Mal Alımlarında Fiyat Farkı: Akaryakıt, Doğalgaz, Elektrik, İlaç, Teslim ve Hesaplama

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

Mevzuat değerlendirme tarihi: 14.10.2026. Bu metindeki süreler, oranlar ve formüller yalnız ilgili ihale/sözleşmeye uygulanabilir mevzuat sürümünde kullanılmalıdır. İlan/duyuru, sözleşme, iş programı, hakediş, teslim ve ödeme tarihleri birbirinin yerine geçmez.

1. Hukuki kapsam ve alım sınıfları

2013/5216 sayılı Mal Alımlarında Fiyat Farkı Esasları, sözleşme konusu malın niteliğine göre farklı resmî fiyat/endeks kaynakları öngörür. Elektrik, doğalgaz, akaryakıt/petrol ürünleri, LPG, ilaç ve diğer mallar aynı fiyat kaynağıyla hesaplanmaz. 2022 değişikliğinde belirli enerji/ilaç dışındaki mallarda süresi 180 takvim gününü aşan sözleşmelerin aşan bölümü için fiyat farkı imkânı tanınmıştır. 2025 değişikliği süre ifadelerini 90/180/365 takvim günü olarak netleştirmiştir. Somut ihale tarihi ve mal sınıfı belirlenmelidir.

2. Genel örnek formülün notasyonu

F = (M × B) × (A₂/A₁ − 1) biçimindeki mal fiyat farkı hesap notasyonunda M teslim edilen miktarı, B malın sözleşme birim fiyatını, A₁ baz resmî fiyat/endeksi ve A₂ uygulama/teslim dönemindeki resmî fiyat/endeksi gösterir. Bu B, yapım ve hizmet fiyat farkındaki 0,90 katsayısı değildir. Sözleşmenin tabi olduğu özel mal türüne ilişkin hesap yöntemi ve fiyat tanımı önceliklidir.

3. Akaryakıt birim fiyat örneği

Teslim M=50.000 litre; sözleşme fiyatı B=35 TL/litre; baz resmî fiyat A₁=30; uygulama resmî fiyatı A₂=36 olarak varsayılsın. F=50.000×35×(36/30−1)=350.000 TL. Bu varsayımsal sonuçtur; gerçek akaryakıt sözleşmesinde EPDK’nın Esaslarda belirtilen fiyat kaynağı, bayi satış fiyatlarının niteliği, KDV/ÖTV unsurları ve teslim dönemi esas alınır. Yalnız bir akaryakıt istasyonunun pompa fiyatı mevzuattaki referansın yerine konulamaz.

4. Götürü bedelli kısmi teslim

Sözleşme bedeli 10.000.000 TL, ilgili dönemde kabul edilmiş teslim oranı %30, güncel/baz oranı 1,15 ise uygulama tutarı 3.000.000 TL ve fiyat farkı 450.000 TL‘dir. Tüm sözleşme bedeli üzerinden 10.000.000×0,15=1.500.000 TL hesaplanması 1.050.000 TL fazla sonuç yaratır. Hangi teslimin kabul edildiği ve hakediş/kabul belgesi esastır.

5. Mal bazında resmî fiyat kaynağı

Mal Kaynak ve kontrol
Akaryakıt/petrol/LPG Esasların tanımladığı EPDK verisi; akaryakıt nev’i, teslim ayı ve vergi etkileri.
Doğalgaz/LNG/CNG İlgili EPDK fiyat serisi ve ürün türüne özgü hüküm; 2022–2023 değişiklikleri.
Elektrik İlgili resmî enerji fiyatı/tarife ve sözleşmedeki hesap tanımı.
İlaç Sağlık mevzuatındaki resmî fiyat kaynağı ve özel ürün şartları.
Diğer mal Mal Esaslarının öngördüğü resmî endeks ve süre koşulu.

6. Erken/geç teslim ve kusurlu gecikme

Teslim süresi geçtikten sonra yapılan ifada yükleniciden kaynaklanan gecikmenin fiyat farkını artırıcı şekilde kullanılmasını engelleyen özel hükümler dikkate alınır; teslim edilmesi gereken tarihle fiili teslim tarihinin fiyatı/endeksi ayrı kontrol edilir. Erken teslimde de teslimin resmen kabul edildiği ve ilgili Esasın izin verdiği fiili dönem dikkate alınır. İdare kaynaklı gecikme, sözleşmeye uygun süre uzatımı ve yüklenici kusuru aynı tutulmamalıdır.

7. 2025 değişiklikleri ve bağlantılı yapım

30.07.2025 tarihli 10132 sayılı Karar alt endeks seçeneklerini genişletmiş, aynı ayda açıklanmamış güncel endeksler bakımından geçici kullanım/sonraki düzeltme yöntemini belirlemiştir. Doğal bağlantıyla birlikte ihale edilen mal+yapım sözleşmelerinde 2025 sonrasında ilgili kısımlar için ayrı Mal/Yapım Fiyat Farkı Esasları ve ayrı katsayı/endeks tanımları gerekir. Salt birlikte ihale edilme, mal kısmını yapım formülüne sokmaz.

8. Vergi, kesinti ve teminat

Fiyat farkı asıl mal tesliminin ek/eksi bedel unsurudur; KDV m.24/c matraha dahil eder. ÖTV veya KDV’den muafiyetin resmî fiyat verisine etkisi ve ihale dokümanındaki fiyat tanımı ayrıca incelenmelidir. Pozitif fark için 4735 m.12 ek kesin teminatın uygulanabilirliği değerlendirilir. 2022 mal artırımlı fiyat farkındaki %10 özel artırım bugünkü tüm mal sözleşmelerinin genel kuralı değildir.

9. Belge ve risk listesi

Mal türü, sözleşme teslim planı, sözleşmedeki fiyat farkı maddesi, resmi fiyat serisi, baz ve uygulama değerleri, erken/geç teslim belgesi, kısmi kabul tutarı, vergisel durum ve önceki hakediş düzeltmeleri bulunmalıdır. Yanlış teslim tarihi, yanlış baz fiyat, tüm sözleşme bedeline fark uygulanması, 0,90 sabit katsayısının mal formülüne eklenmesi ve ürün türünün yanlış sınıflandırılması temel hata türleridir.

Mevzuat ve resmî kaynaklar