Kusur oranlarının yeniden değerlendirilmesi tazminat hesaplamasında nasıl bir etki yaratır (Yargıtay)

4. Hukuk Dairesi         2022/10140 E.  ,  2024/5411 K.

“İçtihat Metni”

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/320 E., 2022/562 K.
HÜKÜM/KARAR : Davanın Kısmen Kabulü / Davalı … İnş. Turz. ve Tic.A.Ş’nin
İstinaf Talebinin Reddi / Davacının İstinaf Talebinin Kabulü
İLK DERECE MAHKEMESİ : Antalya 11. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2017/545 E., 2021/232 K.

Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili ve davalı … İnşaat Tur. Ve Tic. A.Ş. vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı … İnşaat Tur. Ve Tic. A.Ş. vekilinin istinaf talebinin reddine, davacının istinaf talebinin kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; 10.09.2015 tarihinde davalı Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Asat Genel Müdürlüğü Kanalizasyon Dairesi Başkanlığı tarafından ihale yolu ile davalı … İnşaat AŞ’ye verilen kanalizasyon, şebeke ve kollektör inşaatı işinin yapımı sebebiyle kazı yapılan ve yeterli önlem alınmayan kazı yerine davacının düşerek yaralandığını, omurga kırığı nedeni ile iş ve güç kaybına uğradığını, tedavi için harcamalar yaptığını, manen acı çektiğini, çocukları ve evi ile ilgilenemez … geldiğini belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 2.000,00 TL maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken tahsili, yaşadığı büyük acı nedeni ile 30.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken tahsilini talep etmiştir.

Davacı vekili fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatı bakımından talebini toplam 283.787,26 TL olrak ıslah etmiştir.

II. CEVAP
Davalı … İnşaat Tur. Tic AŞ. vekili; davalı firmanın Antalya Belediyesi Asat Genel Müdürlüğünden aldığı ihale ile davacının evinin bulunduğu sokakta kanalizasyon şebeke ve kollektör inşaatına başlandığını, gerekli önlemlerin alındığını, defalarca ikaz edilmesine rağmen davacının güvenlik önlemlerini hiçe sayarak kendi kusuru ile çalışmanın yanından geçmeye çalışırken kazı yerine düştüğünü, sundukları fotoğraflardan görüleceği üzere geçiş için köprüler yaptıklarını, kazada kusurları olmadığını, inşaat işinin tüm risklere karşı Mapfre Sigorta A.Ş. tarafından sigortalandığını, davanın bu şirkete ihbarını talep ettiklerini, davacının evine aldığı yatak baza harcamalarını talep etmesinin de hukuka aykırı olduğunu, bunların doktor tavsiyesi ile alındığını gösteren belge ibraz edilmediğini, maddi tazminat taleplerinin reddini talep ettiklerini, kazadan sonra davalı şirketin davacı ile ilgilendiğini, davacının kusuru ile meydana gelen kaza nedeni ile talep edilen manevi tazminatın fahiş olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalı Antalya Su ve Kanalizasyon Genel Müdürlüğü vekili; işin davalı şirket tarafından ihale ile alındığını, dolayısıyla sorumlulukları olmadığını, zamanaşımı def’inde bulunduklarını, davalı şirketin ihale ile aldığı işi bağımsız şekilde yürüttüğünü, aralarında eser sözleşmesi olduğunu, işin yapı denetim işin Aldaş AŞ tarafından yürütüldüğünü, sorumlukları olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı ile belirtilen kararı ile; Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Dairesinin 30.12.2019 tarihli raporunda 10.09.2015 tarihli kaza nedeni ile Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği hükümlerine göre davacının %35,2 oranında çalışma gücü kaybı olduğu, 9 ay iyileşme süresi olabileceği, 2 ay başka birinin bakımına ihtiyaç duyacağının belirtildiği, kusur raporu ile Antalya Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğünün kazada kusuru olmadığı, davalı … İnşaat şirketinin yüklenici olarak kazanın meydana geldiği kazı alanında düşmeyi engelleyici korkuluk perde ve benzeri önlemlerin alınmamasının kazanın temel etkeni olduğu, dava dışı …’nın şirketin işvereni olduğu ve güvenlikle ilgili yükümlülüklerini yerine getirmediği , dava dışı …’nun işveren vekili olduğu, işyerindeki mevcut tehlike ve riskler ile bu risklerden korunma yollarının tespitine ve engellenmesine yönelik geniş bir kontrol mekanizmasının oluşturmaması nedeniyle yerine getirmediği yükümlülüklerinin meydana gelen kaza olayında etken olduğu, davacının dikkatsiz ve tedbirsiz davrandığı, ancak kusur oranı değerlendirmesi yapılamadığına ilişkin rapor ihdas edildiği, Antalya İçme Suyu ve Kanalizasyon projesine ilişkin sözleşme dokümanları arasında yer alan genel şartlarda iş emniyeti ve güvenliği başlığı altında 8 nolu bendinde gerekli tedbirleri almanın yüklenicinin sorumluluğunda olduğunun belirtildiği, kaza mahallinde ASAT çalışanı olmaması ve işin yapımına katılmaması nedeni ile bu davalı açısından pasif husumet nedeni ile davanın reddine karar verildiği, 10.09.2015 tarihli kazada yaralanarak %35,2 oranında davacının malul kaldığı, yapılan ceza yargılamasında davacının tali, Atilla İnşaat çalışanı … ve …’nun asli kusurlu olduklarının belirlendiği ve cezalandırılmalarına karar verildiği ve kararın kesinleştiği, aktüer rapor ile toplam 275.726,67 TL tazminatın belirlendiği, davacının 283.787,26 TL olarak talebini ıslah ettiği, davacının kazada %25, davalı şirketin ise %75 oranında kusuru olduğunun kabul edildiği, bu oranlara göre aktüerya bilirkişinin tespit ettiği geçici ve sürekli iş göremezlik tazminet miktarları üzerinden hesaplama yapıldığı, davacının 6.045,44 TL geçici iş göremezlik tazminatı ile 206.795,00 TL sürekli iş göremezlik tazminatı talep edebileceği, olayın oluş şekli, kusur oranları, sosyal ve ekonomik durum gereği davacı lehine 20.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesine karar verildiği gerekçesi ile Asat yönünden açılan maddi ve manevi tazminat davasının pasif husumet yokluğundan reddine, maddi tazminat istemi yönünden davanın kısmen kabulü ile, 6.045,44 TL geçici iş göremezlik tazminatı ile 206.795,00 TL sürekli iş göremezlik tazminatının kaza tarihi olan 10.09.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı … İnş Tur.Tic AŞ den alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, manevi tazminat istemi yönünden davanın kısmen kabulü ile 20.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 10.09.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı … İnş Tur.Tic AŞ’den alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı … İnşaat Tur. ve Tic AŞ vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; mahkemenin hesaplanan tazminatta eksik hesaplama yaptığı, %75 kusur oranından hesaplama yapılmasına rağmen %25 kusur oranı üzerinden tekrar indirim yaptığı, kısmen ret kararı nedeni ile davalı yararına vekalet ücreti verilemeyeceği zira takdiri indirim yapıldığı, ASAT yönünden verilen husumetten ret kararının hatalı olduğu gerekçeleri ile kararı istinaf etmiştir.

Davalı … İnşaat Tur. ve Tic. AŞ vekili istinaf dilekçesinde; davanın ihbar edildiği Mapfre Sigorta şirketine davanın ihbar edilmesine rağmen gerekçeli kararda yer almadığı, davanın zamanaşımına uğradığı, kusur oranı ve meslekte kazanma gücündeki kayıp oranlarının belli olmadığını, lehlerine olan hususlara kusur raporunda yer verilmediği, maluliyet raporlarına itirazlarına yer verilmediği, raporların denetime elverişli olmadığı gerekçeleri ile kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 10.09.2015 tarihinde meydana gelen olayın taksirle yaralama olması nedeni ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 66/1-e maddesi uyarınca davanın zamanaşımı süresi içinde açıldığı, ceza mahkemesince alınan kusur raporu ve mahkemenin aldığı kusur raporuna göre davalı taşeron firmanın kazada %75 oranında kusuru olduğunun anlaşıldığı, birbirini teyit eden maluliyet raporları uyarınca omurga kırığı nedeni ile davacının %35,2 oranında çalışma gücü kaybı bulunduğunun belirlendiği, bu raporun davacının hamileliğinin başladığı yaklaşık tarih olan Ağustos 2018’den önce düzenlenmesine göre ve ileri sürüldüğü gibi hamileliğin maluliyete etkisinin olmadığının görüldüğü, hesap raporunun usul ve yasaya uygun olduğu, her ne kadar ihbar olunan şirket karar başlığında gösterilmemiş olsa da bu durumun sonuca etkili olmadığı, 26.01.2021 tarihli bilirkişi raporunda zaten %75 oranında davalı şirketin, %25 oranında davacının kusur oranı üzerinden hesaplama yapılmışken tekrar %25 müterafık kusur indirimi yapılmasının doğru olmadığı, dosya içerisine sunulan ihale evraklarından davalı Asat’ın şantiyede proje müdürü görevlendireceği, bu kimsenin bizzat işyerinde kendisine oluşturulacak ofiste bulunacağı, kendisine araç tahsis edileceği, işin yapımı ile iş güvenliğinin bu kimsenin vereceği talimatlara göre ifa edileceği, anılan kimsenin onayı alınmadan hareket edilemeyeceği görülmekle davalılardan Asat’ında işin yürütülmesi, denetlenmesi ile sevk ve idaresinde etkili olduğu, bu sebeple 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 66 ncı maddesi uyarınca adam çalıştıranın sorumluluğu kapsamında mesul tutulması yerine yazılı gerekçe ile anılan kurum hakkındaki davanın reddinin doğru olmadığı gerekçeleri ile davalı … İnşaat Tur. ve Ticaret Anonim şirketinin istinaf taleplerinin reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, yeniden hüküm tesisine, davanın kısmen kabulüne, 8.060,59 TL geçici ile 275.726,67 TL kalıcı iş göremezlik olmak üzere toplam 283.787,26 TL maddi tazminat ile 20.000,00 TL manevi tazminatın 10.09.2015 kaza gününden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı … vekili temyiz dilekçesinde; işin ihale yolu ile verildiği, davalı … İnşaat şirketinin işi bağımsız olarak yürüttüğü bu nedenle zarardan sorumlu olmadıkları, hakkaniyet indiriminin net yapılmadığı, maluliyet oranını kabul etmedikleri gerekçesi ile kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı … İnşaat Tur. ve Tic. AŞ vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürdükleri nedenler ile kararı temyiz etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davalıların kusuru nedeniyle kanalizasyon, şebeke ve kollektör inşaatı işinin yapımı sebebiyle kazı yapılan ve yeterli önlem alınmayan kazı yerine davacının düşerek yaralanması sonucu oluşan maddi ve manevi zararın tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49, 54, 56, 66 ncı maddeleri.

3. Değerlendirme
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı …’nün zarardan asıl işveren sıfatı ile sorumlu olmasına, sigorta şirketinin kararda gösterilmemiş olmasının esasa etkili olmamasına göre davalı … vekili ve davalı … İnşaat Tur. ve Tic AŞ vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Davalı … vekili ve davalı … İnşaat Tur. ve Tic AŞ vekilinin diğer temyiz itirazlarına gelince;
Haksız fiil sonucu çalışma gücünde kayıp olduğu iddiası ve buna yönelik bir talebin bulunması hâlinde, zararın kapsamının tespiti açısından geçici iş göremezlik süresi ile sürekli iş göremezlik oranının doğru bir şekilde belirlenmesi zorunludur. Söz konusu belirlemenin, bağlı oldukları mevzuat uyarınca sağlık kurulu raporu vermeye yetkili hastaneler veya sağlık kuruluşları tarafından çalışma gücü kaybı olduğu iddia edilen kişide bulunan şikâyetler dikkate alınarak oluşturulacak uzman doktor heyetinden kaza tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılması gerekir.
11.10.2008 tarihinden önce Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü, 11.10.2008 ilâ 01.09.2013 tarihleri arasında Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, 01.09.2013 ilâ 01.06.2015 tarihleri arasında Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, 01.06.2015 ilâ 20.02.2019 tarihleri arasında Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik ve 20.02.2019 tarihinden sonra ise Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik yürürlükte olduğundan kaza tarihinde geçerli mevzuat uyarınca sağlık kurulu raporu düzenlenmelidir. Eldeki davada kaza, 10.09.2015 tarihinde meydana gelmiştir.
Bu durumda mahkemece ; davacı tarafından kararın temyiz edilmediği göz önüne alındığında davalıların usuli kazanılmış hakları gözetilerek davacının kazaya ilişkin tüm tedavi evrakı eklenip (eksik varsa temini ile) dosyada bulunan sağlık kurulu raporları da irdelenmek ve bizzat muayene edilmek suretiyle kaza tarihinde yürürlükte bulunan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak ve yukarıda açıklandığı şekilde yetkili sağlık kurulundan rapor alınıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.

3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 266 ve devamı maddeleri gereğince, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verilir.
10.09.2015 tarihinde davalı … İnşaat Tur. ve Tic AŞ’nin davalı ASAT Genel Müdürlüğünden aldığı ihale sonucu, davacının evinin önünde yapılan kazı çalışmaları nedeniyle davacının kazılan çukurla duvar arasındaki dar alandan yürüyerek geçmeye çalışırken, ayağı kayarak çukura düşmesi ile yaralanmış ve tazminat isteminde bulunmuştur.
Savcılık tarafından alınan kusur raporunda davalı … İnşaat Tur. ve Tic AŞ’nin bünyesinde çalışan şantiye şefi …’nun gerekli güvenlik önlemlerini almaması nedeni ile asli, davacının ise karşıya geçmek için dar bir alandan yürümesi nedeni ile tali kusurlu olduğu belirtilirken, Ceza yargılaması sırasında alınan kusur raporunda, davalı şirket ortağı ve şantiye şefinin iş sağlığı ve güvenliği bakımından gerekli önlemleri almaması nedeni ile asli, davacının ise tedbirsizce kazı kenarında yürümesi nedeni ile tali oranda kusurlu olduğu belirtilmiş alınan rapor uyarınca davalı şirket ortağı ve şantiye şefinin asli oranda kusurlu olmaları nedeni ile cezalandırılmalarına karar verilmiştir.
Dosyaya alınan kusur raporunda ise kazanın meydana gelmesinde davalı … İnşaat Tur. ve Tic AŞ’nin işyerinde yüklenici olarak kazanın meydana geldiği kazı alanında kazı kenarından düşmeyi engelleyici korkuluk, perde ve benzeri önlemlerin alınmaması, kazı ile açılan kanal üzerinden güvenli geçişi sağlayacak nitelikte ve genişlikte korkuluklu geçitlerin yapılmasını sağlamaması sebepleriyle yerine getirmediği, yükümlülüklerinin kazanın oluşmasında temel etken olduğu, dava dışı …’nın kazanın meydana geldiği tüzel kişiliğin işveren vekili olarak; işyerindeki mevcut tehlike ve riskler ile bu risklerden korunma yollarının tespitine ve engellenmesine yönelik geniş bir kontrol mekanizmasının oluşturmaması nedeniyle, yerine getirmediği yükümlülüklerinin meydana gelen kaza olayında etken olduğu, dava dışı …’nun kazanın meydana geldiği tüzel kişiliğin işveren vekili olarak; işyerindeki mevcut tehlike ve riskler ile bu risklerden korunma yollarının tespitine ve engellenmesine yönelik geniş bir kontrol mekanizmasının oluşturmaması nedeniyle yerine getirmediği yükümlülüklerinin meydana gelen kaza olayında etken olduğu, kaza tarihinde 34 yaşında erişkin bir kişi olarak, korkuluk olmadığını gördüğü, kazı kenarından dikkatsiz ve tedbirsiz bir şekilde yürümesi nedeniyle davacının dikkatsiz ve tedbirsiz davranışının meydana gelen kaza olayında etken olduğu belirtilmiş, tarafların kusurları ile ilgili oranlama yapılmamıştır.
Mahkemece alınan hesap raporunda davalı şirketin kazanın meydana gelmesinde %75 oranında, davacının ise %25 oranında kusurlu olduğu kabul edilerek hesaplama yapılmış, ilk derece mahkemesi tarafından yapılan hesaplamaya %25 kusur oranı indirimi yapılarak hüküm kurulmuş, Bölge Adliye mahkemesi tarafından ise hesaplamanın %75 kusur oranı üzerinden yapıldığını tekrar kusur indirimi yapılmasının usul ve yasaya aykırı olduğu gerekçesi ile davacının istinaf talepleri kabul edilerek davacının kazada %25 oranında, davalının ise %75 oranında kusurlu olduğunun kabulü ile hüküm kurulmuştur.
Ancak karara esas alınan raporda tarafların kusur oranları net şekilde belirlenmemiş olup rapor hüküm vermeye elverişli değildir. Bu nedenle ceza mahkemesinde alınan kusur raporları ve İlk Derece mahkemesince alınan kusur raporları hep birlikte değerlendirilerek tarafların kazanın meydana gelmesindeki kusur oranlarını net şekilde belirleyen kusur raporu alınarak hüküm kurulması gerekirken, eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olup kararın bozulması gerekmiştir.

KARAR
1. Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davalı … vekili ve davalı … İnşaat Tur. ve Tic. AŞ vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Değerlendirme bölümünün (2) ve (3) numaralı bentlerinde açıklanan sebeplerle davalı … vekili ve davalı … İnşaat Tur. ve Tic AŞ vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davalılara iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine, kararın bir örneğinin İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

29.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.