|
ÖZET: Başvuru, Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı bir memurun, maaş ödeme protokolü çerçevesinde eksik promosyon ödemesi talebini içermektedir. Başvuran, 11 Aralık 2020’de Sosyal Güvenlik Kurumu’nda memuriyete başladıktan sonra 30 Eylül 2021’de Milli Savunma Bakanlığı’na atandığını belirtmektedir. Daha önceki görevinde 4.400 TL promosyon alırken, Milli Savunma Bakanlığı ile Vakıflar Bankası arasında yapılan protokol gereği 20 Ocak 2023’te 26.000 TL promosyon ödemesi yapılmış, ancak kendisine yalnızca 14.445 TL ödenmiştir. Bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ifade eden başvuran, eksik ödenen tutarın kendisine ödenmesini talep etmiştir.
Milli Savunma Bakanlığı, başvuranın promosyon talebini değerlendirmek üzere Türkiye Vakıflar Bankası’na ilettiğini ve yapılan değerlendirme sonucunda, başvuranın daha önceki kurumundan aldığı promosyonun dikkate alındığını belirtmiştir. Banka, mevcut protokol çerçevesinde başka bir kurumdan promosyon alan personele önceden ödeme yapıldığı gerekçesiyle başvuranın talebini karşılayamayacağını ifade etmiştir. Ancak, başvuranın yeni kurumda görev alması ve yeni bir maaş ödeme protokolüne tabi olması nedeniyle eşitlik ilkesinin ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin kabul edilmesi yönünde tavsiyede bulunmuş ve Milli Savunma Bakanlığı’nın, başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarını ödemesi gerektiğini belirtmiştir. İdarenin, bu karar doğrultusunda 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/11739-S.23.18690
BAŞVURU NO : 2023/4500
KARAR TARİHİ : 15/09/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Maaş ödeme protokolü çerçevesinde promosyon ödemesinin tam olarak yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; 11 Aralık 2020’de Sosyal Güvenlik Kurumunda memuriyete başladığını, akabinde 30 Eylül 2021’de Milli Savunma Bakanlığına Milli Savunma Uzman
Yardımcısı olarak atandığını, halen Milli Savunma Bakanlığında memuriyete devam ettiğini, SGK’da çalıştığı dönemde 4.400,00 TL banka promosyon ödemesi aldığını, Milli Savunma Bakanlığı ile Vakıflar
Bankası arasında yapılan maaş protokolü kapsamında 20 Ocak 2023 tarihinde Milli Savunma Bakanlığı personeline 26.000,00 TL promosyon ödemesi yapıldığını, ancak tarafına 14.445,00 TL promosyon ödemesi yapıldığını, bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek durumunun yeniden değerlendirilmesini ve ekonomik kayıplarının telafi edilmesini teminen maaş ödeme protokolü kapsamında tarafına eksik ödenen promosyon tutarının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca Milli Savunma Bakanlığından 04/07/2023 tarihli ve sayılı yazı ile konuya ilişkin bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Anılan idareden alınan 25/07/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın, 30.09.2021 tarihinde Milli Savunma Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünde Milli
Savunma Uzman Yardımcısı olarak görevine başladığı,
2.2. Başvuranın promosyon talebini içeren dilekçesinin değerlendirilmek üzere Türkiye Vakıflar Bankası
Sancak Şubesine gönderildiği,
2.3. Türkiye Vakıflar Bankası tarafından yapılan değerlendirme sonucunda Bakanlıkları ile Banka arasında yapılan maaş protokolü gereği başka kurumdan promosyon alan personele daha önce ödeme gerçekleştirildiği (SGK Ana Protokol – Promosyon sözleşmesinin bitiş tarihi 16.04.2024), kurumun protokol bitiş tarihi hak ettiği ay sayısı üzerinden promosyon ödemesi yapıldığı, hesaplama yapılırken daha önce promosyon aldığı tutarların değil, promosyon aldığı kurumun protokol bitiş tarihi itibariyle hak ettiği ay sayısı üzerinden hesaplama yapılmakta olduğu, bu çerçevede başvurana 14.445 TL promosyon ödemesinde bulunulduğu,
2.4. Protokole konu maaş ödeme dönemi için mükerrer ödemeye sebebiyet verileceğinden bahisle Türkiye
Vakıflar Bankasının cevabı doğrultusunda başvuranın talebinin karşılanabilir olmadığının mütalaa edildiği,
2.5. Milli Savunma Bakanlığı Maaş Ödeme Protokolünün 26 ncı maddesinde, “…Gerek işbu protokol başlangıcını takip eden ilk toplu maaş / ücret ödemesini müteakip yapılan toplu promosyon ödeme listesinde yer alan KARARGÂH / BİRLİK / KURUM personeline ve gerekse toplu promosyon ödemesi gerçekleştikten sonra KARARGÂH / BİRLİK / KURUM bünyesine dahil olacak KARARGÂH / BİRLİK
/ KURUM personeline, geldiği veya çalışmaya devam ettiği Kurumdan BANKA aracılığı ile promosyon ödemesinde bunulmuş ise, anılan KARARGÂH / BİRLİK / KURUM personeline – tam(peşin) promosyon ödemesi yapılmış ise, promosyon alarak geldiği veya çalışmaya devam ettiği Kurumun protokol bitim tarihi baz alınarak, iş bu protokolün bitim tarihine kadar olan dönem için kıstelyevm usulü hesaplanan promosyon tutarı, alacak kaydı talimatı verilerek BANKA aracılığıyla ilk maaş / ücret ödemesinin yapılması ve
KARARGÂH / BİRLİK / KURUM’ un yazılı talimatının BANKA’ya ulaştığı tarihi takip eden 10 (on) iş günü içerisinde ödenecektir…” hükmünün yer aldığı,
Görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
3.4. 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129 uncu maddesi; “Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa, edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.”,
8.20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran, 1. paragrafta da açıklandığı üzere, naklen tayin ile atandığı Millî Savunma Bakanlığı tarafından, daha önceki çalıştığı Kurumda promosyon alması gerekçe gösterilerek eksik ödenen banka promosyonun tam olarak ödenmesini talep etmektedir.
12. Başvuruya muhatap Milli Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, başvuranın promosyon talebini içeren dilekçesinin değerlendirilmek üzere Türkiye Vakıflar Bankası Sancak Şubesine gönderildiği, banka tarafından yapılan değerlendirme sonucunda Bakanlıkları ile Banka arasında yapılan maaş protokolü gereği başka kurumdan promosyon alan personele daha önce ödeme gerçekleştirildiği (SGK Ana Protokol
– Promosyon sözleşmesinin bitiş tarihi 16.04.2024) ve kurumun protokol bitiş tarihi hak ettiği ay sayısı üzerinden promosyon ödemesi yapıldığı, hesaplama yapılırken daha önce promosyon aldığı tutarların değil, promosyon aldığı kurumun protokol bitiş tarihi itibariyle hak ettiği ay sayısı üzerinden hesaplama yapılmakta olduğu, bu çerçevede başvurana 14.445 TL promosyon ödemesinde bulunulduğu bildirilmiştir.
13. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
14. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden “promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
15. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu
Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım
terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
16. Dosyadaki bilgi ve belgelerden, Milli Savunma Bakanlığı ile Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. arasında 01.01.2023-31.12.2025 dönemi için Maaş Ödemeleri Protokolü imzalandığı, başvuranın söz konusu protokolden önce 30.09.2021 tarihinde ilgili idarede göreve başlanmasına rağmen başvuranın daha önce görev yapmış olduğu idarede 16/04/2024 tarihine kadar promosyon ödemesi (aynı bankadan) almış olması göz önünde bulundurularak ve diğer bakanlık personelinden farklı olarak başvurana eksik promosyon ödemesi (26.000,00 TL – 14.445,00 TL = 11.555 TL) yapılmasına karar verildiği görülmüştür.
17. Öte yandan başvuranın eski görev yerinde 16/04/2024 tarihine kadar ki promosyon ödemesini aldığı, bu görev yerinde aldığı promosyonun başvuranın kurumundan ayrılırken talep edilmediği, yine başvuranın yeni iş yerinde 2023-2026 yılları arasında sözleşme imzalanan ilgili banka şubesinden maaş alacağı, yani söz konusu bankaya yapılan toplu maaş ödemeleri içerisinde başvurana ait maaş ödemelerinin de bulunduğu, ilgili idare tarafından başvuruya ilişkin olarak yapılan değerlendirmede de anılan banka şubesinin bu durumdan faydalanacağının da göz ardı edildiği, bu durumun da başvuranın mağduriyet yaşamasına yol açtığı anlaşılmaktadır.
18. Şu halde yeni bir kurumda göreve başlayan, yeni bir maaş ödeme protokolüne tabi olarak maaş alacak olan personel için, bu protokol kapsamında yapılacak işlemlerde idarenin tüm personele eşit davranma yükümlülüğüne uyması Anayasamızda öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesinin gereğidir. Ayrıca idarenin, başvuranı, ihale şartnamesi düzenlenirken Kurumda çalışan personel sayısına ve Kurumun nakit akışına dahil etmesine rağmen, başvurana promosyon ödemesinde bulunmamasıyla başvuranın mülkiyet hakkının ihlal edildiği kanaatine varılmıştır.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, maaş ödeme protokolünün imzalandığı tarihte Milli
Savunma Bakanlığında kadrolu olarak görev yaptığı halde daha önceki kurumundan almış olduğu promosyonun sözleşme süresi gerekçe gösterilerek eksik promosyon ödenmesi yapılması işleminde hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesi ile “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için MİLLİ
SAVUNMA BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, MİLLİ
SAVUNMA BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi