|
ÖZET: Mersin Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü öğrencisi, 2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı’nda almak istediği 3. ve 4. sınıf resim atölyesi derslerinin aynı gün ve saatte olması nedeniyle başvurusu reddedilmiştir. Öğrenci, bu durumun üniversite yönetmeliğine aykırı olduğunu ve eğitim hakkının ihlal edildiğini belirterek mahkemeye başvurmuştur. Mahkeme, öğrencinin talebini haklı bulmasına rağmen, Mersin Üniversitesi’nin mahkeme kararını uygulamaması üzerine Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, Mersin Üniversitesi Rektörlüğü’ne, mahkeme kararının uygulanması ve öğrencinin mağduriyetinin giderilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. İlgili mevzuat gereği, idarelerin mahkeme kararlarına uyması zorunludur. Bu bağlamda, Mersin Üniversitesi’nin, öğrencinin ders alma talebini yerine getirmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, idarenin, başvuruya ilişkin süreçlerde iyi yönetim ilkelerine uygun davranması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Mersin Üniversitesi Rektörlüğü’ne, mahkeme kararını uygulaması ve gerekli işlemleri 30 gün içinde tamamlaması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Bu durum, eğitim hakkının korunması ve hukukun üstünlüğü açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11363-S.24.17296
BAŞVURU NO : 2024/5863
KARAR TARİHİ : 18.10.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MERSİN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Mahkeme kararının uygulanması talebi hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 06.05.2024
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran, Mersin Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi,
Resim Bölümü öğrencisi olan davacı tarafından, 2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı’nda 3. sınıf resim atölyesi (Seçmeli Resim Atölyesi III Güz ve Bahar Dönemi) ve 4. sınıf resim atölyesi (Seçmeli Resim Atölyesi IV
Güz ve Bahar Dönemi) derslerini almak için 12.09.2023 tarihinde yapmış olduğu başvurunun Mersin
Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Yönetmeliği’nin 22/4-a, b ve 5. maddeleri gereğince devam zorunluluğu olan derslerin çakışmaması gerektiği, öğrencinin aynı anda iki mekanda bulunamayacağı ve 3 ve 4. sınıf atölye derslerinin aynı gün ve saatte olmasından dolayı anılan dersler yönünden çakışma olduğu, bu nedenle 2 atölye dersinin aynı anda alınmasına sistemin izin vermediği gerekçesiyle reddine ilişkin Mersin
Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü Başkanlığı’nın 19.09.2023 tarih ve sayılı işlemi ile Mersin Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinin 5’inci fıkrasında yer alan ” Öğrenciler ders programında çakışma olması halinde; alacakları ve devam yükümlülüğünü yerine getirmedikleri derslerden, önce zorunlu derslerini, sonra seçmeli derslerini dördüncü fıkrada belirtilen sıralamaya göre seçerek kaydını yaptırmak zorundadır. Öğrenci bu öncelik sıralamasından dolayı çakışan diğer dersleri alamaz.” yönetmelik maddesinin; hukuka aykırı olduğu, üniversite son sınıf öğrencisi olduğu, daha önce alamadığı 3. sınıf resim atölyesi ve 4. sınıf resim atölyesi derslerinin tarafına verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddedildiği, bu kapsamda davalı idarenin tesis ettiği işlem neticesinde okulunu bir yıl uzatmak zorunda kalacağı, devam zorunluluğu olan derslerin bir arada alınmasını engelleyici bir hükmün bulunmadığı, alınmak istenilen derslerin gün ve saatlerinin çakışmasının davalı idarenin kusuru olduğu, bu konuda kendisine bir kusur atfedilemeyeceği, almayı talep ettiği derslerin kendisine verilmemesinin eğitim öğretim hakkının engellenmesi anlamına geldiği ve Anayasaya aykırı
olduğu iddiasıyla iptal davası açtığı, dava sonucunda haklı bulunmasına rağmen mahkeme kararının uygulanmadığını belirterek, gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuza Mersin Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı tarafından
gönderilen 19/7/2024 tarih ve – – sayılı bilgi ve belgelerde özetle; Başvuran tarafından Mersin 1. İdare Mahkemesi’nin E: / sayılı esasında açılan davada yerel mahkeme kararının istinaf edilmesi üzerine Adana Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi E: / , K: / sayılı ilamı ile istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile yerel mahkeme kararının Mersin
Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin 22. Maddesinin 5. Fıkrasının iptaline ilişkin kısmının kaldırılmasına, söz konusu talep yönünden davanın reddine, 2023/2024 Eğitim
Öğretim yılında 3. Sınıf resim atölyesi ve 4. Sınıf resim atölyesi derslerinin verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali yönünden yapılmış olan istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” ,
3.2) “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Yasama ve
yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5) 19 Eylül Pazartesi tarih ve 31958 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak Yürürlüğe Giren
Mersin Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin;
5.1) “Kayıt yenileme” başlıklı 22. maddesinde; “(5) Öğrenciler ders programında çakışma olması
halinde; alacakları ve devam yükümlülüğünü yerine getirmedikleri derslerden, önce zorunlu derslerini, sonra seçmeli derslerini dördüncü fıkrada belirtilen sıralamaya göre seçerek kaydını yaptırmak zorundadır. Öğrenci bu öncelik sıralamasından dolayı çakışan diğer dersleri alamaz.”
Hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Mersin Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Resim Bölümü öğrencisi olan davacı tarafından,
2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı’nda 3. sınıf resim atölyesi (Seçmeli Resim Atölyesi III Güz ve Bahar
Dönemi) ve 4. sınıf resim atölyesi (Seçmeli Resim Atölyesi IV Güz ve Bahar Dönemi) derslerini almak için 12.09.2023 tarihinde yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin Mersin Üniversitesi Güzel Sanatlar
Fakültesi Resim Bölümü Başkanlığı’nın 19.09.2023 tarih ve sayılı işlemi ile Mersin
Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinin 5’inci fıkrasının; hukuka aykırı olduğu, üniversite son sınıf öğrencisi olduğu, daha önce alamadığı 3. sınıf resim atölyesi ve 4. sınıf resim atölyesi derslerinin tarafına verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddedildiği, bu kapsamda davalı idarenin tesis ettiği işlem neticesinde okulunu bir yıl uzatmak zorunda kalacağı, devam zorunluluğu olan derslerin bir arada alınmasını engelleyici bir hükmün bulunmadığı, alınmak istenilen derslerin gün ve saatlerinin çakışmasının davalı idarenin kusuru olduğu, bu konuda kendisine bir kusur atfedilemeyeceği, almayı talep ettiği derslerin kendisine verilmemesinin eğitim öğretim hakkının engellenmesi anlamına geldiği ve Anayasaya aykırı olduğu iddiasıyla iptal davası açtığı, dava sonucunda haklı bulunmasına rağmen mahkeme kararının uygulanmadığını belirterek, gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
8) Başvuranın Mersin 1. İdare Mahkemesi’nin E: / sayılı esasında açmış olduğu davanın
istinaf edilmesi üzerine Adana Bölge İdare Mahkemesinin 1. İdari Dava Dairesi E: / , K: / sayılı kararında; davaya konu Yönetmelik maddesi hakkında; “…yapılan bu düzenleme ile devamsızlık, başarısızlık, not yükseltme veya bir üst sınıftan ders alınması gibi farklı saiklerle zuhur eden ders seçme tercihleri nedeniyle eğitim ve öğretimin olağan ve mutat işleyişi içinde ve idarenin hizmeti tam ve gereği gibi sunmasına rağmen derslerde çakışma olması halinde yapılacak iş ve işlemler tanzim edilmiş olup, idari işleyiş içinde sayılı yazı ekinde gönderilen cevap ve eki belgelerden, söz konusu dersin 2. Sınıftan itibaren güz ve bahar dönemlerinde dersin önemi ve niteliği gereği alınması zorunlu bir ders olduğu ve bu ders yerine farklı(alternatif) ders alınmasının mümkün olmadığı, Resim Bölümü öğrencilerinin tamamının bu dersleri uygulama dersi olması sebebiyle 2. Sınıftan itibaren almaları gerektiği, bu derslerden birini alamayan öğrencilerin mezun olamayacağı görülmektedir. Buna göre sorun, Yönetmeliğin 22. Maddesinin 4. ve 5. fıkralarındaki ders tercih sıralamasına göre olağan ve mutat şartlar içinde zuhur eden bir ders çakılması olmayıp, Resim Bölümünün temel derslerinden ve pratik kazandırması nedeniyle bölüm için elzem olan resim atölyesi derslerin 2. sınıftan itibaren aynı gün, saat ve yerde (atölyede) verilmesinden kaynaklanmıştır.”
9) Söz konusu kararda aynı anda ders alma talebinin reddine ilişkin işlemin iptali talebine ilişkin ise;
“Şayet bahse konu derslerin 2. Sınıftan itibaren aynı anda ve yerde verilmesi durumu fiziki şartların ve öğretim üyesi yetersizliğinden kaynaklanmış ise bu durumda ortaya çıkan sorunun 2. Sınıftan itibaren
yıllara sari olarak başlayıp devam ettiği ve uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi henüz 2. Sınıfta bu dersi bir şekilde alamayan öğrencinin sonraki yıllarda ne kadar başarılı ve yetenekli olursa olsun okulunu normal süresi içinde bitirememesi sonucunu doğurduğu dikkate alındığında, idarenin 3 yıl boyunca yıllara sari olarak devam eden böyle bir sorunu fiziki şartların ve öğretim üyesi yetersizliğine bağlaması, davalı idarece sunulan eğitim öğretim hizmetinin tam ve gereği gibi yürütülmediğinin bir göstergesi olup, hizmetin kötü veya eksik yürütülmesi nedeniyle oluşan külfetin hizmetten yararlanan davacıya yükletilmesi hakkaniyet ve nesafet ilkesi ile bağdaşmayacağından, davacının 2023-2024 Eğitim Öğretim Yılında 3. Sınıf resim atölyesi ve 4. Sınıf resim atölyesi derslerini almak için yaptığı başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, yazılı gerekçe dava konusu bireysel işlemi iptal eden İdare Mahkemesinin kararının bu kısmında hukuka aykırılık bulunmadığından… istinaf başvurusunun reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.” açıklamalarına yer verilmiştir.
10) “Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve
işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.” (Anayasa
Mahkemesi E.2013/44, K.2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02/05/2013)
11) İdare eylem ve işlemlerinde kanunun çizdiği sınırlar içerisinde kalmak zorundadır. Anayasanın 8.
maddesinde bu husus yürütme yetkisi ve görevi Anayasa ve Kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir denilerek ifade edilmiştir. (Kemal Gözler- Gürsel Kaplan İdare Hukukuna Giriş Ekin Basın Yayın
Dağıtım Ağustos 2017, s.28)
12) Yasama ve yürütme organları ile idareler, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bağımsız ve
tarafsız mahkemeler tarafından verilmiş kararlar hiçbir suretle değiştirilemeyeceği gibi idareler bu kararların yerine getirilmesini de geciktiremez.
13) Kanun koyucu, Anayasa’nın 138. ve İdari Yargılama Usulü Kanunun 28. maddesi ile yargı
kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idareyi sorumlu tutmuş ve idarenin yargı kararlarını uygulaması hususunda idareye anayasal ve kanuni bir zorunluluk yüklenmiştir. Dolayısı ile idarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğu da devam edecektir. (Bkz: 2017/5018 Başvuru Numaralı ve 24/10/2017 tarihli Tavsiye Kararı)
14) Bu durumda ilgili idarenin nihai olarak sonuca varılan Bölge İdare Mahkemesi kararını
uygulamakla yükümlü olduğu, Mahkeme kararının verildiği yönde işlem tesis edilmesinin zorunlu olduğu, bu durumun hukuk devleti olmanın bir gereği olduğu ve mahkeme kararlarının uygulanmasının idarelerin
Anayasal bir sorumluluğu olduğu hususunda da şüphe bulunmamaktadır. Nitekim mahkeme kararlarını gecikmeksizin uygulama konusunda Anayasal görevi olan idarenin, mahkeme kararını zamanında uygulamamasının ağır hizmet kusuru nedeniyle tazminat sorumluluğunu doğuracağı da açıktır. (Bk.
Danıştay Beşinci Dairesinin; 11/10/2002 tarihli ve E: 1999/2053 ve K:2002/3798 sayılı kararı.)
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuran hakkında Adana Bölge İdare
Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi tarafından verilen E: / , K: / kararın uygulanması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Mersin İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuran hakkında verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının uygulanması ve ortaya çıkan mağduriyeti giderici nitelikte işlem tesis edilmesi yönünde MERSİN ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
MERSİN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve MERSİN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi