|
ÖZET: Başvuran, Jandarma Genel Komutanlığı’nda muvazzaf astsubay olarak görev yaptıktan sonra kendi isteğiyle istifa etmiş ve Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı talep etmiştir. Ancak, mecburi hizmet süresini tamamlamadan istifa ettiği gerekçesiyle başvurusu reddedilmiştir. Başvuran, diğer sözleşmeli subay ve astsubayların haklarından yararlandığını, kendisine de en azından çalıştığı süre kadar kart verilmesi gerektiğini savunarak Anayasa’nın eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.
İdare, başvuranın mecburi hizmet süresini tamamlamadan ayrıldığını ve bu nedenle ilgili mevzuat gereği kart alma hakkının bulunmadığını belirtmiştir. Danıştay, başvuranın istifa ettiği tarihte yürürlükte olan mevzuatın geçerli olduğunu, dolayısıyla başvuranın mecburi hizmet süresinin 15 yıl olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, başvuranın kazanılmış haklarının ihlal edildiği ve eşitlik ilkesinin çiğnendiği yönündeki iddiaları hukuken geçersiz bulunmuş ve başvurusu reddedilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 14482-14482 |sayi|94019529-101.07.06-
BAŞVURU NO : 2018/3031 2018/ 3031
KARAR TARİHİ : 16/08/2018 |tarih|
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI , TCKN :
Adres :
BAŞVURU VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1) Genelkurmay Başkanlığı; 2) Milli
Savunma Bakanlığı (re’sen); 3) İçişleri
Bakanlığı (re’sen)
BAŞVURUNUN KONUSU : Jandarma Genel Komutanlığı’nda muvazzaf astsubay iken kendi isteğiyle görevinden ayrılan başvuranın; sözleşmeli subay ve astsubaylar gibi kendisine de en azından çalışmış olduğu süre kadar Askeri Sosyal
Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 09/03/2018 9.3.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza elektronik başvuru yoluyla yapılan sayılı şikâyet başvurusunda,
adlı başvuran özetle :
1.1. Jandarma Genel Komutanlığı (J .Gn.K.lığı)’nda muvazzaf astsubay olarak 11 yıl 4 ay görev yaptıktan sonra, 28/ 12/ 2017 tarihinde kendi isteğiyle istifa ettiğini; 1.2. Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı almak amacıyla, 4 yıllık kart ücreti olan 200
TL’yi Ziraat Bankası’na yatırdıktan sonra, 02/ 01/ 2018 tarihinde Jandarma Genel Komutanlığı
Emeklilik Şube Müdürlüğü’ne başvurduğunu;
1 / 191.3. Ancak mecburi hizmet süresi içinde, diğer ifadeyle mecburi hizmet süresini tamamlamadan
istifa ettiği ileri sürülerek ve TSK Akıllı Kart Yönergesi kapsamında hak sahipliliğinin olmadığı belirtilerek, başvurusunun, Jandarma Genel Komutanlığı tarafından 25/ 01/ 2018 tarihli yazı ile reddedildiğini; 1.4. Kart alma hakkı olup olmadığını öğrenmek amacıyla; 22/ 02/ 2018 tarihinde BİMER aracılığıyla
Genelkurmay Başkanlığı’na başvurduğunu, Merkez Dairesi Başkanlığı tarafından 05/ 03/ 2018
tarihinde kendisine :
“1.İlgi mektubunuz incelenmiştir . 2. 926 sayılı Personel Kanunu’nun 112’nci maddesi ” Muvazzaf subay ve astsubaylar subay ve astsubay naspedildikleri tarihten itibaren fiilen onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler .” hükmünü amirdir . 3. MY 88- 1 sayılı Yönerge gereği 926 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 112’nci maddesi gereğince istifa etmiş kabul edilenler hariç olmak üzere; emeklilik hakkını kazanmaksızın Türk Silahlı Kuvvetlerindeki mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlayarak istifa nedeniyle ayrılan subay, astsubay ve uzman jandarmaların kendilerine ve eşlerine Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş kartı verilmektedir . 4. Görev yaptığınız Jandarma Genel Komutanlığından ayrılış neden bilginizin “İstifa (İstek- Zorunlu
Hizmet Süresi İçinde )” olduğu bilgisi alınmıştır . 5. Bu kapsamda; şahsınıza Askeri Sosyal
Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilmemektedir .”
Şeklinde yanıt verildiğini; 1.5. Öte taraftan; MY 88- 1 TSK Akıllı Kart Yönergesi incelendiğinde, “TSK Akıllı Kartları Verme
Esasları ile İlgili Özel Hususlar” başlığı altındaki (u) fıkrasının “4678 sayılı TSK’da İstihdam
Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun’un 13’üncü maddesinin birinci fıkrasının h, i, j bentlerince sona erdirilenlerin aynı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen esaslara göre
Sözleşmesi Sona Ermiş Subay/Astsubayın; kendisine, eşine, 11 yaşını bitirmiş bekar öz/üvey kız/erkek çocuklarına (yabancı uyruklular dahil) ve öz anne/babalarına, personelin ayrıldığı tarihten itibaren hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar TSK Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla
Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesi’nde belirtilen esaslara göre
“Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilir . Kartın kullanım süresi bittiğinde ve asıl hak sahibinin vefatı halinde hak sahibi aile fertlerine verilen kartlar son kullanma tarihinde iptal edilir ve yeni kart verilmez .” hükmünü içerdiğinin de görüleceğini; 1.6. Ayrıca, MY88- 1 TSK Akıllı Kart Yönergesi’nin 2009 yılında yayımlandığını; Yönerge hazırlanırken, TSK Personel Kanunu’nun subay ve astsubayların mecburi hizmet süresini doldurmadan istifa edemeyecekleri yönündeki 112’nci maddesinin göz önüne alındığını ve bu kişilerin günübirlik giriş kartı alma haklarının bu hükme göre düzenlendiği; ancak Jandarma Genel
Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı’nda görevli subay ve astsubaylara, 06/ 01/ 2017 tarihinde kabul edilen 681 sayılı KHK ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri
Kanunu’nun Geçici Madde 9’uncu maddesi ile mecburi hizmet süresi dolmadan istifa etme hakkının verildiğini; Akıllı Kart Yönergesinde ise değişen kanunlar doğrultusunda herhangi bir güncelleme
2 / 19yapılmadığını;
1.7. Netice itibariyle, kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara böyle bir hak verilmişken, “mecburi hizmet süresini doldurmadan” istifa eden muvazzaf personele hiçbir hak verilmemesinin, Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu; kendi durumunda olan personele de en azından çalışmış olduğu süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilmesi gerektiğini; nitekim bahse konu Yönergede sözleşmeli subay ve astsubaylara sözleşme yenilemedikleri takdirde çalışmış oldukları süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı alma hakkının verileceğinin belirtildiğini; 1.8. Tüm bu hususlara ilaveten , kendisinin, Jandarma Genel Komutanlığı’nda görevli subay ve astsubayların mecburi hizmet süresi 10 yıl iken, mecburi hizmetini 30/ 08/ 2016 tarihinde tamamladığını; ancak 25/ 08/ 2017 tarihinde yayımlanan 694 sayılı KHK ile 2803 sayılı Jandarma
Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu’nun (Geçici Madde 9) değiştirildiğini ve mecburi hizmet süresinin subay ve astsubaylar için 15 yıla çıkarıldığını; kendisinin de bu nedenle istifa ettiğini; istifa ettiği sırada mecburi hizmet süresini zaten tamamlamış olmasına rağmen, Jandarma Genel
Komutanlığı tarafından yeni mevzuat düzenlemesi doğrultusunda daha önceden tamamlamış olduğu mecburi hizmetinin uzadığı ileri sürülerek hukuk devletinin temel ilkelerinden biri olan kazanılmış hakkının ihlal edildiğini; 25/ 08/ 2017 tarihinde mecburi hizmet süresi 15 yıla çıkana kadar geçen süre içinde birçok emsal devresinin istifa ettiğini ve mecburi hizmet süresini tamamlamış sayılarak tüm özlük haklarını aldıklarını, kendilerine süresiz olarak da Günübirlik Giriş Kartı alma hakkının verildiğini; 1.9. 926 sayılı TSK Personel Kanunu’nun 107’nci maddesi gereğince, diğer vatandaşların yedek askerlik yükümlülükleri 40 yaşına kadar sürüyor iken kendisinin yedek astsubaylık yükümlülüğünün
55 yaşına kadar sürdüğünü; diğer ifadeyle 55 yaşına kadar, herhangi bir savaş veya seferberlik
durumunda tekrar göreve çağrılmasının söz konusu olacağını; yıllarca Jandarma Genel
Komutanlığı’nda gerek emniyet ve asayiş hizmetlerinde, gerekse güneydoğuda terörle mücadelede özveriyle yapmış olduğu hizmetlerin yok sayıldığını ve teşkilatı tarafından dışlanarak mağdur edildiğini;
BELİRTMİŞ ve sözleşmeli subay ve astsubaylar gibi kendisine de en azından çalışmış olduğu süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilmesini TALEP ETMİŞTİR .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvurudaki iddialara ilişkin olarak Kurumumuzca, 30/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ile
şikâyet edilen idare olan Genelkurmay Başkanlığı’ndan, ayrıca kişinin görev yapmış olduğu İçişleri
Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı’ndan detaylı bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur .
3 / 193) İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı 24/ 04/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ve
eklerinde özetle :
3.1. TSK akıllı kartlarının hangi statüdeki personele ve aile fertlerine verileceğinin “MY 88- 1 TSK
Akıllı Kart Yönergesi” ile düzenlenmiş olduğunu; 3.2. Söz konusu Yönergede, mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan ayrılanlar için bir hak sahipliğinin düzenlenmemiş olduğunu; mecburi hizmet yükümlülük sürelerinin artırılıp azaltılması hallerinde de doğal olarak personelin ilişik kestiği tarihte geçerli olan mecburi hizmet süresine göre işlemin tesis edildiğini; 3.3. 28/ 12/ 2017 tarihinde Jandarma Genel Komutanlığı’ndan ilişiğinin kesilmiş olduğunu; bu tarihte yürürlükte olan 2803 sayılı Kanun’un Geçici 9’uncu maddesine göre ise subay ve astsubayların mecburi hizmet sürelerinin 15 yıl olduğunu; 3.4. Adı geçenin, süre olarak kendisinden daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara, askeri sosyal tesislere günübirlik giriş kart verildiğini ileri sürmekte olduğunu; öte yandan, 4678 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun gereğince, sözleşmelilere ayrıldıkları tarihten itibaren hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar
Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verildiğini; diğer ifadeyle, bu hakkın yasalar ile düzenlenen ve statüye (sözleşmeli subay/astsubaylara) özel olan bir hak olduğunu; müracaat sahibinin ise yine statüsü (muvazzaf astsubay) gereği yasalar ile düzenlenen haklara sahip olabileceğini; 3.5. muvazzaf olan statüsünü sözleşmeli bir astsubayla kıyasladığını ve kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara kimlik kartı hakkı verilmesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürdüğünü; ancak Anayasanın 10’uncu maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesiyle kastedilenin mutlak eşitlik değil, nisbî eşitlik, yani eşitler arasındaki eşitlik olduğunu; 3.6. Sonuç olarak, yönergede tanımlanmayan hiçbir statü ve durumda hak sahipliği iddiasında bulunmanın mümkün olmadığını, diğer bir ifadeyle adı geçen şahsın “Askeri Sosyal Tesislere
Günübirlik Giriş Kartı” hak sahipliği bulunmadığını; Belirtmiştir .
4) Genelkurmay Başkanlığı ise 19/ 04/ 2018 tarihli sayılı cevabi yazısı ile :
4.1. 25/ 08/ 2017 tarihli ve 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 57’nci maddesinin “2803 sayılı Kanunun geçici 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “10″ ibaresi “15″ şeklinde… değiştirilmiştir .” hükmünü içerdiği;
4 / 194.2. TSK Akıllı Kart Yönetim Merkezi Başkanlığı’nın kart basım için ihtiyaç duyulan askeri bilgileri
personelin mensup olduğu kurumdan/Kuvvet Komutanlığından almakta olduğu; bu kapsamda, Akıllı
Kart Sisteminde yapılan inceleme neticesinde, J.Gn.K.lığı’ndan gelen bilgilere göre,
27 Aralık 2017 tarihinde “İstifa (İstek-Zorunlu Hizmet Süresi İçinde)” nedeniyle Türk Silahlı
Kuvvetlerinden ayrıldığının tespit edildiği; diğer ifadeyle adı geçenin, 694 sayılı KHK yürürlüğe girdikten -mecburi hizmet süresi 15 yıla çıktıktan- sonra, bu zorunlu hizmet süresini tamamlamadan
Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrıldığı; 4.3. 211 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’na dayanılarak hazırlanan Türk
Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile
Eğitim Merkezleri Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinin “Subay, istisnai memur, Türk Silahlı
Kuvvetlerinde istihdam edilen sivil öğretim elemanı, astsubay ve bunların üye aidatı ödeyen emeklileri tesislerin tabii üyeleridir . Üyeler dışında, Türk Silahlı Kuvvetler mensubu görevli, emekli, müstafi personel ile bunların (vefat eden personel dâhil) yakınlarından kimlerin hangi tesislerden istifade edeceği ve istifade şekli Genelkurmay Başkanlığınca hazırlanan Yönergeler ile belirlenir . Bu kişilere verilecek giriş kartı için ücret alınır . Alınacak bu ücret her yıl Genelkurmay
Başkanlığı tarafından belirlenir .” hükmünü; 11’inci maddesinin ise “Tesislere giriş, giriş kartları, kıyafet, ( 29/ 9/ 2006 tarihli ve 2006/ 11081 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Nüfus
Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 131 inci maddesinin birinci fıkrası esaslarına uygun şekilde) emniyet, tesislerden istifade , tertip, düzen ve hizmet esasları, Genelkurmay Başkanlığınca verilen emir ve talimatlara göre yürütülür .” hükmünü içerdiği; 4.4. Anlaşılacağı üzere; söz konusu Yönetmelik doğrultusunda, orduevi ve sosyal tesislerin tabii üyelerinin ve üyeler dışındakiler ile bunların aile fertlerinin orduevi ve sosyal tesislerden istifade şeklinin Genelkurmay Başkanlığı’nca hazırlanan Yönergeler ile emir ve talimatlara göre belirlendiği; bu çerçevede emekli ve müstafi personel ile bunların yakınlarının orduevi ve sosyal tesislerden nasıl ve ne şekilde yaralanacağının “MY 58- 4 (A) Türk Silahlı Kuvvetleri
Orduevleri, Askerî Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri
Yönergesi”nde; söz konusu orduevi ve sosyal tesislerden faydalanan personelin buralara giriş-çıkışını sağlayan TSK Akıllı Kartlarına ilişkin usul ve esasların ise “MY 88- 1 TSK Akıllı Kart
Yönergesi”nde düzenlendiği; 4.5. Bu kapsamada, MY 58- 4 (A) Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askerî Gazinolar, Kışla
Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesinin 3’üncü bölümünün 4’üncü maddesinin (c) fıkrasında, “TSK’da yükümlü bulunduğu yasal hizmet süresini tamamlayarak emeklilik hakkını elde etmeden kendi isteğiyle TSK’dan ayrılan müstafi subay, astsubay ve uzman jandarmaların kategorilerine göre tesislerden günübirlik istifadeleri için aşağıda belirtilen esaslara göre kart verilir . ( 1) Müstafi subay, astsubay ve uzman jandarmalar ile eşlerine ayrı ayrı Günübirlik Giriş Kartı çıkartılır . Evlenmemiş çocuklar anne/baba refakatinde tesislere girebilirler . ( 2) Kartlar dört yıl süre ile geçerli olur ve verildiği tarihten itibaren dördüncü yılın sonunda yenilenir . Kartın ilk verilişi ve yenileme sırasında; her yıl Gnkur .Bşk .lığınca yayımlanan kart ücretleri, bu amaçla açılan banka hesabına yatırılır . ( 3) Müstafi subay, astsubay ve
5 / 19uzman jandarmaların ölümü hâlinde, eşine verilen kart geçerlilik süresinin sonunda iade edilir . Eşin
kartını geçerlilik süresi içerisinde iade etmesi ve talebi hâlinde, iade edilen kartın yararlanılmayan süre ücreti yapılacak bir oranlama ile tespit edilerek eşe iade edilir .”; 2’nci bölümünün 2’nci maddesinin (s) fıkrasında ise; “926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 112’nci maddesi gereğince istifa etmiş kabul edilenler hariç olmak üzere; emeklilik hakkını kazanmaksızın
Türk Silahlı Kuvvetlerindeki mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlayarak istifa nedeniyle ayrılan subay, astsubay ve uzman jandarmaların kendilerine ve eşlerine kart verilmesi için ihtiyaç duyulan bilgiler Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığınca Akıllı Kart Sistemine aktarılır . Asıl hak sahibi statüsüne göre eşine verilen “Askeri
Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartları” asıl hak sahibinin vefatı halinde kartın son kullanma tarihine kadar kullanılabilir . Bu tarihten itibaren yeni kart verilmez . Muharip gazi müstafi subay/astsubay/uzman jandarmalarla hak sahibi aile fertleri için emekli subay/astsubay/uzman jandarmalar ve aile fertlerine kart verilmesinde geçerli olan esaslar uygulanır .” düzenlemelerine yer verildiği; 4.6. Emeklilik için gerekli yasal hizmet süresini tamamlamadan istifa eden ilgili
Yönergeler gereği, Jandarma Genel Komutanlığı’ndan gelen bilgiler doğrultusunda, Askeri Sosyal
Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilmediği; 4.7. Kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara, sözleşme yenilemedikleri takdirde çalışmış oldukları süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik
Giriş Kartı verilmesi hususunda ise, Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği’nin 39’uncu maddesine göre hareket edildiği; anılan maddede, sözleşmeli subay ve astsubaylardan sözleşmeleri 4678 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen şekilde sona erenlerin, günübirlik olarak ordu evi, özel eğitim merkezi ile diğer tesislerden hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar istifade edebileceklerinin kaydedildiği ; 4.8. Ayrıca, MY 58- 4 no’lu Yönergenin 3’üncü bölümünün 4’üncü maddesinin (g) bendinde, “Sözleşmeli subay ve astsubaylardan sözleşmeleri 4678 sayılı Kanun’un 13’üncü maddesinin birinci fıkrasının h, i, ve j bentlerince sona erdirilenlerin kendileri, eşleri, 11 yaşını bitirmiş evli olmayan öz/üvey kız/erkek çocukları (yabancı uyruklular dâhil) ve öz/üvey anne/babaları aynı
Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen esaslara göre hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar daha günübirlik olarak, tesislerden kendilerine verilecek günübirlik giriş kartları ile faydalanabilirler .” düzenlemesinin yer aldığı; 4.9. Buna ilaveten, MY 88- 1 no’lu Yönergenin 2’nci bölümünün 2’nci maddesinin (u) fıkrasının, “4678 sayılı TSK’da İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun’un 13‘üncü maddesinin birinci fıkrasının h, i, j bentlerince sona erdirilenlerin aynı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen esaslara göre sözleşmesi sona ermiş Subay/Astsubayın kendisine , eşine, 11 yaşını bitirmiş bekar öz/üvey kız/erkek çocuklarına (yabancı uyruklular dahil) ve öz/üvey anne/babalarına, personelin ayrıldığı tarihten itibaren hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar TSK
Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinolar ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri
6 / 19Yönergesi’nde belirtilen esaslara göre “Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı” verilir .
Kartın kullanım suresi bittiğinde ve asıl hak sahibinin vefatı halinde hak sahibi aile fertlerine verilen kartlar son kullanma tarihinde iptal edilir ve yeni kart verilmez .” hükümlerini içerdiği; 4.10. Netice itibariyle; kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli subay ve astsubaylara sözleşme süresi kadar kart verilme hakkının, Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği doğrultusunda verildiği; bu durumun ise MY 58- 4 ve MY 88- 1 sayılı Yönergeler ile düzenlendiği;
Şeklinde açıklamada bulunmuştur .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
7) 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun :
7.1. “Tarifler” başlıklı 1’inci maddesinde; “Türk Silâhlı Kuvvetleri : Kara, Deniz ve Hava
Kuvvetleri subay, askerî memur, astsubay, erbaş ve erleri ile askerî öğrencilerden teşekkül eden ve seferde ihtiyatlarla ikmal edilen, kadro ve kuruluşlarla teşkilâtı gösterilen silâhlı Devlet kuvvetidir .” 7.2. “Sosyal Hizmetler” başlığı altındaki “Orduevleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları veya vardiya yatakhaneleri ile diğer tesisler” başlıklı 98’inci maddesinde; “Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak, dayanışmayı artırmak, mesleki, sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak maksadıyla ve Genelkurmay Başkanlığının izni ile ; a) Orduevi ve bağlısı şubeler, b) Askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri, kurulabilir . Orduevi ve bağlısı şubeler ile askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhanelerinin kadro, kuruluş, idare, yapılacak denetleme ve işletme şekilleri, verilecek hizmetler, üye aidatı ve kart ücreti alınmasına ilişkin usul ve esaslar, ihtiyaçların tespit ve temini ile elde edilen
7 / 19gelirlerin harcanacağı yerler ve diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine
yönetmelik ile belirlenir…” ;
8) Türk Silahlı Kuvvetleri Ordu Evleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya
Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği’nin :
8.1. “Dayanak” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik, 4/ 1/ 1961 tarihli ve 211 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98 inci, 99 uncu, 100 üncü, 101 inci, 103 üncü, 106 ncı ve
107 nci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır .”
8.2. “Genel Esaslar” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Subay, istisnai memur, Türk Silahlı
Kuvvetlerinde istihdam edilen sivil öğretim elemanı, astsubay ve bunların üye aidatı ödeyen emeklileri tesislerin tabii üyeleridir . Bu kişilerden kendileri ve hak sahibi aile fertleri adına üye aidatı alınır . Hak sahipleri dışında giriş kartı verilerek tesislerden istifade edeceklerden ise kart ücreti alınır . Ordu evi veya ordu evi şubeleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri, Yönergede belirtilen usuller doğrultusunda; istifade edecek personele göre kategorilere, imkânlarına göre de sınıflara ayrılabilir . Üyeler dışında, Türk Silahlı Kuvvetler mensubu görevli, emekli, müstafi personel ile bunların (vefat eden personel dâhil) yakınlarından kimlerin hangi tesislerden istifade edeceği ve istifade şekli Genelkurmay
Başkanlığınca hazırlanan Yönergeler ile belirlenir . Bu kişilere verilecek giriş kartı için ücret alınır . Alınacak bu ücret her yıl Genelkurmay Başkanlığı tarafından belirlenir … Genelkurmay
Başkanlığı tarafından uygun görülen kişiler , verilecek özel giriş kartları ile Yönergede belirtilecek tesislere günübirlik olarak girebilirler . Ayrıca, Yönergede belirtilen makamlar tarafından uygun görülen kişilere verilecek giriş kartları sadece bulunduğu garnizondaki ordu evi ve askerî gazinolar ile bu makamlar tarafından belirlenen kışla gazinolarından günübirlik istifade için geçerlidir… .
Sözleşmeli subay ve astsubaylardan sözleşmeleri 13/ 6/ 2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subaylar ve Astsubaylar Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin (h), (i) ve (j) fıkralarınca sona erdirilenler (hak sahibi aile fertleri dâhil), aynı
Kanunun 16 ncı maddesinde belirtilen esaslara göre hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar tesislerden günübirlik olarak faydalanabilirler …” 8.3. “Tesislerden Faydalanma” başlıklı 11’inci maddesinde; “Tesislere giriş, giriş kartları, kıyafet, ( 29/ 9/ 2006 tarihli ve 2006/ 11081 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Nüfus
Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 131 inci maddesinin birinci fıkrası esaslarına uygun şekilde) emniyet, tesislerden istifade, tertip, düzen ve hizmet esasları, Genelkurmay Başkanlığınca verilen emir ve talimatlara göre yürütülür .”
9) Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği’nin “Sosyal Haklar” başlıklı 39’uncu
maddesinde; “Sözleşmeli subay ve astsubaylardan sözleşmeleri 4678 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinde belirtilen şekilde sona erenler, günübirlik olarak ordu evi, özel eğitim merkezi ile diğer tesislerden hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar istifade edebilirler .”
.
8 / 1910) MY 58- 4 (A) Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askerî Gazinolar, Kışla Gazinoları ve
Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesi’nin :
10.1. İkinci bölümünün 2’nci maddesinin (s) fıkrasında; “926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri
Personel Kanunu’nun 112’nci maddesi gereğince istifa etmiş kabul edilenler hariç olmak üzere ; emeklilik hakkını kazanmaksızın Türk Silahlı Kuvvetlerindeki mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlayarak istifa nedeniyle ayrılan subay, astsubay ve uzman jandarmaların kendilerine ve eşlerine kart verilmesi için ihtiyaç duyulan bilgiler Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca Akıllı Kart Sistemine aktarılır . Asıl hak sahibi statüsüne göre eşine verilen “Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartları” asıl hak sahibinin vefatı halinde kartın son kullanma tarihine kadar kullanılabilir . Bu tarihten itibaren yeni kart verilmez . Muharip gazi müstafi subay/astsubay/uzman jandarmalarla hak sahibi aile fertleri için emekli subay/astsubay/uzman jandarmalar ve aile fertlerine kart verilmesinde geçerli olan esaslar uygulanır .” 10.2. Üçüncü bölümünün 4’üncü maddesinin (c) fıkrasında; “ TSK’da yükümlü bulunduğu yasal hizmet süresini tamamlayarak emeklilik hakkını elde etmeden kendi isteğiyle TSK’dan ayrılan müstafi subay, astsubay ve uzman jandarmaların kategorilerine göre tesislerden günübirlik istifadeleri için aşağıda belirtilen esaslara göre kart verilir . ( 1) Müstafi subay, astsubay ve uzman jandarmalar ile eşlerine ayrı ayrı Günübirlik Giriş Kartı çıkartılır . Evlenmemiş çocuklar anne/baba refakatinde tesislere girebilirler . ( 2) Kartlar dört yıl süre ile geçerli olur ve verildiği tarihten itibaren dördüncü yılın sonunda yenilenir . Kartın ilk verilişi ve yenileme sırasında; her yıl Gnkur .Bşk .lığınca yayımlanan kart ücretleri, bu amaçla açılan banka hesabına yatırılır . ( 3) Müstafi subay, astsubay ve uzman jandarmaların ölümü hâlinde, eşine verilen kart geçerlilik süresinin sonunda iade edilir . Eşin kartını geçerlilik süresi içerisinde iade etmesi ve talebi hâlinde, iade edilen kartın yararlanılmayan süre ücreti yapılacak bir oranlama ile tespit edilerek eşe iade edilir .” 10.3. Üçüncü bölümünün 4’üncü maddesinin (g) fıkrasında; “Sözleşmeli subay ve astsubaylardan sözleşmeleri 4678 sayılı Kanun’un 13’üncü maddesinin birinci fıkrasının h, i, ve j bentlerince sona erdirilenlerin kendileri, eşleri, 11 yaşını bitirmiş evli olmayan öz/üvey kız/erkek çocukları (yabancı uyruklular dâhil) ve öz/üvey anne/babaları aynı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen esaslara göre hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar daha günübirlik olarak, tesislerden kendilerine verilecek günübirlik giriş kartları ile faydalanabilirler .”
11) MY 88- 1 TSK Akıllı Kart Yönergesi’nin 2’nci bölümünün 2’nci maddesinin (u) fıkrasında;
“4678 sayılı TSK’da İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun’un 13‘üncü maddesinin birinci fıkrasının h, i, j bentlerince sona erdirilenlerin aynı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen esaslara göre Sözleşmesi sona ermiş Subay/Astsubayın kendisine, eşine, 11 yaşını bitirmiş bekar öz/üvey kız/erkek çocuklarına (yabancı uyruklular dahil) ve öz/üvey anne/babalarına, personelin ayrıldığı tarihten itibaren hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar TSK
Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinolar ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri
Yönergesi’nde belirtilen esaslara göre “Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı” verilir .
9 / 19Kartın kullanım suresi bittiğinde ve asıl hak sahibinin vefatı halinde hak sahibi aile fertlerine verilen
kartlar son kullanma tarihinde iptal edilir ve yeni kart verilmez .”
12) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun “Subayların ve astsubayların
yükümlülüğü” başlıklı 112’nci maddesinde; “Muvazzaf subay ve astsubaylar subay ve astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler … Aşağıdaki hallerde subay ve astsubaylar istifa etmiş sayılırlar; a)Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden, bu evlilikleri yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Genelkurmay Başkanlığınca uygun görülmeyenler, b) Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenler veya Türk vatandaşlığından çıkarılanlar… .Durumları yukarıdaki fıkralara uyanlar ile Türk Silâhlı Kuvvetleri’nden her ne şekilde olursa olsun mecburî hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan ayrılan veya ilişiği kesilen subay ve astsubaylar (Türk Silâhlı Kuvvetleri’nde görev yapamaz şeklinde sağlık raporu alanlar ile vazife malûlü olarak Türk Silâhlı Kuvvetleri’nden ayrılanlar hariç), her yıl kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından belirlenen; askerî öğrenci, subay ve astsubay nasbedildikten sonra kendilerine yapılan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarını, yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ile orantılı olarak kanunî faizi ile birlikte tazminat olarak öderler… .”
13) 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu’nun “Mecburi hizmet süresi”
başlıklı Geçici 9’uncu maddesinde; “Bu maddenin yayımı tarihi itibarıyla Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında muvazzaf subay ve astsubay olanlar için mecburi hizmet yükümlülükleri aşağıda belirtilmiştir : a) Subay veya astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen 15 yıl hizmet esas alınmak suretiyle mecburi hizmetlerinin kalan kısmı aynen devam eder…”
14) 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar
Hakkında Kanun’un :
14.1. “Sözleşmenin idarece fesih halleri” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili bentlerinde; “…Sözleşmeli subay veya sözleşmeli astsubayların sözleşmeleri, aşağıdaki nedenlerle sözleşme süresinin bitiminden önce feshedilebilir : …h) Sözleşmeli subay veya sözleşmeli astsubay olmak için gerekli nitelik ve şartlardan herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılmak veya sözleşme süresi içinde bu niteliklerinden herhangi birini kaybetmek . i) Yetkili sağlık kurullarınca verilen kararlara göre sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubay olarak göreve devamı mümkün olmamak . j) İstihdam edildikleri sınıflarda görev yapamayacaklarına dair yetkili sağlık kurullarınca karar verilenlerden, idarece başka bir sınıfta istihdamına gerek duyulmamak .” 14.2. “Sağlık hizmetlerinden yararlanma ve sosyal haklar” başlıklı 16’ncı maddesinde; “Sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylar ile bunların bakmakla yükümlü oldukları kimselerin, sözleşme süresince, sosyal hakları ve sağlık işlemlerinde 4/ 1/ 1961 tarihli ve 211 sayılı Kanunun muvazzaf subay ve astsubaylara ilişkin hükümleri uygulanır . Sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylıktan emekli olanlar ve harp malûllüğü, vazife malûllüğü veya adî malûllük aylığı
10 / 19bağlanarak Türk Silâhlı Kuvvetlerinden ayrılanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu aile
fertleri ile harp ve vazife malûllüğünü gerektiren nedenlerden dolayı vefat edenlerin maaşa müstahak dul ve yetimleri, 4/ 1/ 1961 tarihli ve 211 sayılı Kanunun 66 ncı maddesinin (a) ve (b)
bentleri ile 67 nci ve 70 inci maddeleri hükümlerinden aynen istifade ederler… Sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylardan; a) Kendi kusurları olmaksızın idare tarafından sözleşmeleri yenilenmeyenler ile sözleşme süresi içinde vefat, bir yıl içerisinde Kanunda belirtilen süreden daha fazla hava değişimi/istirahat/benzeri sıhhi izin süresini geçirme, bulunduğu kadronun kaldırılması, istihdam edildiği kadronun sağlık niteliğini kaybetme nedeniyle sözleşmeleri sona erenler ve bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, Türk Silâhlı Kuvvetlerinde sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubay olarak hizmet edilen süre kadar ve en çok on yılı, b)
Sözleşme süresi sonunda kendi istekleriyle sözleşmeleri yenilenmeyenler ile bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin ise Türk Silahlı Kuvvetlerinde sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubay olarak hizmet edilen sürenin yarısı kadar ve en çok beş yılı, geçmemek üzere muayene ve ( 1)
tedavi hizmetleri askeri hastanelerde, (…) garnizon komutanlıklarından sevk alınmak şartıyla ( 1)
kamu sağlık kuruluşlarında, ücretsiz olarak verilmeye devam edilir . Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarının ve sosyal güvenlik kurumlarının sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı doğanlar, bu hakları mevcut olduğu sürece bu maddeye göre sağlanan sağlık hizmetlerinden ve asker hastanelerinden yararlanamazlar . Sözleşmeleri sağlık nedeniyle sona erenlerden ; sözleşmelerinin sona ermesine neden olan sıhhi arızalarının tedavisine devam edilenlere, sözleşme sona erme tarihinden başlamak şartıyla oniki ayı geçmemek üzere tedavi süresince, görevdeki emsallerinin almış oldukları net maaşların ( 27/ 6/ 1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 14/ 7/ 1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve yabancı dil tazminatı hariç) 2/ 3’ü oranında, her ay sağlık yardımı olarak, kurumlarınca ödeme yapılır . Bu ödemeden hiçbir kesinti yapılmaz… .”
Hükümlerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
15) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddialarının, şikâyete konu idare olan Genelkurmay
Başkanlığı ile kişinin daha önceden görev yaptığı Jandarma Genel Komutanlığı’nın konu ile ilgili açıklamalarının ve ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, şikâyete konu idare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi; diğer yandan, Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından, son mevzuat düzenlemeleri doğrultusunda Jandarma personelinin TSK sosyal tesislerinden yararlanıp yaralanamayacağının açıklığa kavuşturulması; Jandarma personeli TSK tesislerinden yararlanmaya devam edecek ise bu konudaki alt mevzuat değişikliklerinin, yeni durum (ilgili Kanunlarda yapılan değişiklikler) çerçevesinde yeniden düzenlenmesi; yararlanamayacak ise de Jandarma ve Sahil
Güvenlik Komutanlıklarında zorlu görevlerde çalışan personele sağlanacak sosyal imkânlara ilişkin özel düzenlemelere gidilmesi konusunda İçişleri Bakanlığı ile Milli Savunma Bakanlığı’na tavsiyede bulunulması gerektiği yönünde hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu
11 / 19Başdenetçisi’ne arz edilmiştir .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
16) Başvuran özetle; 25/ 08/ 2017 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 694 sayılı KHK ile subay ve
astsubayların mecburi hizmet süresinin 10 yıldan 15 yıla çıkartıldığını; kendisinin de bu nedenle
Jandarma muvazzaf astsubay olarak 11 yıl 4 ay görev yaptıktan sonra, 28/ 12/ 2017 tarihinde görevinden istifa ettiğini; kendi isteğiyle görevinden ayrıldıktan sonra, Askeri Sosyal Tesislere
Günübirlik Giriş Kartı almak için başvuruda bulunduğunu; ancak kendisine, mecburi hizmet süresi içerisinde, diğer ifadeyle bu süreyi tamamlamadan istifa etmesi nedeniyle TSK Akıllı Kart Yönergesi kapsamında hak sahipliliğinin olmadığının bildirildiğini; hâlbuki mecburi hizmetini, istifa etmeden önce ( 30/ 08/ 2016 tarihinde), Jandarma Genel Komutanlığı’nda görevli subay ve astsubayların mecburi hizmet süresi 10 yıl iken zaten tamamlamış olduğunu; Jandarma Genel Komutanlığı tarafından yeni mevzuat düzenlemesi doğrultusunda daha önceden tamamlamış olduğu mecburi hizmetinin uzadığının ileri sürülmesi ile hukuk devletinin temel ilkelerinden biri olan kazanılmış hakkının aslında ihlal edildiğini; 25/ 08/ 2017 tarihinde mecburi hizmet süresi 15 yıla çıkartılana kadar geçen süre boyunca birçok emsal devresinin istifa ettiğini ve mecburi hizmet süresini tamamlamış sayılarak tüm özlük haklarını aldıklarını, kendilerine süresiz olarak da Günübirlik Giriş
Kartı alma hakkının verildiğini; ayrıca, kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara, sözleşme yenilemedikleri takdirde çalışmış oldukları süre kadar Askeri Sosyal Tesislere
Günübirlik Giriş Kartı verilmekte olduğunu; sözleşmeli astsubaylar bu haktan yararlanırken, mecburi hizmet süresini doldurmadan istifa eden muvazzaf personele hiçbir hak verilmemesinin, Anayasa’nın eşitlik ilkesine de aykırı olduğunu iddia ederek; sözleşmeli subay ve astsubaylar gibi kendisine de en azından çalıştığı süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilmesini talep etmiştir .
17) İdare ise, bu iddialar karşısında özetle; 211 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet
Kanunu’na dayanılarak hazırlanan Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla
Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinde, orduevi ve sosyal tesislerin doğal üyeleri ile üyeler dışındakiler ve bunların aile fertlerinin orduevi ve sosyal tesislerden istifade şeklinin, Genelkurmay Başkanlığı’nca hazırlanan Yönergelere göre belirleneceğinin hükme bağlandığını; bu çerçevede, emekli ve müstafi personel ile bunların yakınlarının orduevi ve sosyal tesislerden ne şekilde yaralanacağının “MY 58- 4 (A) Türk Silahlı
Kuvvetleri Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim
Merkezleri Yönergesi”nde; söz konusu orduevi ve sosyal tesislerden faydalanan personelin buralara giriş-çıkışını sağlayan TSK Akıllı Kartlarına ilişkin usul ve esasların ise “MY 88- 1 TSK Akıllı Kart
Yönergesi”nde düzenlendiğini; söz konusu Yönergelerde, mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan ayrılanlar için bir hak sahipliğinin düzenlenmemiş olduğunu; mecburi hizmet
12 / 19yükümlülük sürelerinin artırılıp azaltılması hallerinde de doğal olarak personelin ilişik kestiği tarihte
geçerli olan mecburi hizmet süresine göre işlem tesis edilmesi gerektiğini; Jandarma
Genel Komutanlığı’ndan ilişiğinin 28/ 12/ 2017 tarihinde kesilmiş olduğunu; bu tarihte yürürlükte olan 2803 sayılı Kanun’un Geçici 9’uncu maddesine göre ise subay ve astsubayların mecburi hizmet süresinin 10 değil, 15 yıl olduğunu; kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara çalışmış oldukları süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı verilmesi hususunda ise, Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği’nin 39’uncu maddesine göre hareket edildiğini; anılan maddede, sözleşmeli subay ve astsubaylardan sözleşmeleri 4678 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen şekilde sona erenlerin, günübirlik olarak ordu evi, özel eğitim merkezi ile diğer tesislerden hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar istifade edebileceklerinin kaydedildiğini; muvazzaf olan statüsünü sözleşmeli bir astsubayla kıyasladığını ve kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara sosyal tesislere giriş hakkı verilmesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürdüğünü; ancak Anayasanın 10’uncu maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesiyle kastedilenin eşitler arasındaki eşitlik olduğunu; sonuç olarak, Yönergede tanımlanmayan bir statü ve durum için hak sahipliği iddiasında bulunmanın mümkün olmadığını; diğer bir ifadeyle, adı geçen müstafi personelin ilgili mevzuat gereğince “Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı” hak sahipliğinin bulunmadığını bildirmiştir .
18) adlı başvuranın, müstafi bir muvazzaf astsubay olarak haksızlığa uğradığı
iddiasını iki gerekçeye dayandırdığı görülmektedir :
19) Bunlardan ilki; kendisinin mecburi hizmetini, 28/ 12/ 2017 tarihinde istifa etmeden önce,
30/ 08/ 2016 tarihinde, diğer ifadeyle Jandarma Genel Komutanlığı’nda görevli subay ve astsubayların mecburi hizmet süresi 10 yıl iken zaten tamamlamış olduğu; istifa ettiği 28/ 12/ 2017 tarihinde yürürlükte olan yeni mevzuata göre değerlendirilmesinin kazanılmış hakkının ihlali olduğu; nitekim devre arkadaşlarının mecburi hizmet süresi 15 yıla çıkartılmadan önce istifa ettikleri ve mecburi hizmetlerini tamamlamış sayılarak kendilerine süresiz olarak Günübirlik Giriş Kartı alma hakkının verildiği yönündeki gerekçesidir .
19.1. Öncelikle; mevzuatta özel bir düzenlemenin bulunmaması halinde, her personel gibi başvuran da istifa ettiği tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine tabidir . İdarenin belirttiği gibi, başvuranın istifa ettiği 28/ 12/ 2017 tarihinde mecburi hizmet süresi 10 yıl değil, 15 yıl ise, başvuranın mecburi hizmet süresini tamamlamış sayılmasında, istifa ettiği tarihte yürürlükte olan mevzuat hükmü, diğer ifadeyle 15 yıl esas alınmak durumundadır . Başvuranın da belirttiği üzere, 25/ 08/ 2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 694 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 57’inci maddesi ile 2803 sayılı Kanun’un geçici 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde değişiklik yapılmış; anılan bentte geçen “10” ibaresi “15” olarak değiştirilmiş; böylelikle Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı’nda muvazzaf subay ve astsubay olanlar için mecburi hizmet yükümlülüğü 15 yıla çıkartılmıştır . ise bu mevzuat düzenlemesi yürürlüğe girmeden önce değil, SONRA, kendi isteğiyle görevinden istifa etmiştir . Bu nedenle; başvuranın, mecburi hizmet süresi HENÜZ 10 yıl iken, diğer ifadeyle 15
13 / 19yıla çıkartılmadan ÖNCE istifa etmiş olan, bu nedenle mecburi hizmet süresini tamamlamış
sayılan devre arkadaşları ile kendisini kıyaslaması hukuken mümkün değildir .
19.2. Başvuranın iddia ettiği gibi kazanılmış bir hakkın ihlalinden söz edebilmesi için ise, başvuranın, devre arkadaşları gibi mecburi hizmet süresi 10 yıl iken, diğer ifadeyle henüz bu süre 15 yıla çıkartılmamışken istifa etmiş olması, fakat buna rağmen Akıllı Kart verilebilmesi için kendisinden 15 yıl hizmet yapmış olmasının beklenmesi, diğer ifadeyle hukuken kazanmış olduğu bir hakkın yok sayılması gerekir ki böyle bir durum da söz konusu olmamıştır .
19.3. Kazanılmış (müktesep) hak kavramı, bireyin hukuka uygun şekilde kazandığı hakkı ifade etmektedir . Danıştay 12’nci Dairesi’nin 08/ 05/ 2018 tarih ve ve sayılı kararında, kazanılmış hak kavramının detaylı biçimde açıklandığı görülmektedir . Danıştay, söz konusu kararında, eğitimine başladığı tarihte yürürlükte olmayan bir Yönetmeliğin sonradan kendisini de kapsayacak şekilde uygulanmasının ve bu suretle sözlü sınava tabi tutulmasının hukuki güvenlik ilkesine aykırı olduğu/kazanılmış hakkının ihlal edildiği iddiasında bulunan davacının talebini yerinde bulmamış ve kararında “Hukuk devleti ilkesinin vazgeçilmez unsurlarından birisi kanunların hukuk güvenliğini sağlaması, bu doğrultuda geleceğe yönelik, öngörülebilir kurallar
İÇERMESİ GEREKLİLİĞİDİR . Bu nedenle, hukuk devletinde güven ve istikrarın korunabilmesi için kural olarak kanunlar, yürürlüğe girdikleri tarihten sonraki olaylara uygulanırlar .
Kanunların geriye yürümezliği ilkesi uyarınca, kanunlar kamu yararı ve kamu düzeninin gereği, kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılırlar .
Yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması hukukun GENEL İLKELERİNDENDİR . Hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biri de hiç kuşkusuz kazanılmış haklara SAYGI GÖSTERİLMESİDİR . Kazanılmış haklara saygı, hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucu olup hukukun genel ilkelerinden BİRİNİ
OLUŞTURMAKTADIR . Kazanılmış hak, özel hukuk ve kamu hukuku alanlarında genel olarak, bir hak sağlamaya elverişli nesnel yasa kurallarının bireylere uygulanmasıyla onlar için doğan öznel HAKKIN KORUNMASIDIR . Kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu hakkın, Yeni
Kanundan Önce Yürürlükte Olan Kurallara Göre Bütün Sonuçlarıyla Fiilen Elde Edilmiş
OLMASI GEREKİR. Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel niteliğe DÖNÜŞMÜŞ HAKTIR . Kural olarak kişisel hak haline dönüşmemiş, belli koşulların gerçekleşmesine bağlı olarak ileride elde edilmesi olası beklenen haklar, kazanılmış hak olarak korunmaz . ” ifadelerine yer vermiştir .
19.4. Somut olaya bakıldığında, başvuranın, mecburi hizmet süresi hala 10 yıl iken, diğer ifadeyle 15 yıla çıkartılmamışken, bu süreyi doldurduktan sonra istifa edebileceği; bu şekilde istifa etmesi halinde ise mecburi hizmet süresini tamamlamış sayılarak kendisine sosyal tesislere giriş kartı verileceği; fakat başvuranın mecburi hizmet süresi henüz 10 yıl iken bu süreyi tamamladığı halde istifa yoluna başvurmadığı; dolayısıyla kendisi yönünden kesinleşerek kişisel niteliğe dönüşmüş, fiilen elde etmiş olduğu bir haktan söz edilmesinin mümkün olmadığı ; istifa ettiği 28/ 12/ 2017 tarihinde yürürlükte olan mevzuat hükmü gereğince
14 / 19ise mecburi hizmet süresinin 10 değil, 15 yıl olduğu; başvuranın ise artık kendisini de bağlayan
bu süreyi tamamlamadan kurumundan istifa ettiği görülmüş olduğundan, başvuranın “istifa ettiği 28/ 12/ 2017 tarihinde yürürlükte olan yeni mevzuata göre değerlendirilmesinin kazanılmış hakkının ihlali olduğu” şeklindeki iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğu kanaatine varılmıştır .
20) Başvuranın haksızlığa uğradığı yönündeki iddiasını dayandırdığı ikinci gerekçe ise;
kendisinden süre olarak daha az çalışmış sözleşmeli astsubaylara, sözleşme bitiminde, çalışmış oldukları süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı alma hakkı verilirken, mecburi hizmet süresini doldurmadan istifa eden muvazzaf personele hiçbir hak verilmemesinin Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu iddiasıdır .
20.1. Genelkurmay Başkanlığı’nın Kurumumuza gönderdiği cevabi yazıda ilgili mevzuat hükümlerini detaylı biçimde açıkladığı görülmekte olup; sözleşmeli astsubaylara çalışmış oldukları süre kadar Askeri Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı alma hakkı verilmesi, ilgili mevzuat hükmü gereğincedir . Nitekim Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği’nin 39’uncu maddesinde, sözleşmeli subay ve astsubaylardan sözleşmeleri 4678 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen şekilde sona erenlerin, günübirlik olarak ordu evi, özel eğitim merkezi ile diğer tesislerden hizmet ettikleri sözleşme süresi kadar istifade edebilecekleri belirtilmektedir . Öte yandan, mecburi hizmet süresini tamamlamadan kurumundan istifa etmiş olan muvazzaf astsubaylara böyle bir hakkın sağlanacağına ilişkin hiçbir mevzuat hükmü bulunmamakta; aksine Genelkurmay Başkanlığı’nın bu konuda çıkarmakla yetkili olduğu Yönergelerde, ancak mecburi hizmet süresini dolduran müstafi personelin bu haktan yararlandırılabileceğinin belirtildiği görülmektedir . Dolayısıyla, ilgili idarenin mevzuata uygun hareket ettiği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
20.2. Ayrıca; başvuranın iddia ettiğinin aksine, her sözleşmeli astsubay da bu haktan yararlandırılmamaktadır . Gerek Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği’nin 39’uncu maddesi gerekse başvuranın atıfta bulunduğu Yönergeler incelendiğinde, tüm sözleşmeli subay ve astsubayların değil, ancak 4678 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinde belirtilen şekilde sözleşmesi sona eren sözleşmeli subay ve astsubayların bu haktan yararlanabileceği görülmektedir . İlgili Kanunun atıfta bulunulan 16’ncı maddesinde ise, kendi kusurları olmaksızın idare tarafından sözleşmeleri yenilenmeyen, sözleşme süresi içinde vefat, bir yıl içerisinde Kanunda belirtilen süreden daha fazla hava değişimi/istirahat/benzeri sıhhi izin süresini geçirme, bulunduğu kadronun kaldırılması, istihdam edildiği kadronun sağlık niteliğini kaybetmesi gibi nedenlerle sözleşmeleri sona eren veya sözleşme süresi sonunda kendi istekleriyle sözleşmeleri yenilenmeyen sözleşmeli subay ve astsubaylardan bahsedildiği görülmektedir . Görüleceği üzere, hizmet ettiği süre kadar sosyal tesislerden yararlanma hakkı; sözleşme süresini keyfi olarak yarıda kesip, Türk Silahlı Kuvvetlerinden sözleşme süresini tamamlamadan ayrılan sözleşmeli astsubay ve subaylara DEĞİL, kendi kusurları olmaksızın (mücbir sebeplerle) sözleşmesi sonlandırılan veyahut sözleşme bitiminin ardından Türk Silahlı
Kuvvetlerinden ayrılan sözleşmeli subay ve astsubaylara verilmektedir . Zorunlu hizmet
15 / 19süresine tabi olduğu halde bu süreyi tamamlamaksızın kendi isteğiyle görevinden istifa eden
muvazzaf bir astsubayın, belirtilen mücbir nedenlerle sözleşmesine son verilen veyahut sözleşme biriminin ardından sözleşme yenilemeyen sözleşmeli bir astsubayla kendisini kıyaslaması bu nedenle makul olmayıp; başvuranın eşitlik ilkesinin ihlal edildiği yönündeki iddiasında bu nedenle hukuka uyarlık tespit edilememiştir .
21) Yukarıda yapılan açıklamalar, İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgeler ve ilgili
mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; İdarenin yürürlükte olan mevzuat hükümlerine uygun olarak işlem tesis ettiği; başvuranın, haksızlığa uğradığı, kazanılmış haklarının ihlal edildiği, ayrıca İdarenin eşitlik ilkesine aykırı davrandığı yönündeki iddialarının ise hukuken makul olmadığı ve REDDİ GEREKTİĞİ SONUÇ VE KANAATİNE VARILMIŞTIR .
22) Diğer yandan; başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmakla birlikte, başvuranın
“MY88- 1 TSK Akıllı Kart Yönergesi’nin 2009 yılında yayımlandığı, söz konusu Yönergede değişen kanunlar doğrultusunda herhangi bir güncelleme yapılmadığı” yönündeki iddiasının haklılık payı içerdiği kanaatine de varılmıştır . Nitekim bahse konu Yönerge ve bu konuda çıkarılabilecek benzer
Yönergeler, 211 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’na dayanılarak çıkartılan Türk
Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile
Eğitim Merkezleri Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi gereğince Genelkurmay Başkanlığı tarafından hazırlanmaktadır . Söz konusu Yönergeye dayanak teşkil eden Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği; söz konusu Yönetmeliğe dayanak teşkil eden ise 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet
Kanunu’dur . Hem ilgili Kanunun hem de ilgili Yönetmeliğin adlarından da anlaşılacağı üzere, ilgili mevzuat Türk Silahlı Kuvvetleri ve personeli ile ilgilidir . 211 sayılı Kanun’un “Sosyal
Hizmetler” başlığı altındaki “Orduevleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları veya vardiya yatakhaneleri ile diğer tesisler” başlıklı 98’inci maddesinde yer alan “Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak, dayanışmayı artırmak, mesleki, sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak maksadıyla ve Genelkurmay Başkanlığının izni ile; a) Orduevi ve bağlısı şubeler, b) Askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri, kurulabilir …” hükmünden de söz konusu sosyal tesislerin Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulduğu görülmektedir . Keza, ilgili
Yönetmeliğin Genelkurmay Başkanlığı’na bu konuda Yönerge hazırlama yetkisi veren bahse konu 10’uncu maddesi “… Üyeler dışında, Türk Silahlı Kuvvetler mensubu görevli, emekli, müstafi personel ile bunların (vefat eden personel dâhil) yakınlarından kimlerin hangi tesislerden istifade edeceği ve istifade şekli Genelkurmay Başkanlığınca hazırlanan Yönergeler ile belirlenir .” hükmünü amirdir . Diğer ifadeyle, söz konusu Yönetmeliğe göre, Genelkurmay Başkanlığı, ancak Türk
Silahlı Kuvvetler mensubu görevli, emekli, müstafi personel ile bunların (vefat eden personel dâhil) yakınlarından kimlerin söz konusu sosyal tesislerden istifade edeceğini Yönerge ile belirleme yetkisine sahiptir . Bilindiği üzere, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığı artık Türk Silahlı Kuvvetlerinin bir parçası değildir . Nitekim 211 sayılı ( 2) ( 2)
Kanun’un 1’inci maddesinde, Türk Silâhlı Kuvvetleri (TSK), “Kara (…) , Deniz (…) ve
Hava Kuvvetleri subay, askerî memur, astsubay, erbaş ve erleri ile askerî öğrencilerden teşekkül
16 / 19eden ve seferde ihtiyatlarla ikmal edilen, kadro ve kuruluşlarla teşkilâtı gösterilen silâhlı Devlet
kuvveti” olarak tanımlanmaktadır . Jandarma Genel Komutanlığı, daha önceden TSK’nın bir parçası kabul edilirken, 06/ 01/ 2017 tarih ve 29940 (mük .) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
681 sayılı Olağanüstü Hal KHK’sının 2’nci maddesiyle “Jandarma dâhil” ibaresi madde
metninden çıkartılmıştır . 681 sayılı KHK ile yapılan işlem ise 08/ 03/ 2018 tarih ve 30354 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7073 sayılı Kanun’un 1’inci maddesiyle kabul edilmiştir . Dolayısıyla; Genelkurmay Başkanlığı’nca, 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç
Hizmet Kanunu ile Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve
Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan ilgili
Yönergelerde de bu yeni duruma göre düzenleme yapılmasına; diğer ifadeyle Jandarma personelinin TSK sosyal tesislerinden yaralanıp yaralanamayacağı, yaralanamayacak ise söz konusu personele yönelik farklı bir düzenlemeye gidilip gidilmeyeceği konusunda İçişleri
Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı tarafından gerekli değerlendirmelerin yapılmasına ve bu konudaki kuralların açık olarak ortaya konulmasına ihtiyaç bulunmaktadır . Bu çerçevede, İdarenin, Jandarma personeli için son mevzuat düzenlemeleri çerçevesinde gerekli düzenlemeleri yapması gerektiği değerlendirilmektedir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, başvuranın ve Kurumumuzun bilgi ve belge taleplerine zamanında ve gerekçeli olarak cevap verdiği; bu çerçevede, iyi yönetim ilkeleri arasında sıralanan “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” , “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı memnuniyetle gözlenmiştir . Öte yandan; İdarenin başvurana muhatap 01/ 03/ 2018 tarihli cevabi yazısında, karara karşı başvuru yollarını göstermediği, diğer ifadeyle söz konusu iyi yönetim ilkesine uygun hareket etmediği de anlaşılmış olup, İdare tarafından bundan böyle bahse konu iyi yönetim ilkesine de uyulması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24) 6328 sayılı Kanun’un 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz
tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Başvuranın talebi
Kurumumuz tarafından reddedilmiş olup, verilen tavsiye ise başvuranın talebiyle ilgili değil, idarenin genel işleyişiyle ilgilidir . Bu nedenle, İdarenin işlemine karşı dava açma süresi, bu gerekçeli kararın başvurana tebliğinden itibaren başlayacak olup; buna göre, İdarenin başvurana Askeri
17 / 19Sosyal Tesislere Günübirlik Giriş Kartı vermemesi işlemine karşı, (varsa) dava açma
süresinden arta kalan süre içerisinde Ankara İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; haksızlığa uğradığı, kazanılmış haklarının ihlal edildiği, ayrıca İdarenin eşitlik ilkesine aykırı davrandığı yönündeki iddialarını ve kendisine de sözleşmeli astsubaylar gibi hizmet ettiği süre kadar askeri sosyal tesislere giriş kartı verilmesi talebini içeren BAŞVURUSUNUN
REDDİNE;
Diğer yandan, Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından, son mevzuat düzenlemeleri doğrultusunda Jandarma personelinin TSK sosyal tesislerinden yararlanıp yaralanamayacağının açıklığa kavuşturulması; Jandarma personeli TSK tesislerinden yararlanmaya devam edecek ise bu konudaki alt mevzuat değişikliklerinin, yeni durum (ilgili Kanunlarda yapılan değişiklikler)
çerçevesinde yeniden düzenlenmesi; yararlanamayacak ise de Jandarma ve Sahil Güvenlik
Komutanlıklarında zorlu görevlerde çalışan personele sağlanacak sosyal imkânlara ilişkin özel düzenlemelere gidilmesi konusunda İÇİŞLERİ BAKANLIĞI İLE MİLLİ SAVUNMA
BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; Milli
Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, BAŞVURANA, MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI’NA, İÇİŞLERİ BAKANLIĞI’NA,
GENELKURMAY BAŞKANLIĞI’NA VE JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI’NA
tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
18 / 1919 / 19