Mahkemece yeterince araştırma yapılmadan davacının çıraklık durumu ve sosyal güvenlik başlangıcının tespiti hususunda usul ve yasaya aykırılık değerlendirmesi. (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/9517 E.  ,  2024/12347 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/863 E., 2024/894 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Konya 4. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/433 E., 2021/153 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ilk kez SSK Konya Sigorta Müdürlüğünün 70960.42 sicil sayılı dosyasında işlem gören davalı işveren …’a ait mobilya döşemeciliği işyerinde 15.04.1985 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamında hizmet akdine istinaden tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışmaya başladığını, yasal süresinde işe giriş bildirgesi verildiğini ve 4201016012250 sigorta sicil numarası ile tescil edilmek suretiyle 15.04.1985- 31.12.1985 tarihleri arasında 135 gün yaşlılık, malullük, ölüm sigortası dahil tüm sigorta kollarından 1985/1. dönemlerinde cari prime esas kazanç tutarının alt sınırı olan 26.700 TL/ ay, 1985/3 döneminde ise alt sınırının üstünde 41.400 TL esasına göre primlerinin ödendiğini beyanla müvekkilinin 70960.42 sicil sayılı işyerinden verilen 15.04.1985 tarihli işe giriş hizmetlerinin geçerli sayılarak Sosyal Güvenlik Başlangıcının 15.04.1985 olduğunun ve 15.04.1985 – 31.12.1985 tarihleri arasındaki 135 günlük hizmetin yaşlılık malullük ölüm sigortası primine tabi hizmet olarak geçerli sayılması gerektiğinin tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum işlemlerinin usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.
Davalı işveren tarafından davaya cevap verilmemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının 70960 sicil nolu … işyerinde 15.04.1985 – 31.12.1985 tarihleri arasında 135 gün süre ile çalıştığını ve sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 01.02.1988 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Feri müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davanın 5 yıllık hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiğini, davacının işe giriş bildirgesinde çırak olarak çalıştığı, yaş itibariyle 18 yaşından küçük olup davacının çalışmalarının çırak olarak yaptığını, tanık beyanlarının birbirleriyle çelişkili olduğunu, davanın kamu düzenine ilişkin olduğunu, davacının bu hususları ispat edemediğini, yeterli bordro tanığı ve komşu işyeri tanığı dinlenilmeden eksik araştırmayla hüküm kurulduğunu, Kurumun mevzuata uygun işlem yaptığını, Kurum aleyhine yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, davacının 15.04.1985-31.12.1985 tarihleri arasındaki 135 günlük hizmetinin yaşlılık, malullük ve ölüm sigortası primine tabi hizmet olarak geçerli sayılması gerektiğinin ve davacının sosyal güvenlik başlangıcının 15.04.1985 tarihi olduğunun tespiti istemine ilişkindir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun’un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
İnceleme konusu eldeki davada, davacının 15.04.1985 – 31.12.1985 tarihleri arasındaki 135 günlük hizmetinin uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak geçtiği iddiası hakkında Mahkemece dinlenen tanık beyanları ile 100. Yıl Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğünün yazı cevabı gözetilerek davanın kabulüne karar verilmiş ise de; bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir.
Dosya kapsamına göre Mahkemece davalı işyerine ait uzun vadeli sigorta kollarına ait dönem bordroları getirtilip, dönem bordro tanıklarından yeteri kadarı dinlenmeli, çalışmanın mahiyeti tam olarak belirlenip, davacının çalışmasının çırak olarak geçip geçmediği hususunda bütün deliller toplandıktan ve birlikte değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir.
Diğer taraftan 6552 sayılı Kanun’un 11.09.2014 günü yürürlüğe giren 64. maddesiyle, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 7. maddesine eklenen 4. fıkrada, hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talebi ile işveren aleyhine açılan davalarda, davanın Kuruma re’sen ihbar edileceği, ihbar üzerine davaya, davalı yanında fer’i müdahil olarak katılan Kurumun, yanında katıldığı taraf başvurmasa dahi kanun yoluna başvurabileceği belirtilmiştir.

Somut uyuşmazlıkta davacının isteminin 15.04.1985 – 31.12.1985 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen hizmetlerinin tespitine yönelik olması karşısında, Sosyal Güvenlik Kurumunun fer’i müdahil sıfatına haiz olması gerekirken davalı olarak gösterilmesi de usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
04.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.