|
ÖZET: Başvuru, Derince Lojistik Müdürlüğü’nde makinist olarak çalışan bir işçinin, Gebze Lojistik Şefliği’ne nakil talebine ilişkindir. Başvuran, uzun süre dinlenmeden çalıştığını, hafta tatillerinde onay alınarak işe yazıldığını ve bu durumun kendisini mental ve fiziksel olarak yorduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, İstanbul’da ikamet eden personel için servis hizmetinin sağlanmadığını ve bu nedenle zor durumda kaldığını belirtmiştir. İdare, başvuranın daha önce benzer taleplerde bulunduğunu ve bu taleplerin uygun görülmediğini belirtmiştir.
İdare, başvuranın çalışma koşullarının yasal düzenlemelere uygun olduğunu, dinlenme sürelerinin takip edildiğini ve başvuranın nakil talebinin işyerinin kadro durumu nedeniyle reddedildiğini açıklamıştır. Ayrıca, başvuranın anne ve babasının sağlık durumunu belgelendirmediği için sağlık mazeretine dayalı bir nakil talebinin de mümkün olmadığını vurgulamıştır. İdare, başvuranın taleplerine ilişkin gerekli bilgileri zamanında ve gerekçeli olarak sunmuş, ancak başvuruya karşı itiraz yollarını belirtmemiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir. İdarenin, personel dağılımında adalet ve dengeyi sağlama yükümlülüğü çerçevesinde hareket ettiği, ancak başvuranın sağlık mazeretiyle ilgili belgeleri sunmadığı için talebinin hukuka uygun bir şekilde reddedildiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/4606-S.23.7496
BAŞVURU NO : 2022/16906
KARAR TARİHİ : 10/04/2023
RET KARARI ,TCKN:
TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
TAŞIMACILIK ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Makinist işçi nakil talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C. Kimlik Numaralı tarafından yapılan başvuruda başvuran özetle, 86508 sicil nolu işçi makinist olarak Derince Lojistik Müdürlüğüne bağlı çalıştığını, işini severek yaptığını ancak haftalarca-aylarca dinlenmeden çalıştığını, İdarenin bu konuda; Toplu İş Sözleşmesinin 107/1 “makinist işçiler, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde de çalıştırılabilirler” maddesini öne sürerek hafta tatilinde de kendisini çalıştırmaya devam ettiğini, ancak 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63 üncü maddesine göre “belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir” hükmü TİS’ten üstün olduğu için dinlendirilmesi gerektiğini, tarifecilerden ve bağlı olduğu müdürden hafta tatillerinde kendisinden onay alınarak işe yazılmasını talep ettiğini, diğer konunun servisin ikametgâh olarak İstanbul’da oturan personele verilmediğini, gece iş bitimi ulaşım olmadığı için sabaha kadar makinist odasında yer bulabilirse beklediğini, dinlenemeden ertesi gün tekrar işe yazıldığını, kendisi gibi 6 personel daha olduğunu, aynı iş yerinde çalışan personeller olarak farklı muamele gördüklerini, bu durumun rencide edici olduğunu, birçok bölgede ve kendi bağlı bulunduğu bölgedeki depolarda turnis ile çalışırken bağlı bulunduğu iş yerinde turnis olmadığını, imece usulü adam çalıştırma sistemi olduğunu, bu durumun haksızlıklara sebep olduğunu, bu çalışma sisteminin sosyal yaşantısını etkilediğini, mental ve fiziksel olarak kendisini yorduğunu, gelecek için bir aile kurmasını engellediğini, beraber yaşadığı yaşlı ve kronik hasta olan anne ve babası için sıkıntı oluşturduğunu ifade ederek; bölge içindeki evine en yakın iş yeri olan ve turnisli çalışma sistemi olan Gebze Lojistik Şefliğine naklini talep etmektedir.
1.1. Başvuranın gönderdiği ek evrakların tetkikinden; başvuranın aynı konu ve talep ile 2019 ve 2020 yıllarında ve 16/06/2022 tarihinde İdareden yer değişikliği talebinde bulunduğu ancak İdarenin talebini uygun görmediği tespit edilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel
Müdürlüğünden alınan 25/01/2023 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. Ulusal emniyet makamı olan Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve
31.12.2016 tarihli 29935 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Demiryolu Emniyet Kritik
Görevler Yönetmeliği gereği işletmelerinin, faaliyetlerine ve maruz kaldığı risklere göre emniyet yönetim sistemi, emniyet kritik görevleri kapsamında emniyet kritik personel unvanları olarak belirlendiği, ilgili
Avrupa Birliği Direktifleri doğrultusunda, Ulusal Meslek Standartları ve Yeterlilikleri (Seviye 4)
oluşturulduğu, mesleki yeterliliklerin kazandırılarak belgelendirildiği, Tren Makinist Yönetmeliği kapsamında Baş Makinist, Makinist, Makinist İşçi, YHT Makinisti unvanlı görevlendirilmiş personel ile sevk ve idaresi yapılan trenlerin, UNISIG, CENELEC, EN50126 ve ETCS-L1 güvenlik standartlarında, TÜV SÜD (ISV) tarafından TCDD için hazırlanmış olan WP1, WP2, WP3, WP4 iş paketleri, CBTC, ETCS Araç Üstü Ekipman Makinist Kullanım Talimatı, Trenlerin Hazırlanması ve
Trafiğine Ait Yönetmelik, YHT, Marmaray Trafik Talimatları ile TCDD mevzuatı kapsamında işletildiği, 2.2. UIC, TCDD, TCDD Taşımacılık A.Ş. müktesebatı gerekliliklerinde, Ulusal Meslek Standartları ve
Ulusal Meslek Yeterliliği, Makinist Yönetmeliği, Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği kapsamında belirlenen unvan ve görevlerde 399 sayılı KHK’ya tabi memur statüsünde ve 4857 sayılı İş
Kanunu’na tabi işçi statüsünde olan Uluslararası Meslek Sınflandırması’na (Standard Classification of
Occupations ISCO 08-8311) göre Tren Makinistliği mesleğinde Makinist unvanlı çalışan personel ile
UNISIG, CENELEC, EN50126 ve ETCS-L1 güvenlik standartlarında, Marmaray, YHT Trafik
Talimatlarında, THTY’de belirtilen koşullarda, Ulusal Hatlarda, TMİ, TSİ, ERTMS, CBTC Trafik
Emniyet Sistemlerinde 7/24 Tren seferleri ve manevra hizmetleri verildiği, 2.3. Kurumlarında formal eğitimler konularına, yapılan eğitim programına ve planına göre belirli bir müfredata uygun, belirli kuralları, yöntemleri olan, belirli zaman ve mekanlarda Araç Bakım Dairesi
Başkanlığı onayı ile Eskişehir Demiryolu Eğitim ve Sınav Merkezi tarafından; informal, tekamül eğitimleri, ulusal demiryolu hatlarında trenlerinde, personelin bilgi, beceri ve tutumlarını sürekli ve sistematik bir şekilde olumlu yönde değiştirmek, geliştirmek ve mesleki yeterlilik kazandırmak amacıyla işbaşı eğitimini gerekli kılan sınırlayıcı olmayacak şekilde TCDD İşyerleri İşbaşı ve İntibak Eğitimleri
Yönergesinin 6’ncı maddesinde belirtilen gözetimci rehberliğinde işyerleri tarafından, mutlak suretle formasyon eğitimi almış işinin uzmanı profesyonel eğiticiler ile Uzaktan Eğitim dahil, Kılavuz (Monitör) aracılığı ile eğitim, yönlendirme (Coaching) yöntemi ile eğitim, internet üzerinden uzaktan (Online) eğitim, iş değiştirme (Rotasyon) yöntemi ile eğitim yöntemleri uygulanarak personelin tamamına ulusal yeterlilik kapsamında yaptıkları işin gerekliliklerine göre ayrıcalık gözetmeden formal ve informal olarak verilip belgelendirilerek kazandırılan yeterlilikler ile sağlık ve psikoteknik yeterlilikleri çerçevesinde İSG kurallarına göre sahip oldukları yeterlilikler kapsamında çalıştırıldığı, 2.4. Kapıkule’de 36, Halkalı’da 120, Gebze’de 41, Derince’de 51 olmak üzere toplam 248 makinist personelleri bulunduğu, her işyerinin yeterlilikler kapsamında eğitim ve sonrası staj gerektiren farklı özelliklere sahip olduğu, 2.5. Derince Lojistik Müdürlüğü tarifesinde Derince, Köseköy, Arifiye garlarında 07/24 manevra, Gebze (hariç)-Adapazarı-Karagözler hat kesiminde işleyen, YHT imdat, milli tren dahil test, iş, yük ve yolcu trenlerinde sefer, istasyonlarda manevra hizmetleri verildiği,
2.6. Gebze işyerinin turnisinde/tarifesinde Halkalı çıkışlı, varışlı 1 çift Ankara Ekspresi, Adapazarı çıkışlı varışlı 5 çift Adapazarı Ekspresi, Marmaray hatlarında çalıştırılan Arifiye çıkışlı varışılı 2 çift yük trenleri, Bilecik manevra, Gebze Depo manevra, YHT imdat/yedek, İş/ test trenleri olup, çeken Demiryolu
Araçları Cer Brövelerine, Halkalı-Adapazarı-Enveriye Hat kesiminde hat yetkilerine/brövelerine, THTY, Marmaray, YHT Trafik talimatları ile ilave bu trafik sistemlerinin birlikte kullanıldığı hatlarda demiryolu trafiği, Marmaray hat kesiminde, tüp tünel dahil acil durum senaryoları eğitimlerine sahip müktesebat hükümlerinde yeterlilik kazandırılmış makinist personel ile tren ve manevra hizmetleri verildiği, 2.7. İlave personel temin edildiğinde, eğitim ve stajları devam eden Halkalı ve Derince personeline gerekli yeterlikler kazandırıldığında Ankara Ekspresi Halkalı tarifesine, Marmaray geçişli yük trenleri ile
Adapazarı ekspresleri Derince tarifesinde işletilerek Gebze tarifesinde görev sayısının düşeceği, 2.8. Anadolu illerinden gelip gidecek Gebze çıkışlı, varışlı Anadolu, Boğaziçi, Pamukkale gibi ekspres trenlerin sefere konması durumunda Gebze tarifesinde personel ihtiyacı olacağı, 2.9. Başvuranın, Lojistik Şefliğinin emrinde, makinist tarifesinde 2022 yılı içerisinde (01.04.2022-30.04.2022-30 gün, 17.05.2022-14.06.2022-29 gün, 13.07.2022-21.07.2022-19 gün, 15.08.2022-31.08.2022-17 gün, 01.12.2022-28.12.2022-28 gün) toplam 123 gün geçici görevlendirme ile çalıştırıldığı, 2.10. T.C. numaralı 08.01.2014 tarihinden itibaren sicil, personel numarası ile 4/A statüsünde işçi makinist olarak çalıştığı, Halkalı Loko Bakım Atölye
Müdürlüğünde 08.01.2014 tarihinde imzaladığı Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi ve bu sözleşmenin 7’nci maddesindeki “İşçi öncelikle Demiryol-İş Sendikası ile imzalanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerini, Toplu
İş sözleşmesinde düzenlenmeyen durumlarda, 4857 Sayılı İş Kanunu ve diğer mevzuat hükümlerini kabul eder” hükmü gereği TÜHİS ile DEMİRYOL-İŞ arasında akdedilen 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi 111/1’inci maddesinde belirtilen Tren Makinist Yönetmeliği ile makinist görev, yetki ve sorumluluklarını içeren 301 numaralı genel emire tabi olduğu, 2.11. Karayollarında, demiryollarında ve deniz, göl ve akarsularda hareket halindeki taşıtlarda yapılan ve
854 sayılı Deniz İş Kanununa tabi olmayan taşıma işlerinde olduğu gibi iş süresinin bir haftanın
çalışma günlerine bölünmesi suretiyle yürütülmesine nitelikleri bakımından olanak bulunmayan işlerde çalışma dönemine ve iş sürelerine uygulanacak usul ve esasları düzenleyen, 06.04.2004 Tarih ve 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri
Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesine göre, “Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalışan işçilere haftanın bir gününde kesintisiz 24 saatten az olmamak üzere hafta tatili verilmesi zorunludur.” 394 sayılı Hafta
Tatili Hakkında Kanunla, 17.3.1981 tarihli ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller
Hakkında Kanunda hafta tatili kural olarak Pazar günü olarak belirlense de 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 9’uncu maddesinde, bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalışan personele haftalık, aylık çalışma planlarında (tarifelerinde) önceden belirtilerek haftanın bir gününde kesintisiz 24 saatten az olmamak üzere hafta tatili verildiği, Dönem Toplu İş Sözleşmesinin 107/1 maddesinde düzenlenen “Makinist işçiler, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile hafta tatili günlerinde de çalıştırılabilirler.” hükmü gereği görev verilebildiği, 2.12. Başvuranın 2022 yılı içerisinde yasal Sendika ve Yıllık izinlerinin tamamını kullandığı, 30 gün raporlu olduğu, sondaj usulü Nisan-Ağustos dahil ayları 4011 modelleri incelenmiş olup, 2022 Nisan ayında 11 gün, 2022 Mayıs ayında 10 gün, 2022 Haziran ayında 10 gün, 2022 Temmuz ayında 8 gün,
2022 Ağustos ayında 6 gün dinlenmiş olduğunun görüldüğü,
2.13. Kısa süreli aldığı (01.01.2022-1 gün, 03.08.2022-3 gün, 14.11.2022-2 gün, 3.12.2022-2 gün, 30.12.2022-2 gün) sağlık raporlarında tren/görev saatine yaklaşık bir saat kala işyerine bilgi verdiği, işyerinin tren personel planlaması, tarife düzeninin bozulduğu, tren sıralaması ve saati değiştirilerek tren temin edilebildiği, dinlenmeden personel çağrılarak tren teminine çalışıldığı, çağrılan personele ilave fazla çalışma yaptırıldığı ve mesai ücreti ödendiği, mümkün olmadığı durumda trenin iptal edildiğinin tespit edildiği, 2.14. Kanun koyucunun hafta tatilini 7’nci günü olarak sadece pazar günü ile sınırlandırmadığı, haftanın diğer günlerinin de hafta tatili 7’nci gün olabilmesine ve bu günün sadece bir takvim günü içerisinde değil de 2 takvim günü içerisinde kesintisiz 24 saatten az olmamak üzere kullanılabilmesine olanak tanıdığı, 2.15. Bir çalışanın 6’ncı gün saat 04.00’da iş bırakması halinde diğer gün 04:01 den sonra iş verilebilirken, 29. Dönem Toplu iş Sözleşmesinin 105/1 maddesindeki “Makinist işçilerin haftalık normal çalışma süresi
6 gün 45 saattir. Aylık çalışma süresi ise, ilgili ayın toplam iş günü üzerinden bulunan saattir. Bu işçilere,
hafta tatilini hak etmeleri halinde 7 günlük bir zaman dilimi içerisinde ve çalıştıkları merkezde en az 24 saat kesintisiz hafta tatili dinlenmesi verilir. Ancak tren üzerinde görevi sona eren makinistler ile gar ve istasyonlarda yapılan manevradaki görevi sona eren makinistlerin, hafta tatili dinlenme süresi ile 11 saatlik minimum dinlenme süresinin çakışması halinde, her iki dinlenme süresi ayrı ayrı kullandırılır.” ifadesi ve Çalışma Zamanlarının Düzenlenmesine Ait Belirli Hususlara İlişkin 4 Kasım 2003 Tarihli 2003/88/Ec Sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi’nin 5’inci maddesi “Her bir yedi günlük süre içinde, her işçinin kesintisiz asgari 24 saatlik dinlenme süresi buna ilaveten 11 saatlik günlük dinlenmeye sahip olmalarını temin etmek üzere gerekli tedbirleri alacaktır.” ifadesi gereği kurumlarında
11 saat dinlenme süresi ilave edilerek en az 36 saat sonra, saat 15.01’de normal çalışma günü olarak iş
verilebildiği, başvuranın bu tür çalışmayı da hafta tatili çalışması olarak yorumladığının anlaşıldığı, 2.16. Tarifelerinde (Turnis) dinlenme günleri haftalar öncesinden bilindiği, hafta sonu dinlenme günlerinde çalıştırılan personelin aylık fiili çalışma süresini doldurup doldurmadıklarına bakılmaksızın, bir iş karşılığı olmaksızın ödenen o günün ücretinden ayrı olarak, ayrıca çalışılan fiili sürenin ücretinin mutlaka ödendiği ve takip ettiği hafta içerisinde ilave dinlenme verildiği, 2.17. TCDD Taşımacılık A.Ş. görevli veya vekalet personelinin görev, sayı/tarih bilgileri kayıt altına alınmak şartıyla ücret alınmadan konaklama hizmetinden faydalanmasının sağlanması için TCDD
Taşımacılık AŞ. Genel Müdürlüğünün ve İstanbul Bölge Müdürlüğünün oluru ile 28.06.2021 tarihinden itibaren, Derince tren istasyonuna 5 dakika yürüme mesafesinde olan Sancak Hotel ile sözleşme yapılarak (2023 yılı için sözleşme yenilenmiştir) makinist konaklama hizmeti alındığı, 2.18. Tüm işyerlerinde, 20/06/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununu kapsamında, aynı Kanunun 30 uncu maddesine dayanılarak ve Avrupa Birliğinin 30/11/1989 tarihli ve 89/654/EEC sayılı Konsey Direktifine paralel olarak hazırlanan, bütün işyerlerini kapsayan, işyeri bina ve eklentilerinde bulunması gereken asgari sağlık ve güvenlik şartlarını belirleyen, 17/07/2013 tarihli
28710 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik
Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-1’de belirtilen asgari sağlık ve güvenlik şartlarının sağlandığı ve tüm tedbirlerin alındığı, 2.19. Derince Lojistik Müdürlüğü makinist personelinin koşul ve şartlarını daha da iyileştirmek için mülkiyeti TCDD 1. Bölge Müdürlüğüne ait Eski Kısım Hekimliği binası tahsisinin üzerlerine alındığı ve tadilatının devam ettiği, başvuranın bilinçli olarak konaklama hizmetinden faydalanmadığı kanaati oluştuğu,
2.20. Derince Lojistik Müdürlüğünde çalışan ikametgah ilçelerine göre; Kartal 1, Pendik 2, Tuzla 3, Körfez 3, Derince 10, İzmit 4, Arifiye 6, Serdivan 7, Adapazarı 12, Erenler 3 personelin bulunduğu ve ikametgâhı
İstanbul’da, yada Kocaeli’de olan (oturan) personel için işin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme amaçlı servis hizmetinin olmadığı, işyeri olan Derince’den Köseköy, Arifiye, Adapazarı vb. yerlerde görevlendirilmeleri halinde ulaşım, varsa tren yoksa toplu taşıma araçları ile sağlandığı ve rayiç bedel üzerinden ödemesi yapıldığı, bunlar da sağlanamadığında veya acil durumlarda (trenin imdat istemesi vb.) olaylarda servis araçları ile görev temini için ulaşım sağlandığı, 2.21. Makinistlerin bağlı bulundukları iş yerlerinde vardiya amirliği, tren takip, nezaret, ihtiyat, orerde belirtilen ve TCDD Şebeke Bildirimi koşullarında Günlük Tren Duyurusu/Günlük Umum ile tüm hat kesimine her gün saat 16.00 itibariyle duyurularak sefere konmuş serbest tarifeli trenlerde, bu trenlerin teşkil edilmesi için gar, depolarda yapılan manevra hizmetlerinde, diğer işyerlerinde vekâlet gibi görevlendirilmeleri tarife sorumluları tarafından mesleki yeterlilikleri kapsamında belirlenerek günlük/haftalık görev çizelgesi olan (2031M.) Faal Personel Tarifesi (Turnis) ile duyurulduğu, 2.22. Kapıkule, Halkalı, Gebze ve Derince dahil işyerlerinde makinistlerin sosyal yaşam programı yapabileceği, iki görev arasındaki dinlenme süreleri ile hafta tatili, fazla çalışma oluşması halinde ilave dinlenme, hastalık, rapor, staj ve eğitim günlerinin gösterildiği, orerde belirtilen tarifeli tren itinererlerine, günlük umumda belirtilen iptal veya sefere konmuş serbest tarifeli tren saatlerine göre, yasal çalışma sürelerinde Genel Müdürlük emirleri, mevcut yasa ve yönetmeliklerde düzenlenen, iş yükünün çalışanlar arasında dengeli dağıtılmasına özen gösterilen, “Rotasyonlu Turnis” şeklinde her gün günlük umum geldikten sonra yayımlanan, günlük çalışma çizelgesi (2031M.) Faal Personel Tarifesi uyguladığı, Turnis’in Faal Personel Tarifesi, günlük yazılı görev emri olduğu ve başvuranın bağlı bulunduğu iş yerinde turnis olmadığı iddiasının asılsız olduğu, 2.23. Derince Lojistik Müdürlüğü’nde tren/görev sayısına bağlı norm kadroya göre 19 makinist eksiği olduğundan tren iptalleri olduğu, mevzuat hükümlerinde stratejik olarak olması gereken ilave yeterlilik eğitimleri yapılamadığı, Halkalı Lojistik Müdürlüğü’nden 1, Marmaray Yolcu Hizmetleri
Müdürlüğü’nden 1, Eskişehir Hasanbey Lojistik Müdürlüğü’nden 6 makinistin vekaleten çalıştırıldığı, 2.24. Başvuranın nakil talebinin TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü Memur, Sözleşmeli ve İşçi
Personelin İsteğe ve Mazerete Bağlı Yer Değişimleri Usul ve Esasları emri koşullarını sağlamadığı için gerçekleştirilemediği, başvuranın koşulları sağlaması halinde naklinin mümkün olduğu, 2.25. Başvuran ile birlikte Derince Lojistik Müdürlüğü’nden, Gebze Lojistik Şefliği’ne nakil talebinde bulunan 3 makinist personel daha bulunduğu, bu sebeple gerektiğinde rotasyonlu geçici görevlendirme yapıldığı, nitekim belirtildiği üzere başvuran, Gebze Lojistik Şefliğinin emrinde, makinist tarifesinde
2022 yılı içerisinde (01.04.2022-30.04.2022-30 gün, 17.05.2022-14.06.2022-29 gün, 13.07.2022-
21.07.2022-19 gün, 15.08.2022-31.08.2022-17 gün, 01.12.2022-28.12.2022-28 gün) toplam 123 gün geçici görevlendirme ile çalıştırıldığı, 2.26. İş yerlerinde, Personel sayısı = (Tren/Görev sayısı x Yıllık faal çalışma oranı) formülü ile tespit edilen norm kadrolar ile belirlendiği, 08.06.2022 tarihinde TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü, Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı tarafından yayımlanan 2022 Kadrolu Memur, Sözleşmeli Memur ve
Daimi İşçi Kadro Cetvelleri’nin 47’nci sayfasında İstanbul Yük Müdürlüğü Personel Kadro Cetvelinde
Gebze Lojistik Müdürlüğü için 40 Makinist/Makinist İşçi, Derince Lojistik Müdürlüğü için 70
Makinist/Makinist İşçi olarak belirlendiği, 2.27. Gebze Lojistik Müdürlüğünde 3 eksikle mevcut 37 Makinist/Makinist İşçi, Derince Lojistik
Müdürlüğü’nde 19 eksikle mevcut 51 Makinist/Makinist İşçi bulunduğu,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Devletin temel amaç ve görevleri başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır 3.1. Çalışma hakkı ve ödevi başlıklı 49’uncu maddesinde, “Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.”
3.2. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Kurumun görevi başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 4857 sayılı İş Kanunun Tanımlar başlıklı 2 nci maddesinde, “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.”
5.1. Tanım ve şekil başlıklı 8inci maddesinde; “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 393 üncü maddesinde; “Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle işgörmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
7. 2/1/1924 tarihli ve 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun’un 4 üncü maddesinde; “Madde 4 – Atide zikrolunan müesseseler yevmi mahsusta hafta tatilinden müstesnadır: A – (DeğiĢik 1/12/1926 – 936/1 md.) Hastaneler, dispanserler, eczaneler, etıbba ve diş muayenehaneleri, kimya ve bakteriyoloji laboratuvarları, hamamlar ve tephirhaneler. B – Vapur, Tramvay, su, elektrik, gaz, telefon şirketleri, kuvayı muharrike müesseseleri, liman, iskele ve istasyon, gümrük ve antrepolardaki tahmiliye ve nakliye şirket ve cemiyetleri, berri ve bahri vesaiti umumiyei nakliye ve hidematı umumiyei belediye, vakı veya vukuu muhtemel bir kazaya ait tedabiri seria ittihazına muktazi ameliyat ile bu ameliyatın icrası için zaruri olan alat ve edevatı ihzar edecek müesseseler;… Şu kadar ki, bu gibi müessesatta müstahdem memurin ve amelenin münavebe suretiyle haftada birer gün mezun olmaları mecburidir. …”
8. 17.3.1981 tarihli ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinde; “A) Hafta tatili Pazar günüdür. Bu tatil 35 saatten az olmamak üzere Cumartesi günü en geç saat 13.00’ten itibaren başlar. B) 394 sayılı Hafta Tatili Kanunu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 1475 sayılı İş Kanunu ve diğer kanunlardaki hafta tatili ile ilgili hükümler saklıdır.”
9. Çalışma Zamanlarının Düzenlenmesine Ait Belirli Hususlara İlişkin 4 Kasım 2003 Tarihli 2003/88/EC Sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi’nin Günlük Dinlenme başlıklı 3 üncü maddesinde; “Üye Devletler her işçinin her bir 24 saatlik süre dahilinde birbirini izleyen 11 saatlik bir asgari dinlenme süresine sahip olmalarını temin etmek üzere gerekli tedbirleri alacaktır.” 9.1. Haftalık dinlenme süresi başlıklı 5 inci maddesinde; “Üye Devletler her bir yedi günlük süre içinde, her işçinin 3ncü maddede atıfta bulunulan kesintisiz asgari 24 saatlik dinlenme süresi buna ilaveten 11 saatlik günlük dinlenmeye sahip olmalarını temin etmek üzere gerekli tedbirleri alacaktır. Eğer objektif, teknik şartlar veya iş düzenleme şartları haklı gerekçeleri ortaya koyarsa, asgari 24 saatlik dinlenme süresi uygulanabilir.” 10. 06.04.2004 Tarih ve 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen
Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin Amaç ve Kapsam başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, karayollarında, demiryollarında ve deniz, göl ve akarsularda hareket halindeki taşıtlarda yapılan ve 854 sayılı Deniz İş Kanununa tabi olmayan taşıma işlerinde olduğu gibi iş süresinin bir haftanın çalışma günlerine bölünmesi suretiyle yürütülmesine nitelikleri bakımından olanak bulunmayan işlerde çalışma dönemine ve iş sürelerine uygulanacak usul ve esasları düzenlemektir.” 10.1. Çalışma Süresi başlıklı 5 inci maddesinde; “Bir çalışma dönemindeki çalışma süresi, bu dönem içindeki hafta sayısının, haftalık çalışma süresi çarpımı sonunda bulunan miktarı aşamaz. Çalışma süresinin haftalara tam bölünemediği hallerde, çalışma süresi iş günü üzerinden ve her iş günü 7,5 saatlik iş süresi kabul olunmak suretiyle hesaplanır. Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde bir çalışma dönemi içindeki haftalık iş süresi 45 saatten az ya da çok olarak belirlenebilir. Ancak kararlaştırılan çalışma dönemindeki çalışma süresinin bir iş haftasına düşen ortalaması 45 saati geçemez. Yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle çalıştırılması suretiyle, toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirilir.” 10.2. Günlük Çalışma Süresi başlıklı 6 ncı maddesinde; Günlük çalışma sürelerin uygulanmasında; a)
(Değişik:RG-27/7/2021-31550) Günlük iş süresi 11 saati, gece çalışma süresi 7,5 saati geçemez.
Profesyonel ve ağır vasıta ehliyeti ile taşıt kullananların günlük çalışma süresi 9 saati geçemez, ancak bu süre herhangi bir hafta içinde iki kez on saate çıkarılabilir. b) 4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesinin son fıkrasında öngörülen Yönetmeliğin, günlük çalışma sürelerine ilişkin hükümlerine uyulması zorunludur. c) 4857 sayılı İş Kanununun 71 inci maddesinde öngörülen Yönetmelik hükümleri saklıdır.
10.3. Ara Dinlenmesi başlıklı 7 nci maddesinde; “İşçilere 4857 sayılı İş Kanununun 68 inci maddesindeki esaslara uygun olarak ara dinlenmesi verilir. Hareket halindeki taşıtlarda çalışan işçilerin ara dinlenmeleri, genel olarak duraklama yerlerinde verilir. Kalkış-varış yerleri arasında duraklama yeri bulunmayan veya duraklama yerleri bulunmakla birlikte işin niteliğinin gereği olarak bu yerlerde ara dinlenmesi verilemeyen durumlarda ara dinlenmesi taşıt içerisinde verilir.” 10.4. Günlük Dinlenme başlıklı 8 inci maddesinde; “İşçiler, 24 saatlik süre içinde kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz.” 10.5. Hafta Tatili başlıklı 9 uncu maddesinde; Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalışan işçilere haftanın bir gününde kesintisiz 24 saatten az olmamak üzere hafta tatili verilmesi zorunludur.
11. T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Bağlı Ortaklığı TCDD Taşımacılık A.Ş. ile
Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii A.Ş. (TÜRASAŞ) Genel Müdürlükleri İşyerlerine İlişkin Olarak
Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye Demiryolu İşçileri
Sendikası (Demiryol-İş) arasında akdedilen 01.03.2021-28.02.2023 tarihli 29. Dönem Grup Toplu İş
Sözleşmesinin Makinist işçilerinin iş süresi, iş süresinden sayılan ve sayılmayan zamanlar başlıklı 105 inci maddesinde; “(1) Makinist işçilerin haftalık normal çalışma süresi 6 gün 45 saattir. Aylık çalışma süresi ise, ilgili ayın toplam iş günü üzerinden bulunan saattir. Bu işçilere, hafta tatilini hak etmeleri halinde 7 günlük bir zaman dilimi içerisinde ve çalıştıkları merkezde en az 24 saat kesintisiz hafta tatili dinlenmesi verilir. Ancak tren üzerinde görevi sona eren makinistler ile gar ve istasyonlarda yapılan manevradaki görevi sona eren makinistlerin, hafta tatili dinlenme süresi ile 11 saatlik minimum dinlenme süresinin çakışması halinde, her iki dinlenme süresi ayrı ayrı kullandırılır. (2) Makinist işçiler, eğitim, kurs ve stajlara katılmak için beklediği süreler ile bröve alarak makinist olarak çalışmaya başladıktan sonra, işçi makinistlerin asli görevlerinde çalıştırılması esastır. Ancak kırmızı ışık ihlali, herhangi bir kazaya karışması, mesleğini geçici olarak yapamayacağı sağlık kurulu raporu ile belirlenmesi, brövesinin geçici olarak askıya alınması, işyerinin en az 1 ay süre ile kapanması, hattın trafiğe kapanması veya görevlendirme yapılacak yeterli sayıda tren bulunmaması v.b. gibi zorunlu nedenlerin ortaya çıkması halinde işyeri postalarında ve vardiya düzenine göre çalıştırılabilir. (3) Trenlerde görev alan makinist işçilerin çalışma gün ve saatleri aylık olarak düzenlenir. (4) Trenlerde görev alan Makinist işçilerinin günlük iş süreleri İşveren tarafından düzenlenir. Aşağıda belirtilen süreler iş süresinden sayılır. a) Trenin kalkış saatinden önce mevzuata göre göreve başlanan ve varışta teslimi için geçen süreler ile tren tehirlerinin iş saatlerine rastlayan süresi, b) Görev almak üzere trenle veya gerektiğinde kara yoluyla görevsiz gidiş ve dönüşlerde tren üzerinde veya karayolunda geçirilen süreler, c) Tarifesine göre göreve gelen ve cer aracını veya treni teslim alan işçilere, trenin iptal edilmesi halinde, başkaca görev verilmesine imkân yoksa kendilerine o gün için iş verilmeyeceği bildirilir, göreve geldiği ve trenin iptal edildiğinin bildirildiği saat arasında geçen süreler, ç) Tren üzerinde, gar ve istasyonlardaki bekleme sırsında uygun bir zamanda verilen dinlenme süreleri, d) Günlük tarifesi dışında göreve çağrılan makinist işçinin, göreve geldiği ve bildirimin yapıldığı saatler arasında geçen süreler ile hariç merkezde, trenin varışta teslimi veya cer aracının işyerine tesliminden sonra dinlenme olarak geçirilen süreler, iş süresinden sayılmaz. (5) Bu maddenin 4 üncü fıkrasındaki iş süresinden sayılan haller ve trenin seyri sırasında duruş, buluşma, arıza yol kapanması vb. nedenlerle 15 dakikanın üzerindeki bekleme süreleri, araç kullanma süresinden sayılmaz. (6) Gece çalışması veya vardiya çalışması halinde, en geç 15 günde bir işçilerin vardiyaları değiştirilir. (7) İşçilerin, işe başlama, dinlenme ve paydos saatleri, işveren/işveren vekillerince en az 7 günlük olmak üzere belirlenmesine özen gösterilerek işyerlerinde ilan edilir.
11.1. Makinist işçilerinin hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günü ücretleri başlıklı 107 nci maddesinde; (1) Makinist işçiler, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile hafta tatili günlerinde de çalıştırılabilirler. (2) Makinist işçilerinin ulusal bayram ve genel tatil ile hafta tatili günlerinde çalıştırılmaları halinde; aylık fiili çalışma süresini doldurup doldurmadıklarına bakılmaksızın, bir iş karşılığı olmaksızın ödenen o günün ücretinden ayrı olarak, ayrıca çalışılan fiili sürenin ücreti ödenir.
Aylık fiili çalışma süresini aşan çalışmaların emek zammı dahil saat ücretleri fazla mesai olarak %75 zamlı ödenir. …” 11.2. Makinist işçilerinin yer ve görev değişikliği başlıklı 109 uncu maddesinde; (1) Açıktan ilk defa makinist işçisi olarak işe başlayanlar 5 yıl süreyle, unvan değişikliği sonucu bu göreve getirilenler ise 2 yıl süreyle nakil isteğinde bulunamaz. Ancak, İşveren gerekli gördüğü hallerde, hizmet gereği işçinin görev ve yerini değiştirebilir. …” 12. TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü Memur, Sözleşmeli ve İşçi Personelin İsteğe ve
Mazerete Bağlı Yer Değişimleri Usul ve Esasları Amaç başlıklı 1 inci maddesinde; “1- (1) TCDD
Taşımacılık AŞ Genel Müdürlüğü merkez ve taşra teşkilatındaki hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülebilmesi sağlamak ve görev verimliğini arttırmak, merkez ve taşra birimlerinde görev yapan personelin yer değiştirmelerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”
12.1. Temel ilkeler başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Tüm yer değiştirme suretiyle atamalarda; a) Norm kadro sayısı ve hizmet ihtiyacının öncelikli olarak dikkate alınması, b) Personelin merkez ve taşra arasında, hizmet gerekleri de dikkate alınarak adil ve dengeli dağılımının sağlanması, c) Yasal nedenler, soruşturma raporu, mahkeme kararı yer değişimi taleplerinde boş kadro durumuna bakılmaması, d) Sağlık durumu, aile birliği (eş durumu), can güvenliği, optimizasyon ve hizmetin aksatılmaması bakımından hizmet gereği yer değişimlerinde kadro imkanları göz önünde bulundurulması, e) Personelin başvuru tarihinde yürürlükte olan usul ve esaslar çerçevesinde işlem yapılması, ilkeleri esas alınır.” 12.2. İsteğe bağlı yer değişikliği başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) İsteğe bağlı yer değişimleri önceden ilan edilecek boş kadro durumuna göre Haziran ayında toplu olarak yapılır, buna göre; a) Yer değişimlerine ait boş kadrolar, uygulama takvimi ve diğer hususlar kurumsal web sitesinde (www.tcddtasimacilik.gov.tr) Genel Müdürlük emri ile ayrıca ilan edilir. b) Daire başkanlıklarındaki personelin nakil talepleri; ilgili daire başkanlığı tarafından, taşrada görev yapan personelin nakil talepleri ise bölge müdürlükleri görüşü ile ilgili daire başkanlığı tarafından değerlendirilerek, Personel ve Eğitim
Dairesi Başkanlığına gönderilir. c) Başvuru tarihinin son günü itibariyle; belirli süre yer değişimi talebinde bulunmayacağını taahhüt ederek göreve atanan personel, bu süreler dolmadan yer değiştirme isteğinde bulunamaz. d) “c” fıkrası kapsamı dışındaki memur personel için aynı iş yerinde iki yıl, işçi personel için Toplu İş Sözleşmesi hükümleri gereği aynı iş yerinde bir yıl çalışmış olanlar yer değiştirme isteğinde bulunabilir” 12.3. Mazeretlere bağlı yer değişikliği başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) Personelin sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerinin belgelendirilmesi halinde, hizmet bölgelerindeki ve/veya hizmet alanlarındaki zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle ataması yapılabilir. (2) Bu şekilde atananlar mazeretlerinin herhangi bir nedenle ortadan kalkması durumunda, süre şartına bakılmaksızın uygun bir kadro ve ihtiyaç bulunması halinde önceki görev yerlerine atanabilir.
(3) Sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan personel, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorundadır. İş yerleri, mazereti sona eren personelin belgelerini 15 gün içerisinde Genel Müdürlüğe intikal ettirir. (4) Sağlık ve can güvenliği mazeretlerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme suretiyle atamalar, atanma dönemine tabi değildir.
(5) Müracaatlar, gerekli belgelerle birlikte personelin kadrosunun bulunduğu iş yerlerine yapılır.” 12.4. Sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği başlıklı 7 nci maddesinde; “(1) Personelin kendisinin, eşinin, annesinin, babasının, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının, görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığını veya mevcut görev yerinin, söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirenler, sağlık mazeretine dayanarak mazeretinin karşılanabileceği bir yere halen çalıştıkları yerde bir yılını dolduranlar naklen atanabilirler.. …”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran özetle; Derince Lojistik Müdürlüğüne bağlı işçi makinist olarak dinlenmeden çalıştığını, hafta tatillerinde kendisinden onay alınarak işe yazılmak istediğini, servisin İstanbul’da oturan personele
/
verilmediğini, gece iş bitimi ulaşım olmadığı için sabaha kadar makinist odasında yer bulabilirse beklediğini ve dinlenemeden ertesi gün tekrar işe yazıldığını, bağlı bulunduğu iş yerinde turnis olmadığını, imece usulü adam çalıştırma sistemi olduğunu, bu durumun mental ve fiziksel olarak kendisini yorduğunu, gelecek için bir aile kurmasını engellediğini ve beraber yaşadığı yaşlı ve kronik hasta olan anne ve babası için sıkıntı oluşturduğunu belirterek Gebze Lojistik Şefliğine naklini talep etmektedir.
15. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde özetle, başvuranın 08.01.2014 tarihinden beri 4/A statüsünde işçi makinist olarak çalıştığı, başvuranın çalışma sürelerinin Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen
Çalışma Süreleri Yönetmeliği, 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun, 2429 sayılı Ulusal Bayram ve
Genel Tatiller Hakkında Kanun, Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Yönetmeliği, Dönem
Toplu İş Sözleşmesine ve Çalışma Zamanlarının Düzenlenmesine Ait Belirli Hususlara İlişkin 4
Kasım 2003 Tarihli 2003/88/Ec Sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifine uygun şekilde belirlendiği, başvuranın 2022 Nisan ayında 11 gün, 2022 Mayıs ayında 10 gün, 2022 Haziran ayında 10 gün, 2022 Temmuz ayında 8 gün, 2022 Ağustos ayında 6 gün dinlendirildiği, kısa süreli aldığı (01.01.2022-1 gün, 03.08.2022-3 gün, 14.11.2022-2 gün, 3.12.2022-2 gün, 30.12.2022-2 gün) sağlık raporlarında tren/görev saatine yaklaşık bir saat kala işyerine bilgi verdiğinden işyerinin tren personel planlaması ve tarife düzeninin bozulduğu, tren sıralaması ve saati değiştirilerek tren temin edildiği, dinlendirilmeden personel çağrılarak tren teminine çalışıldığı, çağrılan personele ilave fazla çalışma yaptırıldığı ve mesai ücreti ödendiği ya da trenin iptal edildiği, Tarifelerinde (Turnis) dinlenme günleri haftalar öncesinden bilindiği, hafta sonu dinlenme günlerinde çalıştırılan personelin aylık fiili çalışma süresini doldurup doldurmadıklarına bakılmaksızın bir iş karşılığı olmaksızın ödenen o günün ücretinden ayrı olarak, ayrıca çalışılan fiili sürenin ücretinin mutlaka ödendiği ve takip ettiği hafta içerisinde ilave dinlenme verildiği, işin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme amaçlı servis hizmetinin olmadığı, ayrıca 28.06.2021 tarihinden itibaren, Derince tren istasyonuna 5 dakika yürüme mesafesinde olan Sancak Hotel ile sözleşme yapılarak (2023 yılı için sözleşme yenilendiği) makinist konaklama hizmeti alındığı, başvuranın bağlı bulunduğu iş yerinde turnis olmadığı iddiasının asılsız olduğu, makinistlerin bağlı bulundukları iş yerlerinde vardiya amirliği, tren takip, nezaret, ihtiyat, orerde belirtilen ve TCDD
Şebeke Bildirimi koşullarında Günlük Tren Duyurusu/Günlük Umum ile tüm hat kesimine her gün saat 16.00 itibariyle duyurularak sefere konmuş serbest tarifeli trenlerde, bu trenlerin teşkil edilmesi için gar, depolarda yapılan manevra hizmetlerinde, diğer işyerlerinde vekâlet gibi görevlendirilmeleri tarife sorumluları tarafından mesleki yeterlilikleri kapsamında belirlenerek günlük/haftalık görev çizelgesi olan (2031M.) Faal Personel Tarifesi (Turnis) ile duyurulduğu, Personel Kadro Cetvelinde Gebze
Lojistik Müdürlüğü için 40 Makinist/Makinist İşçi, Derince Lojistik Müdürlüğü için 70
Makinist/Makinist İşçi olarak belirlendiği ve Gebze Lojistik Müdürlüğünde 3 eksikle mevcut 37
Makinist/Makinist İşçi, Derince Lojistik Müdürlüğü’nde 19 eksikle mevcut 51 Makinist/Makinist İşçi bulunduğu ancak başvuranın nakil talebinin TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü Memur, Sözleşmeli ve İşçi Personelin İsteğe ve Mazerete Bağlı Yer Değişimleri Usul ve Esasları emri koşullarını sağlamadığı için gerçekleştirilemediği, başvuranın koşulları sağlaması halinde naklinin mümkün olduğu, ayrıca Derince Lojistik Müdürlüğü makinist personelinin koşul ve şartlarını daha da iyileştirmek için mülkiyeti TCDD 1. Bölge Müdürlüğüne ait Eski Kısım Hekimliği binası tahsisinin üzerlerine alındığı ve tadilatının devam ettiği, anlaşılmaktadır.
15.1. İdare tarafından gönderilen ek evrakların tetkikinden; Derince Lojistik Müdürlüğünün 15/06/2022 tarih ve E- – – sayılı yazısında; “İşyerimiz personellerinden / sicil sayılı İşçi Makinist nakil dilekçesi ekte sunulmuş olup; Yerine makinist personel verilmesi kaydıyla nakli uygundur.” ifade edildiği tespit edilmiştir.
15.2. TCDD AŞ. Genel Müdürlüğü İstanbul Bölge Müdürlüğü Personel ve Mali İşler Servis Müdürlüğünün 01/08/2022 tarih ve E- – [ – sayılı yazısında; “Bölgemiz Araç Bakım, Yük, Marmaray Yolcu ve Marmaray Araç Bakım Servis Müdürlüklerine bağlı iş yerlerinde görev yapmakta olan işçi personelin nakil ve karşılıklı nakil taleplerinin uygun görülmediği Genel Müdürlüğün ilgi yazısı ile Bölgemize bildirilmiştir.” ifade edildiği tespit edilmiştir.
15.3. TCDD AŞ. Genel Müdürlüğü Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığının 29/07/2022 tarih ve E– – sayılı yazısında; “Bölge ve Fabrika Müdürlüğünüz işyerlerinde çalışan ek listede bulunan 126 işçi personelin ilgi (a) emir ile isteğe bağlı ve mazeretlerine binaen nakil talepleri hakkında, işyerinin kadro mevcut durumları ile 5 yıl çalışma şartından dolayı …işlem yapılamamıştır” ifade edildiği tespit edilmiştir.
16. Anayasanın 5 inci maddesinde, Devletin temel amaç ve görevleri arasında, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, yer almaktadır.
17. Anayasanın 49’uncu maddesiyle, çalışanların hayat seviyesinin yükseltilmesi ve çalışma hayatını geliştirmek için gerekli tedbirlerin alınmasının Devletin ödevi olduğu belirtilmiştir, 4857 sayılı İş
Kanununda ise; İş Kanunu hükümlerine tabii olarak çalışan personelin işçi olarak adlandırıldığı, işçi ile işveren arasındaki ilişkinin bir iş sözleşmesine bağlı olduğu, iş sözleşmesinin kapsamının bağımlı iş görme ve ücret ödemesinden oluştuğu ifade edilmiştir, Türk Borçlar Kanununda ise hizmet sözleşmesi belirli veya belirli olmayan süreyle işçinin işverene bağımlı olarak iş görmesi olarak tanımlanmıştır.
18. Anayasa Mahkemesinin 20/02/2014 tarihli ve 2012/606 başvuru numaralı Kararında; “Kişilerin ailevi ve sosyoekonomik sebepler gibi bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.” ifade edilmektedir.
19. İdari işlemlerin hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığı kabul edilmektedir. (Gözübüyük, Şeref ve Turgut Tan, İdari Yargılama Hukuku, 6. baskı,
C. 2, Ankara: Turhan Kitabevi, 2013.) Takdir yetkisi, idareye, yapacağı işlem hakkında seçim yapmak
imkânı vermekle birlikte işlem yapmak ya da yapmamak konusunda da hareket serbestisi kazandırmaktadır. Bu doğrultuda idari görevlere atama yapmak veya görevden almak da idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmektedir. Bununla birlikte idare takdir yetkisini kullanırken hukuk kurallarına uygun olarak işlem tesis etmek durumundadır. İdareye tanınan bu takdir yetkisi, mutlak ve sınırsız olmayıp, objektif olarak eşit bir şekilde, aynı durumda olan personel arasında ayrım gözetilmeksizin kullanılması gereken bir yetkidir.
20. Başvuruya konu somut olaya bakıldığında; başvuran 08.01.2014 tarihinden beri 4/A statüsünde işçi makinist olarak çalıştığından başvuranın Toplu İş Sözleşmesinin “Makinist işçilerinin yer ve görev değişikliği” başlıklı 109 uncu maddesinde belirtilen “Açıktan ilk defa makinist işçisi olarak işe başlayanlar
5 yıl süreyle nakil isteğinde bulunamaz.” ve TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü Memur, Sözleşmeli
ve İşçi Personelin İsteğe ve Mazerete Bağlı Yer Değişimleri Usul ve Esaslarının “İsteğe bağlı yer değişikliği” başlıklı 6 ncı maddesinde belirtilen “işçi personel için Toplu İş Sözleşmesi hükümleri gereği aynı iş yerinde bir yıl çalışmış olanlar yer değiştirme isteğinde bulunabilir” şartına haiz olduğundan nakil
isteğinde bulunabildiği, bununla birlikte İlgili idaresince, TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü
Memur, Sözleşmeli ve İşçi Personelin İsteğe ve Mazerete Bağlı Yer Değişimleri Usul ve Esaslarının
“Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesinde belirtilen; “Tüm yer değiştirme suretiyle atamalarda norm kadro sayısı ve hizmet ihtiyacının öncelikli olarak dikkate alınması, Personelin merkez ve taşra arasında, hizmet gerekleri de dikkate alınarak adil ve dengeli dağılımının sağlanması, sağlık durumu aile birliği (eş durumu), can güvenliği, optimizasyon ve hizmetin aksatılmaması bakımından hizmet gereği yer değişimlerinde kadro imkanları göz önünde bulundurulması, ilkelerine uygun şekilde başvuranın nakil talebinin işyerinin kadro mevcut durumları gerekçesiyle reddedildiği tespit edilmiştir.
21. Bununla birlikte, 15 no.lu paragrafta detaylarına yer verildiği üzere ilgili idaresince başvuranın iddialarına gerekçeli cevap verildiği görülmüş ancak başvuranın beraber yaşadığı yaşlı ve kronik hasta olan anne ve babası için nakil talep etmesi yönünden bir değerlendirme bulunmadığı anlaşılmıştır. Başvuruya bu yönüyle bakıldığında; TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü Memur, Sözleşmeli ve İşçi Personelin
İsteğe ve Mazerete Bağlı Yer Değişimleri Usul ve Esaslarının “Sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği” başlıklı 7 nci madde; “(1) Personelin kendisinin, eşinin, annesinin, babasının, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının, görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığını veya mevcut görev yerinin, söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirenler, sağlık mazeretine dayanarak mazeretinin karşılanabileceği bir yere halen çalıştıkları yerde bir yılını dolduranlar naklen atanabilirler…” hükmü uyarınca başvuranın anne babasının hastalığının, görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığını veya mevcut görev yerinin bu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporu ile belgelendirmediği tespit edilmiştir.
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Derince Lojistik Müdürlüğünden Gebze
Lojistik Şefliğine nakil talebinin işyerinin kadro mevcut durumları gerekçesiyle reddedildiği, bu hususta kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir husus tespit edilemediğinden, idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir sebepler dışında bir sebebe dayandığına, aynı durumda olan personele farklı davranıldığına ya da adil ve dengeli personel dağılımının gözetilmediğine ilişkin bir tespit mevcut olmadığından ve İdarenin naklen atanma talebini kabul etme veya etmeme durumu, istihdam imkânları, idarenin ihtiyaçları ve diğer şartlar bakımından ilgili idarelerin takdir yetkisi kapsamında olduğundan, ayrıca başvuran her ne kadar beraber yaşadığı yaşlı ve kronik hasta olan anne ve babası için nakil talebinde bulunduğunu belirtse de anne babasının hastalığının, görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığını veya mevcut görev yerinin bu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporu ile belgelendirmediğinden, başvuranın talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiş ve başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve DEVLET DEMİRYOLLARI TAŞIMACILIK A.Ş. GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi