|
ÖZET: Bu karar, Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü’ne yapılan başvuruda, başvuranın kaza sonucu uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini talebini incelemektedir. Başvuran, Rektörlük girişinde görevlinin yönlendirmesiyle geçiş yaparken mantar dubaların aniden kalkması sonucu aracının hasar gördüğünü ve bu durumun idarenin ağır hizmet kusurundan kaynaklandığını iddia etmiştir. İdare, olayda kusur bulunmadığını savunsa da, yapılan değerlendirmede, başvuranın geçişi esnasında dubaların kontrolsüz bir şekilde yükselmesi nedeniyle zararın meydana geldiği ve bu durumun idarenin sorumluluğunda olduğu sonucuna varılmıştır.
Danıştay içtihadına göre, idarenin eylem ve işlemlerinden doğan zararların tazmini için zarar ile idarenin davranışı arasında illiyet bağı bulunması gerekmektedir. Bu bağlamda, başvuranın kazada kusurunun olmadığı ve idarenin hizmetinin kusurlu işlemesi nedeniyle zararın tazmin edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü’ne başvuranın zararının tazmin edilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/9344-S.21.15108
BAŞVURU NO : 2021/498
KARAR TARİHİ : 23/06/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAKARYA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın yaşanan kaza sonucu zararının tazmin edilmesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 07/01/2021
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran , Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü’ne
Rektör Yardımcısı ile görüşmek üzere 22/7/2020 tarihinde saat 17:20 sularında plakalı Renault
Megane marka aracı ile geldiğini, görevlinin dubaları indirip geçebileceğini söylemesi üzerine geçmek için hareketlendiğinde mantar dubaların aniden kalkarak aracının hava yastıklarının açılarak aracının ciddi hasara uğradığını, aracının sigorta kapsamında hasarının onarıldığını ancak 1.5 yıllık olan aracının değerinin büyük oranda düştüğünü ve kaybın karşı tarafın araç olmaması ve trafik sigortası bulunmaması nedeniyle karşılanmadığını belirterek, idarenin ağır hizmet kusuru sonucu ortaya çıkan 47.246 TL maddi
10.000 TL manevi olmak üzere zararının karşılanmasını ve zarar tarihi olan 22/7/2020 tarihi itibariyle
idarece tazmin edilecek tarihe kadar geçecek sürede ortaya çıkacak değer kaybının da göz önünde bulundurularak zararlarının tazmin edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından 4/2/2021 tarihinde talep edilen bilgi ve belge yazımız üzerine Sakarya
Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 10/03/2021 tarih ve E. sayılı yazıda özetle;
2.1. Konuya ilişkin kamera kayıtları için Koruma ve Güvenlik Şube Müdürlüğü ile yapılan yazışma sonucunda kazaya ilişkin sadece tutanak ve resimlerin bulunduğu, bunun dışında bilgi ve belgenin olmadığının bildirildiği, konuya ilişkin tanık ifadesi bulunmadığı,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.2. 08/06/2020 tarihinde benzer bir kaza yaşandığı ve yapılan incelemede bu kazanın kişisel hata sonucu ortaya çıktığının belirlendiği,
2.3. Rektörlük giriş dubalarının yer aldığı bölümde baştan beri belirli işaretlendirme ve uyarı levhalarının bulunduğu,
2.4. Konu ile ilgili Yapı İşleri Daire Başkanlığı ile yapılan yazışmadan da anlaşılacağı üzere kazanın olduğu bariyerlerin çalışma sisteminde bir sorun bulunmadığı, gün içinde defaten çok sayıda araç geçişi sağlandığı, ilgili sistemin sorunsuz ve aktif biçimde çalışmaya devam ettiği,
2.5. Mevcut delillerden Üniversitenin sorumluluğunu gerektiren bir kusurun olaya neden olduğuna dair bir delil bulunmadığı, aracın geçişi esnasında dubaların aniden kalkacağını bilmenin mümkün olmayacağı,
2.6. Yola takılan dubalarda eski ya da bakımları yapılmadığı için arıza yapacak türden dubalar olmadığı, yeni dubalar olduğu,
2.7. Başvuranın Üniversiteye yapmış olduğu başvurusunda kaza neticesinde doğrudan araç ile ilgili masraflar dışında bu kaza ile bağlantılı olduğunu iddia ettiği Sakarya da ikamet etme masrafı vesaire başka masraf kalemlerinden oluşan toplam 52.246,00 TL tazminat talep ettiği, 2.8. Kazada kusurun kime ait olduğunun tespit edilmediği, ilgili kaza neticesinde doğrudan ve dolaylı yapılmış bütün masrafın Üniversiteden talep edilmesinin hakkaniyetli bir tutum olmadığı,
2.9. Konu ile ilgili arabuluculuğa başvurulması halinde bütün bu konular karşılıklı olarak değerlendirilerek konu hakkında karar verilebileceği,
2.10. Rektörlük girişinde yer alan dubaların sadece yetkilendirilen kişiler tarafından kullanıldığı, Rektörlük binası civarında gelen misafirler için misafir otoparklarının bulunduğu, başvuranın ise mevcut otoparklarda durmak yerine zorunlu olmayan ve giriş yapmaması gereken bir alan olan rektörlük giriş alanına aracıyla giriş yaparken ilgili kazanın yaşandığı,
2.11. Anayasamızın 125. Maddesinde; idarenin kendi işlem ve eylemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlandığı, idarenin hukuki sorumluluğundan söz edebilmek için ortada bir zararın bulunması ve bunun idareye yüklenebilen bir işlem veya eylemden doğması, başka deyişle zararla idari faaliyet arasında illiyet bağı bulunması gerektiği, bu koşullardan birinin yokluğu halinde idarenin tazmin sorumluğunun ortadan kalktığı, Üniversitenin yaptığı işlemlerde açıkça hukuka aykırı davrandığı ve hizmet kusuru teşkil edecek kadar bir kusuru olduğuna dair bir delilin bulunmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” ,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
3.2. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinde; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun;
5.1. “Haksız Fiillerden Doğan Borç İlişkileri” ana başlığı altında düzenlenen 49 uncu maddesinde; “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.”
5.2. “Adam çalıştıranın sorumluluğu” başlıklı 66 ncı maddesinde; “Adam çalıştıran, çalışanın, kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür. Adam çalıştıran, çalışanını seçerken, işiyle ilgili talimat verirken, gözetim ve denetimde bulunurken, zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse, sorumlu olmaz. Bir işletmede adam çalıştıran, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, o işletmenin faaliyetleri dolayısıyla sebep olunan zararı gidermekle yükümlüdür. Adam çalıştıran, ödediği tazminat için, zarar veren çalışana, ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu hakkına sahiptir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü’ne gittiğini, geçiş alanından görevlinin dubaları indirip geçebileceğini söylemesi üzerine geçmek için hareketlendiğinde mantar dubaların aniden kalkarak aracının hava yastıklarının açılarak aracının ciddi hasara uğradığını, aracının sigorta kapsamında hasarının onarıldığını ancak 1.5 yıllık olan aracının değerinin büyük oranda düştüğünü ve kaybın karşı tarafın araç olmaması ve trafik sigortası bulunmaması nedeniyle karşılanmadığını belirterek, idarenin ağır hizmet kusuru sonucu ortaya çıkan 47.246 TL maddi 10.000 TL manevi olmak üzere zararının karşılanmasını ve zarar tarihi olan 22/7/2020 tarihi itibariyle idarece tazmin edilecek tarihe kadar geçecek sürede ortaya çıkacak değer kaybının da göz önünde bulundurularak zararlarının tazmin edilmesini talep etmektedir.
8. Mantar duba sistemleri, yaya yolu, okul, belediye, otel vb. alanlarda araçların giriş çıkışlarını kontrol altına almak amacıyla kullanılan bariyer sistemleridir. Bu sistemlerin güvenli olması için üzerinde
/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
araç varken açılmamasına yönelik, üzerlerindeki araçları algılayabilen donanımlara sahip olması gerekmektedir. Türü ve yapısı ne olursa olsun manuel olmayan, otomatik olarak (kumanda, sensör, belirli saat aralıkları vb.) açılıp kapanan mantar dubaların araçların geçiş anında yükselmemesi aracın o alanı terk etmesinden sonra sağlıklı bir şekilde yükselmesi beklenmektedir.
9. Somut olayda, başvuranın 22/7/2020 tarihinde saat 17:20 sularında plakalı Renault
Megane marka aracı ile Sakarya Üniversitesi Rektörlüğüne giderek geçiş alanından geçerken dubanın kalkması neticesinde aracın direksiyon ve torpido üzerinde bulunan hava yastıklarının açılarak araçta hasar meydana geldiği, yaşanan kazaya ilişkin Koruma ve Güvenlik Görevlisi, Grup Amiri ve Şube Müdürü tarafından tutanak tutularak kayıt altına alındığı görülmektedir.
10. İlgili tutanağa göre olay anında, başvuranın plakalı Renault Megane marka/model arabasıyla olay yerine geldiği, dubaların üzerinden geçerken yeşil ikaz ışıklarının yandığı, sağda bekleyen görevlinin geçebilirsiniz demesi üzerine başvuranın geçmeye hareketlendiği, geçiş esnasında ise dubaların yükselerek araçta hasara sebep olduğu anlaşılmaktadır. Araçta meydana gelen hasar olaya ait fotoğraflarda görülmektedir.
11. Danıştay 8’inci Dairesi 23/5/2019 tarih ve E.2019/1425 K.2019/5024 sayılı kararında; “Anayasanın 125. maddesinde, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır. İdare, yasalarla kendisine verilen kamu hizmetlerinin gereği gibi işlemesini sağlayacak örgütü kurmak, araç, gereç ve personeli o hizmetin gereklerine uygun biçimde hazırlamakla yükümlüdür.
Hizmetin iyi işlememesi yüzünden kişilerin zarara uğramaları halinde idarenin hukuksal sorumluluğu söz konusu olur ve uğranılan zararın hizmeti yürütmekle görevli idarece tazmini gerekir. İdare Hukukunun genel kabul gören temel ilkeleri uyarınca idarenin mali sorumluluğuna hükmedilebilmesi için; idari davranış ve zarar arasında neden-sonuç ilişkisi bulunması gerekmekte…” açıklamalarına yer vermiştir.
Buna göre, idarenin sorumluluğunda bulunan hizmetin yürütülmesi sürecinde gerekli koşulların sağlanmasının idare tarafından sağlanması gerekmekte, hizmetin iyi işlememesi nedeniyle kişilerin zarara uğraması durumunda ise idarenin zararı tazmin etmesi beklenmektedir.
12. İdarenin kişilerin uğramış olduğu zararı tazmin zorunluluğu doğması için belli koşullar bulunmaktadır. Buna göre, idarenin davranışı ile zarar arasında neden- sonuç ilişkisinin bulunması beklenmektedir. İdarenin davranışı ile ortaya çıkan zarar arasında illiyet bağının bulunmaması yahut zarara uğrayanın kusuru olması durumunda idarenin sorumluluğundan bahsedilemeyeceği yahut kusur oranında sorumluluğun azalacağı yahut kalkacağı bilinmektedir.
13. Başvuru konusu olayda, başvuranın dubaların üzerinden geçiş anında dubanın yükselerek araçta hasara yol açtığı hususunun açıkça ortaya konulduğu, söz konusu geçiş alanının kontrol ve denetimlerinin yapılarak sağlıklı bir şekilde çalışması noktasında sorumluluğun ilgili İdarede olduğu ve dolayısıyla ortaya çıkan zararla idarenin yürüttüğü hizmetin işlemesi arasında illiyet bağının bulunduğu görülmektedir. Bu durumda zarara uğrayanın bu sorumluluğu ortadan kaldırıcı nitelikte kusurunun bulunmaması durumunda
İdarenin söz konusu zararı tazmin etmesi gerektiği hususu ortadadır.
14. Mantar bariyer sistemi nedeniyle ortaya çıkan kazanın oluşumunda başvuranın bir kusurunun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu olayı gören bir kamera kaydının bulunmadığı, söz konusu olaya ilişkin düzenlenen tutanak incelendiğinde ise, başvuranın geçiş alanında bulunan
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
görevlinin duba ikaz ışıklarının yeşil ışık yanması üzerine başvurana geçebileceğini söylediği, başvuranın bunun üzerine geçmek üzere hareketlendiği esnada mantar dubanın kalkarak aracın hasar almasına ve hava yastıklarının açılmasına sebebiyet verdiği anlaşılmaktadır.
15. Başvuranın ve İdarenin açıklamaları ile olaya ait tutanak, resim ve diğer bilgi ve belgeler değerlendirildiğinde, başvuranın aracı ile geçişi esnasında mantar dubanın kontrolsüz olarak yükselerek kazaya sebebiyet verdiği hususunun açık olduğu, söz konusu olayın yaşanması esnasında başvurana atfedilebilir bir kusurun bulunmadığı, İlgili idarenin aksini gösterir nitelikte bir kanıt da sunmadığı, söz konusu geçiş alanının idare ve denetimlerinin İlgili İdarenin sorumluluğunda olduğu, hizmetin yürütülmesi sürecinde kusurlu olduğu ve ortaya çıkan zarar ile İdarenin davranışı arasında açıkça neden sonuç ilişkisi bulunduğu değerlendirilmektedir. Bu bakımdan ilgili İdare tarafından aracın geçişi esnasında dubaların aniden kalkacağını bilmenin mümkün olmayacağı açıklamasının yerinde olmadığı değerlendirilmektedir. Zira ilgili sistemde teknik veya kronik olarak bir sorun bulunmasa dahi tek seferlik yaşanan bir hatanın ortaya çıkardığı zararın da idarenin faaliyetleri kapsamında olduğu değerlendirildiğinde bu hususta da idarenin mali sorumluluğunun doğacağı açıktır. Aksi durumun kabulü, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 125’inci maddesi, Borçlar Kanunu ve diğer genel hukuk hükümlerine aykırılık teşkil edecektir. Nitekim Türk Borçlar Kanunu’nun 66’ncı maddesinde yer alan; “Adam çalıştıran, çalışanın, kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür.” hükmünün haksız fiillerden doğan kusursuz sorumluluğu ifade eden genel bir hukuk normu olduğu, bu kapsamda somut olayda ilgili idarenin de söz konusu olayın yaşandığı yerde sebep olunan kaza bakımından sorumlu olduğu ve ortaya çıkan zararı tazmin etmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
16. Başvuranın idarenin sorumluluğundan bulunan bir geçiş alanından geçmekte iken dubanın kalktığı ve aracının hasara uğradığı, meydana gelen kaza neticesinde başvuranın aracının tamiri yapıldıktan sonra dahi alınan hasarın ciddiyeti göz önünde bulundurulduğunda büyük oranda değer kaybına uğramış olduğu ve başvuran bakımından maddi bir zarara yol açılmış olduğu hususu açıktır.
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın aracı ile geçişi esnasında yaşanan kazanın Sakarya Üniversitesi Rektörlüğünün sorumluluğunda bulunan bir hizmetin kusurlu işlemesinden kaynaklı olduğu ve İdarenin söz konusu kazanın sebep olduğu zararı tazmin etmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Sakarya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın yaşanan kaza neticesinde ortaya çıkan zararının tazmin edilmesi yönünde SAKARYA
ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve SAKARYA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
SAKARYA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr