|
ÖZET: Başvuru, Kuzey Marmara Otoyolu’nda gerçekleşen geçiş ihlallerine dair cezalı geçiş ücretinin iadesi ve otoyol işletmesinin uygulamalarının düzeltilmesi talebini içermektedir. Başvuran, 07/05/2023 tarihinde Sabiha Gökçen Havaalanı’ndan Ankara’ya seyahat ederken Kuzey Marmara Otoyolu’nu kullandığını, HGS kartı olmadan geçiş yaptığı için cezalı geçiş ücretleriyle karşılaştığını belirtmiştir. Otoyolun internet sitesinde geçiş sorgulama işlemleri sırasında hata alması ve bilgilendirme eksiklikleri nedeniyle mağduriyet yaşandığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek Karayolları Genel Müdürlüğü’ne gerekli açıklamaların yapılması için gönderme kararı almıştır. Otoyol işletmesi, başvuranın HGS hesabı bulunmadığı için bildirim yapamadıklarını belirtmiş, ancak geçiş ihlalleriyle ilgili yasal süreçlerin işletilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Başvuranın talebi, otoyol işletmesinin uygulamalarının gözden geçirilmesi ve kullanıcıların bilgilendirilmesi yönündedir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. Cezalı geçiş ücretlerinin iadesi talebi reddedilirken, otoyol işletmesinin internet sitesindeki sorunların çözülmesi ve kullanıcıların bilgilendirilmesi için gerekli önerilerde bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5761-S.24.9060
BAŞVURU NO : 2023/19626
KARAR TARİHİ : 28.05.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Kuzey Marmara Otoyolunda gerçekleşen geçiş ihlallerine ait cezalı geçiş ücretinin başvurana iadesi ve otoyol işletmesinin uygulamalarının düzeltilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran tarafından 25/08/2023 tarihinde Kurumumuza sunulan ilk başvuru dilekçesinde kayıtlı
hususlarda özetle;
07/05/2023 tarihinde Sabiha Gökçen Havaalanı’ndan Ankara’ya yaptığı seyahatte ilk kez Kuzey Marmara
Otoyolu’nu kullandığını, Kuzey Marmara Otoyolu’na İzmit Dilovası mevkiinden giriş yaptığını, Anadolu
Otoyolu’na geçmeden önce Kuzey Marmara Otoyolu sonunda otoyol ücretini gişeden nakit olarak ödediğini, HGS kartına sahip olmadığını, HGS kartı sahibi olmadığı için ihlalli olarak geçtiği Anadolu
Otoyolu ücretini ödemek için e-devlete girdiğinde sorgulamada sadece Anadolu Otoyolu seyahati geçişinin göründüğünü, aynı tarihte bu ödemeyi Karayolları Genel Müdürlüğü hesabına internet bankacılığı aracılığıyla yaptığını, başkaca bir ihlalli geçiş görünmediğini, Kuzey Marmara Otoyolunun internet sitesinde geçiş sorgulama menüsünden defalarca değişik zamanlarda sorgulama yaptığında sitenin hata verdiğini, 16-18 Ağustos 2023 tarihlerinde ihlali geçiş olan başka bir borcunu e-devletten ödemek istediğinde 07/05/2023 tarihli üç adet idari takipte ihlali geçiş borcunun olduğunu gördüğünü, bunların D100A, Demirciler ve Mermerciler Ücretli Serbest Geçiş Noktası adı altında 2 TL, 2,5 TL ve 4
TL olarak ücretlendirilen, 45 gün içinde ödenmediğinden 4 kat cezalı olarak 10 TL, 12,5 TL ve 20 TL olarak görünen borçlar olduğunu, Kuzey Marmara Otoyolunun internet sitesinden kontrol etmek istediğinde sorgulamanın yine hata verdiğini, bunun üzerine çağrı merkezini aradığını, bu üç ihlalli geçişin SGS (Ücret
Toplama Sistemi olarak Serbest Geçiş) kameraları vasıtasıyla tespit edildiğini ve otoyolun internet sitesindeki sorgulamaların kurumun internet sitesinden yapılan sorgulamalara cevap vermeği için hata
verdiğini çağrı merkezi tarafından tarafına bildirildiğini, haksız duruma düşmemek için cezalı geçiş ücretlerini ödediğini iddia ve ifade ederek haksız olarak yansıtılan geçiş ücreti cezalarının iadesi ve tespit edilemeyen küçük tutarların katlanarak cezaya uğratılmasından haksız kazanç elde ediliyor olması ve borçlunun borcundan haberi olmadığı için takibe uğratılarak avukatlık ücretleri gibi fazladan ücret ödemeye mecbur bırakılması gibi hususlarda söz konusu otoyol işletmesinin iyi niyetli olmayan uygulamasının düzeltilmesi talebinde bulunmuştur.
1.1) Başvurunun incelenmesi neticesinde Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri
gereği; “…Başvuru konusu Kuzey Marmara Otoyolu’nda gerçekleşen geçiş ihlalinin geçiş tarihinden sonraki ne kadarlık süre içerisinde tespit edildiği ve HGS etiketi olmayanlar için internet ortamında sorgulanıp uygulamalarda görünür hale geldiği, başvuranın çalıştığı kamu kurumunun bilgisayarlarında otoyol işletmesinin sitesi üzerinden geçiş ihlali sorgulamasının neden hata verdiği, otoyol işletmelerinin yasal olarak yükümlü oldukları dört kat ceza uygulanmadan en az on beş gün önceden kısa mesaj, e-posta, ihbarname, e-devlet bildirimi vb. yöntemlerinden en az biriyle araç sahiplerine bilgi verilmesi sorumluluğunun yerine getirilip getirilmediği ve araç sahibine bilgi verilebilmesi için gerekli olan iletişim bilgilerine işletmeci şirketin erişim imkanının olup olmadığı hususlarında açıklama yapılması suretiyle talep konusuna ilişkin yapılacak inceleme ve değerlendirmenin neticesine ilişkin başvurana ve
Kurumumuza gerekçeli açıklama yapılmasını teminen…” Karayolları Genel Müdürlüğüne muhatap 13/09/2023 tarih ve sayılı Gönderme Kararı verilmiştir.
1.2) Gönderme Kararımız üzerine Karayolları Genel Müdürlüğü İşletmeler Dairesi Başkanlığından
21/09/2023 tarih ve sayılı yazı ile KMO Anadolu Otoyol İşletmesi A.Ş.’den 10/11/2023 tarih ve sayılı cevabi yazılar alınmıştır.
1.3) Başvuran tarafından tarihinde Kurumumuza sunulan dilekçede ise özetle; KMO
Anadolu Otoyol İşletmesi A.Ş. tarafından gönderilen yazıda başvurunun asli unsurlarına tatmin edici bir cevap verilmediği, cevapta daha önce e-mail ile cevaplarında olduğu gibi HGS sahipliği üzerinden yaklaşıldığı, HGS üyeliği olmayan araç geçişlerinde borç ilişkisinin gereği olan icap-kabul kavramlarının hiçe sayılarak borç ve borç temerrüdü ile ilgili tüm sorumluluğun otoyol kullanıcısı olan borçluya bırakıldığı, ilk defa kullandığı ve devlet yollarıyla entegre bir otoyolda kamera ile ücretlendirme yapıldığı ile ilgili özel ve dikkat çekici bir uyarı bulunmadığı, kameralı serbest geçiş sistemlerinde fark edilebilecek şekilde böyle bir uyarı bulunmadığı, başvurusunda belirttiği 3 adet serbest geçişin zamanlarına bakıldığında aralarında çok küçük bir süre farkı olduğunun görüleceği, ayrıca borç, ceza, temerrüt ve özellikle idari takip bildirimlerinin kişinin takibine bırakılamayacağı, şirketin trafik cezalarında olduğu gibi adrese veya kişiye kayıtlı cep telefonuna bildirim yapmakla yükümlü olduğu şeklinde ifadelerde bulunarak başvurusunun esastan incelenmesi, HGS ile geçiş yapmayan vatandaşlar için plaka takibine ek olarak cep telefonlarına bildirim yapılması, otoyollarda serbest geçiş kameraları ile gişeler arasında eşgüdümün sağlanması ve haksız tahsil edilen tutarların iadesi talebinde bulunulmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvurunun incelenmesi kapsamında 14/03/2024 tarih ve sayılı yazımız ile Karayolları
Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1) Karayolları Genel Müdürlüğü 4. Bölge Müdürlüğünden alınan 21/03/2024 tarih ve sayılı
yazıda özetle;
“İlgi sayılı yazıda bahse konu olan plakalı araca ait HGS geçiş bilgileri incelenmiştir. Geçiş ihlalinin olduğu tarihlerde araç üzerine kayıtlı aktif bir HGS ABONELİĞİ SİSTEMİMİZ
KAYITLARINDA TESPİT EDİLEMEMİŞTİR. HGS hesabı olmayan kullanıcıların sistemimizde kayıtlı herhangi bir iletişim numarası bulunmadığından veya kullanıcı onayı ile kapatılmış HGS hesabı bulunmayan kullanıcıların iletişim numaralarına bildirim yapılamamaktadır. Yasal süre olan (15) gün içerisinde geçiş yapan aracın plakası üzerine kayıtlı bir HGS etiketi alınmaması veya
‘webihlaltakip.kgm.gov.tr’ internet adresinden kredi/banka kartı ile geçiş ücreti ödemesinin yapılmaması durumunda geçiş ihlali yapan araçların sistem tarafından geçişlerin fotoğrafları çekilmekte ve cezai işlem uygulanmaktadır.
6111 Sayılı Kanunun 22. Maddesinde “6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü (2023 yılı cezaları için 31.12.2024) bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilmez, verilmiş olanlar da düşer.” denilmektedir. Kanun gereği tebligatın 7 gün içinde yapılma zorunluluğu yoktur.
Geçiş ihlali yapan araçların; araç sahiplik bilgisi (T.C. Kimlik-Vergi Numarası) Emniyet Genel
Müdürlüğünden alınmakta olup, gelen T.C. kimlik numarası ya da Vergi numarasından MERNİS adresine göre ilgilisine tebligat gönderilmektedir. Bu işlemler kurumlar arası bilgi paylaşım protokolleri gereği dijital ortamda yapılmaktadır. Ücret Toplama Sistemlerimizin esas ödeme kanalı HGS hesaplarıdır. Köprü ve Otoyollardan araçların geçiş ihlali yapmadan geçebilmesi için plakalarına tanımlı HGS abonelikleri olması, bunun yanında hesaplarında yeterli bakiyenin bulunması gerekmektedir. plakalı araca ait 25/04/2023, 07/05/2023, 08/05/2023, 16/08/2023 ve 18/08/2023 tarihli HGS ihlalli geçişlerinin 15 gün içerisinde sanal pos ile (https://webihlaltakip.kgm.gov.tr/WebIhlalSorgulama/Sayfalar/Sorgulama sayfası üzerinden yapılan ödeme) ödendiği belirlenerek ödeme bilgileri ekte gönderilmektedir.
Karayolları Genel Müdürlüğünün ihlalli geçiş sorgulama sayfasında, yap-işlet-devret kapsamındaki özel otoyollarla ilgili çağrı merkezi numaraları, e-posta adresleri ve ‘kurum sayfasında öde’ adlı bağlantı linkleri bulunmaktadır. Ayrıca, bahsi geçen özel otoyola ait https://www.anadoluotoyolisletmesi.com/ web sitesi bulunmakta olup, https://www.anadoluotoyolisletmesi.com/ihlalli-gecis-sorgulama-ve-odeme linkinden cezalı geçiş sorgulaması ve ödeme işlemi yapılabilmektedir. HGS etiketi bulunmayan araç sahipleri, plaka üzerindeki ihlalli geçişlerine; https://webihlaltakip.kgm.gov.tr/WebIhlalSorgulama/Sayfalar/Sorgulama sayfasından, geçişin yapıldığı özel otoyola ait web sitesi ile e-devlet üzerinden ‘Otoyol, Köprü ve Tünel
Geçiş, İhlalli Geçiş ve Borç Sorgulama (Plakaya Bağlı)’ kısmından ulaşabilirler.
Otoyolların ve Köprülerin kullanımı, geçiş takibi ve 15 gün içerisinde geçiş yapılan plakaya geçişlerin ücretini karşılayacak yeterli bakiyeye sahip bir HGS aboneliği açılması veya ödeme kanallarından geçiş ücretini ödeme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Bahse konu olan plakalı aracın KMO Anadolu
Otoyol İşletmesi A.Ş.’ ye ait ihlalli geçişi ile ilgili HGS Ana Kontrol Merkezi Başmühendisliğimizce yapişlet-devret kapsamındaki özel otoyol geçişlerine erişimi bulunmadığı için inceleme ve işlem yapılamamaktadır. plakalı aracın ilgili tarihlere ait HGS geçiş ve sanal pos ödeme bilgileri ekte gönderilmektedir.” açıklamasına,
2.2) Gönderme Kararımız üzerine KMO Anadolu Otoyol İşletmesi A.Ş.’den alınan 10/11/2023 tarih
ve sayılı yazıda özetle;
“… İlgi yazınız ekinde belirtilen plakalı aracın Görevli Şirket otoyolundan 07/05/2023 tarihine ait Serbest Geçiş Sistemlerinden 3 adet cezalı olarak tahsilatı gerçekleşmiş geçişleri mevcuttur.
Söz konusu plakanın geçişleri esnasında banka provizyon sorgusunda “Ürün Sisteme Tanımlı Değil” yanıtı alınmıştır. Daha sonra 15 günlük yasal süre başlatılmış olup, ilgili bankalara 15 gün boyunca provizyona çıkılmış ve her seferinde “Ürün Sisteme Tanımlı Değil” yanıtı alınmıştır. Geçiş ücretleri yasal sürede HGS etiketten tahsil edilememiş olup, ödeme kanalları olan www.anadoluotoyolisletmesi.com web sitesi, QNB
Finansbank Şubeleri ve Türkiye İş Bankası Şubelerinin herhangi biri vasıtası ile de ödeme gerçekleştirilmemiştir. Görevli Şirket tarafından sistemsel bir hata tespit edilmemiştir.
Görevli Şirket sorumluluğundaki otoyolda projesine uygun olarak kurulan ve işletilmekte olan Serbest
Geçiş gişeleri bulunmakta olup, öncesinde “Ücretli Geçiş” levhası ile kullanıcılar bilgilendirilmektedir.
Görevli Şirket tarafından işletilen otoyolda kurulu ücret toplama sistemleri, Ulusal Ücret Toplama
Sistemleri olup geçiş ücretinin asıl ödeme kanalları olan HGS etiketinden otomatik, bariyerli geçişlerde ise aynı zamanda gişelerde nakit/debit kart ile geçiş anında ödenmesi esastır.
Kullanıcıya ait ihlalli (ödemesiz) geçiş öncesi açılmış veya geçiş tarihini izleyen 15 gün içinde yeni açılmış aracınıza kayıtlı HGS etiket hesabının bulunması halinde, diğer borç ödeme yöntemlerinin yanı sıra ödeme konusunda yardımcı olmak için, ihlalli (ödemesiz) geçişi takip eden 15 günlük cezasız dönem içerisinde geçiş ücreti, bu hesapların herhangi birinden otomatik olarak tahsil edilmeye çalışılmaktadır. Ancak otomatik tahsilatın yapılamaması, araç sahibinin ödemeye ilişkin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı gibi, böyle bir durumda Görevli Şirket’e herhangi bir sorumluluk da affedilemeyecektir.
Geçiş ücreti tahsilatlarında sorun yaşamamak için PTT’den alınan HGS etiketi dahil olmak üzere tüm HGS hesaplarının etiket hesabına bağlı mevduat hesabı, kredili mevduat hesabı ya da limiti yeterli bir kredi kartı üzerinden verilmiş bir otomatik ödeme talimatı bulunması gerekmektedir. İhlalli/Cezalı araç geçiş ücretlerine ait ödemenin, Görevli Şirket sisteminden kaynaklanmayan nedenlerle alternatif ödeme kanallarından yapılamaması durumunda Otoyol kullanımı ve ödeme sorumluluğunun kullanıcıya ait olacağı hususu izahtan varestedir. Ayrıca araç sahiplerinin E-Devlet uygulamasındaki e-posta adreslerini güncel tutmaları halinde Görevli Şirket tarafından ihlalli geçişlere ilişkin e-devlet web uygulaması üzerinden eposta yolu ile bildirim yapılmaktadır.
Kullanıcılar tarafından, cezalı ve ihlalli geçişler için alternatif ödeme kanalları olan www.anadoluotoyolisletmesi.com web sitesi, QNB Finansbank Şubeleri ve Türkiye İş Bankası
Şubelerinden herhangi biri vasıtası aracılığıyla ödeme gerçekleştirilebilir. Zira defaten belirtmek gerekir ki; ücretli otoyol kullanımı ve HGS/OGS bakiye kontrolü kullanıcı sorumluluğundadır. Bu doğrultuda tüm bu bildirim ve alternatif ödeme kanalları sunulasına rağmen kullanıcı tarafından kanuni süre içerisinde ödeme yapılmaması halinde 5 Temmuz 2022 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 7417 Sayılı Kanun’un 53.
Maddesi gereği 6001 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikler uyarınca geçiş ücreti, ihlalli geçiş tarihini takip eden 15 gün içinde ödenmediğinde geçiş ücreti ile birlikte geçiş ücretinin 1 (bir) katı, 45 gün içinde ödenmediğinde bu ücretin 4 (dört) katı tutarında ceza tahakkuk etmektedir.” açıklamasına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun “Geçiş ücretini
ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesi; “(1) Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarında idarî para cezası verilir. (Ek cümleler: 1/7/2022-7417/53 md.) Bu maddenin yedinci fıkrasına tabi olmak üzere, ödemesiz geçiş tarihini izleyen kırk beş gün içinde, idari para cezasının tebliğ edilip edilmediğine bakılmaksızın, geçiş ücreti ile birlikte geçiş ücretinin bir katının idari para cezası olarak ödenmesi halinde idari para cezası bir kat verilmiş sayılır ve bu ceza için ayrıca tebligat yapılmaz. Bu takdirde idari para cezasından 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin altıncı fıkrasında yer alan indirim hükmü uygulanmaz.
… (3) Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idarî para cezaları 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir. Vergi daireleri tarafından tahsil edilen geçiş ücretleri, tahsilâtın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlük hesaplarına aktarılır.
(4) Birinci fıkra uyarınca ödenmesi gereken idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ödenmeden, kabahatin işlendiği araçların fennî muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz.
(5) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden, işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte, bu
ücretin dört katı tutarında ceza, genel hükümlere göre tahsil edilir. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle:
16/5/2018-7144/18 md.) (…) (Ek cümleler: 1/7/2022-7417/53 md.) Bununla birlikte, bu maddenin yedinci fıkrasına tabi olmak üzere ödemesiz geçiş tarihini izleyen kırk beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlerden, ödemekle yükümlü oldukları geçiş ücreti ile birlikte bu ücretin bir katı ceza tahsil edilir. Ödemesiz geçiş tarihini izleyen kırk beşinci günden sonra ise geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte dört katı tutarında ceza, araç sahibine ücret toplama sistemlerinde tanımlı olan bilgiler doğrultusunda, en az on beş gün önceden kısa mesaj, e-posta, ihbarname, e-devlet bildirimi vb. yöntemlerinden en az biriyle bilgi verilir. Bu tutar genel hükümlere göre tahsil edilir.
(6) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından ücretsiz geçiş yapan araçlar, işletici şirket tarafından bu
maddenin yedinci fıkrasında öngörülen sürenin bitimini takip eden ilk iş gününde en yakın trafik kuruluşuna bildirilir.
(7) Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapanlardan, ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere, bu maddenin birinci fıkrası ile beşinci
fıkrasında belirtilen cezalar uygulanmaz. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/18 md.) Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen yabancı plakalı araçlara uygulanan idari para cezaları için bu fıkrada belirlenen on beş günlük süre beklenmez. (Ek cümle:23/7/2020-7252/9 md.) Ancak, ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde geçiş ücretinin ödenmesi halinde idari para cezası tahsil edilmez…”
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, 1 numaralı paragrafta detaylarına yer verilen başvurusunda özetle; Kuzey Marmara
Otoyolunda 07/05/2023 tarihinde gerçekleşen geçiş ihlallerine ait ihlalli geçiş ücretinin tarafına iade edilmesi, HGS ile geçiş yapmayan vatandaşlar için plaka takibine ek olarak cep telefonlarına bildirim yapılması ve otoyol işletmesinin uygulamalarının düzeltilmesi taleplerinde bulunmaktadır.
8) Başvuru dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
8.1) Başvurana ait plakalı araç ile KMO Anadolu Otoyol İşletmesi A.Ş. tarafından işletilen
otoyolda gerçekleşen 07/05/2023 tarihine ait 3 adet ihlalli geçişe ait cezalı tahsilat yapıldığı,
8.2) Geçiş ihlalinin olduğu şikayet konusu tarihte bahse konu araca ait HGS hesabı bulunmadığı,
8.3) Otoyol işletmesi tarafından geçiş ihlalinin yapıldığı tarihten itibaren 15 günlük yasal süre boyunca
banka provizyon sorgusuna çıkıldığı ve her defasında “Ürün Sisteme Tanımlı Değil” yanıtı alındığı,
8.4) KMO Anadolu Otoyol İşletmesi tarafından yapılan açıklamaya göre otoyolda serbest geçiş gişeleri
öncesinde “Ücretli Geçiş” levhası ile kullanıcıların bilgilendirildiği,
8.5) HGS hesabı bulunmayan kullanıcıların sistemde kayıtlı iletişim numaraları bulunmadığından iletişim
numaralarına bildirim yapılamadığı,
8.6) HGS etiketi bulunmayan araç sahiplerinin geçiş ücretlerini, ilgili otoyolun internet sitesi yanında, e-
devlet uygulaması ve Karayolları Genel Müdürlüğünün https://webihlaltakip.kgm.gov.tr/WebIhlalSorgulama/Sayfalar/Sorgulama adresi üzerinden sorgulama ve ödeme yapma imkanlarının bulunduğu anlaşılmaktadır.
9) Somut olayda, geçiş ihlali yapılması durumu ile ilgili bir ihtilaf bulunmamakta olup başvuran tarafından
geçiş güzergahındaki otoyolların HGS hesabı olmadan kullanıldığı ve geçiş ücretlerinin daha sonra internet sorgulaması yoluyla ödendiği beyan edilmektedir.
10) Başvuruda, Kuzey Marmara Otoyolunun internet sitesindeki geçiş sorgulama menüsünden defalarca
değişik zamanlarda sorgulama yapıldığında sitenin hata verdiği, otoyolun internet sitesindeki sorgulamaların başvuranın çalıştığı kurumun internet sitesinden yapılan sorgulamalara cevap vermeği için hata verdiğinin çağrı merkezi tarafından tarafına bildirildiği, 16-18 Ağustos 2023 tarihlerinde geçiş ihlali olan başka bir borç e-devlet üzerinden ödenmek istendiğinde D100A, Demirciler ve Mermerciler Ücretli
Serbest Geçiş Noktası adı altında 2 TL, 2,5 TL ve 4 TL olarak ücretlendirilen ve 45 gün içinde ödenmediğinden 4 kat cezalı olarak 10 TL, 12,5 TL ve 20 TL olarak görünen ihlallerden haberdar olunduğu, otoyolda kamera ile ücretlendirme yapıldığı ile ilgili özel ve dikkat çekici bir uyarı bulunmadığı, borçlunun borcundan haberi olmadığı ve bilgilendirilmediği için küçük tutarların katlanması ve takibe uğratılarak avukatlık ücretleri gibi fazladan ücret ödemeye mecbur bırakıldığı şeklinde ifade ve iddialara yer verilmiştir.
11) Özel şirketler tarafından işletilen otoyollarda ücret ödemeden geçiş yapılarak geçiş ihlali yapılmasının
söz konusu olması halinde, 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun
“Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesinin beşinci fıkrasına göre KGM tarafından işletilen otoyollarda olduğu gibi ilk 15 gün cezasız olarak geçiş ücreti ödenebilmekte, 15 günden
45 güne kadar bir kat ceza uygulanmakta, 45 gün içerisinde ödeme yapılmaması halinde ise dört kat ceza
uygulanmaktadır. KGM tarafından işletilen otoyollarda gerçekleşen geçiş ihlallerine ilişkin takip ve tahsil işlemleri 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gerçekleştirilirken özel şirketler tarafından işletilen otoyollarda gerçekleşen geçiş ihlallerine ilişkin takip ve tahsil işlemleri genel hükümlere göre gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda, işletmeci şirketler tarafından geçiş ihlaline ilişkin genel hükümlere göre takip işlemlerinin başlatılması halinde geçiş ihlali yapan araç sahiplerinin geçiş ücreti ve dört kat ceza yanında, takip masrafları ve avukatlık ücreti ile işleyecek yasal faizi de ödemek durumunda kalmaları söz konusu olabilmektedir.
12) Başvuranın iddialarının incelenmesinden otoyolun internet sitesi üzerinden sorgulama yapıldığında
hata vermesi, serbest geçiş noktalarında dikkat çekici uyarı bulunmaması ve borçlunun bilgilendirilmediği iddialarından hareketle ücret iadesi, ihlaller hakkında mesaj yoluyla bildirim yapılması ve otoyol işletmesinin uygulamalarının düzeltilmesi talep edilmektedir.
13) Başvuranın, otoyolun internet sitesi üzerinden sorgulama yapıldığında hata verdiği iddiası ile ilgili
olarak yaşanan sorun ile başvuranın çalıştığı kurum interneti üzerinden sorgulama yapıldığında karşılaşıldığı beyan edilmiştir. Başvuranın iddiasına göre bu durum HGS sahibi olmayan başvuranın geçiş ihlalinden süresinde bilgi sahibi olmamasına ve cezalı tutar ödemesine sebep olmuştur. Yapılan incelemede, https://www.anadoluotoyolisletmesi.com/ihlalli-gecis-sorgulama-ve-odeme adresi üzerinden Kurumumuz interneti vasıtasıyla yapılan sorgulamada da sitenin hata verdiği, ancak mobil internet üzerinden sorgulama yapılabildiği görülmüştür. Başvuranın geçiş ihlali durumunu öğrenebilmesi için ayrıca e-devlet ve KGM’nin internet sitesi üzerinden alternatif sorgulama ve ödeme yapma imkanı bulunduğu dikkate alındığında otoyol işletmesinin internet sitesinin başvuranın çalıştığı kurum interneti üzerinden hata vermesi tek başına ücret iadesi yapılmasını gerektirmemektedir. Bununla birlikte otoyol işletmesinin ihlal sorgulama adresinde yaşanan hata verme
durumları ile ilgili olarak sorunun çözümüne yönelik çalışma yapılması ve sorun çözülünceye kadar kullanıcıların ilgili internet adresi üzerinden bilgilendirilmeleri gerekmektedir.
14) Başvuranın bir diğer iddiası serbest geçiş noktalarında dikkat çekici uyarı bulunmadığı şeklindedir.
KMO Anadolu Otoyol İşletmesi tarafından yapılan açıklamada serbest geçiş gişeleri öncesinde “Ücretli
Geçiş” levhası ile otoyolda kullanıcıların bilgilendirildiği ifade edilmiştir. KMO Anadolu Otoyol İşletmesi
A.Ş internet sitesinin “Sıkça Sorulan Sorular” kısmında “Açık Tip Serbest Geçiş Sistemi (SGS) Ücret
Toplama” sistemi ile ilgili olarak “Serbest geçiş sistemi kavşak bağlantı yolları yerine ana gövde üzerinde ücret toplama yapılması anlamına gelmektedir. Açık tip sistemler için en uygun yöntem serbest geçiş ile ücret toplamadır. Serbest geçiş sistemlerinde sadece elektronik etiketlerden (HGS) tahsilat yapılabilmektedir. HGS etiket aboneliği olmayan araçların plaka fotoğrafı çekilerek, süresinde ödenmediğinde yasal takip sistemleri vasıtası ile ücret tahsilatı yapılmaktadır. Bu tip ücret toplamada kullanılan mesafe baz alınarak, araç sınıfına göre ücretlendirme yapılmaktadır.” açıklamasına yer verilmiştir. (https://www.anadoluotoyolisletmesi.com/sss) Bu açıklamadan, kapalı tip bariyerli sistem ücret toplama uygulamasından farklı olarak SGS üzerinden geçiş yapan ve HGS hesabı bulunmayan araç sahiplerinden plaka fotoğrafı çekilmek ve süresinde ödeme yapılmadığında yasal takip vasıtasıyla ücretlendirme yapıldığı anlaşılmaktadır. Yapılan araştırmada, Osman Gazi Köprüsü’nü Kuzey Marmara
Otoyolu’na bağlayan bağlantı yolu üzerinde D100, Demirciler ve Mermerciler isimli 3 ayrı ücretli SGS bulunduğu ve bu kısımlarda bariyerli sistem noktalarından ayrı olarak ücretlendirme yapıldığı anlaşılmıştır.
15) 2023 yılı sonu itibarıyla toplam otoyol ve köprülerden 526 milyondan fazla geçiş yapıldığı dikkate
alındığında, KGM tarafından veya özel şirketler tarafından işletilen otoyolları kullanan araç kullanıcılarının otoyol kullanımına bağlı tahsilatlarda sorun yaşamaması ve para cezası yaptırımı ile karşılaşmamaları için
HGS hesaplarının mevcut olması ve geçiş sonrası 15 gün içinde hesaplarında yeterli bakiye bulundurmaları özellikle önem arz etmektedir. HGS hesabının mevcut olmadığı hallerde ise cezasız ödeme yapılabilmesi için otoyolların farklı ücretlendirme uygulamalarının söz konusu olabileceği dikkate alınarak alternatif kanallarından geçiş ihlali durumunun sorgulanması ve süresinde ödeme yapılması gerekmektedir.
16) Başvuranın bir diğer iddiası ise geçiş ihlalleri ile ilgili tarafına bilgilendirme yapılmadığı şeklindedir.
Başvurana göre bu durum geçiş ihlalinden kaynaklanan cezaların katlanmasına ve geçiş ihlallerinin takibe uğratılarak araç kullanıcılarının avukatlık ücretleri gibi fazladan ücret ödemeye mecbur bırakılmasına sebep olmaktadır. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun “Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesinin beşinci fıkrasına göre işletmeci şirketlerin
“…Ödemesiz geçiş tarihini izleyen kırk beşinci günden sonra ise geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte dört katı tutarında ceza, araç sahibine ücret toplama sistemlerinde tanımlı olan bilgiler doğrultusunda, en az on beş gün önceden kısa mesaj, e-posta, ihbarname, e-devlet bildirimi vb. yöntemlerinden en az biriyle bilgi verilir…” hükmü gereği geçiş ihlalinin gerçekleştiği 30 gün içerisinde araç sahibine bildirimde bulunma yükümlülüğü bulunmaktadır.
17) İşletmeci şirketlere bildirim yükümlülüğü getirilmesi şeklindeki uygulama, Kurumumuz tarafından
verilen tavsiye kararlarının da dikkate alınması suretiyle 05/07/2022 tarih ve 7417 sayılı Kanun düzenlemesi ile yürürlüğe konulmuştur. Kararlarımızda “İşletmeci şirketlere, teknolojik imkanlardan da faydalanılması suretiyle geçiş ihlali yapan kişilere takdir edilecek makul bir sürede uygun görülecek usullerle bilgilendirmede bulunma yükümlülüğü getirilmesine yönelik çalışma yürütülmesi” hususu tavsiye edilmiş ve karar gerekçesinde “ …bildirim yükümlülüğü içermeyen genel hükümlere göre tahsil usulünde dört kat para cezası yanında gecikme faizi, icra giderleri ve avukat ücreti gibi diğer ödeme kalemlerinin
bulunması para cezasını 4 katın üzerine çıkarmakta, geçiş ihlalinin mevcut başvuruda olduğu gibi süreklilik arz ettiği durumlarda icra takibinin çok sayıda geçiş ihlali meydana geldikten sonra başlatılması bu tutarın öngörülemez miktarlara ulaşmasına yol açmaktadır. Bu sebeple icra takibi öncesi bildirim yükümlülüğü getirilmesinin geçiş ihlaline bağlı para cezalarının öngörülemez tutarlara ulaşmasının önüne geçilebilmesi için önemli bir ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir. İşletmeci şirket tarafından geçiş ihlalinin farklı vasıtalarla geçiş ihlali yapan araç sahiplerine bildirilmesine yönelik çabalar da hem şirketlerin alacaklarını süresinde tahsil edebilmeleri, hem de geçiş ihlali yapan kişilerin para cezası ve icra masraflarına muhatap olmamaları açısından genel nitelikte bildirim yükümlülüğü getirilmesinin bir ihtiyaç olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.” ifadeleriyle geçiş ihlalinin işletmeci şirketler tarafından araç sahiplerine bildirilmesinin taşıdığı önem özellikle vurgulanmıştır. (Bakınız: Kamu Denetçiliği
Kurumunun 09/09/2021 tarih ve 2021/4400 sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı vd.) Ancak KGM tarafından yapılan açıklamada da belirtildiği üzere kısa mesaj yoluyla bildirim yapılabilmesi için araç sahiplerinin HGS hesabının bulunması gerekmektedir. Başvuruda söz konusu olduğu gibi HGS hesabı olmayan kullanıcıların sistem üzerinde kayıtlı herhangi bir iletişim numarası bulunmadığından telefon yoluyla bildirim yapılamamaktadır. E-devlet sistemine kayıtlı iletişim bilgilerine bildirim yapılabilmesi için ise kullanıcı bilgileri ile bildirim tercihlerinin güncel, doğrulanmış ve kullanıma açık halde tutulması gerekmektedir. Başvuruda, geçiş ihlalinin yapıldığı döneme ilişkin başvuranın e-devlet bilgileri ile bildirim tercihlerine ilişkin bilginin mevcut olmaması nedeniyle işletmeci şirketin bildirim yükümlülüğünü yerine getirme durumuna ilişkin somut değerlendirme yapılamamıştır.
18) Başvuran tarafından her ne kadar KMO Anadolu Otoyolu İşletmesi tarafından şikayetine HGS hesabı
sahipliği üzerinden yaklaşıldığı, başvurunun asli unsurlarına tatmin edici bir cevap verilmediği ifade edilmiş ise de yukarıda detaylarına yer verildiği üzere geçiş ihlaline sebebiyet verilmemesi ve para cezası ile para cezasına bağlı diğer ödeme kalemlerinin ödemek zorunda kalınmaması için otoyol kullanan araç sahiplerinin yeterli bakiye içeren HGS hesabının bulunması, otoyol kullanıcılarının geçiş ücreti ödeme sorumluluğunun sorunsuz gerçekleşmesi ve farklı gerekçeler içeren şikayetlerin söz konusu olmaması bakımından oldukça önemlidir. Aksi bir yaklaşım ile ihlali geçişler yoluyla otoyol kullanımı mümkün olmakla birlikte, bu yolu tercih eden araç sahiplerinin yasal düzenlemeler ve otoyol işletmesinin ücret sistemi hakkında yeterli bilgiye sahip olmamaları para cezası ile para cezasına bağlı diğer ödeme kalemleri ile sorumlu tutulmalarına sebep olabilecektir.
19) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, geçiş
ihlali yapılması durumu ile ilgili bir ihtilafın bulunmaması, alternatif sorgulama kanalları vasıtasıyla geçiş ihlalinden haberdar olunmasının mümkün olması, başvuranın HGS hesabı bulunmadığından HGS hesabı üzerinden kısa mesaj bildirimi yapılamaması ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri
Hakkında Kanunun “Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesinin beşinci fıkrası gereği özel şirketlerin tabi olduğu bildirim yükümlülüğünün somut olayda e-devlet üzerinden yerine getirilip getirilmediğine ilişkin yeterli bilgi mevcut olmadığından somut tespit yapılamaması gerekçelerinden hareketle geçiş ihlaline bağlı olarak ödenen tutarların iade edilmesi talebinin reddi, bununla birlikte KMO Anadolu Otoyolu İşletmesi’nin ihlalli geçiş sorgulama ve ödeme adresi olan https://www.anadoluotoyolisletmesi.com/ihlalli-gecis-sorgulama-ve-odeme adresinde yaşanan olası hata verme durumları ile ilgili olarak sorunun çözümüne yönelik çalışma yapılması ve sorun çözülünceye kadar kullanıcıların ilgili internet adresi üzerinden bilgilendirilmeleri gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak başvuru konusu ile ilgili yürütülen işlemlerde “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idarenin bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından
reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)
dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KISMEN KABULÜ İLE KISMEN REDDİNE;
KMO Anadolu Otoyolu üzerinde 07/05/2023 tarihinde gerçekleşen geçiş ihlallerine bağlı olarak ödenen tutarların iade edilmesi talebi ve bu kapsamdaki diğer taleplerin REDDİNE, KMO Anadolu Otoyolu İşletmesi’nin ihlalli geçiş sorgulama ve ödeme adresi olan https://www.anadoluotoyolisletmesi.com/ihlalli-gecis-sorgulama-ve-odeme adresinde yaşanan olası hata verme durumları ile ilgili olarak sorunun çözümüne yönelik çalışma yapılması ve sorun çözülünceye kadar kullanıcıların ilgili internet adresi üzerinden bilgilendirilmeleri hususunda işletmeci şirketin yönlendirilmesi ve gerekli bildirimlerin yapılmasını teminen KARAYOLLARI GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi