|
ÖZET: Başvuran, 12/01/2018 tarihinde kamu görevinden ihraç edilmesinin ardından, Ankara 19. İdare Mahkemesi tarafından verilen 29/12/2022 tarihli kararın uygulanarak göreve başlatılmasını talep etmiştir. İdare, mahkeme kararına uymakla yükümlü olup, Anayasa’nın 138. maddesi ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesi gereğince, mahkeme kararlarının geciktirilmeden yerine getirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Danıştay, idarenin mahkeme kararını uygulamaması durumunda hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit etmiştir. Bu bağlamda, başvuranın göreve başlatılmaması, yargı kararının uygulanmaması anlamına gelmekte ve bu durum, Anayasa’nın 36. maddesinde yer alan hak arama özgürlüğünü ihlal etmektedir. Sonuç olarak, başvurunun kabulüne ve başvuranın görevine başlatılması yönünde Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. İdarenin bu tavsiyeye uyması için 30 gün içinde işlem tesis etmesi zorunludur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14312-S.23.22613
BAŞVURU NO : 2023/12554
KARAR TARİHİ : 08/11/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Mahkeme kararının uygulanıp göreve başlama talebi hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 04/08/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, Ankara Yenimahalle Ortaokulunda
Okul müdürü ve Sosyal Bilgiler Öğretmeni olarak görev yapmakta iken 12/01/2018 tarihli ve 697 sayılı
KHK ile kamu görevinden ihraç edildiğini, OHAL komisyonunun başvurusunu reddettiğini, Ankara 19.
İdare Mahkemesi 29/12/2022 tarihli ve E: / ve K: / sayılı kararıyla da komisyon kararının iptal edildiğini belirtmektedir. Milli Eğitim Bakanlığının atamasına onay vermesine karşın
Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğünün hakkında arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması yapması gerekçesiyle 5 aydır göreve başlamadığını açıklayan başvuran, Kurumumuzdan göreve başlamasının sağlanması talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Ankara Valiliği Milli Eğitim Müdürlüğünün 20/09/2023 tarihli ve E- – – sayılı yazısında; 2.1. Başvuranın Mahkeme kararına istinaden 10/03/2023 tarihli ve sayılı Bakanlık Onayı ve 13/03/2023 tarihli ve sayılı kararname ile Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğüne atandığı, 2.2. Başvuran hakkında 14/03/2023 tarihli ve sayılı yazı ile Ankara Valiliği tarafından Güvenlik
Soruşturması ve Arşiv Araştırması başlatıldığı, FETÖ/PDY Silahlı Örgütüne Üye Olma suçundan Ankara
Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen ve halen devam etmekte olan soruşturma bulunduğu bilgisine ulaşıldığı,
2.3. Cumhuriyet Başsavcılığında yürütülen soruşturma tamamlandıktan sonra Valilik Güvenlik
Soruşturması ve Arşiv Araştırması Değerlendirme Komisyonunda görüşüldükten sonra komisyon kararına göre işlem yapılacağı, açıklamalarına yer verilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36 ncı maddesinin birinci fıkrasında “Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”, Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin on fıkrasında “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”, “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun “Kararların sonuçları” başlıklı 28 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun kabulü yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, Ankara 19. İdare Mahkemesi 29/12/2022 tarihli ve E: / ve K: / sayılı kararının uygulanarak göreve başlamasının sağlanmasını Kurumumuzdan talep etmektedir.
8. Anayasanın 138 inci maddesinde yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu; bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği hüküm altına alınmıştır. Aynı şekilde 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun 28 inci maddesinde Danıştay, bölge idare ve idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye ve eylemde bulunmaya mecbur olduğu ve bu sürenin hiçbir şekilde tebliğden İtibaren otuz günü geçemeyeceği düzenlenmiştir.
9. Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir (Anayasa Mahkemesi
E.2013/44, K. 2013/59, Resmi Gazete tarihi: 02/05/2013).
10. Anayasa Mahkemesinin 14/01/2010 tarihli ve E.2009/27, K.2010/9 sayılı kararında; “Anayasa’nın 36.
maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir haktır.” ifadeleri kullanılmıştır.
11. Anayasa’nın 138 inci maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idarenin sorumlu tutulduğu görülmektedir. Öte yandan idarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğunun da devam edeceği bir gerçektir. Yukarıda anılan
Anayasa Mahkemesi kararından; Anayasanın 36 ncı maddesinde yer alan ‘hak arama hürriyeti’nin yalnızca yargı mercileri karşısında davalı veya davacı olma sıfatını değil aynı zamanda mahkeme nezdinde verilmiş olan kararın idari mercilerce gereğinin yerine getirilmesini de kapsadığı anlaşılmakta olup, ayrıca mahkeme kararlarının uygulanması yargılama sürecinin devamı niteliğinde görülerek yargılama sürecini tamamlayan ve yargılamanın bir anlam ve sonuç doğurmasını sağlayan unsur olarak nitelendirildiği görülmektedir.
12. Buna göre, mahkeme kararlarının Anayasa’nın 138 inci maddesi ve idari yargılama usulü kanununun
28 inci maddesi uyarınca geciktirilmeksizin uygulanması gerektiği, uygulanma süresinin hiçbir şekilde
tebliğ tarihinden itibaren 30 günü geçemeyeceği, Ankara 19. İdare Mahkemesi 29/12/2022 tarihli ve E:
/ ve K: / sayılı kararının gereğinin yerine getirilmediği, anlaşılmış olup, 13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan nedenlerle idare tarafından mahkeme kararının gereğinin yerine getirilmeyip başvuranın göreve başlatılmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
/
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Ankara 19. İdare Mahkemesi 29/12/2022 tarihli ve E: / ve K: / sayılı kararı gereğince başvuranın görevine başlatılması yönünde MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli
Eğitim Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi