|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, Nevşehir İl Halk Kütüphanesi’nin taşınmasına ilişkin başvurunun reddedilmesine dair hukuki değerlendirmeleri içermektedir. Başvuran, kütüphanenin yeni konumunun merkezi olmaması ve ulaşım zorlukları nedeniyle mağduriyet yaşadığını belirtmiştir. Ancak, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sunduğu belgeler ve mevzuat incelendiğinde, yeni kütüphane binasının ulaşım açısından uygun olduğu ve mevcut binanın depreme karşı dayanıksız olduğu tespit edilmiştir.
Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, yeni kütüphane binasının yerinin mevzuatta belirtilen standartlara uygun olduğunu ve taşınma işleminin keyfi bir yaklaşım olmadığını vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi yönünde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir. Bu nedenle, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/13420-S.21.21565
BAŞVURU NO : 2021/7526
KARAR TARİHİ : 20/09/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin eski binasına yahut eski binası kadar merkezi bir konuma taşınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle; Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin uzun yıllardır Nevşehir’in merkezinde bulunduğunu, söz konusu kütüphaneye çeşitli toplu taşıma vasıtalarıyla gidilebildiğini, bu kütüphanenin yeni konumunun öğrencilere son derece sapa bir yerde bulunmasının mağduriyet yaşamalarına neden olduğunu, yeni binanın sadece şehir içi otobüsünün geçtiği bir konumda olması ve
Niğde güzergâhındaki tek ilçenin otobüsünün geçtiği konumda bulunmasının mağduriyet yaşanmasına neden olduğunu, bununla beraber yeni binada “İl Halk Kütüphanesi” nin alanının daraltıldığı ve ders çalışma yerinin çok küçük bir alana düşürüldüğünü, kamunun yararı gözetilerek İl Halk Kütüphanesinin eski yerine ya da eski yeri kadar merkezi bir yere taşınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve
Yayımlar Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 16/08/2021 tarih Sayı : 2021/13420-S.21.21565 – – yazısı ve eklerinden özetle;
2.1. Nevşehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden konuya ilişkin bilgi ve belgeler talep edilmiş olup
Müdürlüğün 12.08.2021 tarih ve sayılı yazısının;
2.1.1. Nevşehir İl Halk Kütüphanesi Müdürlüğünün 1987 yılından itibaren 350 Evler Mah. Türbe Sok.
No:18/3 adresinde hizmet verdiği, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel
Müdürlüğünün 17/07/2020 tarihli sayılı makam onayı gereğince Nevşehir İl Halk Kütüphanesi İl
Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Nevşehir Belediye Başkanlığı arasında yapılan protokol doğrultusunda mülkiyeti Nevşehir Belediyesine ait Fatih Sultan Mehmet Mah. Ali Dirikoç Bulvarı No:93 adresine 20/07/2020 tarihinde taşındığı, binanın giriş katının Nevşehir Halk Kütüphanesi adına 10 yıl süre ile Kültür ve Turizm Bakanlığına tahsis edildiği,
2.1.2. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım İşleri Genel Müdürlüğü’nün 13/10/2017 tarihli ve sayılı
Nevşehir Kültür Merkezi Deprem Tahkiki konulu yazısında 350 Evler Mah. Türbe Sok. No:18/3 adresinde hizmet verdikleri binanın depreme karşı dayanıksız olduğu, Nevşehir İl Özel İdaresinin Nevşehir Kültür
Merkezi Güçlendirme Maaliyetleri keşif metraj yaklaşık maliyet çalışması neticesinde 1.385.671,83 TL’ye binanın güçlendirilmesi gerektiğinin taraflarına bildirildiği, söz konusu binada hizmet verilmesinin riskli olduğunun belirtildiği, kütüphane olarak kullanılacak uygun bir bina olmadığından Bakanlık birimlerinin tek bir binada toplanmasının kalite ve verimliliği artırdığı düşünüldüğünden kütüphanenin mevcut binaya taşındığı,
2.1.3. Yeni Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin merkeze uzaklığının yaklaşık 1 km olduğu, bununla birlikte yeni binaya düzenli olarak toplu taşıma olanaklarının da bulunduğu(yarım saatte bir şehir içi belediye otobüsleri, yarım saatte bir Göre Belediyesi, Kaymaklı Belediyesi, Derinkuyu ilçesi otobüslerinin de binanın önünden geçtiği,
2.1.4. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kapadokya Alan Başkanlığı, Nevşehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Nevşehir Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvar Müdürlüğünün bir arada bulunduğu binanın İl
Halk Kütüphanesine ayrılan kısımda, okuma salonu olarak kullanılabilecek daha büyük bir alan bulunmadığı, buna kaşın okuma salonu kullanan kişi sayısına dikkat edildiğinde alanın yeterli olduğunun düşünüldüğü,
2.1.5. Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin 350 Evler Mah. Türbe Sok. No:18/3 adresindeki Kültür Merkezi binasında Nevşehir İl Halk Kütüphanesi Müdürlüğü, Nevşehir Müze Müdürlüğü ile Nevşehir Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvar Müdürlüğü olarak 3 kurumun hizmet vermekteyken, mevcut binanın riskli yapılar grubunda olması nedeniyle Müdürlükleri ile Nevşehir Restorayon ve Konservasyon Bölge
Laboratuvar Müdürlüğünün şimdiki yeni binasına taşındıklarını, Nevşehir Müze Müdürlüğünün ise yapımı halihazırda devam eden Avanos ilçesindeki Kapadokya Müze binasına taşınacağını ve binanın Nevşehir
Belediye Başkanlığına teslim edileceğini, bununla birlikte şehir merkezindeki Emek, Naryolu Sok. No:28 adresinde bulunan 1538 ada 9 ve 10 parsel numaralı ve üzerinde tescilli hizmet binası bulunan taşınmazın, eski Nevşehir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü binasının Bebek Kütüphanesi ve
Okuyucu Kütüphanesi olarak Kullanılmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar
Genel Müdürlüğüne tahsisinin yapıldığı, mobilya tefrişatları alınarak iki binadan oluşan Müdürlüklerine bağlı birinci binanın “Bebek Kütüphanesi ve Okuyucu Kütüphanesi” olarak ikinci binanın “Şube
Kütüphanesi” olarak en kısa zamanda hizmete açılmasının düşünüldüğü, açıklamalarına yer verildiği,
2.2. Ayrıca Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünce şehir merkezinde yer alan ve Kültür ve Turizm
Bakanlığına tahsis edilen Emek Mahallesi, 1538 ada 9 parselde bulunan binada bir “Bebek ve Çocuk
Kütüphanesi”nin açılması, 10 parselde bulunan binaya Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin taşınması ve yazıya konu olan mevcut binanın ise İl Halk Kütüphanesine bağlı “Şube Kütüphanesi” olarak hizmet vermesinin planlandığı,
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 16/04/2003 tarihli ve 4848 sayılı Kültür Ve Turizm Bakanlığı Teşkilât Ve Görevleri Hakkında
Kanunun; “Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: a) Vatandaşların kütüphanelerden yararlanması için gerekli tedbirleri almak ve uygulamak, yeni kütüphaneler kurulmasını teklif etmek ve bunların idare ve ihtisas işlerini düzenlemek ve yürütmek, b) Kütüphane ve kütüphanecilik hizmetleriyle ilgili kural ve ilkelerle standartları belirlemek ve bunlara uygun hizmet üretimi için gerekli tedbirleri almak,…”
6. 11/02/2012 tarihli ve 28170 sayılı Halk Kütüphaneleri Yönetmeliğinin;
6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin amacı, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı halk, çocuk, ihtisas kütüphanelerinin kuruluş, görev, sorumluluk ve hizmetler ile yönetimine ilişkin esasları düzenlemektir.”
6.2. “Kütüphanelerin idaresi” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) İl merkezinde bulunan il halk kütüphanesi, ilçelerde bulunan ilçe halk kütüphanesi, semt, bucak, kasaba ve diğer yerleşim merkezlerinde açılan şube halk kütüphaneleri ile çocuk kütüphaneleri ve edebiyat müze kütüphaneleri gibi ihtisas kütüphanelerinin hizmetleriyle ilgili kural ve ilkelerle standartları belirlemek ve bunlara uygun hizmet üretimi için gerekli tedbirleri almak Genel Müdürlüğün sorumluluğundadır.”
6.3. “Kütüphane açma ilke ve standartları” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Bir kütüphane hizmete
açılırken aşağıdaki ilke ve standartlar temel alınır:
a) Kütüphaneler, Bakanlıkça uygun görülen yerlerde veya il kültür ve turizm müdürlüklerinin önerisi üzerine Bakanlıkça açılır ve aynı yöntemle kapatılır.
b) Açma işlemlerinde sağlanan binanın kütüphane hizmetleri açısından amaç ve standartlara uygunluğu kültür ve turizm, çevre ve şehircilik, sağlık ile itfaiye müdürlüklerinin verecekleri raporlarla belirlenir.
c) Kütüphane olarak açılması uygun görülen binanın kullanım hakkının veya mülkiyetinin Bakanlığa devredilmesi zorunludur.
ç) İlçeler ile büyükşehir sisteminin uygulandığı yerleşim birimlerinde nüfusa bakılmaksızın bir ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü kurulur…”
6.4. “Bina ilke ve standartları” başlıklı 11 inci maddesinde; “(1) Kütüphane bina ilke ve standartları
şunlardır:
a) Bakanlıkça yaptırılacak kütüphane binalarının yer seçiminde nüfusun en az 50.000 olma koşulu aranır.
b) Bakanlıkça yaptırılacak kütüphane binalarının alan büyüklüğü şube kütüphaneleri için en az 500m2, merkez kütüphaneler için en az 1.200 m2 olmalıdır.
c) Bina yapımı için uygulanacak proje seçiminde nüfus, iklim koşulları, bölgenin tarihi ve mimari dokusu, eğitimve gelişmişlik düzeyi dikkate alınır.
ç) Kütüphane binası, yerleşim bölgesinin merkezinde ya da en fazla üç km. uzaklıkta ve kolay ulaşılabilir bir yerde olmalıdır.
d) Binanın kütüphane hizmetleri açısından amaç ve standartlara uygun olması sağlanır.
e) Kütüphane binaları, engelli kullanıcıların kütüphane hizmetlerinden tam olarak yararlanmalarını sağlayacak şekilde tasarlanır.”
Hüküm ve düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran, daha önce çeşitli toplu taşıma vasıtalarıyla gidilebilen ve son derece merkezi olan Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin yeni konumunun öğrencilere son derece uzak ve tek bir ilçenin otobüsünün geçtiği bir konumda olmasının mağduriyet yaşanmasına neden olduğunu ve yeni binada ders çalışma yerinin çok küçük bir alana düşürüldüğünü ifade İl Halk Kütüphanesinin eski yerine ya da eski yeri kadar merkezi bir yere taşınması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
9. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuatın incelenmesinden; 4848 sayılı Kanunda yeni kütüphaneler
kurulmasını teklif etmek ve bunların idare ve ihtisas işlerini düzenlemek ve yürütmek, Kütüphane ve kütüphanecilik hizmetleriyle ilgili kural ve ilkelerle standartları belirlemek ve bunlara uygun hizmet üretimi için gerekli tedbirleri almak hususunda Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünün görevli olduğu, bu kanuna dayanılarak çıkarılan Halk Kütüphaneleri Yönetmeliğinin Kütüphane açma ilke ve standartları” başlıklı 10 uncu maddesinde kütüphanelerin, Bakanlıkça uygun görülen yerlerde veya il kültür ve turizm müdürlüklerinin önerisi üzerine Bakanlıkça açılacağı ve aynı yöntemle kapatılacağı, açma işlemlerinde sağlanan binanın kütüphane hizmetleri açısından amaç ve standartlara uygunluğu kültür ve turizm, çevre ve şehircilik, sağlık ile itfaiye müdürlüklerinin verecekleri raporlarla belirleneceği, “Bina ilke ve standartları” başlıklı 11 inci maddesinde; kütüphane binasının yerleşim bölgesinin merkezinde ya da en fazla üç km. uzaklıkta ve kolay ulaşılabilir bir yerde olması gerektiğinin belirtildiği görülmüştür.
10. 1987 yılından itibaren 350 Evler Mah. Türbe Sok. No:18/3 adresinde hizmet veren Nevşehir İl Halk
Kütüphanesi binasının Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım İşleri Genel Müdürlüğü’nün 13/10/2017 tarihli yazısıyla binanın depreme karşı dayanıksız olduğu, bina güçlendirme çalışmaları bakımından 2017 rakamlarıyla 1.385.671,83 TL maliyet çıkarıldığı, söz konusu binada hizmet verilmesinin riskli olduğunun tespit edilmesi üzerine kütüphane olarak kullanılacak uygun bir bina olmadığından Nevşehir Belediyesi ile yapılan protokolle Bakanlık birimlerinin tek bir binada toplanarak 20/07/2020 tarihinde Mehmet Mah. Ali
Dirikoç Bulvarı No:93 adresine taşındığı, yeni Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin merkeze uzaklığının yaklaşık 1 km uzaklıkta olup mevzuatta belirlenen merkeze uzaklık ölçütüne aykırılık teşkil etmediği, binaya yakın güzergâhtan şehir içi belediye otobüslerinin ve çeşitli ilçe otobüslerinin de geçmesinin ulaşımı kolaylaştırdığı ve hizmete erişebilme olanaklarını artırdığı, yeni binanın okuma salonun salonu kullanan kişi sayısı dikkate alındığında yeterli olmadığı noktasında elde bir veri olmadığı değerlendirilmiştir.
11. Başvuranın her ne kadar İl Halk Kütüphanesinin eski yerine taşınması hususunda talebi olsa da
Kurumumuza sunulan belgelerin incelenmesinden ilgili İdarenin İl Halk Kütüphanesinin taşınması hususunda keyfi bir yaklaşımının bulunmadığı Nevşehir Kültür Merkezi Deprem Tahkiki Çalışmaları
İnceleme Raporu ve Nevşehir Kültür Merkezi Güçlendirme Maliyetlerinin çıkarılması sonucu eski binanın boşaltıldığı, bununla beraber mobilya ve döşeme işlemlerinin akabinde Kütüphaneler ve Yayımlar Genel
Müdürlüğünce şehir merkezinde yer alan ve Kültür ve Turizm Bakanlığına tahsis edilen Emek Mahallesi,
1538 ada 9 parselde bulunan binada bir “Bebek ve Çocuk Kütüphanesi’nin açılması, 10 parselde bulunan
binaya da Nevşehir İl Halk Kütüphanesinin taşınması ve mevcut binanın da Şube Kütüphanesi olarak hizmet vermesinin planlandığı anlaşılmıştır.
12. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin ilgili İdarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve
gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği; İdarenin kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi