|
ÖZET: Başvuran, Hakkari’nin Yüksekova ilçesinde yaşadığı terör olayları sonucunda yıkılan konutuna karşılık TOKİ tarafından kendisine tahsis edilen konutun, sözleşmede belirtilen 3+1 yerine 3+0 olarak verilmesi nedeniyle şikayette bulunmuştur. Başvuru, 29 Nisan 2021 tarihinde yapılmış olup, başvuranın iddiaları ve TOKİ’nin açıklamaları incelenmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın talep ettiği konut için yapılan kura çekiminde yalnızca kendi adının yer aldığı ve başka talipli bulunmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın kabul ettiği konutun açık mutfak tipinde olduğu ve bu durumun kendisine önceden bildirildiği ifade edilmiştir.
İdarenin, başvuranın hak sahipliği kapsamında gerekli bilgilendirmeleri yaptığı ve sürecin hukuka uygun yürütüldüğü tespit edilmiştir. Başvuranın, konutun 3+0 olduğu iddiası ise, konutun yapısının açık mutfaklı olması nedeniyle geçersiz bulunmuştur. Bu bağlamda, yapılan incelemeler sonucunda, başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit etmemiştir. Başvuran, gerekçeli ret kararına itiraz edebilir ve yargı yoluna başvurabilir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/14113-S.21.22598
BAŞVURU NO : 2021/8886
KARAR TARİHİ : 01/10/2021
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, terör olayları sonrasında TOKİ tarafından yapılan konutlara yönelik şikayeti hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 29/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; Hakkari ili, Yüksekova ilçesi, Cumhuriyet Mahallesi’nde ikamet ettiğini, ancak 2016 yılında ilçe merkezinde yaşanan terör olaylarında kendisine ait konutun yakılıp yıkıldığını, ilgili mevzuat kapsamında kendilerine TOKİ tarafından yapılacak konutlar için hak tanındığını, bu kapsamda kendisine 3+1, 116,5 metrekarelik konut hakkı tanındığını ve buna ilişkin olarak yapılan sözleşmede şartların belirlendiğini, konutlar tamamlandıktan sonra ise formalite olarak yapılan kurada, sadece kendi adının yer aldığını ve kura kutusunda kendisi dışında başka kimsenin adı bulunmadan tek isimle kuranın çekildiğini, bu durumun kura görüntülerinden görülebileceğini, ayrıca kura sonucunda kendisine verilen konutun sözleşmede belirtilenin aksine 3+0 yapıda olduğunu, bu sebeple kendisine haksızlık yapıldığını ve verilen konutu kabul etmediğini belirterek sözleşmede belirtilen şartlara uyulmasını ve kendisine 3+1 konut verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Finansman Dairesi Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 01/07/2021 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; Diyarbakır, Hakkari, Şırnak ve Mardin illerinde inşa edilen konutların inşaat uygulamalarının, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Toplu
Konut İdaresi Başkanlığı arasında imzalanan 04/05/2017 tarihli “Kamu Düzeni ve Güvenliğinin Olağan
Hayatı Durduracak veya Kesintiye Uğratacak Şekilde Bozulduğu Alanlarda Uygulanacak Kentsel
Dönüşüm Projelerinin Usul ve Esaslarına İlişkin Çerçeve Protokol” kapsamında TOKİ tarafından gerçekleştirildiği, anılan Protokole göre; proje alanlarında hak sahiplerinin başvuruları, bu talepler üzerine
/
yapılan işlemlere ilişkin bilgi ve belgeler, hak sahipliği kapsamında yapılan tüm tespitler, sözleşmeler, hak sahiplerine verilecek olan taşınmazların belirlenmesi, kura işlemleri, kira yardımı yapılması, hak sahiplerine taşınmaz satışları, bu satışlara ilişkin her türlü sözleşme ve belgeler hakkındaki tüm işlemlerin
Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerinin yetki ve sorumluluğunda yürütüldüğü belirtilmiştir.
3. Hakkari Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 11/06/2021 tarih ve sayılı yazısı ile sayılı yazısı ve eklerinde özetle; Hakkari ili, Yüksekova ilçe merkezi ve bazı köylerinde 13/03/2016 ile 31/05/2016 tarihleri arasında ilan edilen sokağa çıkma yasağı ile birlikte yürütülen terörle mücadele faaliyetlerinden dolayı başvuranın adına kayıtlı olan ve Mahallesinde bulunan 3 katlı
450 metrekarelik yapının ağır hasarlı olarak tespitinin yapıldığı ve yıkımının gerçekleştirildiği, bu yapısına
karşılık olarak başvuranın Yüksekova Kentsel Dönüşüm İrtibat Ofisinde Anakent Firmasıyla görüştüğü ve yapılan görüşme sonucunda fazla borçlanmamak amacıyla TOKİ tarafından üretilen konutlardan Bölge
Etapta bulunan brüt metrekaresi 116,5 olan dairelerden bir adet, 4. Bölgede bulunan ve brüt metrekaresi 177,78 olan dairelerden iki adet için talep formu oluşturulduğu, Bölge Etapta 116,5 metrekarelik sadece bir daire bulunduğu ve bu dairenin açık mutfak (Amerikan mutfak) tipinde olduğu, bu sebeple talep onaylanmadan önce Anakent Firması tarafından başvurana gerekli bilgilendirmenin yapıldığı ve söz konusu 116,5 metrekarelik numaralı daireye bakmasının istendiği, başvuranın ise Bölge Etap TOKİ konutlarına gidip Blokta bulunan numaralı 116,5 metrekarelik daireye değil de karşısında bulunan ve 141,99 metrekare olan daireye baktığı, ancak; Anakent Firmasına numaralı 116,5 metrekarelik daireye baktığını ve kabul ettiğini bildirdiği ve akabinde talebini onaylayıp imzaladığı, Anakent Firması tarafından alınan taleplere göre, Bölge Etapta bulunan 116,5 metrekarelik daire için yalnızca başvuranın talebi olduğundan Yüksekova Noterliğince yapılan kuraya tek taliplinin girdiği ve bundan dolayı da kura kutusuna yalnızca başvuranın isminin konduğu, başvuran ile Anakent Firması arasında kura sonucu belirlenen söz konusu daire için ise henüz kesin sözleşme imzalanmadığı açıklamalarına yer verilmiş ve bahse konu dairenin görüntüleri Kurumumuza gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde: “(1) Bu Kanunun uygulanmasında;… ç) Riskli alan: Zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan, Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alanı… ifade eder.”
/
6.2. “Tahliye ve yıktırma” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “(1) Riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesi esastır…”
6.3. “Uygulama işlemleri” başlıklı 6’ncı maddesinde: “(1)… Uygulama alanında cins değişikliği, tevhit, ifraz, alan düzeltme, taksim, ihdas, terk ve tescil işlemleri muvafakat aranmaksızın Bakanlık, TOKİ veya
İdare tarafından resen yapılır veya yaptırılır. Bu parsellerin malikleri tarafından değerlendirilmesi esastır.
Bu çerçevede riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarında uygulama yapılan etap veya adada, riskli yapılarda ise bu yapıların bulunduğu parsellerde, yapılar yıktırılmadan önce, parsellerin tevhit edilmesine, münferit veya birleştirilerek veya imar adası bazında uygulama yapılmasına, ifraz, terk, ihdas ve tapuya tescil işlemlerine, yeniden bina yaptırılmasına, payların satışına, kat karşılığı veya hasılat paylaşımı ve diğer usuller ile yeniden değerlendirilmesine, yapının paydaşı olup olmadıkları gözetilmeksizin sahip oldukları hisseleri oranında paydaşların en az üçte iki çoğunluğu ile karar verilir…
(11) Bu Kanun hükümlerine göre Bakanlığa tahsis edilerek tasarrufuna bırakılan veya Bakanlığın talebi üzerine TOKİ’ye veya İdareye devredilen taşınmazlar üzerinde bu Kanun kapsamındaki uygulamalara bağlı olarak meydana gelen yeni taşınmazlar Bakanlığın, TOKİ’nin veya İdarenin isteği üzerine, kendileri ile anlaşma sağlanan gerçek kişiler veya mirasçıları ile tüzel kişiler adına tapuya tescil olunur.
(12) Bakanlık, bu Kanunda belirtilen iş ve işlemlere ilişkin olarak TOKİ’ye veya İdareye yetki devrine ve bu iş ve işlemlerden hangilerinin TOKİ veya İdare tarafından yapılacağını belirlemeye yetkilidir…”
6.4. Ek 1’inci maddesinde: “(1) a) Kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu yerlerde; planlama ya da altyapı hizmetleri yetersiz olan veya imar mevzuatına aykırı yapılaşma bulunan yahut yapı ya da altyapısı hasarlı olan alanlar, b) Üzerindeki toplam yapı sayısının en az %65’i imar mevzuatına aykırı olan veya yapı ruhsatı alınmaksızın inşa edilmiş olmakla birlikte sonradan yapı ve iskân ruhsatı alan yapılardan oluşan alanlar, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek, sağlık, eğitim ve ulaşım gibi kamu hizmetlerinin düzenli bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla, Cumhurbaşkanınca riskli alan olarak kararlaştırılabilir. Riskli alan sınırı uygulama bütünlüğü gözetilerek belirlenir…” 7. 15/12/2012 tarih ve 28498 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6306 Sayılı Kanunun Uygulama
Yönetmeliği’nin; “Uygulama alanında hak sahipliği ve diğer uygulamalar” başlıklı 13’üncü maddesinde: “(1) Yapılacak konut ve işyerlerinin niteliği ve büyüklüğü ilgili kurumca belirlenmek kaydıyla, uygulama alanındaki taşınmaz maliklerine öncelikle uygulama alanında yapılacak olan konut ve işyerlerinden verilmek üzere bunlarla sözleşme akdedilir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgelerinde aralarında Hakkari’nin de bulunduğu bazı illerde
2015 ve 2016 yıllarında kamuoyunda hendek olayları olarak bilinen terör olayları yaşanmış ve olayların
yaşandığı yerlerde binlerce yapı hasar görmüştür. Hakkari ili, ilçesinde de bu olaylar neticesinde aralarında başvuranın konutunun da bulunduğu birçok ev ve iş yeri kullanılamaz hale gelmiştir.
10. Yaşanan olaylar neticesinde hasar gören yapıların yeniden inşa edilmesi amacıyla Hakkari ili, Yüksekova ilçesinde bulunan ve 7 mahalleyi kapsayan bazı alanların, 6306 sayılı Kanun’un 2’nci ve Ek 1’inci maddelerine göre riskli alan ilan edilmesi 01/08/2016 tarihinde Bakanlar Kurulunca kararlaştırılmıştır. Başvuranın Mahallesinde bulunan 3 katlı 450 metrekarelik konutu da belirlenen riskli alan kapsamında bulunduğundan, 6306 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde konutun ağır hasarlı olarak tespiti yapılmış ve yıkılmıştır.
11. Terör olayları sonrasında Diyarbakır, Hakkari, Şırnak ve Mardin illerinde yıkılan konutların inşaat uygulamaları hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilmesi suretiyle, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında imzalanan 04/05/2017 tarihli “Kamu Düzeni ve
Güvenliğinin Olağan Hayatı Durduracak veya Kesintiye Uğratacak Şekilde Bozulduğu Alanlarda
Uygulanacak Kentsel Dönüşüm Projelerinin Usul ve Esaslarına İlişkin Çerçeve Protokol” kapsamında
TOKİ tarafından gerçekleştirilmiştir.
12. Hakkari ili, Yüksekova ilçesinde belirlenen riskli alanda ağır hasarlı yapısı bulunan hak sahiplerine
Yüksekova Kentsel Dönüşüm İrtibat Ofisinde Anakent Firması tarafından gerekli bilgilendirmeler yapılmış ve TOKİ tarafından yapılacak konut ve iş yerleri için hak sahiplerinin talepleri alınmıştır. Başvuran ile de yıkılan konutu için hak sahipliği kapsamında görüşmeler yapılmış ve TOKİ tarafından üretilen konutlardan; 4. Bölgede bulunan 3+1 ve 177,78 metrekare iki adet, Bölge Etapta bulunan 3+1 ve 116,5 metrekare bir adet için talep formu oluşturulmuştur.
13. Tüm bunlardan sonra başvuran tarafından, hak sahipliği kapsamında talep ettiği Bölge Etapta bulunan 3+1 ve 116,5 metrekare konut için yapılan kurada sadece kendi adının yer aldığı ve tek isimle kuranın çekildiği, ayrıca sözleşmede belirtilenin aksine bahse konu konutun 3+0 yapıda olduğu belirtilerek sözleşmeye uyulması ve kendisine 3+1 konut verilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunulmuştur.
14. Başvuranın kuraya tek başına girdiği hususu ile ilgili olarak yapılan incelemede; İdare tarafından, hak sahiplerinden alınan taleplere göre Bölge Etapta bulunan 116,5 metrekarelik konut için yalnızca başvuranın talebinin bulunduğu, bu nedenle Yüksekova Noterliğince yapılan kuraya tek taliplinin girdiği ve bundan dolayı da kura kutusuna yalnızca başvuranın isminin konduğu hususlarının belirtildiği, bahse konu konuta başvuranın dışında diğer hak sahipleri içinden herhangi bir talipli bulunmadığından, yapılan kuraya başvuran dışındaki kişilerin dâhil edilmesinin zaten söz konusu olamayacağı ve doğal olarak başvuranın kuraya tek başına girdiği, nitekim başvuran tarafından da kuraya tek başına girmiş olması hususunun usulsüzlüğe yol açtığına dair Kurumumuza herhangi bir bilgi ve belge sunulmadığı gibi
Kurumumuzca da bahse konu kurada herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
15. Başvuranın 3+1 olarak talep oluşturduğu Bölge Etapta bulunan 116,5 metrekare konutun aslında 3+0 olduğu iddiasına yönelik olarak yapılan incelemede; İdare tarafından, Bölge Etapta 116,5 metrekarelik sadece bir dairenin bulunduğu ve bu dairenin açık mutfak (Amerikan mutfak) tipinde olduğu, bu sebeple talep onaylanmadan önce Anakent Firması tarafından başvurana gerekli bilgilendirmenin
yapıldığı ve Blokta bulunan 116,5 metrekarelik numaralı daireye bakmasının istendiği, başvuranın ise
Bölge Etap TOKİ konutlarına gidip Blokta bulunan numaralı 116,5 metrekarelik daireye değil de karşısında bulunan ve 141,99 metrekare olan daireye baktığı, ancak; Anakent Firmasına 5 numaralı 116,5 metrekarelik daireye baktığını ve kabul ettiğini bildirdiği ve akabinde talep formunu onaylayıp imzaladığı hususlarının belirtildiği, İdarenin açıklamalarına bakıldığında; açık mutfak konusunda başvuranın mağduriyet yaşamaması ve yapılacak konutun yapısı konusunda yanlış anlaşılma söz konusu olmaması için gerekli dikkat ve özenin gösterildiği ve başvuranın talep formunu onaylamadan önce kendisine taahhüt edilen daireyi görme imkânının sağlandığı, başvuranın da bahse konu daireyi gördüğünü beyan ederek kendi rızasıyla talep formunu onayladığı ve imzaladığı, bununla birlikte, açık mutfağın (Amerikan mutfak); mutfak ve salonun iç içe olduğu kendine ait bir duvarı ya da kapısı bulunmayan mutfak olarak tanımlandığı, yani açık mutfaklı dairelerde odaların yanı sıra salonun da bulunduğu ancak mutfağın salonun içerisinde yer aldığı, bu durumun bahse konu dairenin görüntülerinden de görüldüğü ve dairede 3 odanın yanı sıra mutfağın içerisinde yer aldığı bir salonun da bulunduğu, yani konutun 3+1 yapıda olduğu anlaşılmış olup başvuranın konutun 3+0 olduğu iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
16. Yukarıda yer verilen açıklamalar ve tüm dosya kapsamında Kurumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 6306 sayılı Kanun kapsamında Hakkari ili, Yüksekova ilçesinde riskli alan olarak tespit edilen bölgede, başvuranın hak sahipliği kapsamında talep oluşturulması ve talep edilen konut için kura çekilmesi sürecinde İdarenin gerekli dikkat ve özeni göstererek yükümlülüklerini yerine getirdiği ve İdare tarafından gerçekleştirilen işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilemediği anlaşılmış olup başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Yüksekova Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, Başvurana ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi