|
ÖZET: Başvuru, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Başkanlığı ile Türkiye Halk Bankası arasında imzalanan maaş promosyonu sözleşmesi kapsamında, 25.000 TL’lik promosyon tutarının zamanında yatırılmadığı iddiasıyla yapılmıştır. Başvuran, bu tutarın yasal faizi ile birlikte hesabına yatırılmasını ve sözleşmenin tarafına verilmesini talep etmiştir. İlgili idare, başvuruya ilişkin açıklamalarında, promosyon sözleşmesinin 11.04.2022 tarihinde imzalandığını ve 14.05.2025 tarihinde sona ereceğini belirtmiştir. Ek protokol ile bu sürenin 14.08.2026 tarihine kadar uzatıldığı, tüm personele aylık 581,39 TL üzerinden promosyon ödemesi yapılacağı ifade edilmiştir.
İdare, başvuranın taahhütnameyi imzalamaması nedeniyle yalnızca aylık promosyon tutarının yatırıldığını, taahhütnameyi imzalayanların ise promosyon ödemelerini peşin olarak aldığını açıklamıştır. Ayrıca, başvuranın talep ettiği sözleşme ve ek protokolün verilmesi hususunda, idarenin bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirdiği ve bu belgelerin talep edilmesi durumunda imza karşılığında verileceği bildirilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun hukuka ve hakkaniyete uygun olarak reddedilmesine karar vermiştir. Başvuranın talepleri, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, idarenin işleminde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15543-S.23.24470
BAŞVURU NO : 2023/8650
KARAR TARİHİ : 05.12.2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : RADYO VE TELEVİZYON ÜST KURULU BAŞKANLIĞI
Maaş promosyonu hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 16.06.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuru ve eklerinde başvuran özetle; Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Başkanlığı ile Türkiye Halk Bankası arasında imzalanan banka promosyon sözleşmesi kapsamında Türkiye Halk
Bankası tarafından 25.000 TL’lik promosyon tutarının zamanında hesabına yatırılmayan kısmının,
21.01.2023 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte hesabına yatırılmasını ayrıca ilgili
Promosyon Sözleşmesinin ve ek protokolün tarafına verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun çözüme kavuşturulması amacıyla Radyo Ve Televizyon Üst Kurulu Başkanlığından
22.06.2023 tarihli ve yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Radyo Ve Televizyon Üst Kurulu
İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanlığının Kurumumuz kayıtlarına 19.07.2023 tarihinde ulaşan sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Üst kurul ile Türkiye Halk Bankası arasında 11.04.2022 tarihinde imzalanan ve 14.05.2025 tarihinde sona erecek olan maaş ödemesi protokolü kapsamında yapılan promosyon ödemesinin; ekonomik gelişmeler, piyasa fiyatlarındaki artış ve bunlara bağlı olarak promosyon ödemeleri ile ilgili sözleşme yeniliğine giden kamu kurumlarının da uygulamaları dikkate alınarak, Halk Bankasından ek protokol yapılması talep edildiği ve 02.01.2023 tarihinde ek protokol imzalandığı, ek protokolle protokol süresinin
14.08.2026 tarihine kadar uzatıldığı, bu protokol gereğince protokol süresinin bitim tarihine kadar tüm
personele aylık 581,39 TL üzerinden promosyon ödemesi yapılmasının kararlaştırıldığı, anılan protokolün 4.5. maddesinde Bankanın, protokol süresi içerisinde kurumdan ayrılarak maaş ödemeleri bankaları
/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
aracılığıyla yapılamayan personelden kıst usulü hesaplama ile promosyon iadesini talep etme hakkının mevcut olduğunun imza altına alındığı, bankanın bu maddeye istinaden yine maddede belirtilen durumlarda kurumdan ayrılma halinde personele yapılan promosyonun ayrıldığı tarihten itibaren sonraki aylardaki tutarını talep etme hakkı bulunduğu, banka da buna istinaden tüm personelden taahhütname talebinde bulunduğu ve birkaç personel dışında Üst Kurul Başkan ve üyeleri ile tüm personelin bu taahhütnameyi imzalaması neticesinde promosyon ödemelerinin tamamının kişilerin hesaplarına peşin olarak Banka tarafından yatırıldığı, taahhütnameyi imzalamayan personele ise aylık promosyon tutarları yine banka tarafından ilgililerin hesabına yatırıldığı, 2.2.Söz konusu promosyon ödemesi banka promosyonları ile ilgili 2007/21 ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri kapsamında yapıldığı, 2.3. İlgili personelin ek protokol gereği Halk Bankası tarafından tüm personele gönderilen maaş promosyon geri ödeme taahhütnamesini imzalamaktan imtina etmesinden ötürü 21 Ocak 2023 tarihinde 25.000 TL promosyon tutarı yerine, 25.000 TL’nin aylığa tekabül eden 581,39 TL’si banka tarafından ilgilinin banka hesabına yatırılmaya devam ettiği, 2.4. İlgili Banka ile hazırlanan ek maaş promosyonu için Ek Protokol kapsamında Üst Kurul personelinin promosyon ödemesini tam alabilmesi için banka taahhüdünü imzalamış olması gerektiği, 2.5. Banka ile Üst Kurul arasında imzalanan ek protokolün 4.3’üncü maddesi gereğince taahhütnameyi imzalamadan imtina eden ilgilinin banka hesabına aylık promosyon ödemesi yapıldığı, ilgilinin taahhütnameyi imzalamayı kabul ettiği anda ileriye dönük kalan promosyon tutarını peşin alma hakkının devam ettiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.2 “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde, “Devletin temel amaç ve görevleri,
Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
3.3 “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde; “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet,
çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
3.4 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.” 5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 164’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”, 7. 11/01/20211 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun, “Yenileme” başlıklı 133’üncü maddesinde; “Yeni bir borçla mevcut bir borcun sona erdirilmesi, ancak tarafların bu yöndeki açık iradesi ile olur. Özellikle mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni bir alacak senedi ya da yeni bir kefalet senedi düzenlenmesi, tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz.”, 8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin, 8.1. 4’ üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”,
8.2 2’inci maddesinde; “ 2- Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç
kişilik bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır…”
8.3 3’üncü maddesinde; “3- Bankalar ile yapılacak protokollerin süresi iki yıldan az beş yıldan çok
olmayacaktır.”
8.4 5’ inci maddesinde; “5-Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan
hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
8.5 7’nci maddesinde; “7- Genelge çerçevesinde yapılacak uygulamalar kurum personelinin rahatlıkla
bilgi edinebileceği şekilde ilan panoları ve internet siteleri yoluyla ilan edilecek, aleniyet ilkesine titizlikle riayet edilecektir.” 9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin;
9.1 “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında yer
alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
9.2 “Aylıkların bankalar aracılığıyla ödenmesi” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Merkezi yönetim
kapsamında yer alan kamu idarelerinde çalışan kamu görevlileri ile işçilerin aylıkları bankalar aracılığıyla ödenir…”
9.3 “Aylıklardan yapılacak bazı kesintiler” başlıklı 9’ıncı maddesinde; “ Bankalarla yapılacak
protokolde kamu görevlileri ile işçilerin yazılı talebi halinde yapılacak özel kesintilerin aylıklardan kesilmesinin sağlanmasına yönelik hususlara da yer verilebilir. Ancak, söz konusu kesintilere aylık bordrolarında yer verilmez…Kamu görevlileri ile işçilerin talebi halinde, banka hesaplarına aktarılan tutar üzerinden bankaca söz konusu kesintilerin yapılabilmesi, harcama birimi ile banka şubesi arasında yapılacak protokolle kararlaştırılabilir.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; promosyon tutarının zamanında hesabına yatırılmayan kısmının, 21.01.2023 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
birlikte hesabına yatırılmasını ayrıca ilgili Promosyon Sözleşmesinin ve ek protokolün tarafına verilmesini talep etmektedir.
12. Somut olayda; idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
12.1 Radyo Ve Televizyon Üst Kurulu ve Türkiye Halk Bankası arasında 11.04.2022 tarihinde promosyon
sözleşmesi imzalandığı ve söz konusu sözleşmenin 14.04.2025 tarihinde sona ereceği,
12.2 Ancak idare tarafından değişen ekonomik gelişmeler ışığında Halk Bankasından ek
protokol yapılmasının talep edildiği ve 02.01.2023 tarihinde banka ile ek protokol imzalandığı, ek protokolle, protokol süresinin 14.08.2026 tarihine kadar uzatıldığı,
12.3 Bu protokol gereğince protokol süresinin bitim tarihine kadar tüm personele aylık 581,39 TL
(02.01.2023-14.08.2026 tarihleri arası için 25.000 TL üzerinden promosyon ödemesi yapılması kararlaştırıldığı, 12.4. Ek protokolün 4.5 maddesinde bankanın, protokol süresi içerisinde kurumdan ayrılarak maaş ödemeleri bankaları aracılığıyla yapılamayan personelden ayrıldığı tarihten itibaren sonraki aylardaki tutarını talep etme hakkının mevcut olduğu, 12.5. Ek Taahhütnameyi imzalayan personelin promosyon ödemelerinin tamamının kişilerin hesaplarına peşin olarak yatırıldığı, taahhütnameyi imzalamayan personele ise ilk sözleşme uyarınca aylık promosyon tutarlarının yine banka tarafından ilgililerin hesabına yatırıldığı, 12.6. Taahhütnameyi şimdiye kadar imzalamayan personellerin, taahhütnameyi imzalamayı kabul ettiği an itibariyle ileriye dönük kalan promosyon tutarını peşin alma haklarının devam ettiği anlaşılmıştır.
13. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmakla görevli anayasal bir kurumdur.
14. Kurumumuza ulaşan başvuruların konusunu genellikle bireysel mağduriyet iddiaları oluşturmakla birlikte, toplumun çoğunluğunu ilgilendiren ve kamuoyunun gündemini oluşturan konular da Kurumumuza yapılan başvurular arasında yer almaktadır. Kurumumuz söz konusu toplumun çoğunluğunu ilgilendiren ve kamuoyunun gündemini oluşturan konuları da titizlikle inceleyerek karara bağlamaktadır. Örneğin; son dönemde, Kurumumuza bu kapsamda ulaşan başvuruların önemli bir kısmı, kamu çalışanlarının almış olduğu banka promosyonlarının güncellenmesi ve günün ekonomik şartlarına uygun hale getirilmesine ilişkin taleplerden oluşturmaktadır.
15. Kamu çalışanları tarafından Kurumumuza yapılan başvurularda; kamu kurumlarının banka promosyonu sözleşmelerini güncellememesi nedeniyle, yukarıda değinildiği üzere kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı bir unsuru olan banka promosyonlarının son derece düşük kaldığı, konuya ilişkin idarelerin banka promosyonu sözleşmelerini yenilemekten ya da fesih etmekten imtina ettikleri görülmüş
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
olup, bu durumun farklı kamu kurumlarında çalışan personeller arasında farklı uygulamalara neden olabileceği düşünülmektedir.
16. Şöyle ki, 2022 yılı başından itibaren kamu görevlilerinin ücret ödemeleri için bankalara yatırılan parasal miktarların büyük oranda arttığı, bunun yanında, geçmiş dönem itibariyle yapılan anlaşmalar gereği kamu görevlilerine verilen promosyon ödemelerinin çok düşük kaldığı, bu çerçevede; 2022 Temmuz ayı öncesi yapılan banka promosyonu sözleşmeleri ile bu tarihten sonra akdedilen anlaşmalar arasında çok büyük rakamsal farklar oluştuğu görülmektedir.
17. Benzer şekilde bazı kamu kurumlarının personelden gelen şikayetleri dikkate alarak, önceki dönemlerde yapılan banka promosyonu sözleşmelerini fesih ya da güncelleme yoluna giderek personelini mağdur etmeme adına yeni banka promosyonu sözleşmeleri akdettikleri de görülmektedir.
18. Örneğin; Kurumumuza Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığında çalışan personel ile Memur Sendikası tarafından banka promosyon ücretlerinin güncellenmesi talebiyle yapılan başvuru hakkında yapılan incelemeler neticesinde; ilgili Kurum tarafından banka promosyon ücretlerinin güncellenerek başvuranların taleplerinin yerine getirildiği tespit edildiğinden 24/10/2022 tarihinde Dostane Çözüm Kararı verilmiştir.
(24/10/2022 tarihli ve 22.21067 sayılı Dostane Çözüm Kararı)
19. Somut olayda; başvuranın; “promosyon miktarının tamamının yasal faizi ile birlikte verilmesi” talebine ilişkin olarak;
19.1 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 164’üncü maddesinde, madde kapsamına giren personelin
her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı’nın yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün
34 Sıra No’lu Genel Tebliği’nde ise; kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine
yönelik usul ve esaslar belirlenmiştir.
19.2 Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz
konusu mâli haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden, “promosyon” adı verilen ek mâli imkânları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin olarak 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
19.3 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan “Banka Promosyonları” konulu
2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi’nin 1. Maddesinde; “Kamu görevlilerinin aylık ve ücretlerinin Maliye
Bakanlığı Muhasabat Genel Müdürlüğü’nün (6) Sıra Nolu Tebliği’nde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde bankalar vasıtasıyla ödenmesine devam edilecektir.”; 2. maddesinde, “Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç kişilik bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır. Birden fazla birimin aylık ve ücretlerinin birlikte ödenmesi talebinde bulunmaları halinde merkezde üst yönetici, taşrada ise söz konusu birimlerin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından görevlendirilecek ilgili harcama yetkililerinden birinin başkanlığında oluşturulacak üç kişilik bir komisyon tarafından aylık ve ücretlerin ödeneceği banka yukarıdaki esaslara göre tespit edilecektir. Bu şekilde oluşturulacak komisyona ilgili birimlerdeki yetkili sendikalardan bu birimlerin tamamı itibarıyla en fazla üyeye sahip olan sendikadan üye alınacaktır.” kuralına; 10/08/2010 tarihli ve 27668 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2010/17 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile değişik 4.
Maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır.” kuralına; 05/08/2008 tarihli ve 26958 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2008/18 sayılı Başbakanlık
Genelgesi ile değişik 5. maddesinde ise, “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir.” kuralına yer verilmiştir.
19.4 Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, bankanın seçimi konusunda komisyonun takdir yetkisinin
bulunduğu anlaşılmaktadır.
19.5 Türk Borçlar Kanununun da borcu sona erdiren sebepler sayılmış olup; Kanunun 133. maddesinde,
borcu sona erdiren sebepler arasında “Yenileme” hukuki sebebine yer verilmiştir. Yenileme, mevcut bir borcun yeni bir borçla sona erdirilmesi halidir. Yenileme, bazen bir borcun konusunun ya da tabi olduğu hükümlerin değiştirilmesinde söz konusu olurken bazen de borcun sebebinin ya da tarafların değiştirilmesi şeklinde de olabilmektedir. (YÜCER İpek, Yenileme (Tecdit), s. 235)
19.6 Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bir kararında bu hususu; “Borcun yenilenmesi dar anlamda borcu sona
erdiren nedenlerden birisidir. Bir borcun yerine yenisinin geçmesi suretiyle eski borcun sona erdirilmesi sözleşmesine yenileme (Neuerung=Novation) denir. Örneğin satım sözleşmesinde satım parası borcu yenilendiğinde satım sözleşmesi eskiden olduğu gibi geçerli şekilde varlığını devam ettirir. Yenilenen sadece satım parası borcudur. Borcun yenilenmesi alacaklı veya borçlu arasında yapılacak bir sözleşme ile gerçekleşir. Buna yenileme sözleşmesi (neuerungsvertrag) denir. Bu sözleşme tarafların eski bir borç yerine yenisini geçirme iradelerinden oluşur. (…) Yenileme eski borcu sona erdirir ve onun yerine geçecek bir borç doğar. Borç ilişkisi varlığını korur ama borç yenilenmiş olur. İki borç arasında bir fark olmalı, taraflar yenileme iradesiyle hareket etmeli, yeni bir borç meydana getirirken eskisini ortadan kaldırma iradesi ortaya konulmalı anlaşılmalıdır. (Tekinay, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt2 İstanbul, 1985 s.
1325)” şeklinde belirtmiştir. (Y.12. HD.,2015/3996 E., 2015/14700 K., 28.05.2015 tarihli kararı)
19.7 Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
19.7.1 Radyo Ve Televizyon Üst Kurulu ve Türkiye Halk Bankası arasında 11.04.2022 tarihinde
promosyon sözleşmesinin imzalandığı,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
19.7.2 Akabinde; idare tarafından ekonomik gelişmeler, piyasa fiyatlarındaki artış ve bunlara bağlı olarak
promosyon ödemeleri ile ilgili sözleşme yeniliğine giden kamu kurumlarının da uygulamaları dikkate alınarak, bankalar ile görüşmelerin yapıldığı Halk Bankasından da ek protokol yapılmasının talep edildiği,
02.01.2023 tarihinde Halk Bankası ile ek protokolün imza altına alındığı ve promosyon miktarının
güncellendiği anlaşılmıştır.
19.7.3. Bankayla yapılan Ek protokol “Süre ve Fesih” 11 inci maddesinde; işbu 14.08.2026 tarihine kadar geçerli ve yürürlükte olduğu, süre sonunda kendiliğinden sona ereceği, Kurumun, protokol süresi içinde protokol uygulamasını fiilen durdurduğu, vazgeçtiği yada protokolü süresinden önce feshettiği takdirde
Banka’nın fazlaya dair zararlarını talep hakkı saklı kalmak kaydıyla 11.04.2022 tarihli ana protokolün 11.
Maddesinde belirtilen ceza tutarı ile iş bu ek protokoldeki Madde 4.3’ de belirtilen promosyon tutarı toplamının %100 fazlası kadar cezai şart ödemeyi ve personellere ödenen promosyon tutarının kıstelyevm esasına göre hesaplanacak kısmını masrafları ile birlikte Banka’nın ilk talebinde nakden ve defaten ödeyeceği, hususunun öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
19.7.4. İdarelerin bankaların seçimi konusunda bir takdir yetkisinin bulunduğu, şikayete konu idarenin, değişen ekonomik gelişmeler ve Kurumuz kararlarını da dikkate alarak 9 ay sonra ek protokolle promosyon miktarında güncellemeye gittiği de dikkate alındığında; takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamamıştır.
20. Başvuranın, “taahhütnameyi imzalamamasıyla” ilgili olarak;
20.1 Somut olayda; Radyo Ve Televizyon Üst Kurulu ve Türkiye Halk Bankası arasında 02.01.2023
tarihinde imzalanan ek protokol’ün; 4.5. maddesinde; bankanın, protokol süresi içerisinde kurumdan ayrılarak maaş ödemeleri bankaları aracılığıyla yapılamayan personelden ayrıldığı tarihten itibaren sonraki aylardaki tutarını talep etme hakkının mevcut olduğunun imza altına alındığı, buna istinaden mobil banka aracılığıyla tüm personelden bu hususu konu edinen taahhütnamenin imzalanması talebinde bulunulduğu anlaşılmıştır.
20.2 Günümüzde elektronik sistemler pek çok meslek kolu içerisinde varlığını sürdürmeye başlamış olup;
bu dallardan biri de bankacılıktır. İnternet bankacılığı sayesinde insanlar banka şubelerine gitmeden mobil telefonlarından ya da bilgisayarlarından pek çok işlemi rahatlıkla yapabilmektedir. Akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla beraber mobil bankacılık uygulamaları da yaygın hale gelmiştir. Mobil bankacılık işlemleri günümüzde akıllı telefonlar aracılığıyla birçok işleminin rahatlıkla ve hızlı şekilde gerçekleştirilmesine olanak tanımaktadır. İleri teknoloji aracılığıyla müşteriler talep ettikleri hizmetlerin çoğunluğunu şubeye veya bankamatiğe gitmeden halledebilmektedirler. Sunulan hizmetlerden bir tanesi de; Bilgi Hizmetleri olup; İnternet bankacılığında bankacılık hizmetleriyle ilgili detaylı bilgiler müşterilerin hizmetine sunulmaktadır. (Ezgi Vural, Bankacılık Sektöründe İnternet Bankacılığı Ve Mobil Bankacılık
Uygulamalarının Finansal Hizmet Kalitesinin Müşterileri Tarafından Değerlendirilmesi: Bankacılıkta Bir
Uygulama, Yüksek Lisans Tezi, Ocak 2019)
20.3. Somut olaya ilişkin olarak, Üst Kurulun yapmış olduğu daha önceki promosyona yönelik sözleşmelerde bankaların taahhütname alımına gitmediği, nitekim, Halk Bankası ile 11.04.2022 tarihinde yapılan sözleşmede de bu yönde bir düzenleme bulunmadığı, ancak promosyonla ilgili ek protokolün de ilk
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
defa yapıldığı, bunun da yeni uygulamalar ve yeni düzenlemelerin gelmesine yol açtığı, bu kapsamda; tüm personelden ek taahhütnamenin imzalanması talebinde bulunulduğu, birkaç personel dışında Üst Kurul
Başkan ve üyeleri ile tüm personelin bu taahhütnameyi imzaladığı ve promosyon ödemelerinin tamamının kişilerin hesaplarına peşin olarak Banka tarafından yatırıldığı, taahhütnameyi imzalamayan personele ise
ilk sözleşme uyarınca aylık promosyon tutarlarının yatırıldığı hususları anlaşılmaktadır (KDK, B. No:
2023/8233, K.T. 13.11.2023, § 21.3).
20.4 İdarelerin bankalarla yaptıkları protokol sözleşmelerinde takdir haklarının bulunduğu bu kapsamda
kendilerine tanınan hareket alanı içerisinde, öngörülebilirlik ilkesi çerçevesinde en makul çözümü bularak işlem tesis ettikleri, onay istenilen taahhütnamenin, ek protokolün; 4.5. maddesinde belirtilen hususlara ilişkin olduğu, Halk Bankası ile 11.04.2022 tarihinde yapılan sözleşmede de bu yönde bir düzenleme bulunmadığı, ancak promosyonla ilgili ek protokolün imzalanmasının yeni düzenlemelerin gelmesine yol açtığı, bu kapsamda; tüm personelden taahhütnamenin imzalanması talebinde bulunulduğu, her ne kadar taahhütnameyi imzalayan kişilerin promosyon ödemelerinin tamamının kişilerin hesaplarına peşin olarak yatırıldığı görülse de, taahhütnameyi imzalamayan personele de; ilk sözleşme uyarınca aylık promosyon tutarlarının yatırıldığı dikkate alındığında söz konusu işlemde idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamamıştır.
21. Başvuranın; “protokolün Üst Kurul çalışanlarıyla paylaşılmadığı” iddiasına ilişkin olarak;
21.1 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi
idarelerin bankalarla yapılacak protokollerde uyması gereken kurallarda genel çerçeveyi çizmektedir.
Genelgenin 7’nci maddesinde; yapılacak uygulamaların kurum personelinin rahatlıkla bilgi edinebileceği şekilde ilan panoları ve internet siteleri yoluyla ilan edilmesi gerektiği ve aleniyet ilkesine titizlikle riayet edilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
21.2 İyi yönetim ilkelerinden biri olan şeffaflık ilkesi; gerçek ve tüzel kişilerin bilgiye erişebilmesi için
idarenin, bilgi verme ödevini sistematik, kolay, hızlı ve ulaşılabilir bir şekilde yerine getirmesidir. (Kamu
Denetçiliği Kurumu İyi Yönetim İlkeleri Rehberi)
21.3 Somut olayda idare tarafından; “ek protokol ile ilgili olarak Kurum personeline mail yolu ile açıklayıcı
şekilde bilgilendirmede bulunulduğu” açıklamalarına yer verildiği anlaşılmıştır.(KDK, B. No: 2023(8233,
K.T. 13.11.2023, § 22.3).
21.4. İdare tarafından başvuranın söz konusu Promosyon Sözleşmesi ve Ek Protokolün kendisine verilmesi talebine ilişkin olarak, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunun 5’inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşlarının bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılındığı, Kanunda yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturmalara ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu ve Kanunda bahsi geçen istisnalar kapsamında yer almadığı için başvuranın söz konusu Promosyon Sözleşmesi ve Ek
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Protokolün kendisine verilmesi talebinin yerine getirilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Kaldı ki ilgili idare ile yapılan telefon görüşmesinde; başvuranın sözleşme ve ek protokolü talebi hususunda kendilerine başvurması halinde sözleşme ve protokolün kendisine imza karşılığında verilebileceğinin ifade edildiği anlaşılmaktadır.
21.5. Diğer yandan 02.01.2023 tarihinde banka ile ek protokol imzalandığı, akabinde 12.01.2023 tarihli bir e-posta ile Kurum çalışanlarının bilgilendirildiği, Kurumumuza da bir örneği gönderilen e-posta incelendiğinde; e-posta’nın 12.01.2023 tarihli olduğu, Tüm RTÜK Personel Listesi ve Sürekli İşçi Personel
Listesine gönderildiği, Genelgenin ilgili hükmünün konuluş amacının söz konusu uygulamaların Kurum personeli tarafından rahatlıkla bilgi edinilmesi olduğu, iyi yönetim ilkelerinden biri olan şeffaflık ilkesinde de; ana amacın idarenin bilgi verme ödevini sistematik, kolay, hızlı ve ulaşılabilir bir şekilde yerine getirmesi olduğu, günümüzde kurum içi duyuruların genellikle kurumsal e-posta aracılığıyla, idare tarafından gönderilen e-postanın kurum personelinin rahatlıkla bilgi edinebileceği açıklıkta olduğu (KDK, B. No: 2023/8233, K.T. 13.11.2023, § 22.4 ) hususları da dikkate alındığında; idarenin söz konusu işlemde takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamamıştır.
22. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği böylece
“Kararların gerekçeli olması ve “Makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Ret Kararının BAŞVURANA ve RADYO VE TELEVİZYON ÜST KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr