (1.2) ve (1.3) maddelerinde aynen,

(1.2) “Her poza ait birim fiyatların tarifi, aşağıda belirtilen 6 grubu ihtiva etmektedir:

1.Grup: Birim Fiyatı Adı ve Tarifi,

2.Grup: Birim Fiyata Dahil Olan Masraflar,

3.Grup: Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar,

4.Grup: Birim Fiyata Ait Ölçü Tarzı,

5.Grup: Birim Fiyata Ait Ödeme Şekli,

6.Grup; Birim Fiyata Ait Notlar,

(1.3) Birim fiyat tarifinde kabul edilen esaslar:

1.3.1 yukarıda 1.2. de belirtilen 6 gruptan herhangi biri veya birkaçı ayrı ayrı ifade edilemez. Herhangi bir birim fiyat; kendisine ait pozda belirtilen grupların hepsi birlikte ve bir kül halinde göz önünde tutularak uygulanacaktır.

1.3.2. Bütün pozlarda “Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar” başlığı altında sayılan unsurlar, kesin olarak belirtilmiş olup, sadece bunlar için ilgili pozlarındaki birim fiyatları üzerinden ayrıca ödeme yapılır.” denilmektedir.

Kum-çakılın dolguda kullanıldığı imalatlara ilişkin birim fiyat tariflerinde (2640,2641 gibi) yıkama bedelinin birim fiyatlara dahil olmadığına dair bir ibare yer almamaktadır.

2641 poz nolu birim fiyat tariflerinde, bu imalatın 2640 poz nolu birim fiyat tarifindeki esaslar dahilinde yapılacağı, 2640 poz nolu birim fiyat tarifinde ise, bu birim fiyatın Y.F.Ş.’nin 53. kısmındaki esaslara uygun olarak yapılan imalat birim fiyatı olduğu belirtilmiştir.

Birim fiyat esasına göre yapılan ihalelerde belirlenen birim fiyat, sözleşme eki şartnamelere uygun olarak yapılan imalatın bedelidir. Sözleşme eki şartnamelere uygun olmayan imalat için bir bedel ödenmesi söz konusu olamaz. Yine yapılan bir imalatın şartnamelere uygun olması için yapılan masraflar için birim fiyat dışında bir bedel ödenmesi mümkün değildir.

Özetle 2641 poz nolu birim fiyat, Y.F.Ş.’nin 53.kısmında belirtilen şartlarla yapılan imalatın bedelidir. İmalatın şartnameye uygun olarak yapılması zorunludur. 2641 poz nolu birim fiyat analiz ve tarifinde yıkama bedeli olmadığı için, bu imalatta kullanılan kum çakıla yıkama bedeli ödenmesi mümkün değildir. Sözleşme eki birim fiyat tarifi kitabı hukuki olarak bağlayıcı bir metin olduğu gibi teknik açıdan da imalatın yapımı için gerekli işleri belirlemektedir. Açıklamalar bölümünde açıkça belirtildiği üzere, “Birim fiyata dahil olmayan masraflar” arasında sayılmayan bir unsur için ayrı birim fiyatlar üzerinden bedel ödenmesi mümkün değildir.

Sorumlularca yapılan savunmalarda; Yol inşaatları yapılırken uyulması gereken başlıca rehberlerden birisi onaylanmış proje, ikincisi ise Yollar Fenni Şartnamesidir. Onaylı projemizde gösterilen yüzey altı drenajlarının kaba ve ince filtre malzemeleri İmrahor kum – çakıl ocaklarından elde edilmiştir. Bu ocakların tabii gradasyonları Y.F.Ş.’nin 53.2.4 maddesinde belirtilen şartlara uydurulabilmesi için elenmesi gerekmektedir.

Hatta elenmiş malzeme gradasyonları da şartname limitleri içinde kalmadığından idarenin bilgisi dahilinde yıkama yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır.

Nitekim şantiye karar defterine yazılan 23/06/2004 tarih ve 14 sayılı kararı (Ek.2B/1) ile malzemenin içinde bulunan kil ve siltin kaba agrega üzerine yapıştığı ancak yıkandıktan sonra YFŞ’nin 53.2.4 kısmındaki gradasyonlara uyduğu tesbit edildiğinden yıkanmasına karar verilmiştir.

Konu ile ilgili laboratuar deney raporları (Ek.2B/2) ve alınan karar fotokopisi ekte sunulmaktadır. Bu nedenle 57. madde de geçen 2641/B poz numaralı imalatta yıkama yapılması yersiz değil gerekli olduğundan yapılmış olup fazla ödeme yapılmamıştır. Ayrıca 2641/B poz numaralı imalata ilişkin analiz incelendiğinde bu birim fiyat kapsamında ödenen uygun kum çakıl ocağından elenmiş kum çakıl hazırlanması (08.003/K-1 poz no.lu) imalatıdır. 08.003/K-1 no.lu pozun analizi incelendiğinde bahsettiğiniz üzere 04.006/B pozu bulunmakla birlikte analizin içinden 08.007/K pozu(yıkama bedeli) minha edilmiştir. Sonuç olarak yüzey altı drenajlarında kullanılan kaba ve ince filtre malzemeleri 2641/B pozunda tarif edilen ve ödenen işlemlerle elde edilememekte olduğundan dolayı ilave yıkama işlemine tabii tutulması gerekmektedir.

Y.F.Ş’nin 53 kısmında belirtilen şartlar, işin yapım şekli ve kalitesi ile ilgilidir. Yollar Fenni Şartnamesi hiçbir suretle ödeme ile ilgili hususları içermez, dolayısıyla 2641/B poz no.lu birim fiyatın ödenmesinin Y.F.Ş.’nin 53. kısmıyla ilişkilendirilmesi söz konusu değildir. Ayrıca 08.007/K poz no.lu kum çakıl yıkanması birim fiyatı sözleşme eki keşfinde yer aldığından sözleşme hükmü haline gelmiştir.

Sayıştay ilamında “Kum-çakılın dolguda kullanıldığı imalatlara ilişkin birim fiyat tariflerinde yıkama bedelinin birim fiyatlara dahil olmadığına dair ibare yer almamaktadır.” İfadesinden yola çıkarak ödeme yapılamaz denilmektedir. Halbuki kum çakıl temini için işletilen tüm ocaklar aynı özelliklere sahip değildir. Bazı ocaklarda yıkama yapılmadan Y.F.Ş 53.2.4 kısmında belirtilen özelliklere uygun malzeme temin edilebilirken bazılarında yıkama işlemi gerekmektedir. Bu durumda farklı iki uygulama ve maliyetle yapılan “kum çakıl malzemesi temini işine”; aynı birim fiyatın uygulanması ve sadece tariften yola çıkılarak birim fiyat analizinde kum çakıl yıkama bedelinin ödenmediğini göz önüne almamak doğru bir yaklaşım olarak görülmemektedir.

Yukarıda yapılan açıklamalardan görüleceği üzere; 2010 yılında Fazla Ödeme olduğu iddia edilen 08.007/K poz no.lu birim fiyat karşılığı yapılan ödeme, fiilen yapılan işler karşılığı ödemeler olup, yukarıda açıklamalar kısmında belirtilen hususlar doğrultusunda bu ödemelerde hiçbir yanlışlık olmayıp yersiz ödeme söz konusu değildir, denilmekte ise de, kum-çakılın dolguda kullanıldığı imalatlara ilişkin birim fiyat tariflerinde (2640,2641 gibi) birim fiyatlara dahil olmayan masraflar arasında yıkama bedeli yer almamaktadır. 2641 poz nolu birim fiyat tariflerinde, bu imalatın 2640 poz nolu birim fiyat tarifindeki esaslar dahilinde yapılacağı belirtilmiştir. 2640 poz nolu birim fiyat tarifinde ise, bu birim fiyatın Y.F.Ş.’nin 53. kısmındaki esaslara uygun olarak yapılan imalat birim fiyatı olduğu belirtilmiştir. Birim fiyat esasına göre yapılan ihalelerde belirlenen birim fiyat, sözleşme eki şartnamelere uygun olarak yapılan imalatın bedelidir. Sözleşme eki şartnamelere uygun olmayan imalat için bir bedel ödenmesi söz konusu olamaz. Yine yapılan bir imalatın şartnamelere uygun olması için yapılan masraflar için birim fiyat dışında bir bedel ödenmesi mümkün değildir.

Özetle 2641 poz nolu birim fiyat Y.F.Ş.’nin 53. kısmında belirtilen şartlarla yapılan imalatın bedelidir. İmalatın tarife ve şartnameye uygun olarak yapılması için kum-çakılın yıkanması gerekiyorsa bu işlem gerçekleştirilecektir. Ancak birim fiyatlara dahil olmayan masraflar arasında yıkama bedeli yer almadığından yıkama yapıldığı gerekçesiyle ayrıca bir bedel ödenemez.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve gerekçeler doğrultusunda Y.F.Ş.’nin 53. kısmında belirtilen şartlara uygun olarak gerçekleştirilmesi zorunlu olan 2641 poz nolu “Elenmiş Malzeme ile Sanat Yapıları ve Köprü temel tabanına, beton yol ve tretuvar altlarına kum çakıl tabakası serilmesi ve drenaj hendekleri ile her türlü büz yanlarında, kum çakıl dolgu yapılması” imalatında kullanılan kum-çakıl için 08007/K poz nolu “kum-çakıl yıkanması” pozundan ödemede bulunulması sonucu meydana gelen ve hesabı gösterilen toplam ……………. ABD Doları kamu zararının sorumlulara ortaklaşa ve zincirleme ödettirilmesine oy birliği ile karar verildi.