Lisansüstü programlarda kayıt silme taleplerinde Covid-19 pandemisi mücbir sebep olarak kabul edilebilir mi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın Doğuş Üniversitesi Klinik Psikoloji Doktora Programı’ndan kendi isteğiyle kaydını sildirmesi üzerine yapılan ücret kesintisinin hukuka uygunluğu incelenmiştir. Başvuran, Covid-19 pandemisi nedeniyle maddi zorluklar yaşadığını ve bu nedenle kaydını sildirmek zorunda kaldığını iddia etmiştir. Ancak, başvuranın kayıt silme talebinde “ailevi nedenler” belirttiği ve pandemi ile ilgili bir belge sunmadığı tespit edilmiştir.

Doğuş Üniversitesi, Lisansüstü Programlar İçin Ücret İade Uygulama Esasları’nın 6/b maddesi gereği, 1. eğitim dönemi içerisinde yapılan kayıt silme taleplerinde %40 kesinti ile ücret iadesi yapılacağını belirtmiştir. Başvuranın kaydının silinmesi ve ücret kesintisinin yapılması işlemlerinin, ilgili mevzuat çerçevesinde hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddine karar verilmiştir. Bu durum, mücbir sebep kavramının uygulanabilirliği açısından da önemli bir örnek teşkil etmektedir; zira başvuranın Covid-19 nedeniyle yaşadığı zorlukların, kayıt silme işlemi üzerindeki etkisi ispatlanamamıştır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/4865-S.21.7926

BAŞVURU NO : 2020/97384

KARAR TARİHİ : 25/03/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : DOĞUŞ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın doktora programı kaydının silinmesi üzerine yapılan ücret kesintisinin iadesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 27/09/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza 27.09.2020 tarihinde yapılan başvurusunda ; Doğuş

Üniversitesi Klinik Psikoloji Doktora Programında 21.02.2020-06.04.2020 tarihleri arasında geçen 6 haftalık öğrenciliğini pandemi nedeniyle sonlandırmak zorunda kaldığını, tarafına borç çıkarılan 7 taksiti ödediğini, ilişiğinin kesilmesinden sonra Üniversite tarafından program toplam ücreti 42.500 TL’nin %40’ı olan 17.000 TL’yi ödemek zorunda olduğunun belirtildiğini, pandemi sürecinde maddi yetersizlik yaşadığı için mücbir sebeple eğitimini yarıda bıraktığını, konuya ilişkin olarak Üniversiteye başvuru yaptığını, başvurusunun

Lisansüstü Programları İçin Ücret İade Uygulama Esasları başlıklı Yönerge’nin 6/b maddesi gereği reddedildiğini, imzaladığı sözleşmenin 10 uncu maddesinde ne mücbir sebebe dayanan kayıt silmeye ilişkin ne de tutar iadesinin ne kadar olacağına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunduğunu, YÖK Başkanlığının 2020 yılı Nisan ayındaki “Pandemi Günlerinde Türk

Yükseköğretimi” başlıklı açıklamasında bu sürecin yürütülmesinde öğrencinin menfaatinin korunduğunun ifade edildiğini belirterek ödemelerinin durdurulmasını, ödediği 7 taksitin tarafına iade edilmesini ve kalan 8 taksit tutarındaki borcunun silinmesini talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 30.11.2020 tarih ve S sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Doğuş Üniversitesi Hukuk Müşavirliğinin konuya ilişkin 29.12.2020 tarihli yazısında özetle;

2.1. Doğuş Üniversitesinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilen 09.07.1997 tarih ve

4281 sayılı Kanun ile kurulduğu, kamu tüzel kişiliğine sahip ve önceliğinin saygın yüksek

düzey bir eğitim öğretim iklimi yaratarak kamu yararının sağlanması olan bir vakıf üniversitesi olduğu,

2.2. Vakıf üniversitelerinin kuruluşunun temelinin Anayasa’nın 130 uncu maddesine dayandığı,

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nu çerçevesinde düzenlenen Vakıf Yükseköğretim

Kurumları Yönetmeliği’nde vakıf üniversitelerinin “Vakıf üniversitesi gelirlerini sadece kendi üniversitelerini ve mülkiyeti üniversitelere ait kurum ve kuruluşları geliştirmek amacıyla harcamak kaydıyla, vakıflar tarafından kanunla kurulmuş bulunan kamu tüzel kişiliğine sahip, yüksek düzeyde araştırma, eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan, fakülte, enstitü, yüksekokul, meslek yüksekokul, destek, hazırlık okulu veya birimleri, benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.” şeklinde tanımlandığı,

2.3. 2547 sayılı Kanun’un 2 nci maddesinde de kanunun kapsamının düzenlendiği, kapsamın

“Bu Kanun yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar.” şeklinde belirlendiği, Üniversitenin

2547 sayılı Kanun ve ilgili yasal düzenlemeler kapsamında Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı

(YÖK) denetimine tabi olduğu ve düzenli olarak denetlendiği,

2.4. Dünyada ve ülkemizde yaşanan Covid-19 virüsünün neden olduğu salgın hastalıktan dolayı

Cumhurbaşkanlığı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ve bağlı kuruluşlar tarafından alınan tedbirler kapsamında Üniversitelerinin de aralarında bulunduğu tüm yükseköğretim kuruluşları yönünden 16.03.2020 tarihi itibariyle eğitim-öğretime ara verildiği, akabinde YÖK tarafından yapılan ikinci duyuru ile üniversitelerin 23.03.2020 tarihinde uzaktan eğitime başlamalarına karar verildiği, belirtilen tarih itibariyle Üniversitelerinin de uzaktan eğitime geçtiği,

2.5. Üniversitelerinin küresel çapta gerek kişi gerek tüzel kişiler yönünden ani, öngörülemez ve kısa vadede engellenemez etkiler doğuran bu salgın karşısında başta öğrencileri olmak üzere tüm gerçek kişiler nazarında herhangi bir mağduriyet doğmaması ve bu sürecin en az hasarla atlatılabilmesi için olağanüstü bir efor sarf ederek tüm imkanları ile bir eğitim-öğretim mücadelesine girdiği,

2.6. Yine bu dönemde YÖK tarafından yapılan duyuru ile Üniversiteleri de dâhil olmak üzere yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans ve lisansüstü düzeyde kayıtlı olup öğrenim gören öğrencilerin kayıtlı oldukları yükseköğretim kurumlarından talep etmeleri halinde 2019-2020 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde kayıtlarının dondurulmasına ve kayıt dondurulan sürenin azami süreden sayılmamasına karar verildiği,

2.7. Başvuranın Üniversiteye başvuru sonrasında Doğuş Üniversitesi Lisansüstü Eğitim

Enstitüsü Yönetim Kurulunun 17.02.2020 tarih ve sayılı toplantı kararı ile kesin kayıt yaptırmaya hak kazandığı, başvuranın 06.04.2020 tarihli kayıt sildirme talepli dilekçesini sunduğu tarihe kadar Üniversiteden eğitim aldığı,

2.8. Başvuranın kayıt sildirme dilekçesinin Üniversite tarafından işleme alınarak 10.04.2020 tarih ve karar sayılı yönetim kurulu toplantısında kaydının Doğuş Üniversitesi

Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 52 nci maddesinin a fıkrası uyarınca oy birliği ile silindiği,

2.9. Üniversiteye ait resmi internet sitesinde ilan edilen akademik takvimde belirtildiği üzere derslerin başlangıç tarihinin 10.02.2020 tarihi olduğu, başvuranın 06.04.2020 tarihli kayıt sildirme talepli dilekçesi üzerine 14.04.2020 tarihinde kaydının silindiği,

2.10. Söz konusu kaydın silinmesi işlemi ve bu işleme dayalı bedel iadesi işlemlerinin tamamen yasaya ve yönetmeliklere uygun şekilde gerçekleştirildiği, Doğuş Üniversitesi Lisansüstü

Programlar İçin Ücret İade Uygulama Esasları’nın “Tezli – Tezsiz ve Doktora Programlarında

Kayıt Silme Ücret İadesi Esasları” başlıklı 6 ncı maddesinde; “a) Akademik takvimde belirtilen derslerin başlangıç tarihine kadar tezli – tezsiz yüksek lisans, doktora programlarında %10 kesinti ile ücret iadesi yapılır.

b) Eğitimin 1. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde %40 kesinti ile ücret iadesi yapılır, c) Eğitimin 2. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde %80 kesinti ile ücret iadesi yapılır, d) Eğitimin 3. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde herhangi bir ücret iadesi yapılmamaktadır.” hükmünün yer aldığı ve ücret iadelerinin ne şekilde yapılacağının görüleceği,

2.11. Yukarıda bahsi geçen yönerge hükmüne göre yıllık mali kayıt yapıldıktan sonra ve eğitimin 1. dönemi içerisinde kayıt sildirme talebinde bulunan tüm lisansüstü öğrencilerine %40 kesinti ile ücret iadesi yapıldığı,

2.12. Bahar Dönemi derslerinin başlangıç tarihinin 10.02.2020 tarihi olduğu, başvuranın

06.04.2020 tarihinde kayıt sildirme dilekçesi verdiği, 14.04.2020 tarihinde kaydının silindiği,

başvuranın yıllık mali kayıt yaptırdığı ve 1. dönem içerisinde kayıt sildirme talebinde bulunduğu,

2.13. Başvuranın kayıt olduğu Klinik Psikoloji Doktora Bölümünün ücretinin 42.500,00 TL olduğu, taksitle üniversiteden hizmet satın aldığı, toplam hizmet bedelini 16.03.2020 tarihinde başlamak ve müteakip ayların 16. günlerinde 36 eşit taksit halinde Türk Ekonomi Bankasına belirtilen şekil ve şartlarda yatırmak üzere anlaştığı,

2.14. Yukarıda bahsedildiği başvuranın kayıt sildirme dilekçesi akabinde Doğuş Üniversitesi

Lisansüstü Programlar İçin Ücret İade Uygulama Esasları’nın 6/b maddesi gereği anlaşılan ücret üzerinden %40 kesinti yapılarak (17.000 TL kesinti yapılmasına) başvurana iade edilmesine karar verildiği ve ödeme detaylarının yeniden düzenlendiği,

2.15. Tüm bu sebeplerle başvuranın Covid-19 döneminde kayıt dondurma hakkı bulunmaktayken kendi isteği ile 1. eğitim-öğretim dönemi içerisinde kayıt sildirme talebi sonucunda kaydının silinmesi ve Doğuş Üniversitesi Lisansüstü Programlar İçin Ücret İade

Uygulama Esasları doğrultusunda yapılan ücret kesintisinde hukuka aykırı bir durum bulunmadığı

Belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;

3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,

3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

3.3. “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130 uncu maddesinde; “… Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile vakıflar tarafından, Devletin gözetim ve denetimine tabi yükseköğretim kurumları kurulabilir… Vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları, mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden, Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları için Anayasada belirtilen hükümlere tabidir.”

4. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 14.6.1973 tarihli ve 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun “Yükseköğretimin paralı oluşu” başlıklı 38 inci maddesinde; “Yüksek öğretim paralıdır. Başarılı olan fakat maddi imkânları elverişli olmayan öğrencilerin kayıt ücreti, imtihan harcı gibi her türlü öğrenim giderleri burs, kredi yatılılık ve benzeri yollarla sağlanır. Öğrenim harç ve ücretlerinin tutarları ve bunların ödenme tarzları ile burs ve kredilerin tutarları ve bunların veriliş esasları, Maliye Bakanlığı ile birlikle hazırlanacak yönetmelikle tespit edilir. (Bu fıkradaki öğrenim harç ve ücretlerine ilişkin düzenlemenin yönetmelikle yapılmasını öngören kural Anayasa Mahkemesinin 26/3/1974 tarih ve E.1973/32, K. 1974/11 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.) Bazı alanlar için mecburi hizmet karşılığı öğrenci yetiştirilmesi hakkındaki hükümler saklıdır.”,

6. 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun;

6.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Kanun yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar”,

6.2. Ek 9 uncu maddesinde; “(Ek: 17/8/1983 – 2880/32 md.) Vakıf yükseköğretim kurumlarının eğitim – öğretim esasları, öğretim süreleri ve öğrenci hakları ile ilgili hususlar bu Kanun hükümlerine tabidir. Öğrencilerden alınacak ücretler mütevelli heyet tarafından tespit edilir.”

7. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin;

7.1. “Vakıf üniversitesi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Vakıf üniversitesi gelirlerini sadece kendi üniversitelerini ve mülkiyeti üniversitelere ait kurum ve kuruluşları geliştirmek amacıyla harcamak kaydıyla, vakıflar tarafından kanunla kurulmuş bulunan kamu tüzel kişiliğine sahip, yüksek düzeyde araştırma, eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan, fakülte, enstitü, yüksekokul, meslek yüksekokul, destek, hazırlık okulu veya birimleri, benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.”,

7.2. “Mütevelli heyet” başlıklı 20 nci maddesinde; “Vakıf yükseköğretim kurumunun en yüksek karar organı olan mütevelli heyet, vakıf yükseköğretim kurumunun tüzel kişiliğini temsil eder… Mütevelli heyet, yükseköğretim kurumunda görevlendirilecek yöneticiler ve öğretim elemanları ile diğer personelin sözleşmelerini yapar, atamalarını, öğretim elemanı dışındaki personelin terfilerini ve görevden alınmalarını onaylar, yükseköğretim kurumunun bütçesini kabul eder ve uygulamaları izler. Öğrencilerden alınacak ücretleri tespit eder…”,

8. Doğuş Üniversitesi Ana Yönetmeliğinin;

8.1. “Mütevelli heyetin görevleri” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Mütevelli

Heyetinin görevleri şunlardır:

a) Üniversite organlarınca hazırlanan yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemleri inceleyerek karara bağlamak ve Yükseköğretim Kurulunun onayına sunmak, …

e) Öğrencilerden alınacak ücretleri tespit etmek,…”,

8.2. “Gelir kaynakları” başlıklı 33 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Üniversitenin gelir kaynakları şunlardır; …c) Öğrencilerden alınacak ücretler…”,

9. Doğuş Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin “Kayıt silme” başlıklı 52 nci maddesinin 1/a maddesinde; “İlgili enstitü yönetim kurulu kararı ile a) Kendi isteği ile kaydını sildirmek isteyen… öğrencilerin kayıtları silinerek Üniversite ile ilişikleri kesilir.”

10. Doğuş Üniversitesi Lisansüstü Programlar İçin Ücret İade Uygulama Esasları

Yönergesi’nin 6 ncı maddesinde;

“a) Akademik takvimde belirtilen derslerin başlangıç tarihine kadar tezli – tezsiz yüksek lisans, doktora programlarında %10 kesinti ile ücret iadesi yapılır.

b) Eğitimin 1. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde %40 kesinti ile ücret iadesi yapılır, c) Eğitimin 2. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde %80 kesinti ile ücret iadesi yapılır, d) Eğitimin 3. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde herhangi bir ücret iadesi yapılmamaktadır.”

Hükümleri düzenlenmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

12. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Doğuş Üniversitesi Klinik Psikoloji

Doktora Programında 21.02.2020-06.04.2020 tarihleri arasında geçen 6 haftalık öğrenciliğini pandemi nedeniyle sonlandırmak zorunda kaldığını, tarafına borç çıkarılan 7 taksiti ödediğini, ilişiğinin kesilmesinden sonra Üniversite tarafından program toplam ücreti 42.500,00

TL’nin %40’ı olan 17.000 TL’yi ödemek zorunda olduğunun belirtildiğini, pandemi sürecinde maddi yetersizlik yaşadığı için mücbir sebeple eğitimini yarıda bıraktığını, kayıt sırasında imzaladığı sözleşmenin 10 uncu maddesinde ne mücbir sebebe dayanan kayıt silmeye ilişkin ne de tutar iadesinin ne kadar olacağına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunduğunu belirterek ödemelerinin durdurulmasını, ödediği 7 taksitin tarafına iade edilmesini ve kalan 8 taksit tutarındaki borcunun silinmesini talep etmiştir.

13. Konuyla ilgili olarak Doğuş Üniversitesi Rektörlüğünden istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden gelen cevapta özetle; başvuranın Covid-19 döneminde kayıt dondurma hakkı bulunmaktayken kendi isteği ile 1. eğitim dönemi içerisinde kayıt sildirme talebi sonucunda kaydının silinmesi ve Doğuş Üniversitesi Lisansüstü Programlar İçin Ücret İade

Uygulama Esaslarının “Tezli – Tezsiz ve Doktora Programlarında Kayıt Silme Ücret İadesi

Esasları” başlıklı 6/b maddesinde yer alan “Eğitimin 1. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde %40 kesinti ile ücret iadesi yapılır.” hükmü çerçevesinde yapılan ücret kesintisinde hukuka aykırı bir durum bulunmadığı ifade edilmiştir.

14. Yukarıda anlatılanlar çerçevesinde uyuşmazlık, başvuranın pandemi döneminde maddi yetersizlik yaşadığı iddiasıyla kaydını sildirme talebinde bulunması üzerine Doğuş Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen toplam hizmet bedelinin %40’ına tekabül eden 17.000 TL ücret kesintisinin hukuka uyarlığı noktasında düğümlenmektedir.

15. Somut olayda başvuranın 17.02.2020 tarihinde kayıt olduğu, Klinik Psikoloji Doktora programından kendi isteğiyle kaydını sildirmek için 06.04.2020 tarihinde dilekçe verdiği, dilekçesine istinaden 14.04.2020 tarihinde kaydının yönetim kurulu tarafından oy birliği ile silindiği, kayıt silme işlemi neticesinde Doğuş Üniversitesi Lisansüstü Programlar İçin Ücret

İade Uygulama Esasları’nın 6/b maddesi çerçevesinde programın toplam ücreti olan 42.500,00

TL’den %40 oranında (17.000,00 TL) kesinti yapılarak kalan bedelin başvurana iade edildiği, başvuranın ise pandemi nedeniyle zorluklar yaşadığını ve mücbir sebebin gündeme geldiğini belirttiği, bu nedenle de bahsi geçen ücret kesintinin yapılmaması gerektiğini iddia ettiği görülmüştür.

16. “Özel hukukta mücbir sebep, bir borcun veya genel bir davranış yükümlülüğünün yerine getirilmesini engelleyen, borçlunun işletme faaliyetiyle ilgisi olmayan, öngörülemez ve kaçınılamaz bir olay olarak tanımlanmaktadır. Bir olayın mücbir sebep sayılması için gereken unsurlar; haricilik, kaçınılamazlık ve öngörülemezliktir.” (Turan Yıldırım, “Danıştay

Kararlarında Mücbir Sebep Kavramı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk

Araştırmaları Dergisi, 2019, c. 25, s. 2, ss. 1520-1538.) Mücbir sebebin haricîliği ifadesinden borcun ifasını engelleyen olayın kaynağının borçlunun faaliyet sahasının dışında bulunması anlaşılmaktadır. Böylece belirli bir faaliyetin tipik riskleri mücbir sebep sayılmamaktadır.

Örneğin, borcun ifası için gerekli finansal imkân ve araçlara (mesela paraya) sahip olmamak, haricî bir engel sayılmamaktadır. Kaçınılmazlık borçlunun ifayı engelleyen olaydan ve onun sonuçlarından kaçınmasının beklenememesi, öngörülemezlik ise sözleşme kurulduğu sırada, borcun ifasına engel olabilecek bir olayın meydana gelebileceğine ilişkin gerçekçi bir ihtimali öngörmesinin beklenememesi anlamına gelmektedir.

17. Covid-19 salgınının mücbir sebep sayılabilmesi için Covid-19 salgını ile olay arasında sözleşmeden doğan borcunu yerine getirmeyi etkin bir şekilde imkânsız kılan bir nedensellik bağının bulunması gerekmektedir. Bu noktada da hem somut olayın özellikleri irdelenmeli hem de azami çaba doktrini uyarınca mücbir sebebin sözleşme üzerindeki etkisinin üstesinden gelebilmek için çaba gösterilmeli, alternatif ifa yollarının olup olmadığı incelenmelidir. Alternatif ifa yolları varsa ve borçlu bu yolları kullanmıyorsa mücbir sebep varlığını ileri süremeyecektir. Diğer yandan borçlu mücbir sebebin meydana gelmesinden itibaren karşı tarafa derhal veya zamanında talebini iletmeli ve mücbir sebebin borcun ifa edilememesine nasıl sebep olduğuna ilişkin tevsik edici belge sunarak ispat yükümlülüğünü yerine getirmelidir.

18. Bu kapsamda başvuran başvuru dilekçesinde, her ne kadar pandemi dolayısıyla yaşadığı maddi zorluk sebebiyle kaydını sildirmek zorunda kaldığını ve kayıt sırasında imzalanan sözleşmede mücbir sebep nedeniyle kayıt silmeye ilişkin bir madde bulunmadığını belirtse de idareden talep edilen bilgi ve belgelere bakıldığında; başvuranın 06.04.2020 tarihli kayıt silme talepli dilekçesinde “ailevi nedenler” sebebiyle kaydının silinmesini talep ettiği, böylelikle kayıt silme sebebi olarak Covid-19 salgınını göstermediği gibi idareye pandemi nedeniyle yaşadığı maddi zorluğu ispat edici bir evrak da sunmadığı (örneğin; iş yerinin kapatılması ve çalışma imkânının ortadan kalkması vb.), bu noktada sözleşmeden doğan borcunu yerine getirmeyi etkin bir şekilde imkânsız kılan bir nedensellik bağının da bulunmadığı anlaşılmıştır.

19. Diğer yandan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından 01.04.2020 tarihinde yayımlanan kararlar arasında ve ilgili mevzuat içeriğinde Covid-19 salgınının mücbir sebep olarak değerlendirildiğine ilişkin bir ifadenin yer almadığı, bunun yerine “…koronavirüs salgını nedeniyle önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyde öğrenim gören öğrenciler, talep etmeleri halinde 2019-2020 Eğitim Öğretim yılı bahar döneminde kayıtlarını dondurabilecek.

Kayıt dondurulan süre, azami süreden sayılmayacak.” ifadesinin bulunduğu, bu süreçte öğrencilere kayıt dondurma imkânının tanındığı ancak buna rağmen başvuranın kayıt dondurmak yerine kendi isteğiyle kaydının silinmesini talep ettiği, bu noktada Doğuş

Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin “Kayıt silme” başlıklı 52 nci maddesinin 1/a maddesinde yer alan “İlgili enstitü yönetim kurulu kararı ile a) Kendi isteği ile kaydını sildirmek isteyen… öğrencilerin kayıtları silinerek Üniversite ile ilişikleri kesilir.” hükmüne göre işlem tesis edildiği, kayıt silme neticesinde gerçekleştirilen ücret kesintisi ve iadesinin ise Doğuş Üniversitesi Lisansüstü Programlar İçin Ücret İade Uygulama Esasları’nın

“Tezli – Tezsiz ve Doktora Programlarında Kayıt Silme Ücret İadesi Esasları” başlıklı 6/b maddesinde yer alan “Eğitimin 1. dönemi içerisinde kayıt sildirme taleplerinde %40 kesinti ile ücret iadesi yapılır.” hükmü çerçevesinde gerçekleştirildiği, bu noktada ilgili mevzuat hükümlerine göre gerçekleştirilen işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

20. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Doğuş Üniversitesi Klinik Psikoloji Doktora

Programına 17.02.2020 tarihinde kayıt yaptırdığı, program ücreti olan 42.500,00 TL’yi 36 eşit taksit halinde ödemeyi taahhüt ettiği ancak 06.04.2020 tarihli dilekçesiyle Üniversiteden “ailevi nedenler” sebebiyle kaydının silinmesini istediği, bu süreçte tarafına borç çıkarılan 7 taksiti ödediği, 14.04.2020 tarihinde Üniversite Yönetim Kurulu kararıyla ilişiğinin kesildiği, bunun üzerine 1. eğitim-öğretim döneminde kaydının silinmesini talep ettiği için Doğuş Üniversitesi

Lisansüstü Programlar İçin Ücret İade Uygulama Esasları’nın 6/b maddesi gereği anlaşılan ücret üzerinden %40 kesinti yapılarak (17.000 TL) başvurana iade edilmesine karar verildiği ve ödeme detaylarının yeniden düzenlendiği, başvuranın Kurumumuza yaptığı başvurusunda pandemi nedeniyle maddi zorluk yaşadığı ve mücbir sebebin gündeme geldiğinden bahisle kaydının silinmesini talep ettiğini belirttiği ancak Üniversiteye verdiği dilekçede böyle bir ifadenin yer almadığı, ayrıca hal böyle olsa bile mücbir sebebin borcun ifa edilememesine nasıl sebep olduğuna ilişkin tevsik edici belge sunarak ispat yükümlülüğünü yerine getirmediği, bu nedenle de başvuranın talebinin reddi işleminde ilgili mevzuata, hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

21. 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İlgili idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği, “makul sürede karar verme” ve

“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı diğer yandan şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

22. Diğer yandan başvuranın kayıt sırasında imzaladığı sözleşmede mücbir sebep maddesinin bulunmadığı iddiası dosya kapsamında yapılan işlemlere etki etmese de hukuk güvenliği ve belirlilik ilkeleri gereği bireylerin tüm işlem ve eylemlerinde devlete güven duyabilmesi, kanun düzenlemelerinin bireyler ve idare açısından şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, net ve anlaşılır olması gerekmektedir. Birey, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki müeyyidenin veya neticenin bağlandığını ve bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilirse kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını da ona göre belirleyebilir. Bu nedenle sözleşme serbestisi gereği tarafların, hangi durumların mücbir sebep teşkil edeceğini kararlaştırabilmesi sağlıklı bir hukuki işlemin gereğidir. Eğer yapılan sözleşmede mücbir sebebe ilişkin bir madde bulunmuyorsa Covid-19 salgını veya bu salgın kapsamında alınan tedbirlerin sözleşmenin ifasını imkânsız hale getirdiğinin ispatlanması halinde mücbir sebebin gerçekleştiği kabul edilmelidir. Ayrıca bundan sonra yapılacak sözleşmeler bakımından ise Covid-19’un öngörülemezliği gerekçesiyle bu salgının mücbir sebep olarak gösterilmesi ihtimali zayıflamakla birlikte salgının öngörülemez etkilerinin ortaya çıkması halinde taraflarca hukuk güvenliğinin sağlanması için sözleşmeye uyarlama kayıtları konulması ve mücbir sebebin sonuçlarının açıkça sözleşme metninde yer alması için gerekli düzenlemelerin yapılması ve ona göre işlem tesis edilmesi hususlarının idare tarafından dikkate alınabileceği değerlendirilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve DOĞUŞ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi