TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/1527-S.2301
BAŞVURU NO : 2018/14254
KARAR TARİHİ : 29/04/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın kurumlar arası geçiş yapması nedeniyle İLKSAN üyeliğinin sonlandırılarak emekli yardımından yararlandırılmamasının, eşitlik ilkesinin ihlali olduğu iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde görev yaptığı dönemde İlkokul Öğretmenleri Sosyal
Yardım Sandığına (İLKSAN) 26 yıl 6 ay boyunca aidat ödediğini, sonrasında kurumlar arası geçiş ile Gençlik ve Spor Bakanlığı Osmaniye Gençlik Hizmetleri ve Spor İl Müdürlüğü Kadirli İlçesi
Gençlik Hizmetleri olarak görevlendirildiğini, bu geçiş sonrasında İLKSAN üyeliğinin devamı talebinde bulunsa da talebinin mevcut kurumu ve unvanı nedeniyle mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle reddedildiğini, ödemiş olduğu aidatların yaklaşık %50 fazlası ile iadesinin yapıldığını, aynı yıl kurumlar arası geçişte bulunmayıp emekli olmuş olsaydı kendisine yapılacak olan yardımın daha fazla olacağını, bu hususun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ifade ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğünün 21/12/2018 tarihli ve sayılı cevabi yazı ekinde ulaştırılan, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı
Genel Müdürlüğünün 13/12/2018 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. Sandıklarının yürürlükte bulunan Anastatüsünün 18 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi ile Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin ‘Emekli Yardımı’ başlıklı 8 inci maddesinde kimlere hangi şekilde emekli yardımı yapılacağının açıkça belirtildiği, 2.2. Başvuranın, 10/03/1989-18/09/2015 tarihleri arasında (28/05/1991-28/08/1991 arası asker)
sandıkları üyesi olup başvuran 18/09/2015 tarihinde Gençlik Hizmetleri ve Spor İlçe Müdürlüğüne
atanmış olduğundan İLKSAN üyeliğinin sona erdiği ve başvuranın 03/12/2015 tarihinde kayıtlı müracaatı ile emekli yardımından feragat ederek aidat iadesi talebinde bulunduğu, üyeliğinin sona erdiği tarihte yürürlükte olan Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin 12 nci maddesine istinaden 07/12/2015 tarihli ve sayılı ödeme talimatı ile tarafına yasal faizi ile ödeme yapıldığı, 2.3. Başvuranın emekli olanlara ödenen rakamın altında aidat iadesi yapılmasına itiraz ederek, emekli yardımı ölçü alınarak yardım hesaplanmasını ve eksik olan ödemenin yapılması talebine ilişkin olarak başvuranın üyelik kapsamı dışına çıktığı 18/09/2015 tarihinde yürürlükte bulunan
Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin ‘Emekli Yardımı’ başlıklı 10 uncu maddesi kapsamında kendisine emekli yardımı ödenemeyeceği bilgisinin verildiğini, 2.4. 4357 sayılı Kanunun 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında “Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan İlkokul Öğretmenleri (sınıf öğretmenleri) ilkokul yardımcı ve stajyer öğrencileri, arızalı çocuklara ilk tahsilini veren müesseselerin öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif
Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar.” hükmünün bulunduğu, İLKSAN Ana Statüsünün 18 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine göre 01/06/2012 tarihinden sonra Milli Eğitim Bakanlığı bünyesi dışında başka bir bakanlığa atandığından üyeliğini sürdürme hakkı bulunmadığı, 2.5. Başvuranın 26 yıl karşılığı toplamda 4.393,90 TL aidatının biriktiği, üyeliği devam etse idi alacağı emekli yardımının; son aidatı, birikmiş aidatı ve üyelik süresi üzerinden -15/08/2015 tarihinde emekli olduğu varsayımı altında- hesaplandığında farazi olarak 20.724,61 TL olacağı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, 3.2. “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60 ıncı maddesinde; “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.”, 4. 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai
Yardım Sandığı İle Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanunun 11 inci maddesinde; “(1) Hükmi şahsiyeti haiz ve Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere (İlkokul
Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı) adı ile bir sandık kurulur. (2) Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri, Maarif müdürleri, ilkögretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum
Müdürlüğü ve maarif müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar
Sandığa azadırlar. (3) Sandık azası iken emekliye ayrılanlar, isterlerse azalıklarını devam ettirebilirler.”, 5. 22/3/1995 tarihli ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün 18 inci maddesinde;
“(1) (Değişik: RG-7/7/2018-30471) Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan kadrolu ve sözleşmeli, a)Sınıf öğretmenleri, b) Aday/stajyer olarak çalışan sınıf öğretmenleri, c) Özel eğitim kurumlarında ilk tahsili veren öğretmenler, d) Maarif müfettişleri, e) İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerinde görevli memurlar, f) Sandık işlerinde çalışanlar, sandık üyesidir.
(2) (Değişik: RG-7/7/2018-30471) Sandık üyesi iken; a) 120 ay aidat ödemiş olanlardan emekliye ayrılanlar, b) 1/6/2012 tarihinden sonra Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde üyelik kapsamı dışında bir başka göreve atananlar, istemeleri halinde üyeliklerini sürdürebilirler. İsteğe bağlı olarak üyelik sürdürenler yürürlükte bulunan Sandık Mevzuatına tabi olurlar.
(3) Emekli yardımı; a) Üyelik kapsamında Sandığa en az 120 ay aidat ödeyip, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli edilenlere, b)Sandık üyesi iken, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından malulen emekli edilenlere, üyelik sürelerine bakılmaksızın, c) Sandık üyesi iken vefat edenlerin, üyelik sürelerine bakılmaksızın, kanuni varislerine, ç)Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erip, aidat iadelerini almayanların vefatı halinde bu üyelerin kanuni varislerine, bir defaya mahsus olmak üzere, ilgili mevzuata göre belirlenecek usul ve esaslara göre ödenir.
(4) (Değişik: RG-7/7/2018-30471) Üyelik kapsamında iken, Sandığa en az 120 ay aidat ödemiş olanlardan, herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlere talep etmeleri halinde, birikmiş aidatları yasal faizi ile birlikte ödenir. Bu kişilere emekli yardımı ödenmez. Ancak bu kişiler, isterlerse Sosyal
Güvenlik Kurumundan emekli olacakları tarihe kadar bekleyip, Sandıktaki birikmiş aidatları ve son ödedikleri aidat tutarı esas olmak kaydı ile Emekli Yardımı alabilirler.
(5) Üyelikleri sona erenlere, 120 ayını doldurmadan emekli olanlara ve daha önce emekli yardımı almış olanlara; ödemiş oldukları aidatlar, ödendiği tarihler dikkate alınarak tahakkuk ettirilecek yasal faizi ile birlikte iade edilir.”, 6. (Başvuranın Sandık’tan ayrıldığı dönem yürürlükte olan) İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve
Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin “Aidatların İadesi” başlıklı
12 inci maddesinde; “(1) Üyelik sürelerine bakılmaksızın; a) Üyelik kapsamında iken üyelikleri
sona erenlere, b) 120 ayını doldurmadan emekli olanlara, … yasal faizi ile birlikte kendilerine iade edilir.”,
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu gerekçesiyle Tavsiye Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran yukarıda 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere özetle; MEB bünyesinde çalıştığı dönemde İLKSAN’a 26 yıl 6 ay boyunca aidat ödediğini, sonrasında kurumlar arası geçiş ile Kadirli
İlçesi Gençlik Hizmetleri olarak görevlendirildiğini, İLKSAN üyeliğinin devam etmesini istediğini ancak talebinin kabul edilmeyerek ödemiş olduğu aidatların faiziyle birlikte kendisine iade edildiğini, kurumlar arası geçişin İLKSAN’dan alacağı ikramiyede düşüşe sebep olduğunu, bu durumun eşitliğe aykırı olduğunu belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
9. Kurumumuza ulaşan idarenin cevabi yazılarının tetkikinden; başvuranın 10/03/1989-18/09/2015 tarihleri arasında İLKSAN üyesi olduğu, MEB bünyesinden ayrılarak Gençlik ve Spor Bakanlığına geçtiği için İLKSAN üyeliğinin 18/09/2015 tarihinde sonlandırıldığı, başvuranın 02/12/2015 tarihinde aidat iadesi talep formu imzaladığı ve 07/12/2015 tarihli ödeme talimatı ile birikmiş aidatlarının yasal faiziyle birlikte iade edildiği görülmüştür.
10. MEB’den ayılarak başka bir bakanlığa geçen başvuranın İLKSAN üyeliğinin sonlandırılması ve ödemiş olduğu aidatların yasal faizi ile başvurana iade edilmesinde, başvuranın Sandık’tan ayrıldığı dönemde yürürlükte olan mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem tesis edildiği, gerçekleştirilen işlemde meri mevzuat hükümlerine herhangi bir aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir. Keza başvurunun konusu da işlemin mevzuat hükümlerine aykırı olup olmadığı değil, gerçekleştirilen işlemin hakkaniyetsiz bir sonuç doğurduğu, başvuranın başka bir bakanlığa geçmeyip MEB’den emekli olsaydı alacağı emekli yardımından daha az bir tutar almasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu iddiası hakkındadır.
11. Hâlâ yürürlükte olan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında 7/7/2018 tarihinde getirilen değişiklikle 1/6/2012 tarihinden sonra
Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde üyelik kapsamı dışında bir başka göreve atananların, istemleri halinde üyeliklerine devam edebileceklerine ilişkin düzenleme getirildiği görülmüştür. Getirilen bu değişiklikte dikkat edilmesi gerekli husus, ilgilinin üyelik kapsamı dışında bir görevde bulunmasına karşılık hâlâ Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde bir görevde olmasının aranmasıdır.
12. Aynı maddenin dördüncü fıkrası da, her ne kadar yürürlük tarihi itibariyle başvurana uygulanmayacak olsa da, konu itibariyle incelenmeye değerdir. Bu fıkrada, herhangi bir neden ile sandık üyeliği sonlananların, istemleri halinde emeklilik tarihine kadar bekleyebilecekleri, ilgilinin
Sandık’a ödemiş olduğu son aidat tutarı ve Sandık’ta birikmiş tutar üzerinden yapılacak hesapla emekli yardımından yararlanabileceği düzenlenmiştir.
13. Anastatünün 18 nci maddesinin gerek ikinci fıkrasında, gerekse dördüncü fıkrasında yapılan değişiklikte dikkatten kaçırılmaması gerekli olan husus, Sandığın dayanağını teşkil eden 4357 sayılı
Kanunda belirtilen amacın gerçekleştirilmesine dikkat edilmiş olmasıdır. Zira Sandık, adı geçen
Kanunda belirtildiği üzere Milli Eğitim Bakanlığına tabi olup bu bakanlık kapsamında görevli olan kimselere sosyal yardım maksadını taşımaktadır. Bu doğrultuda ikinci fıkrada gerçekleştirilen değişiklikte ilgililerin hâlâ Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde görevli olması aranmış; dördüncü fıkrada yapılan değişiklikte de en az 120 ay aidat ödemiş ve üyeliği bir şekilde sona ermiş olan kimselerin, istemleri halinde aidat idadesi yapılmaksızın, emekli olacakları tarihe kadar beklemeleri halinde emekli yardımı alabilecekleri düzenlenmiş ve bu halde dahi, ilgililerin Sandık ile bağlantılı olmaları istenmemiş, bu süreçte aidat ödemelerine ilişkin bir düzenleme getirilmemiştir.
14. Bu anlamda, İLKSAN’ın kuruluş amacı da gözetildiğinde, Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde görevli olanlara yardım maksadıyla kurulan bir kuruluşun, başka bir bakanlıkta görevli olan kimselere emekli yardımında bulunmaması anlaşılabilir bulunmuştur. Üstelik Milli Eğitim
Bakanlığında görevli olan kimselerle başka bakanlıkta görevli olan kimseler arasında idare hukuku bağlamında statü olarak bir farklılık bulunduğundan, iki grup arasında mevcut olan farklılığın, eşitlik ihlali olarak değerlendirilmesinin de mümkün olmadığı değerlendirilmiştir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Bakanlık değişikliği sebebiyle
İLKSAN üyeliğinin sonlandırılması ve faiziyle birlikte üyelik aidatının iadesinin, işlemin gerçekleştirildiği tarihte yürürlükte olan mevzuata uygun olduğu, farklı Bakanlıkta görevli olan kimselere emekli yardımında bulunulmamasının eşitlik ilkesini ihlal etmediği ve hakkaniyete de aykırı olmadığından bahisle, gerçekleştirilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davranıldığı, ancak İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verilmiştir.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi