|
ÖZET: Başvuru, Mardin Büyükşehir Belediyesi’nde çalışan bir personelin görevini kötüye kullandığı ve kamu kurumlarının adını kullanarak haksız kazanç elde etmeye çalıştığı iddialarını içermektedir. Başvuran, bu kişi hakkında gerekli işlemlerin başlatılmasını ve kendisine saha görevi verilmemesini talep etmiştir. Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığı, yapılan inceleme sonucunda şikayet edilen personel hakkında başka bir yazılı başvuru bulunmadığını ve disiplin işlemi yapılmadığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, iddiaların sübuta ermediğine ve işlem yapılmasına gerek bulunmadığına karar vermiştir. Ancak, idarenin memur ve işçi statüsündeki personelin resmi görevleri ile özel ilişkileri arasında tarafsızlık ve eşit muamele sağlanması için gerekli tedbirleri alması gerektiği yönünde tavsiyede bulunulmuştur. İlgili mevzuat çerçevesinde, kamu görevlilerinin itibar ve güvene uygun davranmaları gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiş, Mardin Büyükşehir Belediyesi’ne tavsiyelerde bulunulmuştur. Karar, başvurana ve belediyeye tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/2507-S.21.4024
BAŞVURU NO : 2020/93577
KARAR TARİHİ : 12/02/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MARDİN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Belediye bünyesinde çalışan işçiler hakkında birtakım iddialar hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, “Mardin Büyükşehir Belediyesine bağlı İmar ve Şehircilik Dairesi’nin Koruma
Uygulama Denetim Müdürlüğü’nde (KUDEM) çalışan ve adlı personelin görevi kötüye kullanma ve kamu kurumlarının adını kullanarak haksız kazanç elde etme suretiyle devlet vakarına yakışmayan hal ve hareketlerde bulunduğunu iddia ederek kamu kurumlarının adını kullanarak haksız kazanç elde etmeye çalışan bahse konu personel hakkında gerekli işlemlerin başlatılması ve bu kişilere saha görevi verilmemesi” talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 21/09/2020 tarih ve 3 sayılı bilgi ve
belge talep yazısı üzerine Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığı Teftiş Kurulu
Başkanlığı tarafından İnceleme Raporu Hazırlanmıştır. Mardin Büyükşehir Belediye
Başkanlığının 14/10/2020 tarih ve E- sayılı yazısında özetle;
2.1) Şikâyetçinin dilekçesinde belirttiği şahıslar; ’ın 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununa tabi mimar, ’ın ise 696 sayılı KHK kapsamında sürekli işçi olduğu,
2.2) Şikâyet edilen şahıslar hakkında, söz konusu şikâyet dışında başka bir yazılı şikâyet
başvurusu bulunmadığı, ve hakkında tesis edilmiş herhangi bir disiplin işlemi bulunmadığı,
2.3) 15/06/2020 tarih ve E sayılı İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının
yazısı ekinde gereği için söz konusu şikayet dilekçesinin Başkanlıklarına gönderildiği,
2.4) 01/10/2020 tarih ve sayılı yazı ile KUDEM ve Şirket
İşçisi hakkında inceleme yapılması ve inceleme yapmak üzere Teftiş Kurulu
Başkan ‘in görevlendirilmesine ilişkin Başkanlık Makamının onayı alındığı,
2.5) 05/10/2020 tarih ve E sayılı Teftiş Kurulu Başkanlığının yazısı
ekinde şikayet konusuna ilişkin inceleme raporunun gönderildiği, inceleme neticesinde 07/10/2020 ve E sayılı yazı ile şikayetçinin bilgilendirildiği,
2.6) Şikâyetçinin dilekçe ve eklerine istinaden ve hakkında
yürütülen inceleme raporunun yazı ekinde sunulduğu,
2.7) Şikâyet konusu ile ilgili olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca
karara bağlanmış uyuşmazlık bulunmadığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan KAMU
DENETÇİLİĞİ KURUMU idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun;
5.1) “Davranış ve İşbirliği” başlıklı 8’inci maddesi: “Devlet memurları, resmi sıfatlarının
gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını hizmet içindeki ve dışındaki davranışlariyle göstermek zorundadırlar…”
5.2) “Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı” başlıklı 28’inci
maddesi: “Memurlar Türk Ticaret Kanununa göre (Tacir) veya (Esnaf) sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil veya kollektif şirketlerde ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamazlar. (Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler hariç). (Ek cümle: 8/8/2011 – KHK-650/38 md.; İptal cümle: Anayasa
Mahkemesinin 18/7/2012 tarihli ve E.: 2011/113, K.: 2012/108 sayılı Kararı ile.; (1)
(…) Yeniden düzenleme son cümle: 2/1/2014 – 6514/9 md.) Memurlar, mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz…”
5.3) “Disiplin amiri ve disiplin cezaları” başlıklı 124’üncü maddesinin ikinci fıkrası:
“(Değişik: 12/5/1982 – 2670/30 md.) Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.”
5.4) “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125’inci
maddesi: “Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren
fiil ve haller şunlardır:
A – Uyarma: Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
… e) Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak, …
D – Kademe ilerlemesinin durdurulması: Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
… c) Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak, …
h) Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak, …”
5.5) “Zamanaşımı” başlıklı 127’nci maddesi: “(Değişik: 12/5/1982 – 2670/33 md.) Bu
Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b) Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.”
6) 4857 sayılı İş Kanunu’nun “İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı” başlıklı 25’inci
maddesi: “Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini
sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:
… II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:
… e) İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, … , işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması…”
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kısmen kabulü ile kısmen reddi yönünde hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran, 1 numaralı paragrafta yer verilen başvurusunda özetle; “Mardin Büyükşehir
Belediyesine bağlı İmar ve Şehircilik Dairesi’nin Koruma Uygulama Denetim Müdürlüğü’nde (KUDEM) çalışan ve adlı personelin görevi kötüye kullanma ve kamu kurumlarının adını kullanarak haksız kazanç elde etme suretiyle devlet vakarına yakışmayan hal ve hareketlerde bulunduğunu iddia ederek kamu kurumlarının adını kullanarak haksız kazanç elde etmeye çalışan bahse konu personel hakkında gerekli işlemlerin başlatılması ve bu kişilere saha görevi verilmemesi” talebinde bulunmaktadır.
9) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine tabi olan memur statüsündeki personel,
anılan Kanun hükümleri gereğince resmi sıfatlarının gerektirdiği itibar ve güvene layık bir biçimde davranışta bulunmakla yükümlü tutulmuş, mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açmak veya gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışmak suretiyle ticari kazanç elde etmesi yasaklanmıştır. Devlet memurunun bu yükümlülüklere aykırı hareket etmesi durumunda ise kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma şeklinde disiplin cezalarının uygulanması söz konusu olmaktadır.
10) Kamu işçilerine 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan disiplin hükümlerinin
uygulanacağına yönelik genel bir düzenleme bulunmamakla birlikte 4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alan “ücret kesme cezası” gibi bazı hükümler bir disiplin müeyyidesi olarak değerlendirilmektedir. Uygulamada 4857 sayılı Kanun’da yer alan sınırlamalara riayet edilmesi suretiyle bireysel iş sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesi hükümlerinde disiplin düzenlemelerine yer verilebileceği kabul edilmektedir. (Bakınız: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çalışma
Genel Müdürlüğü’nün 29.04.2019 tarih ve “Disiplin Kurulu” konulu yazısı ile Mülga Devlet Personel
Başkanlığı’nın “İşçi Disiplin İşlemleri” konulu 18.05.2018 tarih ve 31292642-045.02-E.3425 sayılı görüş yazısı)
11) Ayrıca işçinin, işverenin güvenini kötüye kullanması ve işverenin meslek sırlarını ortaya
atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması 4857 sayılı İş Kanunu’nda işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı kapsamında düzenlenmiştir.
12) Bu açıklamalar doğrultusunda, başvuranın memur ve sürekli işçi statüsündeki personele
yönelik iddiaları, idare tarafından inceleme yapılmasını gerektirmektedir. Kurumumuzca bilgi belge talep yazı gönderilmesi üzerine, Mardin Büyükşehir Belediyesi tarafından gerekli incelemenin yaptırıldığı görülmüştür. Mardin Büyükşehir Belediyesi Teftiş Kurulu Başkanlığı bulunmak istemediğini belirtmiştir. Şikayet edilen da alınan ifadesinde iddiaları reddetmiştir.
12.7) Bilgi ve belgeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde iddiaların sübuta ermediği bu
nedenle de işlem tayinine gerek olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.” ifadelerine yer verilmiştir.
13) Başvuranın iddiaları, ilgili mevzuat, idarenin açıklamaları ve şikâyet edilen personel
hakkında yürütülen ön inceleme raporunun değerlendirilmesi neticesinde; şikayet edilen belediye çalışanına ilişkin dosyada mevcut iki ifadede daha önce ilin Mimarlar Oda Başkanı ve başka kişilere atfen Denetim Müdürüne bazı duyumların iletildiği ve şikayet dilekçesinde ismi geçen Özel Mimar ’ın “tanışıklığımız ailevi ve mesleki bağlardandır” ifadesine yer verildiği tespit edilmekle birlikte, şikayet edilen personel hakkında idareye daha önce intikal etmiş yazılı bir şikayetin bulunmadığı, başvuranın dilekçesinde tanık olarak gösterdiği kişinin iddiaların doğru olmadığını ifade ettiği, şikayet edilenin birlikte görev yaptığı mimarların özel mimarlık ofislerine yönlendirme yapıldığına şahit olmadıkları şeklindeki ifadelerine istinaden inceleme yapmakla görevlendirilen Teftiş Kurulu Başkan V. tarafından da iddiaların sübut bulmadığı şeklinde rapor tanzim edildiği, somut bir tespit yapılmaksızın duyuma dayanılarak işlem tesis edilmesinin hukuka uygun düşmeyeceği hususlarından hareketle şikayet edilen hakkında işlem yapılma talebinin reddine karar verilmesi gerekmiştir.
14) Diğer taraftan, Devlet Memurları Kanununda öngörülen resmi sıfatın gerektirdiği itibar ve
güveni layığı ile yerine getirmeye ilişkin saygınlığı etkileyen benzer şikâyetlere sebebiyet verilmemesi amacıyla, idare bünyesinde memur, sözleşmeli personel veya sürekli işçi statüsünde görev yapan mimar, inşaat mühendisi vb. teknik görevlerdeki personelin özel mimarlık ve mühendislik ofisleri ile kurdukları ilişkilerde resmi görevlerin gereklerine uygun şekilde tarafsız ve eşit muamelede bulunmalarını teminen idare tarafından gerekli özenin gösterilerek tedbir alınması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak başvuru konusu ile ilgili yürütülen işlemlerde “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idarenin bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası
uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Mardin İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ İLE
KISMEN REDDİNE;
Başvuruya konu personel hakkında işlem yapılması talebinin REDDİNE, İdare bünyesinde memur, sözleşmesi personel veya sürekli işçi statüsünde görev yapan mimar, inşaat mühendisi vb. teknik görevlerdeki personelin özel mimarlık ve mühendislik ofisleri ile kurdukları ilişkilerde resmi görevlerin gereklerine uygun şekilde tarafsız ve eşit muamelede bulunmalarını teminen gerekli özenin gösterilerek tedbir alınması hususunda MARDİN
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve MARDİN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA
TEBLİĞ EDİLMESİNE,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Mardin Büyükşehir Belediye
Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi