|
ÖZET: Başvuran, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi’nde çalıştığı süre zarfında lojman kullanımına ilişkin işgaliye bedelinin iadesini talep etmiştir. İdari Yönergeye göre, yapılandırma nedeniyle ayrılan memurlar için lojmanın geç boşaltılması durumunda cezai bedel ödenmesi gerektiği belirtilse de, başvuranın durumunun bu yönerge kapsamına girmediği ve Anayasa’nın eşitlik ilkesine dayanarak aynı hukuki durumda bulunanların aynı kurallara tabi olması gerektiği vurgulanmıştır. 7330 sayılı Kanun’un 8. maddesi gereği, başvuranın Kamu Konutları Kanunu’na tabi olmadığı ve dolayısıyla işgaliye bedeli tahsil edilmesinin hukuki dayanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Sonuç olarak, başvurunun kabulü ile işgaliye bedelinin tahsil edilmesi işleminin hukuka aykırı olduğu belirlenmiş ve bu bedelin iadesi tavsiye edilmiştir. İdarenin, hukuki güvenlik ilkesine uygun hareket etmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu karar, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1408-S.23.2405
BAŞVURU NO : 2022/17774
KARAR TARİHİ : 02/02/2023
TAVSİYE KARARI
,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MAKİNA VE KİMYA ENDÜSTRİSİ KURUMU GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : İşgaliye bedelinin iadesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 02/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunda (MKE) mühendis olarak çalışmakta iken, 03.07.2021 tarihinde yapılandırma sonucu Şirketin teklifini kabul etmeyerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından atamasının Kırıkkale Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl
Müdürlüğüne yapıldığını, Kurumda çalışırken görev ihtisaslı lojmanda oturduğunu, fakat kurumun yapılandırılması ve kendisinin de kurumda kalmaması nedeniyle Şirket tarafından 6 ay lojmanda oturma izni verildiğini, 6 aylık oturma izninin 03/07/2022 tarihinde dolduğunu ancak hem kendisinin hem de eşinin çalıştığı kurumlardan başka illere tayin olma durumları olması nedeniyle iki defa ev taşımanın getireceği maddi ve manevi külfeti düşünerek lojmanı boşaltamadığını, MKE AŞ. tarafından sayılı yazı ile lojmanı boşaltmadığı takdirde hem Kamu Konut Yönetmeliğine ve MKE AŞ. İdari İşler Yönergesine istinaden 3 kat cezalı lojman kira bedelinin işgaliye bedeli adı altında alınacağının tarafına bildirildiğini, lojman süresi 03/07/2022 tarihinde bitmesine rağmen bu yazıyı 25.07.2022 tarihinde teslim aldığını, işgaliye bedelinin tebliğ tarihi olan 25/07/2022 tarihinden itibaren hesaplanması gerekirken, 03/07/2022 tarihinden itibaren hesaplanarak tahsil edilmesinin hukuki öngörülebilirlik ilkesine aykırı olduğunu, ilişik kesme işlemleri esnasında Kamu Lojman Yönetmeliğinde öngörülen işgaliye bedeline ilişkin hükmünün Danıştay 2. Dairesi tarafından iptal edildiğini ifade ederek itirazda bulunmak suretiyle, işgaliye bedeli alınmaksızın 15/09/2022 tarihinde tüm borçlarını ödeyerek ilişiğini kestiğini, ancak Şirketin E.107839 sayılı yazısı ile MKE’nin AŞ olduğu, yapılandırma Kanunu gereği Kamu Konut Lojman ve Kanunlarından muaf olduğu, şirketin İdari işler
Yönergesinin 10. maddesinde lojmanın geç teslim edilmesi halinde 3 kat cezalı işgaliye bedeli ödeneceğinin öngörülmüş olması nedeniyle 3006,72 TL işgaliye bedeli ödemesi gerektiğinin bildirildiğini, MKE AŞ’nin
İdari İşler Yönergesinin 10. Maddesinde “Bu Yönerge kapsamına giren lojmanlarda oturan çalışanlar; emeklilik, istifa, lojman süresi dolma ve benzeri durumlarda görevin son bulduğu tarihten itibaren bir ay içinde konutu boşaltmak ve anahtarları, yetkili birime vermek zorundadır. Birinci fıkrada yer alan konutun boşaltılmasını gerektiren bir değişiklik meydana geldiği durumda, çalışanın talebi üzerine en fazla 3 aya kadar süre uzatımı sağlanabilir. Ancak bu süre zarfında kira bedeli, mevcut kira bedelinin 3 katı ödenir. ” hükmünün yer aldığını, aynı Yönergenin 4. Maddesinde ise “Çalışan” ibaresinin “MKE A.Ş’de 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilen aylık ve saatlik ücretli çalışanları,” olarak tanımlandığını, ayrıca yapılandırma sonucu kurumdan ayrılan memurlar için ise Geçici 1. Maddede ;”7330 sayılı Kanun kapsamında
Şirketten ayrılan çalışanlar ayrıldıkları tarihten itibaren 6 ay içerisinde oturmuş oldukları şirkete ait konutları boşaltırlar. Bu süre zarfında lojman kirası ve diğer masraflar son aylık kira ve masraflar ödemesine göre hesaplanır. Kira ve diğer masraflar ayın on beşinden itibaren 5 gün içinde ödenmesi zorunludur. Aksi halde yasal yollarla tahsil edilir.” Hükmüne yer verildiğini, İdari İşler Yönergesinde öngörülen, şirkette özel iş kanununa göre çalışan kavramı kapsamında olmadığını, ayrıca söz konusu yönergenin Geçici 1’inci maddesinde Kurumdan yapılandırma nedeniyle ayrılan memurun lojmanı geç boşaltması halinde herhangi bir cezai bedel ödeyeceğine dair hüküm de bulunmadığını, Kamu Lojman Yönetmeliğinde öngörülen işgaliye
bedeline ilişkin hükmünün Danıştay 2. Dairesi tarafından iptal edilmiş olması sebebiyle işgaliye bedeli alınmasının hukuki dayanağı da olmadığını iddia ederek, ödemiş olduğu işgaliye bedelinin yasal faizi ile birlikte tarafına iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Makine ve Kimya
Endüstrisi Anonim Şirketi Hukuk Direktörlüğü tarafından gönderilen 10/01/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda;
2.1. 7330 sayılı Kanunun 8. Maddesi uyarınca, Şirketin 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu hükümlerine tabi olmadığı, bu kapsamda, Şirketin Kamu Konutları Kanunundan muafiyeti gereği Kamu Konutları Kanunu ve
Kamu Konutları Yönetmeliği hükümlerinin Şirketi bağlayıcılığının bulunmadığı, Makine ve Kimya Endüstrisi
Anonim Şirketi İdari İşler Yönergesinin geçici 1. Maddesinde, 7330 sayılı Kanun kapsamında Şirketten ayrılan çalışanlara, ayrıldıkları tarihten itibaren 6 ay içerisinde oturmuş oldukları Şirkete ait konutları boşaltmaları gerektiğinin hükme bağlandığı, aynı Yönergenin “Konuttan Çıkma ve Konutların Yönetimi” başlıklı 10.
Maddesinde, “Bu Yönerge kapsamına giren lojmanlarda oturan çalışanların konutun boşaltılmasını gerektiren bir değişiklik meydana geldiği durumda, çalışanın talebi üzerine en fazla 3 aya kadar süre uzatımı sağlanacağı; ancak bu süre zarfında mevcut kira bedelinin 3 katı ödeneceği” hükmünün düzenlendiği, bu hüküm uyarınca, 7330 sayılı Kanun kapsamında Şirketten ayrılan çalışanlardan 6 aylık konut boşaltma süresini aşmalarını müteakip 3 katı tutarında kira bedeli tahsil edildiği,
2.2. 25.10.2021 tarihli Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi İdari İşler Yönergesinin 04.11.2021 tarih ve sayılı üst yazı ile Şirketin tüm Fabrika/İşletme Müdürlükleri ile paylaşıldığı, adı geçen personelin,
03.01.2022 tarihinde Şirket ile ilişiğini kestiği, buna bağlı olarak personelin Yönerge kapsamında 6 ay içinde
lojmanı boşaltması gerektiği, aksi halde aynı Yönergenin 10. maddesi gereği işlem uygulanacağı hususunda bilgisi bulunduğu, başvuranın, konutu boşaltması için 08.05.2022 Tarihli Sayılı ve 06.07.2022 Tarihli ve Sayılı yazılar ile uyarıldığı, Şirkette çalışmış biri olması, bahse konu yazıların başkaca kişiler tarafından görülmemesi adına elden teslim edilmek istendiği ancak kişinin teslim almaktan imtina ettiği, yine de ilgili yazılar kişiye şifahen bildirilerek uyarıldığı, nihayetinde adı geçen kişinin, lojman konutunu
15.09.2022 tarihinde boşalttığı, şikayete konu işlem hususunda 22.07.2022 Tarih ve sayılı yazının,
kişinin atandığı Kuruma kendisine tebliğ edilmek üzere gönderildiği,
2.3. Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi İdari İşler Yönergesinin geçici 1. maddesinde, yapılandırma nedeniyle ayrılan memurun lojmanı geç boşaltması halinde cezai bedel ödeneceğine dair hüküm bulunmamasına karşılık Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi gereği aynı hukuki durumda bulunanların aynı kurallara tabi olması gerektiğinden Yönergenin 10. maddesinin, başvurana da uygulandığı,
2.4. Başvuran, kendisinden 3 katı tutarında kira bedeli kesilmesinin Danıştay 2. Dairesinin Esas
Sayılı kararına da aykırı olduğunu iddia etse de ilgili karara konu Kamu Konutları Yönetmeliğinin değişik 34.
maddesinin 3. fıkrası “işgaliye bedeli” kesilmesine ilişkin olup, söz konusu karar ile anılan hükmün yürütmenin durdurulmasına; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun Esas ve 01.04.2021 tarihli sayılı ilamı ile de ilgili fıkranın iptaline karar verildiği, ancak 7330 sayılı Kanunun “Muafiyet” başlıklı 8. maddesinde, Şirketin 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu hükümlerine tabi olmadığının düzenlendiği,
2.5. Şikâyet konusu talebe ilişkin olarak başvuran veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı,
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı
74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
/
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 7330 sayılı sayılı Makine Ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanunun,
5.1.“Muafiyet” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Şirket ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası Şirkete ait olan iştirakler… 9/11/1983 tarihli ve 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu, … hükümlerine tabi değildir. …”,
5.2. “Personele yönelik geçiş hükmü” başlıklı Geçici 1 inci maddesinde, “(1) Makina ve Kimya Endüstrisi
Kurumunda istihdam edilen 4857 sayılı Kanuna tabi personel ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi personel mevcut statüleri ve unvanlarına ilişkin sosyal ve özlük haklarıyla
Şirkette istihdam edilmeye devam edilir. … Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi müteakip altı aylık sürenin sonundan itibaren Şirkette özel hukuk hükümlerine tabi olmayan personel çalıştırılamaz.
…
(4) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışan personelden, Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Şirket ile sözleşme imzalamayı kabul etmeyenler, üç farklı il tercihi alınarak, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek üzere Yönetim Kurulunca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirilir.
Bildirilen personelin atama teklifleri, kamu personeli bilgi sisteminin bulunduğu kurumla gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet ihtiyaçları ve personelin il tercihleri göz önünde bulundurularak 4046 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde gerçekleştirilir ve söz konusu personel hakkında anılan madde hükümleri uygulanır. …”
6. Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi İdari İşler Yönergesinin,
6.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde, “(1) Bu Yönergede geçen; a)Çalışan: MKE A.Ş.de 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilen aylık ve saatlik ücretli çalışanları, … ifade eder. ”
6.2. “Konuttan Çıkma ve Konutların Yönetimi” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Bu Yönerge kapsamına giren lojmanlarda oturan çalışanlar; … lojman süresi dolma ve benzeri durumlarda görevin son bulduğu tarihten itibaren bir ay içinde konutu boşaltmak ve anahtarları, yetkili birime vermek zorundadır.
Birinci fıkrada yer alan konutun boşaltılmasını gerektiren bir değişiklik meydana geldiği durumda, çalışanın talebi üzerine en fazla 3 aya kadar süre uzatımı sağlanabilir. Ancak bu süre zarfında kira bedeli, mevcut kira bedelinin 3 katı ödenir.
…”
6.3. Geçici 1’inci maddesinde, “(1) 7330 sayılı Kanun kapsamında Şirketten ayrılan çalışanlar ayrıldıkları tarihten itibaren 6 ay içerisinde oturmuş oldukları şirkete ait konutları boşaltırlar. Bu süre zarfında lojman kirası ve diğer masraflar son aylık kira ve masraflar ödemesine göre hesaplanır. Kira ve diğer masraflar ayın on beşinden itibaren 5 gün içinde ödenmesi zorunludur. Aksi halde yasal yollarla tahsil edilir. ”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ve tavsiyede bulunulması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, ödemiş olduğu işgaliye bedelinin yasal faizi ile birlikte tarafına iadesini talep etmektedir.
9. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim
Şirketi İdari İşler Yönergesinin geçici 1. maddesinde, yapılandırma nedeniyle Şirketten ayrılan memurun lojmanı geç boşaltması halinde cezai bedel ödeneceğine dair hüküm bulunmamasına rağmen Anayasanın 10.
maddesi ile teminat altına alınan eşitlik ilkesi uyarınca aynı hukuki durumda bulunanların aynı kurallara tabi olması gerektiği gerekçesiyle Yönergenin 10. Maddesinin başvurana da uygulandığı anlaşılmaktadır.
10. 7330 sayılı sayılı Kanunun 8 inci maddesinde; Şirketin, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu, hükümlerine tabi olmadığı düzenlenmekte, Geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrasında, Makina ve Kimya Endüstrisi
Kurumunda istihdam edilen 4857 sayılı Kanuna tabi personel ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi personelin mevcut statüleri ve unvanlarına ilişkin sosyal ve özlük haklarıyla
Şirkette istihdam edilmeye devam edileceği, ancak, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi müteakip altı aylık sürenin sonundan itibaren Şirkette özel hukuk hükümlerine tabi olmayan personel çalıştırılamayacağı öngörülmekte, dördüncü fıkrasında ise, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Makina ve
Kimya Endüstrisi Kurumunda 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışan personelden, Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Şirket ile sözleşme imzalamayı kabul etmeyenlerin, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek üzere Yönetim Kurulunca Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirileceği hüküm altına alınmaktadır. Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim
Şirketi İdari İşler Yönergesinin, 4 üncü maddesinde, çalışan: MKE A.Ş.de 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilen aylık ve saatlik ücretli çalışanlar olarak tanımlanmakta, 10 uncu maddesinde; bu Yönerge kapsamına giren lojmanlarda oturan çalışanların, lojman süresinin dolması halinde, görevin son bulduğu tarihten itibaren bir ay içinde konutu boşaltmak ve anahtarları, yetkili birime vermek zorunda oldukları, birinci fıkrada yer alan konutun boşaltılmasını gerektiren bir değişiklik meydana geldiği durumda, çalışanın talebi üzerine en fazla 3 aya kadar süre uzatımı sağlanabileceği, ancak bu süre zarfında kira bedelinin, mevcut kira bedelinin 3 katı tutarında ödeneceği hükme bağlanmakta, Geçici 1’inci maddesinde ise, 7330 sayılı Kanun kapsamında Şirketten ayrılan çalışanların ayrıldıkları tarihten itibaren 6 ay içerisinde oturmuş oldukları şirkete ait konutları boşaltacakları, bu süre zarfında lojman kirası ve diğer masrafların son aylık kira ve masraflar ödemesine göre hesaplanacağı, kira ve diğer masrafların ayın on beşinden itibaren 5 gün içinde ödenmesinin zorunlu olduğu düzenlenmektedir.
11. Somut olayda, başvuranın 7330 sayılı Kanunun Geçici 1 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, anılan
Kanunun yürürlüğe girdiği 03/07/2021 tarihinden itibaren altı ay içinde Şirket ile sözleşme imzalamayı kabul etmeyerek, 03.01.2022 tarihinde Şirket ile ilişiğini kestiği, ancak Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi
İdari İşler Yönergesinin Geçici 1 inci maddesi uyarınca 6 ay daha Şirket konutunda oturmaya devam ettiği, 03/07/2022 tarihinde söz konusu konutu boşaltması gerekirken, 15/09/2022 tarihinde boşalttığı görülmektedir.
12. Hukuk devleti, insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasaya ve hukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan Devlettir. (AYM, E. 2002/38, K.
2002/89, KT: 08.10.2002) Bu kapsamda, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları doğrultusunda hareket etmesi kuşkusuz hukuk devleti ilkesinin gereklerinden birini teşkil etmektedir.
13. Ayrıca, Anayasa Mahkemesinin 06.08.2008 tarihli ve E. 2007/105, K. 2008/75 sayılı kararında, “Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesi zorunlu koşullardandır. Statü hukukuna ilişkin düzenlemelerde istikrar, belirlilik ve öngörülebilirlik göz önünde bulundurularak ‘hukuki güvenlik’ sağlanır. Bireyin insan olarak varlığının korunmasını amaçlayan hukuk devletinde vatandaşların hukuk güvenliğinin sağlanması zorunludur.” İfadelerine yer verilerek hukuki güvenlik ilkesinin, hukuk devletinin zorunlu bir koşulu olduğu belirtilmiştir.
14. Yukarıda yer verilen yargı kararlarında da ifade edildiği üzere, hukuki güvenlik, hukuk devleti ilkesinin unsurlarından birini teşkil etmektedir. İlgili idarece, her ne kadar, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi
İdari İşler Yönergesinin 04.11.2021 tarih ve sayılı üst yazı ile Şirketin tüm Fabrika/İşletme
Müdürlükleri ile paylaşıldığı, dolayısıyla başvuranın 6 ay içinde lojmanı boşaltmaması halinde söz konusu
Yönergenin 10. Maddesi uyarınca işlem tesis edileceği hususunda bilgisi bulunduğu ileri sürülmekte ise de, anılan Yönergenin 10 uncu maddesinde lojmanlarda oturan çalışanların lojman süresinin dolması halinde, görevin son bulduğu tarihten itibaren bir ay içinde konutu boşaltmak zorunda olduğu, ancak konutun boşaltılmasını gerektiren bir değişiklik meydana geldiği durumda, süre uzatımının sağlanabileceği, süre uzatımı halinde de, kira bedelinin, mevcut kira bedelinin 3 katı tutarında ödeneceğinin öngörüldüğü, bir başka deyişle, bu hükmün lojmanda oturan Şirket çalışanlarına özgü olarak düzenlendiğinin açık olduğu, Şirket çalışanının, anılan Yönergenin 4 üncü maddesi uyarınca 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilen aylık ve saatlik ücretli çalışanları ifade ettiği, ancak başvuranın 03/02/2022 tarihi itibariyle şirket ile ilişkisini kestiği, aynı Yönergenin Geçici 1’inci maddesinde, Şirketten ayrılan çalışanlar için ayrıldıkları tarihten itibaren 6 ay içerisinde daha oturma mühleti verilmiş olmasının başvuranı 4857 sayılı Kanun hükümlerine göre istihdam edilen personel haline getirmeyeceği, söz konusu Yönergenin geçici 1’inci maddesi hükmünün lafzında da belirtildiği üzere, şirketten ayrılan personelin lojmanda oturma süresinin müstakil
bir hüküm ile düzenlendiği ve bu hükümde Şirketten ayrılan personelin süre uzatımı halinde kira bedelinin üç katı tutarında kira bedeli ödeyeceğine ilişkin bir açıklamaya yer verilmediği, ayrıca başvuranın lojmanı boşaltması ihtarını içeren 08/05/2022 tarih ve sayılı, 06/07/2022 tarih ve sayılı yazılarda da kira bedelinin üç katı kadar uygulanacağına ilişkin bir ihtar bulunmadığı hususları dikkate alındığında, ilgili idarenin açıklamasının dayanaktan yoksun olduğu, aksinin kabulünün hukuk devleti ilkesinin unsurlarından biri olan hukuki güvenlik ilkesi ile bağdaşmayacağı değerlendirilmektedir.
15. Öte yandan, her ne kadar ilgili idarece, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi İdari İşler
Yönergesinin geçici 1. maddesinde, yapılandırma nedeniyle ayrılan memurun lojmanı geç boşaltması halinde cezai bedel ödeneceğine dair hüküm bulunmamasına karşılık Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi gereği aynı hukuki durumda bulunanların aynı kurallara tabi olması gerektiği gerekçesiyle Yönergenin 10. maddesinin, başvurana da uygulandığı ifade edilmişse de, Anayasanın 10’uncu maddesi ile teminat altına alınan kanun önünde eşitlik ilkesinin hukuksal durumları aynı olanlar bakımından uygulanabilir bir ilke olduğu, söz konusu ilke ile hukuksal eşitliğin öngörüldüğü, bir başka deyişle bu ilkenin, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme tabi kılınmasını sağlamaya yönelik olduğu açıktır. (Anayasa
Mahkemesinin, 14/03/2019 tarih ve E. 2019/3, K. 2019/12 sayılı kararı). Bu itibarla, anılan Yönergenin 10. Maddesinde öngörülen lojmanın süresinin uzatılması halinde kira bedelinin üç katı tutarında ödeneceğine ilişkin hükmün uygulanması eşitlik ilkesi kapsamında ele alınacak olursa, 03/01/2022 tarihinde ilişiği kesilen ve özel hukuk hükümlerine tabi olmayan başvuran ile söz konusu Yönergenin 10.
Maddesinde sözü edilen 4857 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine tabi Şirket çalışanını aynı hukuki statüde kabul etmeye imkan bulunmadığı, bir başka deyişle, hukuksal durumu Şirket çalışanı ile aynı olmayan başvurana eşitlik ilkesi uyarınca söz konusu Yönergenin 10 uncu maddesinin uygulanamayacağı değerlendirilmektedir.
16. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, yargı içtihatları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak; başvurandan lojman süresinin uzatımı sebebiyle kira bedelinin üç katı tutarında kira bedeli tahsil edilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kırıkkale İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Süre uzatımı nedeniyle kira bedelinin üç katı tutarında kira bedeli tahsil edilmesi işleminin ivedilikle geri alınarak başvuranın mağduriyetinin giderilmesi hususunda MAKİNE VE KİMYA ENDÜSTRİSİ ANONİM
ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
MAKİNE VE KİMYA ENDÜSTRİSİ ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNCE bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana ve gereği için MAKİNE VE KİMYA ENDÜSTRİSİ ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/