|
ÖZET: Başvuran, mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan kamu görevinden çıkarıldığı gerekçesiyle, kendisine çıkarılan borcun iptalini talep etmiştir. İdare, 7145 sayılı Kanun ve 375 sayılı KHK’nın geçici 35’inci maddesi uyarınca, kamu görevinden ihraç edilenlerin yükümlülüklerinin ortadan kalkmadığını belirterek borcun ödenmesi gerektiğini ifade etmiştir. Danıştay, başvuranın durumunu değerlendirerek, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 112’nci maddesinin uygulanması gerektiğine ve 675 sayılı KHK’nın 10’uncu maddesinin başvuran için geçerli olmadığını belirtmiştir.
Danıştay, başvuranın kamu görevinden çıkarılmasının olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan düzenlemelerle ilgili olmadığını, dolayısıyla mecburi hizmete bağlı borç yükümlülüğünün ortadan kalkmadığını vurgulamıştır. Bu bağlamda, başvuranın mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan kamu görevinden çıkarılması nedeniyle borç yükümlülüğünün devam ettiğine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddine hükmedilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1510-S.23.2564
BAŞVURU NO : 2022/12220
KARAR TARİHİ : 06/02/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
KARA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI
Kamu görevinden çıkarılan başvuranın, mecburi hizmet yükümlülüğü
BAŞVURUNUN KONUSU :
nedeniyle tarafına çıkarılan borcun iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kara Kuvvetleri Komutanlığında görev yapmaktayken 06/05/2021 tarihinde kamu görevinden çıkarıldığını ve konu hakkında açtığı davanın halen devam ettiğini, 16/08/2022 tarihinde kendisine Kara
Kuvvetleri Komutanlığından tebligat yapıldığını, bu tebligatta mecburi hizmet yılını doldurmadan ihraç olduğundan 8.173,55 TL ödemesi gerektiğinin bildirildiğini, konu hakkında Kara Kuvvetleri
Komutanlığına 17/08/2022 tarihinde yazdığı dilekçesinde, 7082 sayılı Kanun ile yasalaşan 675 sayılı
KHK’nın 10’uncu maddesini gerekçe göstererek bahse konu borcun iptal edilmesi gerektiğini belirttiğini ancak Kara Kuvvetleri Komutanlığı tarafından verilen cevapta, 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 375 sayılı KHK’nın geçici 35’inci maddesi kapsamında kamu görevinden ihraç edilenlerin yükümlülüklerinin ortadan kalkacağına ilişkin herhangi bir yasal düzenlemenin bulunmadığı bu sebeple borcu ödemesi gerektiğinin bildirildiğini belirtmiş olup kendisine çıkartılmış olan borcun 675 sayılı KHK’nın 10’uncu maddesinde öngörülen düzenleme kapsamında iptal edilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 06/10/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; başvuranın, 7145 sayılı Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 375 sayılı KHK’ya
eklenen geçici 35’inci madde kapsamında kamu görevinden çıkarıldığı, bu madde kapsamında ihraç edilenlerin yükümlülüklerinin ortadan kalkacağına ilişkin herhangi bir yasal düzenlemenin bulunmadığı ayrıca 675 saylı KHK’nın 10’uncu maddesi kapsamına da girmediği, bu sebeple 375 sayılı KHK’nın geçici 35’inci maddesi kapsamında kamu görevinden çıkarılanlardan 926 sayılı TSK Personel Kanunu’nun 112’nci maddesi uyarınca öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarının, yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ile orantılı olarak kanuni faizi ile birlikte tazmin edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun “Subayların ve astsubayların yükümlülüğü” başlıklı 112’nci maddesinin yedinci fıkrasında: “Muvazzaf subay ve astsubaylar subay ve astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler.
[…]
Durumları yukarıdaki fıkralara uyanlar ile Türk Silâhlı Kuvvetleri’nden her ne şekilde olursa olsun mecburî hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan ayrılan veya ilişiği kesilen subay ve astsubaylar (Türk
Silâhlı Kuvvetleri’nde görev yapamaz şeklinde sağlık raporu alanlar ile vazife malûlü olarak Türk Silâhlı
Kuvvetleri’nden ayrılanlar hariç), her yıl kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı tarafından belirlenen; askerî öğrenci, subay ve astsubay nasbedildikten sonra kendilerine yapılan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarını, yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ile orantılı olarak kanunî faizi ile birlikte tazminat olarak öderler. Öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarının hangi unsurlardan oluşacağı ve tahsiline ilişkin usul ve esaslar; Millî Savunma, İçişleri ve
Maliye Bakanlıkları tarafından müştereken yürürlüğe konulacak yönetmelikte belirlenir.” 6. 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun İle Yasalaşan 675 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin “Peşin ödenen aylıklar ve mecburi hizmet” başlıklı 10’uncu maddesinde: “(1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan veya anılan kanun hükmünde kararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde meslekten, kamu görevinden veya ilgili kurumların teşkilatından çıkarılanlar ile 15/8/2016 tarihli ve 673 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin 4 üncü maddesi uyarınca öğrencilikle ilişikleri kesilenlerin;… b) Mecburi hizmet yükümlülükleri ve mecburi hizmete bağlı borç yükümlülükleri ortadan kalkar, buna ilişkin dava ve borç takibi işlemlerine son verilir. Bunlardan alınmış olan yüklenme senetleri ve muteber imzalı müteselsil
kefalet senetlerinde yazılı olan tutarlar, ilgili kamu personelinden yahut kefillerinden talep ve tahsil edilmez…” 7. 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen geçici 35’inci maddede: “…B) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle; terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen; 1) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personel
Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır. 2) 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman
Erbaş Kanununa tabi personelden Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır. 3) 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetlerinde İstihdam
Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanuna tabi personelden Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır. 4) 10/3/2011 tarihli ve
6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanununa tabi personelden Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam
edilenler Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır. 5) Milli Savunma Bakanına bağlı personel Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır. 6) Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü personeli İçişleri Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından gerçekleştirilen inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın kendisine çıkartılmış olan borcun iptal edilmesi talebinin hukuka aykırı olmadığından reddi gerektiği yönündeki öneri
Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Kara Kuvvetleri Komutanlığında görev yapmaktayken mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan 06/05/2021 tarihinde kamu görevinden çıkarılan başvuran, kendisine eksik kalan yükümlülük süresine orantılı olarak eğitim, öğrenim ve yetiştirme masraflarına ilişkin çıkarılan borcun iptal edilmesini talep etmiştir.
10. 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 112’nci maddesinde, Türk Silâhlı
Kuvvetlerinden her ne şekilde olursa olsun mecburî hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan ayrılan veya ilişiği kesilen subay ve astsubayların, her yıl kuvvet komutanlıkları tarafından belirlenen; askerî öğrenci, subay ve astsubay nasbedildikten sonra kendilerine yapılan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarını, yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ile orantılı olarak kanunî faizi ile birlikte tazminat olarak ödeyecekleri düzenleme altına alınmıştır. Dolayısıyla, normal şartlarda bahse konu düzenleme uyarınca, öngörülen mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan kamu görevinden çıkarılan subay ve astsubayların kendilerine yapılan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarını yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ile orantılı olarak ödemeleri gerektiği açıktır.
11. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarında da vurgulandığı üzere; Anayasa’nın 10. maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.
Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
12. Ülkemizde, 20/07/2016 tarihinde ilan edilen ve 18/07/2018 tarihinde sona eren olağanüstü hal döneminde çıkarılan 675 sayılı KHK’nın 10’uncu maddesinde ise, olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan veya anılan kanun hükmünde kararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde meslekten, kamu görevinden veya ilgili kurumların teşkilatından çıkarılanların, mecburi hizmet yükümlülüklerinin ve mecburi hizmete bağlı borç yükümlülüklerinin ortadan kalkacağı, buna ilişkin dava ve borç takibi işlemlerine son verileceği, bunlardan alınmış olan yüklenme senetleri ve muteber imzalı müteselsil kefalet senetlerinde yazılı olan tutarların, ilgili kamu personelinden yahut kefillerinden talep ve tahsil edilmeyeceği düzenlenmiştir. Yani; bu düzenleme çerçevesinde mecburi hizmete bağlı borç yükümlülüğünün ortadan kalkması için, ya olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan ya da bu kanun hükmünde kararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde kamu görevinden çıkarılmış olmak gerekmektedir.
13. Dolayısıyla, mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan kamu görevinden çıkarılan subay ve astsubayların kendilerine yapılan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarına ilişkin borç yükümlülüğü konusundaki asıl düzenlemenin 926 sayılı Kanun’un 112’nci maddesi olduğu, 675 sayılı KHK’nın 10’uncu maddesi ile getirilen düzenlemenin ise sadece bu maddede öngörülen şartlarda uygulanabilecek istisna hüküm niteliğinde olduğu, bu sebeple mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan kamu görevinden çıkarılan subay ve astsubayların borç yükümlülüğü konusunda, 675 sayılı KHK’nın 10’uncu maddesinin kapsamı dışında kalan ve başka bir istisnai düzenleme öngörülmeyen bütün hallerde 926 sayılı Kanun’un 112’nci maddesinin uygulanması gerektiği değerlendirilmiştir.
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamında somut olay incelendiğinde; başvuranın, olağanüstü hal dönemi sona erdikten sonra çıkarılan
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen geçici 35’inci madde çerçevesinde, 06/05/2021
tarihinde kamu görevinden çıkarıldığı, yani başvuranın kamu görevinden, olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan ya da bu kanun hükmünde kararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde çıkarılmadığı, bu sebeple 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 10’ncu maddesinin başvuran bakımından uygulanamayacağı, bunun yanında, bahse konu geçici 35’inci madde kapsamında kamu görevinden çıkarılanların, mecburi hizmete bağlı borç yükümlülüğünün ortadan kalkacağına dair herhangi bir hükmün de bulunmadığı, nitekim göreve başlamadan önce başvurandan, kendisine yapılan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarına ilişkin borç yükümlülüğü bulunduğuna dair yüklenme senedi alındığı, dolayısıyla somut olayda 926 sayılı Kanun’un 112’nci maddesinin uygulanması gerektiği, İdarenin de bu hüküm kapsamında başvurana mecburi hizmet yükümlülüğüne bağlı borç çıkardığı, tüm bunların yanında; farklı hukuki düzenlemeler kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar için
farklı hukuki sonuçlar öngörülmüş olmasının eşitlik ilkesine de aykırılık teşkil etmediği anlaşılmış olup
Kara Kuvvetleri Komutanlığı tarafından mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan kamu görevinden çıkarılan başvurana, yükümlülük süresinin eksik kalan kısmı ile orantılı olarak öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarına ilişkin borç çıkarılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve KARA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi