|
ÖZET: Başvuran, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nde doktora programına kayıtlı olup, tezini teslim ettiğini ve gerekli yayın şartlarını yerine getirdiğini iddia etmiştir. Ancak, idare, başvuranın makalesinin, “SCI-Expanded endeksinde taranan en az bir makale yayınlanması” şartını karşılamadığı gerekçesiyle kabul edilmediğini belirtmiştir. Başvuran, bu şartın belirsiz olduğunu ve duyurulmadığını savunarak, idarenin hukuka aykırı bir işlemde bulunduğunu ifade etmiştir.
İdare, başvuranın 2018 yılında Düzce Üniversitesi’nden yatay geçiş yaptığını ve Marmara Üniversitesi’nin yönetmeliklerine uygun olarak, doktora tezinin tamamlanması için belirli yayın şartlarının arandığını açıklamıştır. Enstitü Kurulu tarafından alınan kararların, yönetmelik çerçevesinde geçerli olduğunu ve bu şartların tüm doktora öğrencilerine uygulandığını belirtmiştir. Ayrıca, duyuruların internet üzerinden yapıldığını ve öğrencilerin bu konuda bilgilendirildiğini ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın tezinin teslim tarihi dikkate alınarak savunma sınavına alınmasının hakkaniyete uygun olacağına karar vermiştir. İdarenin, belirlenen şartları duyuruda eksiklikler bulunduğunu kabul ederek, bu şartların devam etmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Marmara Üniversitesi Rektörlüğü’ne, başvuranın durumu ile ilgili gerekli işlemlerin yapılması tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1581-S.24.2558
BAŞVURU NO : 2023/17343
KARAR TARİHİ : 13.02.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Doktora programı kapsamında aranan yayım şartına ilişkin iddia ve talepler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kurumumuza iletmiş olduğu tarihli başvuru dilekçesinde özetle; (a) Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Makine Mühendisliği bölümünde doktora programına kayıtlı olduğunu ve tez aşamasında eğitimine devam ettiğini, (b) Tezini hazırlayarak, ilgili tarihte yürürlükte olan ve Üniversitenin resmi internet sitesinde ilan edilmiş emirlere ve konuya ilişkin Yönetmelik hükümlerine uygun olarak teslim ettiğini, (c) Yönetmelikte çerçevesi açıkça çizilmiş ulusal hakemli bilimsel bir dergide yayınlanmış olan makalesinin, “Doktora öğrencilerinin Doktora Tezlerinin tamamlanması için SCI-Expanded endekste taranan en az bir makale yayınlanması/kabul edilmesi” gerektiği bahsi ile kabul edilmediğini, (d) Eski duyurularda (26.12.2017) doktora öğrencilerinin tez sürecini tamamlayabilmesi için SCIExpanded endekste taranan bir makale yayımlatması gerektiğinin belirtildiğini ancak bu şartın dayanağı, hangi tarihten sonra geçerli olduğu ve kimleri kapsadığı hususlarının belirsiz olduğunu, (e) Anılan şartı belirleyen 2011 ve 2017 tarihli “tutanakların” tezini Enstitüye teslim etmesinden sonra ortaya çıktığını; duyuruların başvuruları sonrasında yapılan güncellemeler ile internet sitesine eklendiğini; içeriğinin ise Senato tarafından onaylanmadığını ve Yönetmelik hükümlerinde de böyle bir şartın yer almadığını, (f) İdare tarafından kabul edilmeyen makalesinin yayımlanması için başvurulan derginin seçiminde danışmanı ile birlikte karar aldıklarını; sonradan ileri sürülen ve danışmanı tarafından dahi bilinmeyen bir şartın kendisi tarafından bilinmesinin beklenemeyeceğini,
(g) Sonuç itibarıyla, usulüne uygun şekilde duyurulmayan ve Yönetmelik ile belirlenen şartı daraltıcı nitelikte olan işlemlerin hukuka aykırı olduğunu, Belirtmiş ve İdarenin hukuka aykırı yaklaşımı nedeniyle mahrum bırakıldığı sürenin öğrencilik süresi bakımından aleyhine yorumlanmaksızın, tez jürisi tesis edilerek başvurusunun işleme alınması talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiştir.
3. Bilgi ve belge talep yazımıza cevap olarak İdare tarafından iletilen 04.12.2023 tarihli ve sayılı yazının eklerinde başvuru konusuna ilişkin açıklamaları içeren rapor ile ilgili
Enstitü Kurulunca alınan 13.12.2011 ve 13.10.2017 tarihli karar tutanaklarının birer örneği iletilmiştir.
4. İdare tarafından sunulan açıklamalarda; (a) Başvuranın, 19.02.2018 tarihinde Düzce Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsünden yatay geçiş yaptığı ve halen Enstitüleri bünyesinde aktif öğrenci olduğu, (b) Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 27’nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, doktora yeterlik programlarında savunma sınavına girilebilmesi için öğrencinin lisansüstü eserinden ürettiği bir çalışmanın, hakemli bilimsel toplantıya/yayına kabul yazısı alınmış olması gerektiği, (c) Mezkûr Yönetmelik’in 30’uncu maddesinin ikinci fıkrasında ise “Bu Yönetmelikteki hükümlerin uygulanması sürecinde ortaya çıkabilecek tereddütlü durumları gidermeye, ilgisine ve yetki alanına göre
Senato, Üniversite Yönetim Kurulu, Rektör, Enstitü Kurulu, Enstitü Yönetim Kurulu ve anabilim/anasanat dalı başkanlığının yetkilidir” hükmüne yer verildiği, (d) Söz konusu hükümler kapsamında Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Enstitü Kurulunca alınan kararlar ile ek koşulların belirlendiği, (e) Bu bağlamda, Enstitü Kurulunun 13.12.2011 tarihli kararı uyarınca; 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı
Bahar Yarıyılında kayıt yaptırmış öğrencilerden başlamak üzere, “Doktora öğrencilerinin doktora tez savunma sınavına girebilmeleri için doktora tezinden üretilmiş bir yayını, Marmara Üniversitesi Fen
Bilimleri Dergisinde veya SCI-Expanded tarafından taranan bir dergide yayınlamış olmaları veya DOI numarası ile birlikte yayına kabul edildiğini belirten bir yazıyı sunmaları” ek koşulunun arandığı, (f) Enstitü Kurulunun 13.10.2017 tarihli kararında da “Doktora öğrencilerinin Doktora Tezlerinin tamamlanması için SCI-Expanded endekste taranan en az bir makale yayınlanmasına, bu tarihten sonra teslim edilecek tezlerde bu şartların aranmasına” karar verildiği, (g) 2011 Yılında alınan ilk Kurul Kararı ile birlikte anılan şartın bu tarihten sonra mezun olan tüm doktora öğrencilerine uygulandığı, (h) Enstitü Kurulunda, Enstitüye bağlı Anabilim Dalı Başkanlarının asil üye olarak görev yaptıkları; Anabilim Dalı Başkanlarının öğrencilerin ilk danışmanı olduğu; kurul kararlarının üyelerin oybirliği ile alındığı ve karar tarihinden itibaren mezun olan tüm doktora öğrencilerinin SCI-Expanded endeksinde taranan bir dergide yayım yaptığı, (i) Öğrencilerin gerek Anabilim Dalı Başkanları tarafından ve gerekse tez danışmanları tarafından bilgilendirildiği ve ayrıca duyuruların internet sayfasında yer aldığı,
(j) SCI-Expanded endeksinde taranan bir dergide yayın şartının kaldırılmasının tüm doktora öğrencilerini etkileyeceği ve bu durumun Marmara Üniversitesinin bilimsel altyapısına zarar vereceği; anılan endekste taranan bir dergide yapılan yayınların öğrencilerin bilimsel kariyerlerine katkı sağladığı; mezuniyet aşamasındaki tüm öğrencilerin bu şartı yerine getirerek mezun oldukları; bir doktora tezinden SCIExpanded endeksinde taranan bir dergide yayım yaparak mezun olan öğrencilerin yayın sayısına göre sıralandığı ve altın kalem ödülü ile ödüllendirildiği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
7. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca:
Senato:
Madde 14 – […]
b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar:
(1) Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitim – öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, (5) Bir sınava bağlı olmayan fahri akademik ünvanlar vermek ve fakülte kurullarının bu konudaki önerilerini karara bağlamak, (6) Fakülte kurulları ile rektörlüğe bağlı enstitü ve yüksekokul kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek karara bağlamak, (7) Üniversite yönetim kuruluna üye seçmek, (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.
[…]
Fakülte Kurulu:
Madde 17 – […]
b. Görevleri: Fakülte kurulu akademik bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar:
(1) Fakültenin, eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ve bu faaliyetlerle ilgili esasları, plan, program ve eğitim – öğretim takvimini kararlaştırmak, (2) Fakülte yönetim kuruluna üye seçmek, (3) Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.
[…]
Organlar:
Madde 19 – a. Enstitünün organları, enstitü müdürü, enstitü kurulu ve enstitü yönetim kuruludur.
[…] e. Enstitü kurulu ve enstitü yönetim kurulu, bu kanunla fakülte kurulu ve fakülte yönetim kuruluna verilmiş görevleri enstitü bakımından yerine getirirler.
8. Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
Temel esaslar
MADDE 5 – […]
(7) Tez konusu, tez önerisi, tez izleme komitesi, yeterlik sınavı, tez savunma sınavı jürisi, kayıt dondurma, tezden üretilen eserlerin yayımlanması gibi danışmanları doğrudan ilgilendiren süreçlerde danışmanların talepleri/görüşleri alınır. Bu tür süreçlere dair başvuru, talep, öneri, itiraz ve benzeri yazışmalar elektronik ortamda yürütülebilir.
[…]
Lisansüstü eserin sonuçlandırılması
MADDE 27 – […]
(2) Doktora/sanatta yeterlik programlarında savunma sınavına girilebilmesi için öğrencinin, lisansüstü eserinden ürettiği bir çalışmanın hakemli bilimsel toplantıya/yayına kabul yazısı alınmış olmalı veya lisansüstü eserin konusunu içeren sanat/tasarım çalışması sergilenmiş olmalı ya da sergiye kabul yazısı alınmış olması gerekir. Tezli yüksek lisans programlarında, anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi, Enstitü Kurulunun kararı ve Senatonun onayı ile bu tür bir şart getirilebilir. Danışmanlar uygun görürlerse, söz konusu yayının hazırlanmasına veya sanat/tasarım çalışmasının sergilenmesine katkı sağlayabilirler. Bu durumda yayının veya sanat/tasarım eserinin üzerinde danışmanların da adı yer alır.
Üniversitenin adının yayınlar, basılı ve görsel materyaller ile yazışmalarda gösterilmesi mecburidir.
[…]
Hüküm bulunmayan haller
MADDE 30 – (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde; 2547 sayılı Kanun, YÖK’ün lisansüstü eğitime ilişkin düzenlemeleri ve kararları, Üniversitenin lisansüstü eğitim ile ilgili düzenlemeleri, Senato ve Üniversite Yönetim Kurulunun kararları uygulanır.
(2) Bu Yönetmelikteki hükümlerin uygulanması sürecinde ortaya çıkabilecek tereddütlü durumları gidermeye, ilgisine ve yetki alanına göre Senato, Üniversite Yönetim Kurulu, Rektör, Enstitü Kurulu, Enstitü Yönetim Kurulu ve anabilim/anasanat dalı başkanlığı yetkilidir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, devam etmekte olduğu doktora programı kapsamında tezini hazırlayarak, ilgili tarihte yürürlükte olan ve Üniversitenin resmi internet sitesinde ilan edilmiş emirlere ve konuya ilişkin Yönetmelik hükümlerine uygun olarak teslim ettiğini; Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin (Yönetmelik) 27’nci maddesi uyarınca ulusal hakemli bilimsel bir dergide yayımlanmış olan makalesinin, “Doktora öğrencilerinin Doktora Tezlerinin tamamlanması için SCI-Expanded endekste taranan en az bir makale yayınlanması/kabul edilmesi” gerektiği bahsi ile kabul edilmemesinin hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir.
11. Başvuru dilekçesi ve başvuran tarafından sunulan diğer bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı üzere söz konusu hukuka aykırılık iddiasına yönelik gerekçeler iki temel başlıkta düğümlenmektedir.
Bunlardan birincisi, Yönetmelik’in 27’nci maddesinin ikinci fıkrasında aranan yayın şartının, Enstitü
Kurulunca alınan kararlar ile ağırlaştırıldığı; Enstitü Kurulunun tek başına bu yönde bir karar alma yetkisi ve görevinin olmadığı ve dolayısıyla hukuka aykırı olan söz konusu düzenleyici işlemlerin kendisi hakkında uygulanamayacağı yönündedir. İkinci olarak başvuran, Enstitü Kurulunca alınan mezkûr kararların usulüne uygun olarak duyurulmadığını, ayrıca kimler hakkında ve hangi tarihten itibaren uygulanacağı hususlarında belirsizlik içerdiğini; keza anılan şart hakkında danışmanının dahi bilgisinin olmadığını ve makalenin yayımlanacağı derginin seçiminde danışmanı ile istişare ederek karar alındığını; bu nedenlerle de uyuşmazlık konusu işlemlerin hukuka aykırı kabul edilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
12. Yönetmelik’in 27’nci maddesinin ikinci fıkrasında, doktora programlarında savunma sınavına girilebilmesi için öğrencinin, lisansüstü eserinden ürettiği bir çalışmanın hakemli bilimsel toplantıya/yayına kabul yazısı alınmış olması gerektiği düzenlenmiştir. Anılan madde kapsamında, lisansüstü eserden üretilen çalışmaların belirli endekslerde taranan dergilerde yayımlanması gerektiğine yönelik ayrı bir niteleme yapılmamıştır.
13. Bununla birlikte Enstitü Kurulunun 13.12.2011 tarihli ve 2011/04-06 sayılı kararında, 2011-2012
Eğitim-Öğretim Yılı Bahar Yarıyılında kayıt yaptırmış öğrencilerden başlamak üzere, lisansüstü öğrencilerin tez savunma sınavına girebilmeleri için yerine getirmeleri gereken ek koşullar belirlenmiş olup söz konusu koşullar arasında “Doktora öğrencilerinin doktora tez savunma sınavına girebilmeleri için doktora tezinden üretilmiş bir yayını, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisinde veya SCI-Expanded tarafından taranan bir dergide yayınlamış olmaları […]” gerektiği hususu açıkça belirtilmiştir.
14. Enstitü Kurulunun 13.10.2017 tarihli ve 2017/02-12 sayılı kararında ise “[…] Doktora öğrencilerinin
Doktora Tezlerinin tamamlanması için SCI-Expanded endekste taranan en az bir makale yayınlanmasına, bu tarihten sonra teslim edilecek tezlerde bu şartların aranmasına […]” yönelik karar verilmiştir.
15. İdare tarafından Kurumumuza iletilen açıklamalarda, söz konusu Enstitü Kurulu kararlarının
Yönetmelik’in 30’uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca alındığı; SCI-Expanded endekste taranan bir dergide yayın şartının kaldırılmasının tüm doktora öğrencilerini etkileyeceği ve bu durumun Marmara
Üniversitesinin bilimsel altyapısına zarar vereceği; anılan endekste taranan bir dergide yapılan yayınların öğrencilerin bilimsel kariyerlerine katkı sağladığı ve bir doktora tezinden SCI-Expanded endekste taranan bir dergide yayın yaparak mezun olan öğrencilerin yayın sayısına göre sıralanarak altın kalem ödülü ile ödüllendirildiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, getirilen söz konusu şartın Enstitü bünyesinde yürütülen eğitim-öğretim faaliyetleri ile bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinde akademik niteliğin artırılması amacına matuf olduğunda şüphe bulunmamaktadır.
16. 2547 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde enstitülerin organları belirlenmiş olup enstitü kurulunun, mezkûr kanunla fakülte kuruluna verilmiş görevleri enstitü bakımından yerine getirecekleri düzenlenmiştir.
Kanun’un 17’nci maddesinde fakülte kurulunun görevleri sayılmıştır. Düzenleme uyarınca fakülte kurulu akademik bir organ olup fakültenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ve bu faaliyetlerle ilgili esasları belirlemek kurulun görevleri kapsamındadır. Senato ise üniversitenin akademik organıdır ve benzer nitelikteki görevleri tüm üniversitenin bütünü düzeyinde icra etmekle görevli ve yetkili kılınmıştır (Bkz. §7). Dolayısıyla, aksi yönde bir hüküm bulunmadıkça enstitü kurullarının kendi bünyelerindeki eğitim-öğretim faaliyetleri ile bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerine yönelik esasları belirleme yetkilerinin bulunduğu açıktır.
17. Başvuran, inceleme ve araştırma süresi içerisinde sunmuş olduğu açıklamalarında; Yönetmelik’in 27’nci maddesinin ikinci fıkrasında geçen “Tezli yüksek lisans programlarında, anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi, Enstitü Kurulunun kararı ve Senatonun onayı ile bu tür bir şart getirilebilir.” cümlesine atıfla, uyuşmazlık konusu Enstitü Kararlarının, Senatonun onayı olmadan alınamayacağını ve bu nedenle hukuka aykırı olduğunu ifade etmiş; ayrıca benzer nitelikteki şartların başka üniversitelerce doğrudan ilgili yönetmelik kapsamında açıkça düzenleme altına alındığını ya da ilgili senato kararı ile kabul edildiğini gösteren çeşitli örnekleri iletmiştir.
18. Yönetmelik’in 27’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer verilen söz konusu cümle, doktora programlarında öğrenim gören öğrenciler için getirilen yayım şartının, tezli yüksek programlarında da uygulanmak istenmesi halinde izlenmesi gereken usul kuralına ilişkindir. Uyuşmazlık konusu Enstitü
Kurulu Kararlarında ise hali hazırda doktora programı öğrencileri için aranan yayım şartının uygulanmasına yönelik esaslar belirlenmiştir. Salt bu noktadan hareketle, söz konusu kararların da Senato onayına tabi olacağını söylemek mümkün değildir.
19. Başvuran tarafından örnek olarak sunulan diğer üniversite uygulamalarına bakıldığında; bazı üniversiteler tarafından, belirli endekslerde taranan hakemli dergilerde yayım yapılmış olması şartının ilgili yönetmelik hükmü içerisinde düzenlendiği; bu bağlamda söz konusu endeksleri belirleme konusunda yetkinin Enstitü Yönetim Kuruluna (Bkz. Anadolu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav
Yönetmeliği, Madde 37/13) veya Senatoya (Bkz. Gebze Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim
Yönetmeliği, Madde 31/2) bırakıldığı ya da endekslerin doğrudan ilgili yönetmelik hükmü kapsamında belirlenmesi yoluna gidildiği (Bkz. Ege Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği, Madde 23/7)
görülmüştür.
20. Benzer nitelikteki şartların düzenlenmesine ilişkin olarak başvuran tarafından sunulan uygulama örnekleri; gerek öğrenciler gerek de başta tez danışmanları olmak üzere ilgili akademik organ bünyesindeki uygulayıcılar açısından öngörülebilirliği perçinlemesi ve somut olayda olduğu gibi bir takım uyuşmazlıkların doğmasını engelleme potansiyeli itibarıyla olumlu mütalaa edilmiştir. Bu anlamda
Marmara Üniversitesi tarafından da benzer bir uygulamanın izlenmesi yerinde olacaktır. Ancak değinilen örneklerden de görüleceği üzere, üniversiteler kendi ihtiyaçları doğrultasında farklı düzenlemeler getirebilmekte olup sırf bu uygulamalara dayanılarak benzeri şartların açıkça ilgili Yönetmelik kapsamında düzenlenmesi gerektiği ya da bu konudaki yetkinin münhasıran Senatoya ait olduğu yönünde bir çıkarımda bulunmak mümkün değildir.
21. Sonuç itibarıyla, üniversite organları ile bunların görev ve yetkilerine ilişkin genel çerçeve 2547 sayılı
Kanun kapsamında düzenlenmiş ve ayrıca benzer nitelikteki düzenlemelere Üniversitelerde Akademik
Teşkilât Yönetmeliği’nde yer verilmiş olup aksi yönde başkaca bir düzenleme bulunmadığı sürece mezkûr hükümlere uygun olarak anılan yetkinin kullanılıp kullanılmadığının tespit edilmesi gerekecektir.
22. Bu bağlamda, enstitü kurullarının kendi bünyelerindeki eğitim-öğretim faaliyetleri ile bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerine yönelik esasları belirleme yetkilerinin bulunduğu; Marmara Üniversitesi
Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 30’uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yönetmelik hükümlerinin uygulanması sürecinde ortaya çıkabilecek tereddütlü durumları gidermeye, ilgisine ve yetki alanına göre Enstitü Kurulunun yetkili kılındığı ve buna mukabil aynı Yönetmelik’in 27’nci maddesinde konuya ilişkin kısıtlayıcı bir düzenleme getirilmemiş olması karşısında, Enstitü Kurulunca alınan ve SCIExpanded endeksinde taranan bir dergide yayın yapmış olma şartını düzenleyen söz konusu kararlarda hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
23. Başvuran tarafından ileri sürülen diğer iddialar ise özetle Enstitü Kurulunca alınan mezkûr kararların usulüne uygun olarak duyurulmadığı ve belirsizlik içerdiği hususlarını ihtiva etmektedir (Bkz. §11).
24. Bu kapsamda başvuran özellikle, anılan şarta ilişkin duyuruların yapılmadığı; Enstitü Kurulunun
13.12.2011 ve 13.10.2017 tarihli kararlarının uyuşmazlık yaşandıktan sonra İdare tarafından açıklandığı ve
Enstitü web portalında değişiklik yapılarak daha önce portal üzerinde bulunmayan “SCI-Expanded endekste taranan en az bir makale yayınlanması” gerektiği yönündeki ibarenin eklendiği; İdare tarafından kabul edilmeyen makalesinin yayımı için başvurulan ulusal ve hakemli derginin, tez danışmanı ile istişare edilerek ve onun bilgisi dâhilinde seçildiği hususlarını vurgulamıştır.
25. İdare tarafından getirilen açıklamalarda ise anılan şartın 2011 yılında alınan ilk Kurul Kararı (Bkz. §13)
tarihinden bu yana mezun olan tüm doktora öğrencilerine uygulandığı; öğrencilerin bu konuda gerek anabilim dalı başkanları tarafından gerek de tez danışmanları tarafından bilgilendirildiği ve ayrıca duyuruların internet sayfasında yer aldığı hususları belirtilmiştir.
26. Marmara Üniversitesi internet sitesi içerisinde Fen Bilimleri Enstitüne ayrılan ağ sayfasının
“Duyurular” bölümüne bakıldığında; “Doktora Tezleri için Yayın Şartı” başlıklı bir duyurunun 26.12.2017 tarihinde yapıldığı ve duyuru içeriğinde “Enstitümüz Doktora öğrencilerinin Doktora Tezlerinin tamamlanması için SCI-Expanded endekste taranan en az bir makale yayınlanması gerekmektedir.” şeklindeki açıklamaya yer verildiği görülmüştür. Keza başvuran tarafından da eski tarihli duyurularda bu hususun yer aldığı bununla birlikte şartın dayanağı, hangi tarihten sonra geçerli olduğu ve kimleri kapsadığı konularının belirsiz olduğu ifade edilmiştir (§1). Dolayısıyla İdare tarafından konuya ilişkin en azından bir genel duyurunun 26.12.2017 tarihinde yapıldığı ve söz konusu duyuru tarihi ile başvuranın Marmara
Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsüne geçiş tarihi (§4) dikkate alındığında başvuran tarafından mezkûr şarta vakıf olunması gerektiği sonucunu çıkartmak mümkündür.
27. Diğer yandan uyuşmazlık konusu somut olayın taşıdığı bir takım özellikli durumlar, ortaya çıkan sonucun hakkaniyet ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesini elzem kılmaktadır.
28. Hakkaniyet ilkesi hukuki bir değerlendirmede esas alınması gereken önemli unsurlardan bir tanesi olup bir kuralın yorumlanması ve kural içi boşlukların giderilmesi, düzenlenmesi gereken bir durumun ihmal edilmiş olması halinde ortaya çıkan boşlukların giderilmesi ya da daha geniş anlamda bir kuralın uygulanması neticesinde ortaya çıkan ancak istenmeyen özellikli bir takım sonuçların telafi edilmesinin sağlanması gibi farklı hal ve şekillerde uygulama alanı bulabilmektedir.
29. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinde uyarınca Kurum, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve
hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli kılınmıştır. Bu anlamda Kurum, inceleme ve araştırmalarında hakkaniyet ilkesini en geniş anlamı ile ele alarak uygulamış ve nasfetin tesisi gerekliliğine kanaat getirdiği hallerde idarelere buna uygun önerilerde bulunmuştur.
30. Bir kuralın uygulanması neticesinde bazı kişiler bakımından hakkaniyete aykırı sonuçların ortaya çıkması elbette ki her zaman mümkündür. Kuralın, öngörülen istisna halleri dışında istikrarlı bir şekilde uygulanmasında yatan kamusal ve hukuksal yarar, hakkaniyete aykırı görülebilecek şekilde ortaya çıkan bir takım münferit sonuçların göz ardı edilmesini gerekli kılabilir. Bununla birlikte, bazı hallerde hakkaniyete aykırı olduğu kanaatine varılan sonuçların telafi edilmesi ya da ortadan kaldırılmasında görülen yarar ile ilgili kuralın istikrarlı bir şekilde uygulanmasında görülen yarar arasındaki dengenin değişebileceğini kabul etmek gerekir. Söz konusu dengenin gözetilmesinde ve bu bağlamda hakkaniyete uygunluk yönünden bir denetimin gerçekleştirilmesinde; ilgili kural ile ulaşılmak istenilen amaç, somut olayın bağlamsal unsurları, istenmeyen sonuçların ilgili kişiler ve diğer dolaylı paydaşlar nezdinde yaratmış olduğu rahatsızlık ve bu duruma bağlı olarak ilgili kural ya da kuralın uygulayıcıları nezdinde duyulan güven duygusunun ne ölçüde zedelenebileceği gibi unsurların değerlendirilmesi gerekmektedir.
31. Bahsedilen ilkeler çerçevesinde uyuşmazlık konusu olaya bakıldığında; 32. İlk olarak, her ne kadar Enstitü Kurulu tarafından karar alınarak getirilen söz konusu şartın 26.12.2017 tarihinde Fen Bilimleri Enstitüne ayrılan ağ sayfası üzerinden duyurulduğu anlaşılmış olsa da söz konusu duyurunun, kronolojik bir sıra içerisinde akış gösteren genel duyurular arasında tutulduğu görülmüştür.
Dolayısıyla muhatapların zaman içerisinde mezkûr duyuruya ulaşmalarının ve ilgili şarta vakıf olmalarının zorlaşabileceğini söylemek mümkündür.
33. Ağ sayfasında öğrencilere ilişkin bilgilerin sunulduğu alanda yer alan “Fen Bilimleri Enstitüsü
Savunma Öncesi İlk Tez Teslim Prosedürü” başlıklı bölümde de “Enstitümüz Doktora öğrencilerinin
Doktora Tezlerinin tamamlanması için SCI-Expanded endekste taranan en az bir makale yayınlanması
/kabul edilmesi gerekmektedir.” şeklinde bir nota yer verilmiştir. Başvuran söz konusu notun yaşamış olduğu sorun sonrasında ve başvuruları üzerine eklendiğini iddia etmiştir.
34. Diğer yandan, ağ sayfasının yine öğrencilere ayrılan bölümünün “Tez Formları” başlığı altında, “Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Programlarda Tez Süreci” isimli bir dokümanın öğrencilerin bilgisine sunulduğu tespit edilmiştir. Söz konusu formun muhteviyatına bakıldığında, Yönetmelik’in 27’nci maddesi ile uyumlu olarak “Doktora öğrencisinin, tez savunma sınavına girebilmesi için, tezle ilgili çalışmalarını ulusal veya uluslararası hakemli bir dergide yayınlaması veya yayına kabul yazısını Enstitü Yönetim Kuruluna sunması gerekir. Tez danışmanları bu yayında ortak yazar olarak yer alır.” açıklamasına yer verildiği ancak SCI-Expanded endekste taranan bir dergide en az bir makale yayımlanması şartının ayrıca belirtilmediği tespit edilmiştir.
35. İkinci olarak başvuran anılan şart hakkında danışmanının dahi bilgisinin olmadığını ve makalenin yayımlanacağı derginin seçiminde danışmanı ile istişare ederek karar aldıklarını ifade etmiştir. Yayımlanan makale başvuran tarafından Kurumumuza sunulmuş olup yazarlar arasında tez danışmanının da bulunduğu görülmüştür. Yönetmelik’in 5’inci maddesinin yedinci fıkrasında da “Tez konusu, tez önerisi, tez izleme komitesi, yeterlik sınavı, tez savunma sınavı jürisi, kayıt dondurma, tezden üretilen eserlerin yayımlanması gibi danışmanları doğrudan ilgilendiren süreçlerde danışmanların talepleri/görüşleri alınır.” hükmüne yer verilmiştir. Bu durum anılan şartın tez danışmanı tarafından da bilinmediği ya da kapsamına vakıf olunmadığı şeklinde yorumlanabilecek niteliktedir.
36. Açıklanan bu hususlar, İdare tarafından gerekli duyuru yapılmış olmakla birlikte süreç içerisinde bir takım eksikliklerin bulunduğuna da işaret etmektedir. Doktora programlarının, öğrenciler tarafından belirli
bir zaman dilimi içerisinde tamamlanması beklenmektedir. Diğer yandan yayım şartının gerçekleştirilmesinin de ayrıca bir zaman dilimine yayılacağı, bu bağlamda yayım için seçilen derginin öngördüğü prosedür nedeniyle sürecin uzayabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bu duruma mukabil, Üniversitenin ilgili akademik organlarınca duyuruların sağlıklı, açık ve yeknesak bir şekilde yapılması; belirlenen kuralların her daim öğrencilerin ve danışmanların ulaşabileceği bir ortamda sunulması ve hatta ilgili bilim alanında SCI-Expanded endeksinde taranan belli başlı dergiler ve bu dergilerin yayım prosedürlerine ilişkin bilgilerin öğrencilerle paylaşılması iyi yönetim ilkelerinin bir gereğidir. İdarenin bu konuda bir takım eksikliklerinin bulunması karşısında başvuranın duyurular ile ilgili açıklamalarına hüsnüzan etmek uygun bir yaklaşım olacaktır.
37. Son olarak, başvuranın lisansüstü eserinden üretmiş olduğu bir makaleyi, tez danışmanı ile istişare ederek belirledikleri bir dergiye ilettiği ve Yönetmelik’in 27’nci maddesindeki asgari şartlara uygun olarak anılan makalenin yayımlandığı; yayımlanmış bir makale söz konusu iken başvuranın yine lisansüstü eserinden üreteceği bir makaleyi bu sefer SCI-Expanded endeksinde taranan bir dergide yayımlatmakta bilimsel zorluklarla karşılaşacağı hususları da göz ardı edilmemelidir.
38. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde; başvuranın lisansüstü eserini sonuçlandırarak teslim ettiği tarih dikkate alınmak suretiyle savunma sınavına alınmasının hakkaniyete uygun olacağı; bu durumun SCIExpanded endekste taranan bir dergide yayım şartının tamamen kaldırılması sonucunu doğurmayacağı, keza yukarıda yer verilen değerlendirmelerde somut olayın kendine özgü niteliklerinin ve bağlamsal unsurlarının tümünün özellikle dikkate alındığı; sonuç itibarıyla İdare tarafından gerekli duyurular sağlıklı bir şekilde yapılmak suretiyle bu şartın aranmasına devam edilmesinin mümkün olacağı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 39. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
40. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; karar gerekçesinde açıklanan hususlar dikkate alınarak, belirli endekslerde taranan hakemli dergilerde yayım yapılmış olması şartına ilişkin ilgili yönetmelik hükmü içerisinde düzenleme getirilmesinin (Bkz. §§19-20); Üniversitenin ilgili akademik organlarınca duyuruların sağlıklı, açık ve yeknesak bir şekilde yapılmasının, belirlenen kuralların her daim öğrencilerin ve danışmanların ulaşabileceği bir ortamda sunulmasına ve ilgili bilim alanında SCI-Expanded endeksinde taranan belli başlı dergiler ve bu dergilerin yayıma kabul sürecine ve şartlarına ilişkin bilgilerin öğrencilerle paylaşılmasına dikkat edilmesinin (Bkz. §36) iyi yönetim ilkelerine uygun olacağı değerlendirilmiştir.
41. Ayrıca İdarenin, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı kanaatine varılmış olup bundan sonraki işlemlerinde bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
42. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu
Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
43. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın, lisansüstü eserini sonuçlandırarak teslim ettiği tarih dikkate alınmak suretiyle, savunma sınavına alınmasının sağlanması hususunda MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA ve MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi