Maden Kanunu çerçevesinde arama ruhsatı sahiplerine ön işletme ve işletme ruhsatı verilmesinin zorunluluğu ve yeni düzenlemelerin uygulanması gerektiği değerlendirmesi (Danıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Danıştay, 3213 sayılı Maden Kanunu çerçevesinde mermer arama ruhsatı almış hak sahiplerine, kullanma amacına bakılmaksızın ön işletme veya işletme ruhsatı verilmesinin zorunlu olduğunu belirlemiştir. Kanunun 19. ve 24. maddeleri gereğince, arama ruhsatı sahiplerinin ön işletme ve işletme ruhsatı alma hakları, arama ruhsatının doğal bir sonucu olarak kabul edilmiştir. Bu bağlamda, arama ruhsatı sahiplerinin, ruhsat süreleri sona ermeden ilgili daireye başvurarak işletme ruhsatı talep etme hakları bulunmaktadır.

Ayrıca, 3382 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrası mermer arama ruhsatı alanların hak sahipliğinin, yeni düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Değişiklikle birlikte, kesilip parlatılabilme özelliği taşımayan taşların kapsam dışında bırakılması, mermerin kullanım amacını da dikkate alarak ruhsat verilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Danıştay, arama ruhsatı sahiplerinin haklarının korunması ve yeni düzenlemelerin uygulanması gerektiği yönünde bir mütalaa oluşturmuştur.

1. Daire         1989/123 E.  ,  1989/148 K.

“İçtihat Metni”

Daire : BİRİNCİ DAİRE
Karar Yılı : 1989
Karar No : 148
Esas Yılı : 1989
Esas No : 123
Karar Tarihi : 11/10/989

3213 SAYILI MADEN KANUNU HÜKÜMLERİNE GÖRE MERMER ARAMA RUHSATI ALMIŞ BULUNAN HAK SAHİBİNE KULLANMA AMACINA BAKILMAKSIZIN ÖN İŞLETME VEYA İŞLETME RUHSATI VERİLMESİNİN TABİİ BULUNDUĞU HK.

1213 Sayılı Maden Kanununa göre müracaat edip arama ruhsatı olanlarla, müracaatları bu Kanuna göre olup 3382 sayılı Yasayla yapılan değişiklikten sonra mermer arama ruhsatı alanlara, ön işletme veya işletme dönemlerine geçişlerinde takaddüm hakkı göz önünde tutularak müracaat tarihinde yürürlükte bulunan Kanun hükmünün mü yoksa yeni düzenlemenin mi esas alınacağı yolunda oluşan duraksamanın giderilmesi amacıyla istişari düşünce istemi üzerine gereği görüşülüp düşünüldü:
3213 sayılı Maden Kanununun 2.maddesinin değişiklikten önceki sanayi nedenleri bölümünde, mermer, “… mermer (Kalkar, Dolomit, Koloit, Arogonit, Troverton, Albotur, Diabos, Gronit, Sorpantin ve kesilip patlatılabilen diğer taşlar …” biçiminde tanımlanmış, aynı maddenin 1382 sayılı Kanunla yapılan değişikliğinde ise, “… kesilip parlatılarak kullanılacak olan mermer, onika mermeri ve diğer taşlar …” olarak ifade edilmiştir.
Her iki hükmünde de kesilip parlatılabilme özelliği müşterek öncellik olarak kabul edilmiş, sadece, değişiklikte, kesilip patlatılabilme özelliği yanında “…kesilip patlatılarak kullanılacak olan mermer…” denilmek suretiyle kullanma amacına da yer verilmiştir. Nitekim değişiklik bölümünün ikinci fıkrasında, kesilip patlatılabilme özelliğini taşımayan kaba inşaat veya yol yapımı gibi işlerde kullanılan taşlar, bu Kanunun kapsamı dışında bırakılmıştır.
Öte yandan, Maden Kanununun ön işletme ruhsatı verilmesi durumunu düzenleyen 19.maddesinde, arama ruhsatı sahibinin arama ve rezerv tehit çalışmalarının olumlu bir gelişme gösterdiğini, arama ve diğer faaliyetlere bir süre daha devam edilmesiyle daha büyük işletme veya tesis kurma imkanlarının doğabileceğini beyanla ön işletme projesi vererek ön işletme ruhsatı talebinde bulunabileceği, işlemlerini tamamlayan arama ruhsatı sahibinin ön işletme ruhsatı almaya hak kazanacağı, belirtilmekte, işletme ruhsatı için müracaat başlıklı 24.maddesinde, ise, ruhsat sahibinin, arama veya ön işletme ruhsat süresi sonuna kadar ilgili daireye müracaatı ve işletme ruhsatı talebinde bulunması ile işletme ruhsatı hakkı doğacağı kesin bir anlatımla hükme bağlanmış bulunmaktadır. Görüldüğü gibi, koşulların gerçekleşmesi halinde ön işletme ve işletme ruhsatı verilmesi arama ruhsatının tabii bir sonucu olup, ilgili dairenin, arama ruhsatı hak sahibine ön işletme veya işletme ruhsatı vermemek gibi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır.
Bu durumda, 3213 sayılı Maden Kanunu hükümlerine göre mermer arama ruhsatı almış bulunan hak sahibine kullanma amacına bakılmaksızın ön işletme veya işletme ruhsatı verilmesinin tabii bulunduğu, ancak, bu Kanuna göre müracaat ettiği halde işlemlerini 3382 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra tamamlayıp arama ruhsatı alanların hak sahipliğinin bu Kanun hükümleri çerçevesinde düşünülmesi bir başka anlatımla kesilip parlatılma özelliğinin gözönünde bulundurulması gerektiği mütalaa kılındı.

İÇERİĞE İLİŞKİN KISA SORU VE CEVAPLAR:
1. **Maden Kanunu**:
Maden Kanunu, Türkiye’de madencilik ve mermer gibi doğal kaynakların kullanımına ilişkin bir kanundur. Bu kanun, ülkenin zenginliklerini koruyup kollamak, ekonomiyi güçlendirmek ve halkın refahını artırmak amacıyla hazırlanmıştır.

2. **Ön İşletme Ruhsatı**:
Ön işletme ruhsatı, arama ruhsatının tabii bir sonucu olarak verilir ve mermer gibi doğal kaynakları kullanmak için alınır. Bu ruhsata sahip olan firmalar, ön işletme projeleri ile yetkililere müracaat ederler.

3. **Kesilip Parlatılabilme Özelliği**:
Kesilip parlatılabilme özelliği, bazı taşların (örneğin mermer) kesilerek parlatılabilmesi özelliğini ifade eder. Bu özellik, bu tür taşların kullanılabilmesi için önemlidir.

4. **Maden Kanununun Değişikliği**:
Maden Kanunu’nun değiştirilmesiyle birlikte, bazı hükümler yenilik edilmiştir. Bu değişiklikler, önceden var olan maddelere yeni anlam ve kapsam eklemiştir.

5. **Ruhsat Süresi Sonunda İşletme Ruhsatı Talebi**:
Maden Kanununun 24.maddesine göre, arama ruhsatının sona ermesinden sonra ilgili daireye müracaat edilerek işletme ruhsatı talebinde bulunulabilir.

6. **Takaddüm Hakkı**:
Takaddüm hakkı, bazı durumlarda önceki maddelerin yerine yeni hükümler uygulamasına ilişkin bir kavramdır. Bu hak, bazı durumlarda kullanılacak olup, esas olarak önceden geçerli olan hükümlerin yerine getirilmesini sağlamaktadır.

7. **Mermer Arama Ruhsatı**:
Mermer arama ruhsatı, mermer gibi doğal kaynakları kullanmak için yapılan arama çalışmalarının izni ile alınır.